EeseDharmaSanātana Library
30अध्याय 30
Śukla Yajurveda Mādhyaṃdina ka Adhyay 30.
22 shlokदेव॑ सवित॒: प्र सु॑व य॒ज्ञं प्र सु॑व य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य ।
दि॒व्यो ग॑न्ध॒र्वः के॑तु॒पूः केतं॑ नः पुनातु वा॒चस्पति॒र्वाजं॑ नः स्वदतु ।। १ ।।
deva॑ savita॒: pra su॑va ya॒jñaṃ pra su॑va ya॒jñapa॑tiṃ॒ bhagā॑ya | di॒vyo ga॑ndha॒rvaḥ ke॑tu॒pūḥ ketaṃ॑ naḥ punātu vā॒caspati॒rvājaṃ॑ naḥ svadatu | | १ | |
तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ।
धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दयात् ।। २ ।।
tatsa॑vi॒turvare॑ṇyaṃ॒ bhargo॑ de॒vasya॑ dhīmahi | dhiyo॒ yo na॑: praco॒dayāt | | २ | |
विश्वा॑नि देव सवितर्दुरि॒तानि॒ परा॑ सुव ।
यद्भ॒द्रं तन्न॒ आ सु॑व ।। ३ ।।
viśvā॑ni deva savitarduri॒tāni॒ parā॑ suva | yadbha॒draṃ tanna॒ ā su॑va | | ३ | |
वि॒भ॒क्तार॑ᳪ हवामहे॒ वसो॑श्चि॒त्रस्य॒ राध॑सः ।
स॒वि॒तारं॑ नृ॒चक्ष॑सम् ।। ४ ।।
vi॒bha॒ktāra॑ᳪ havāmahe॒ vaso॑ści॒trasya॒ rādha॑saḥ | sa॒vi॒tāraṃ॑ nṛ॒cakṣa॑sam | | ४ | |
ब्रह्म॑णे ब्राह्म॒णं क्ष॒त्राय॑ राज॒न्यं॒ म॒रुद्भ्यो॒ वैश्यं॒ तप॑से शू॒द्रं तम॑से॒ तस्क॑रं नार॒काय॑ वीर॒हणं॑ पा॒प्मने॑ क्ली॒बमा॑क्र॒याया॑ अयो॒गूं कामा॑य पुँश्च॒लूमति॑क्रुष्टाय माग॒धम् ।। ५ ।।
brahma॑ṇe brāhma॒ṇaṃ kṣa॒trāya॑ rāja॒nyaṃ॒ ma॒rudbhyo॒ vaiśyaṃ॒ tapa॑se śū॒draṃ tama॑se॒ taska॑raṃ nāra॒kāya॑ vīra॒haṇaṃ॑ pā॒pmane॑ klī॒bamā॑kra॒yāyā॑ ayo॒gūṃ kāmā॑ya pum̐śca॒lūmati॑kruṣṭāya māga॒dham | | ५ | |
नृ॒त्ताय॑ सू॒तं गी॒ताय॑ शैलू॒षं धर्मा॑य सभाच॒रं न॒रिष्ठा॑यै भीम॒लं न॒र्माय॑ रे॒भᳪ हसा॑य॒ कारि॑मान॒न्दाय॑ स्त्रीष॒खं प्र॒मदे॑ कुमारीपु॒त्रं मे॒धायै॑ रथका॒रं धै॑र्याय॒ तक्षा॑णम् ।। ६ ।।
