EeseDharmaSanātana Library
23अध्याय 23
Śukla Yajurveda Mādhyaṃdina ka Adhyay 23.
64 shlokहि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् ।
स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ।। १ ।।
hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbhaḥ sama॑varta॒tāgre॑ bhū॒tasya॑ jā॒taḥ pati॒reka॑ āsīt | sa dā॑dhāra pṛthi॒vīṃ dyāmu॒temāṃ kasmai॑ de॒vāya॑ ha॒viṣā॑ vidhema | | १ | |
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॒: सूर्य॑स्ते महि॒मा ।
यस्तेऽह॑न्त्संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ वा॒याव॒न्तरि॑क्षे महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ दि॒वि सूर्ये॑ महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ दे॒वेभ्य॑: ।। २ ।।
u॒pa॒yā॒magṛ॑hīto’si pra॒jāpa॑taye tvā॒ juṣṭaṃ॑ gṛhṇāmye॒ṣa te॒ yoni॒: sūrya॑ste mahi॒mā | yaste’ha॑ntsaṃvatsa॒re ma॑hi॒mā sa॑mba॒bhūva॒ yaste॑ vā॒yāva॒ntari॑kṣe mahi॒mā sa॑mba॒bhūva॒ yaste॑ di॒vi sūrye॑ mahi॒mā sa॑mba॒bhūva॒ tasmai॑ te mahi॒mne pra॒jāpa॑taye॒ svāhā॑ de॒vebhya॑: | | २ | |
यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ ।
य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ।। ३ ।।
yaḥ prā॑ṇa॒to ni॑miṣa॒to ma॑hi॒tvaika॒ idrājā॒ jaga॑to ba॒bhūva॑ | ya īśe॑ a॒sya dvi॒pada॒ścatu॑ṣpadaḥ॒ kasmai॑ de॒vāya॑ ha॒viṣā॑ vidhema | | ३ | |
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॑श्च॒न्द्रमा॑स्ते महि॒मा ।
यस्ते॒ रात्रौ॑ संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ पृथि॒व्याम॒ग्नौ म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॒ नक्ष॑त्रेषु च॒न्द्रम॑सि महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये दे॒वेभ्य॒: स्वाहा॑ ।। ४ ।।
u॒pa॒yā॒magṛ॑hīto’si pra॒jāpa॑taye tvā॒ juṣṭaṃ॑ gṛhṇāmye॒ṣa te॒ yoni॑śca॒ndramā॑ste mahi॒mā | yaste॒ rātrau॑ saṃvatsa॒re ma॑hi॒mā sa॑mba॒bhūva॒ yaste॑ pṛthi॒vyāma॒gnau ma॑hi॒mā sa॑mba॒bhūva॒ yaste॒ nakṣa॑treṣu ca॒ndrama॑si mahi॒mā sa॑mba॒bhūva॒ tasmai॑ te mahi॒mne pra॒jāpa॑taye de॒vebhya॒: svāhā॑ | | ४ | |
यु॒ञ्जन्ति॑ ब्र॒ध्नम॑रु॒षं चर॑न्तं॒ परि॑ त॒स्थुष॑: । रोच॑न्ते रोच॒ना दि॒वि ।। ५ ।।
yu॒ñjanti॑ bra॒dhnama॑ru॒ṣaṃ cara॑ntaṃ॒ pari॑ ta॒sthuṣa॑: | roca॑nte roca॒nā di॒vi | | ५ | |
यु॒ञ्जन्त्य॑स्य॒ काम्या॒ हरी॒ विप॑क्षसा॒ रथे॑ । शोणा॑ धृ॒ष्णू नृ॒साह॑सा ।। ६ ।।
yu॒ñjantya॑sya॒ kāmyā॒ harī॒ vipa॑kṣasā॒ rathe॑ | śoṇā॑ dhṛ॒ṣṇū nṛ॒sāha॑sā | | ६ | |
यद्वातो॑ अ॒पो अ॑गनीगन्प्रि॒यामिन्द्र॑स्य त॒न्व॒म् । ए॒तᳪ स्तो॑तर॒नेन॑ प॒था पुन॒रश्व॒माव॑र्तयासि नः ।। ७ ।।
yadvāto॑ a॒po a॑ganīganpri॒yāmindra॑sya ta॒nva॒m | e॒taᳪ sto॑tara॒nena॑ pa॒thā puna॒raśva॒māva॑rtayāsi naḥ | | ७ | |