nṛ॒ttāya॑ sū॒taṃ gī॒tāya॑ śailū॒ṣaṃ dharmā॑ya sabhāca॒raṃ na॒riṣṭhā॑yai bhīma॒laṃ na॒rmāya॑ re॒bhaᳪ hasā॑ya॒ kāri॑māna॒ndāya॑ strīṣa॒khaṃ pra॒made॑ kumārīpu॒traṃ me॒dhāyai॑ rathakā॒raṃ dhai॑ryāya॒ takṣā॑ṇam | | ६ | |
तप॑से कौला॒लं मा॒यायै॑ क॒र्मार॑ᳪ रू॒पाय॑ मणिका॒रᳪ शु॒भे व॒पᳪ श॑र॒व्या॒या इषुका॒रᳪ हे॒त्यै ध॑नुष्का॒रं कर्म॑णे ज्याका॒रं दि॒ष्टाय॑ रज्जुस॒र्जं मृ॒त्यवे॑ मृग॒युमन्त॑काय श्व॒निन॑म् ।। ७ ।।
tapa॑se kaulā॒laṃ mā॒yāyai॑ ka॒rmāra॑ᳪ rū॒pāya॑ maṇikā॒raᳪ śu॒bhe va॒paᳪ śa॑ra॒vyā॒yā iṣukā॒raᳪ he॒tyai dha॑nuṣkā॒raṃ karma॑ṇe jyākā॒raṃ di॒ṣṭāya॑ rajjusa॒rjaṃ mṛ॒tyave॑ mṛga॒yumanta॑kāya śva॒nina॑m | | ७ | |
न॒दीभ्य॑: पौञ्जि॒ष्ठमृ॒क्षीका॑भ्यो॒ नैषादं पुरुषव्या॒घ्राय॑ दु॒र्मदं॑ गन्धर्वाप्स॒रोभ्यो॒ व्रात्यं॑ प्र॒युग्भ्य॒ उन्म॑त्तᳪ सर्पदेवज॒नेभ्योऽप्र॑तिपद॒मये॑भ्यः कित॒वमी॒र्यता॑या॒ अकि॑तवं पिशा॒चेभ्यो॑ बिदलका॒रीं या॑तु॒धाने॑भ्यः कण्टकीका॒रीम् ।। ८ ।।
na॒dībhya॑: pauñji॒ṣṭhamṛ॒kṣīkā॑bhyo॒ naiṣādaṃ puruṣavyā॒ghrāya॑ du॒rmadaṃ॑ gandharvāpsa॒robhyo॒ vrātyaṃ॑ pra॒yugbhya॒ unma॑ttaᳪ sarpadevaja॒nebhyo’pra॑tipada॒maye॑bhyaḥ kita॒vamī॒ryatā॑yā॒ aki॑tavaṃ piśā॒cebhyo॑ bidalakā॒rīṃ yā॑tu॒dhāne॑bhyaḥ kaṇṭakīkā॒rīm | | ८ | |
स॒न्धये॑ जा॒रं गे॒हायो॑पप॒तिमार्त्यै॒ परि॑वित्तं॒ निरृ॑त्यै परिविविदा॒नमरा॑द्ध्या एदिधिषुः प॒तिं निष्कृ॑त्यै पेशस्का॒रीᳪ सं॒ज्ञाना॑य स्मरका॒रीं प्र॑का॒मोद्या॑योप॒सदं॒ वर्णा॑यानु॒रुधं॒ बला॑योप॒दाम् ।। ९ ।।
sa॒ndhaye॑ jā॒raṃ ge॒hāyo॑papa॒timārtyai॒ pari॑vittaṃ॒ nirṛ॑tyai parivividā॒namarā॑ddhyā edidhiṣuḥ pa॒tiṃ niṣkṛ॑tyai peśaskā॒rīᳪ saṃ॒jñānā॑ya smarakā॒rīṃ pra॑kā॒modyā॑yopa॒sadaṃ॒ varṇā॑yānu॒rudhaṃ॒ balā॑yopa॒dām | | ९ | |
उ॒त्सा॒देभ्य॑: कु॒ब्जं प्र॒मुदे॑ वाम॒नं द्वा॒र्भ्यः स्रा॒मᳪ स्वप्ना॑या॒न्धमध॑र्माय बधि॒रं प॒वित्रा॑य भि॒षजं॑ प्र॒ज्ञाना॑य नक्षत्रद॒र्शमा॑शि॒क्षायै॑ प्र॒श्निन॑मुपशि॒क्षाया॑ अभिप्र॒श्निनं॑ म॒र्यादा॑यै प्रश्नविवा॒कम् ।। १० ।।
u॒tsā॒debhya॑: ku॒bjaṃ pra॒mude॑ vāma॒naṃ dvā॒rbhyaḥ srā॒maᳪ svapnā॑yā॒ndhamadha॑rmāya badhi॒raṃ pa॒vitrā॑ya bhi॒ṣajaṃ॑ pra॒jñānā॑ya nakṣatrada॒rśamā॑śi॒kṣāyai॑ pra॒śnina॑mupaśi॒kṣāyā॑ abhipra॒śninaṃ॑ ma॒ryādā॑yai praśnavivā॒kam | | १० | |
अर्मे॑भ्यो हस्ति॒पं ज॒वाया॑श्व॒पं पुष्ट्यै॑ गोपा॒लं वी॒र्या॒याविपा॒लं तेज॑सेऽजपा॒लमिरा॑यै की॒नाशं॑ की॒लाला॑य सुराका॒रं भ॒द्राय॑ गृह॒पᳪ श्रेय॑से वित्त॒धमाध्य॑क्ष्यायानुक्ष॒तार॑म् ।। ११ ।।
arme॑bhyo hasti॒paṃ ja॒vāyā॑śva॒paṃ puṣṭyai॑ gopā॒laṃ vī॒ryā॒yāvipā॒laṃ teja॑se’japā॒lamirā॑yai kī॒nāśaṃ॑ kī॒lālā॑ya surākā॒raṃ bha॒drāya॑ gṛha॒paᳪ śreya॑se vitta॒dhamādhya॑kṣyāyānukṣa॒tāra॑m | | ११ | |
भायै॑ दार्वा॒हारं॑ प्र॒भाया॑ अग्न्ये॒धं ब्र॒ध्नस्य॑ वि॒ष्टपा॑याभिषे॒क्तारं॒ वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टारं॑ देवलो॒काय॑ पेशि॒तारं॑ मनुष्यलो॒काय॑ प्रकरि॒तार॒ᳪ सर्वे॑भ्यो लो॒केभ्य॑ उपसे॒क्तार॒मव॑ ऋत्यै व॒धायो॑पमन्थि॒तारं॒ मेधा॑य वासः पल्पू॒लीं प्र॑का॒माय॑ रजयि॒त्रीम् ।। १२ ।।
bhāyai॑ dārvā॒hāraṃ॑ pra॒bhāyā॑ agnye॒dhaṃ bra॒dhnasya॑ vi॒ṣṭapā॑yābhiṣe॒ktāraṃ॒ varṣi॑ṣṭhāya॒ nākā॑ya parive॒ṣṭāraṃ॑ devalo॒kāya॑ peśi॒tāraṃ॑ manuṣyalo॒kāya॑ prakari॒tāra॒ᳪ sarve॑bhyo lo॒kebhya॑ upase॒ktāra॒mava॑ ṛtyai va॒dhāyo॑pamanthi॒tāraṃ॒ medhā॑ya vāsaḥ palpū॒līṃ pra॑kā॒māya॑ rajayi॒trīm | | १२ | |