वस॑वस्त्वाञ्जन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा रु॒द्रास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽऽदि॒त्यास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा ।
भूर्भुव॒: स्वर्ला॒जी३ञ्छा॒ची३न्यव्ये॒ गव्य॑ ए॒तदन्न॑मत्त देवा ए॒तदन्न॑मद्धि प्रजापते ।। ८ ।।
vasa॑vastvāñjantu gāya॒treṇa॒ chanda॑sā ru॒drāstvā॑ñjantu॒ traiṣṭu॑bhena॒ chanda॑sā ’’di॒tyāstvā॑ñjantu॒ jāga॑tena॒ chanda॑sā | bhūrbhuva॒: svarlā॒jī३ñchā॒cī३nyavye॒ gavya॑ e॒tadanna॑matta devā e॒tadanna॑maddhi prajāpate | | ८ | |
कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑: । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत् ।। ९ ।।
kaḥ svi॑dekā॒kī ca॑rati॒ ka u॑ svijjāyate॒ puna॑: | kiᳪ svi॑ddhi॒masya॑ bheṣa॒jaṃ kimvā॒vapa॑naṃ ma॒hat | | ९ | |
सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत् ।। १० ।।
sūrya॑ ekā॒kī ca॑rati ca॒ndramā॑ jāyate॒ puna॑: | a॒gnirhi॒masya॑ bheṣa॒jaṃ bhūmi॑rā॒vapa॑naṃ ma॒hat | | १० | |
का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: ।
का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला ।। ११ ।।
kā svi॑dāsītpū॒rvaci॑tti॒: kiᳪ svi॑dāsīd bṛ॒hadvaya॑: | kā svi॑dāsītpilippi॒lā kā svi॑dāsītpiśaṅgi॒lā | | ११ | |
द्यौरा॑सीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: ।
अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला ।। १२ ।।
dyaurā॑sītpū॒rvaci॑tti॒raśva॑ āsīd bṛ॒hadvaya॑: | avi॑rāsītpilippi॒lā rātri॑rāsītpiśaṅgi॒lā | | १२ | |
वा॒युष्ट्वा॑ पच॒तैर॑व॒त्वसि॑तग्रीव॒श्छागै॑र्न्य॒ग्रोध॑श्चम॒सैः श॑ल्म॒लिर्वृद्ध्या॑ ।
ए॒ष स्य रा॒थ्यो वृषा॑ प॒ड्भिश्च॒तुर्भि॒रेद॑गन्ब्र॒ह्मा कृ॑ष्णश्च नोऽवतु॒ नमो॒ऽग्नये॑ ।। १३ ।।
vā॒yuṣṭvā॑ paca॒taira॑va॒tvasi॑tagrīva॒śchāgai॑rnya॒grodha॑ścama॒saiḥ śa॑lma॒lirvṛddhyā॑ | e॒ṣa sya rā॒thyo vṛṣā॑ pa॒ḍbhiśca॒turbhi॒reda॑ganbra॒hmā kṛ॑ṣṇaśca no’vatu॒ namo॒’gnaye॑ | | १३ | |
सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ रथ॒: सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ हय॑: ।
सᳪशि॑तो अ॒प्स्व॒प्सु॒जा ब्र॒ह्मा सोम॑पुरोगवः ।। १४ ।।
saᳪśi॑to ra॒śminā॒ ratha॒: saᳪśi॑to ra॒śminā॒ haya॑: | saᳪśi॑to a॒psva॒psu॒jā bra॒hmā soma॑purogavaḥ | | १४ | |
स्व॒यं वा॑जिँस्त॒न्वं॒ कल्पयस्व स्व॒यं य॑जस्व स्व॒यं जु॑षस्व । म॒हि॒मा ते॒ऽन्येन॒ न स॒न्नशे॑ ।। १५ ।।
sva॒yaṃ vā॑jim̐sta॒nvaṃ॒ kalpayasva sva॒yaṃ ya॑jasva sva॒yaṃ ju॑ṣasva | ma॒hi॒mā te॒’nyena॒ na sa॒nnaśe॑ | | १५ | |
न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ२ इदे॑षि प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑: ।
यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ ते य॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु ।। १६ ।।