ऋ॒तये॑ स्ते॒नहृ॑दयं वैर॑हत्याय॒ पिशु॑नं॒ विवि॑क्त्यै क्ष॒त्तार॒मौप॑द्रष्ट्र्यायानुक्ष॒त्तारं॒ बला॑यानुच॒रं भू॒म्ने प॑रिष्क॒न्दं प्रि॒याय॑ प्रियवा॒दिन॒ मरि॑ष्ट्या अश्वसा॒दᳪ स्व॒र्गा॑य लो॒काय॑ भागदु॒घं वर्षि॑ष्ठाय॒ नाका॑य परिवे॒ष्टार॑म् ।। १३ ।।
ṛ॒taye॑ ste॒nahṛ॑dayaṃ vaira॑hatyāya॒ piśu॑naṃ॒ vivi॑ktyai kṣa॒ttāra॒maupa॑draṣṭryāyānukṣa॒ttāraṃ॒ balā॑yānuca॒raṃ bhū॒mne pa॑riṣka॒ndaṃ pri॒yāya॑ priyavā॒dina॒ mari॑ṣṭyā aśvasā॒daᳪ sva॒rgā॑ya lo॒kāya॑ bhāgadu॒ghaṃ varṣi॑ṣṭhāya॒ nākā॑ya parive॒ṣṭāra॑m | | १३ | |
म॒न्यवे॑ऽयस्ता॒पं क्रोधा॑य निस॒रं योगा॑य यो॒क्तार॒ᳪ शोका॑याभिस॒र्तारं॒ क्षेमा॑य विमो॒क्तार॑मुत्कूलनिकू॒लेभ्य॑स्त्रि॒ष्ठिनं॒ वपु॑षे मानस्कृ॒तᳪ शीला॑याञ्जनीका॒रीं निरृ॑त्यै कोशका॒रीं य॒माया॒सूम् ।। १४ ।।
ma॒nyave॑’yastā॒paṃ krodhā॑ya nisa॒raṃ yogā॑ya yo॒ktāra॒ᳪ śokā॑yābhisa॒rtāraṃ॒ kṣemā॑ya vimo॒ktāra॑mutkūlanikū॒lebhya॑stri॒ṣṭhinaṃ॒ vapu॑ṣe mānaskṛ॒taᳪ śīlā॑yāñjanīkā॒rīṃ nirṛ॑tyai kośakā॒rīṃ ya॒māyā॒sūm | | १४ | |
य॒माय॑ यम॒सूमथ॑र्व॒भ्योऽव॑तोकाᳪ संवत्स॒राय॑ पर्या॒यिणीं॑ परिवत्स॒रायावि॑जातामिदावत्स॒राया॒तीत्व॑रीमिद्वत्स॒राया॑ति॒ष्कद्व॑रीं वत्स॒राय॒ विज॑र्जराᳪ संवत्स॒राय॒ पलि॑क्नीमृ॒भुभ्यो॑ऽजिनस॒न्धᳪ सा॒ध्येभ्य॑श्चर्म॒म्नम् ।। १५ ।।
ya॒māya॑ yama॒sūmatha॑rva॒bhyo’va॑tokāᳪ saṃvatsa॒rāya॑ paryā॒yiṇīṃ॑ parivatsa॒rāyāvi॑jātāmidāvatsa॒rāyā॒tītva॑rīmidvatsa॒rāyā॑ti॒ṣkadva॑rīṃ vatsa॒rāya॒ vija॑rjarāᳪ saṃvatsa॒rāya॒ pali॑knīmṛ॒bhubhyo॑’jinasa॒ndhaᳪ sā॒dhyebhya॑ścarma॒mnam | | १५ | |
सरो॑भ्यो धैव॒रमु॑प॒स्थाव॑राभ्यो॒ दाशं॑ वैश॒न्ताभ्यो॑ बै॒न्दं न॑ड्व॒लाभ्यः शौष्क॑लं पा॒राय॑ मार्गा॒रम॑वा॒राय॑ कै॒वर्तं॑ ती॒र्थेभ्य॑ आ॒न्दं विष॑मेभ्यो मैना॒लᳪ स्वने॑भ्य॒: पर्ण॑कं॒ गुहा॑भ्य॒: किरा॑त॒ᳪ सानु॑भ्यो॒ जम्भ॑कं॒ पर्व॑तेभ्यः किम्पूरु॒षम् ।। १६ ।।
saro॑bhyo dhaiva॒ramu॑pa॒sthāva॑rābhyo॒ dāśaṃ॑ vaiśa॒ntābhyo॑ bai॒ndaṃ na॑ḍva॒lābhyaḥ śauṣka॑laṃ pā॒rāya॑ mārgā॒rama॑vā॒rāya॑ kai॒vartaṃ॑ tī॒rthebhya॑ ā॒ndaṃ viṣa॑mebhyo mainā॒laᳪ svane॑bhya॒: parṇa॑kaṃ॒ guhā॑bhya॒: kirā॑ta॒ᳪ sānu॑bhyo॒ jambha॑kaṃ॒ parva॑tebhyaḥ kimpūru॒ṣam | | १६ | |
बी॒भ॒त्सायै॑ पौल्क॒सं वर्णा॑य हिरण्यका॒रं तु॒लायै॑ वाणि॒जं प॑श्चादो॒षाय॑ ग्ला॒विनं॒ विश्वे॑भ्यो भू॒तेभ्य॑: सिध्म॒लं भूत्यै॑ जागर॒णमभू॑त्यै स्वप॒नमार्त्यै॑ जनवा॒दिनं॒ व्यृ॒र्द्ध्या अपग॒ल्भᳪ स॑ᳪश॒राय॑ प्र॒च्छिद॑म् ।। १७ ।।
bī॒bha॒tsāyai॑ paulka॒saṃ varṇā॑ya hiraṇyakā॒raṃ tu॒lāyai॑ vāṇi॒jaṃ pa॑ścādo॒ṣāya॑ glā॒vinaṃ॒ viśve॑bhyo bhū॒tebhya॑: sidhma॒laṃ bhūtyai॑ jāgara॒ṇamabhū॑tyai svapa॒namārtyai॑ janavā॒dinaṃ॒ vyṛ॒rddhyā apaga॒lbhaᳪ sa॑ᳪśa॒rāya॑ pra॒cchida॑m | | १७ | |
अ॒क्ष॒रा॒जाय॑ कित॒वं कृ॒ताया॑दिनवद॒र्शं त्रेता॑यै क॒ल्पिनं॑ द्वा॒परा॑याधिक॒ल्पिन॑मास्क॒न्दाय॑ सभास्था॒णुं मृ॒त्यवे॑ गोव्य॒च्छमन्त॑काय गोघा॒तं क्षु॒धे यो गां वि॑कृ॒न्तन्तं॒ भिक्ष॑माण उप॒तिष्ठ॑ति दुष्कृ॒ताय॒ चर॑काचार्यं पा॒प्मने॑ सैल॒गम् ।। १८ ।।
a॒kṣa॒rā॒jāya॑ kita॒vaṃ kṛ॒tāyā॑dinavada॒rśaṃ tretā॑yai ka॒lpinaṃ॑ dvā॒parā॑yādhika॒lpina॑māska॒ndāya॑ sabhāsthā॒ṇuṃ mṛ॒tyave॑ govya॒cchamanta॑kāya goghā॒taṃ kṣu॒dhe yo gāṃ vi॑kṛ॒ntantaṃ॒ bhikṣa॑māṇa upa॒tiṣṭha॑ti duṣkṛ॒tāya॒ cara॑kācāryaṃ pā॒pmane॑ saila॒gam | | १८ | |
प्र॒ति॒श्रुत्का॑या अर्त॒नं घोषा॑य भ॒षमन्ता॑य बहुवा॒दिन॑मन॒न्ताय॒ मूक॒ᳪ शब्दा॑याडम्बराघा॒तं मह॑से वीणावा॒दं क्रोशा॑य तूणव॒ध्मम॑वरस्प॒राय॑ शङ्ख॒ध्मं वना॑य वन॒पम॒न्यतो॑रण्याय दाव॒पम् ।। १९ ।।
pra॒ti॒śrutkā॑yā arta॒naṃ ghoṣā॑ya bha॒ṣamantā॑ya bahuvā॒dina॑mana॒ntāya॒ mūka॒ᳪ śabdā॑yāḍambarāghā॒taṃ maha॑se vīṇāvā॒daṃ krośā॑ya tūṇava॒dhmama॑varaspa॒rāya॑ śaṅkha॒dhmaṃ vanā॑ya vana॒pama॒nyato॑raṇyāya dāva॒pam | | १९ | |
न॒र्माय॑ पुँश्च॒लूᳪ हसा॑य॒ कारिं॒ याद॑से शाब॒ल्यां ग्रा॑म॒ण्यं गण॑कमभि॒क्रोश॑कं॒ तान्मह॑से वीणावा॒दं पा॑णि॒घ्नं तू॑णव॒ध्मं तान्नृ॒त्ताया॑न॒न्दाय॑
तल॒वम् ।। २० ।।
na॒rmāya॑ pum̐śca॒lūᳪ hasā॑ya॒ kāriṃ॒ yāda॑se śāba॒lyāṃ grā॑ma॒ṇyaṃ gaṇa॑kamabhi॒krośa॑kaṃ॒ tānmaha॑se vīṇāvā॒daṃ pā॑ṇi॒ghnaṃ tū॑ṇava॒dhmaṃ tānnṛ॒ttāyā॑na॒ndāya॑ tala॒vam | | २० | |
अ॒ग्नये॒ पीवा॑नं पृथि॒व्यै पी॑ठस॒र्पिणं॑ वा॒यवे॑ चाण्डा॒लम॒न्तरि॑क्षाय वᳪशन॒र्तिनं॑ दि॒वे ख॑ल॒तिᳪ सूर्या॑य हर्य॒क्षं नक्ष॑त्रेभ्यः किर्मि॒रं च॒न्द्रम॑से कि॒लास॒मह्ने॑ शु॒क्लं पि॑ङ्गा॒क्षᳪ रात्र्यै॑ कृ॒ष्णं पि॑ङ्गा॒क्षम् ।। २१ ।।
a॒gnaye॒ pīvā॑naṃ pṛthi॒vyai pī॑ṭhasa॒rpiṇaṃ॑ vā॒yave॑ cāṇḍā॒lama॒ntari॑kṣāya vaᳪśana॒rtinaṃ॑ di॒ve kha॑la॒tiᳪ sūryā॑ya harya॒kṣaṃ nakṣa॑trebhyaḥ kirmi॒raṃ ca॒ndrama॑se ki॒lāsa॒mahne॑ śu॒klaṃ pi॑ṅgā॒kṣaᳪ rātryai॑ kṛ॒ṣṇaṃ pi॑ṅgā॒kṣam | | २१ | |
अथै॒तान॒ष्टौ विरू॑पा॒ना ल॑भ॒तेऽति॑दीर्घं॒ चाति॑ह्रस्वं॒ चाति॑स्थूलं॒ चाति॑कृशं॒ चाति॑शुक्लं॒ चाति॑कृष्णं॒ चाति॑कुल्वं॒ चाति॑लोमशं च ।
अशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः ।
मा॒ग॒धः पुँ॑श्च॒ली कि॑त॒वः क्ली॒बोऽशू॑द्रा॒ अब्रा॑ह्मणा॒स्ते प्रा॑जाप॒त्याः ।। २२ ।।
athai॒tāna॒ṣṭau virū॑pā॒nā la॑bha॒te’ti॑dīrghaṃ॒ cāti॑hrasvaṃ॒ cāti॑sthūlaṃ॒ cāti॑kṛśaṃ॒ cāti॑śuklaṃ॒ cāti॑kṛṣṇaṃ॒ cāti॑kulvaṃ॒ cāti॑lomaśaṃ ca | aśū॑drā॒ abrā॑hmaṇā॒ste prā॑jāpa॒tyāḥ | mā॒ga॒dhaḥ pum̐॑śca॒lī ki॑ta॒vaḥ klī॒bo’śū॑drā॒ abrā॑hmaṇā॒ste prā॑jāpa॒tyāḥ | | २२ | |