na vā u॑ e॒tanmri॑yase॒ na ri॑ṣyasi de॒vām̐२ ide॑ṣi pa॒thibhi॑: su॒gebhi॑: | yatrāsa॑te su॒kṛto॒ yatra॒ te ya॒yustatra॑ tvā de॒vaḥ sa॑vi॒tā da॑dhātu | | १६ | |
अ॒ग्निः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्न॒ग्निः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः ।
वा॒युः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्वा॒युः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः ।
सूर्य॑: प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॒न्त्सूर्य॒: स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः ।। १७ ।।
a॒gniḥ pa॒śurā॑sī॒ttenā॑yajanta॒ sa e॒tam̐llo॒kama॑jaya॒dyasmi॑nna॒gniḥ sa te॑ lo॒ko bha॑viṣyati॒ taṃ je॑ṣyasi॒ pibai॒tā a॒paḥ | vā॒yuḥ pa॒śurā॑sī॒ttenā॑yajanta॒ sa e॒tam̐llo॒kama॑jaya॒dyasmi॑nvā॒yuḥ sa te॑ lo॒ko bha॑viṣyati॒ taṃ je॑ṣyasi॒ pibai॒tā a॒paḥ | sūrya॑: pa॒śurā॑sī॒ttenā॑yajanta॒ sa e॒tam̐llo॒kama॑jaya॒dyasmi॒ntsūrya॒: sa te॑ lo॒ko bha॑viṣyati॒ taṃ je॑ṣyasi॒ pibai॒tā a॒paḥ | | १७ | |
प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑ ऽपा॒नाय॒ स्वाहा॑ व्या॒नाय॒ स्वाहा॑ ।
अम्बे॒ अम्बि॒केऽम्बा॑लिके॒ न मा॑ नयति॒ कश्च॒न ।
सस॑स्त्यश्व॒कः सुभ॑द्रिकां काम्पीलवा॒सिनी॑म् ।। १८ ।।
prā॒ṇāya॒ svāhā॑ ’pā॒nāya॒ svāhā॑ vyā॒nāya॒ svāhā॑ | ambe॒ ambi॒ke’mbā॑like॒ na mā॑ nayati॒ kaśca॒na | sasa॑styaśva॒kaḥ subha॑drikāṃ kāmpīlavā॒sinī॑m | | १८ | |
ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑तिᳪ हवामहे प्रि॒याणां॑ त्वा प्रि॒यप॑तिᳪ हवामहे नि॒धीनां॑ त्वा॑ निधि॒पति॑ᳪ हवामहे वसो मम ।
आहम॑जानि गर्भ॒धमा त्वम॑जासि गर्भ॒धम् ।। १९ ।।
ga॒ṇānāṃ॑ tvā ga॒ṇapa॑tiᳪ havāmahe pri॒yāṇāṃ॑ tvā pri॒yapa॑tiᳪ havāmahe ni॒dhīnāṃ॑ tvā॑ nidhi॒pati॑ᳪ havāmahe vaso mama | āhama॑jāni garbha॒dhamā tvama॑jāsi garbha॒dham | | १९ | |
ता उ॒भौ च॒तुर॑: प॒दः सं॒प्रसा॑रयाव स्व॒र्गे लो॒के प्रोर्णु॑वाथां॒ वृषा॑ वा॒जी रे॑तो॒धा रेतो॑ दधातु ।। २० ।।
tā u॒bhau ca॒tura॑: pa॒daḥ saṃ॒prasā॑rayāva sva॒rge lo॒ke prorṇu॑vāthāṃ॒ vṛṣā॑ vā॒jī re॑to॒dhā reto॑ dadhātu | | २० | |
उत्स॑क्थ्या॒ अव॑ गु॒दं धे॑हि॒ सम॒ञ्जिं चा॑रया वृषन् । य स्त्री॒णां जी॑व॒भोज॑नः ।। २१ ।।
utsa॑kthyā॒ ava॑ gu॒daṃ dhe॑hi॒ sama॒ñjiṃ cā॑rayā vṛṣan | ya strī॒ṇāṃ jī॑va॒bhoja॑naḥ | | २१ | |
य॒कास॒कौ श॑कुन्ति॒काऽऽहल॒गिति॒ वञ्च॑ति । आह॑न्ति ग॒भे पसो॒ निग॑ल्गलीति॒ धार॑का ।। २२ ।।
ya॒kāsa॒kau śa॑kunti॒kā’’hala॒giti॒ vañca॑ti | āha॑nti ga॒bhe paso॒ niga॑lgalīti॒ dhāra॑kā | | २२ | |
य॒को॒ऽस॒कौ श॑कुन्त॒क आ॒हल॒गिति॒ वञ्च॑ति । विव॑क्षत इव ते॒ मुख॒मध्व॑र्यो॒ मा न॒स्त्वम॒भि भा॑षथाः ।। २३ ।।
ya॒ko॒’sa॒kau śa॑kunta॒ka ā॒hala॒giti॒ vañca॑ti | viva॑kṣata iva te॒ mukha॒madhva॑ryo॒ mā na॒stvama॒bhi bhā॑ṣathāḥ | | २३ | |
मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रं॑ वृ॒क्षस्य॑ रोहतः । प्रति॑ला॒मीति॑ ते पि॒ता ग॒भे मु॒ष्टिम॑तᳪसयत् ।। २४ ।।
mā॒tā ca॑ te pi॒tā ca॒ te’graṃ॑ vṛ॒kṣasya॑ rohataḥ | prati॑lā॒mīti॑ te pi॒tā ga॒bhe mu॒ṣṭima॑taᳪsayat | | २४ | |
मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रे॑ वृ॒क्षस्य॑ क्रीडतः । विव॑क्षत इव ते॒ मुखं॒ ब्रह्म॒न्मा त्वं व॑दो ब॒हु ।। २५ ।।
mā॒tā ca॑ te pi॒tā ca॒ te’gre॑ vṛ॒kṣasya॑ krīḍataḥ | viva॑kṣata iva te॒ mukhaṃ॒ brahma॒nmā tvaṃ va॑do ba॒hu | | २५ | |
ऊ॒र्ध्वमे॑ना॒मुच्छ्रा॑पय गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्यै॒ मध्य॑मेधताᳪ शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व ।। २६ ।।
ū॒rdhvame॑nā॒mucchrā॑paya gi॒rau bhā॒raᳪ hara॑nniva | athā॑syai॒ madhya॑medhatāᳪ śī॒te vāte॑ pu॒nanni॑va | | २६ | |
ऊ॒र्ध्वमे॑न॒मुच्छ्र॑यताद्गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्य॒ मध्य॑मेजतु शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व ।। २७ ।।
ū॒rdhvame॑na॒mucchra॑yatādgi॒rau bhā॒raᳪ hara॑nniva | athā॑sya॒ madhya॑mejatu śī॒te vāte॑ pu॒nanni॑va | | २७ | |
यद॑स्या अᳪहु॒भेद्या॑: कृ॒धु स्थू॒लमु॒पात॑सत् । मु॒ष्काविद॑स्या एजतो गोश॒फे श॑कु॒लावि॑व ।। २८ ।।
yada॑syā aᳪhu॒bhedyā॑: kṛ॒dhu sthū॒lamu॒pāta॑sat | mu॒ṣkāvida॑syā ejato gośa॒phe śa॑ku॒lāvi॑va | | २८ | |
यद्दे॒वासो॑ ल॒लाम॑गुं॒ प्र वि॑ष्टी॒मिन॒मावि॑षुः । स॒क्थ्ना दे॑दिश्यते॒ नारी॑ स॒त्यस्या॑क्षि॒भुवो॒ यथा॑ ।। २९ ।।
yadde॒vāso॑ la॒lāma॑guṃ॒ pra vi॑ṣṭī॒mina॒māvi॑ṣuḥ | sa॒kthnā de॑diśyate॒ nārī॑ sa॒tyasyā॑kṣi॒bhuvo॒ yathā॑ | | २९ | |
यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं प॒शु मन्य॑ते । शू॒द्रा यदर्य॑जारा॒ न पोषा॑य धनायति ।। ३० ।।
yaddha॑ri॒ṇo yava॒matti॒ na pu॒ṣṭaṃ pa॒śu manya॑te | śū॒drā yadarya॑jārā॒ na poṣā॑ya dhanāyati | | ३० | |
यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं ब॒हु मन्य॑ते । शू॒द्रो यदर्या॑यै जा॒रो न पोष॒मनु॑ मन्यते ।। ३१ ।।
yaddha॑ri॒ṇo yava॒matti॒ na pu॒ṣṭaṃ ba॒hu manya॑te | śū॒dro yadaryā॑yai jā॒ro na poṣa॒manu॑ manyate | | ३१ | |
द॒धि॒क्राव्णो॑ अकारिषं जि॒ष्णोरश्व॑स्य वा॒जिन॑: ।
सु॒र॒भि नो॒ मुखा॑ कर॒त्प्र ण॒ आयू॑ᳪषि तारिषत् ।। ३२ ।।
da॒dhi॒krāvṇo॑ akāriṣaṃ ji॒ṣṇoraśva॑sya vā॒jina॑: | su॒ra॒bhi no॒ mukhā॑ kara॒tpra ṇa॒ āyū॑ᳪṣi tāriṣat | | ३२ | |
गा॒य॒त्री त्रि॒ष्टुब्जग॑त्यनु॒ष्टुप्प॒ङ्क्त्या स॒ह । बृ॒ह॒त्युष्णिहा॑ क॒कुप्सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा ।। ३३ ।।
gā॒ya॒trī tri॒ṣṭubjaga॑tyanu॒ṣṭuppa॒ṅktyā sa॒ha | bṛ॒ha॒tyuṣṇihā॑ ka॒kupsū॒cībhi॑: śamyantu tvā | | ३३ | |
द्विप॑दा॒ याश्चतु॑ष्पदा॒स्त्रिप॑दा॒ याश्च॒ षट्प॑दाः ।
विच्छ॑न्दा॒ याश्च॒ सच्छ॑न्दाः सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा ।। ३४ ।।
dvipa॑dā॒ yāścatu॑ṣpadā॒stripa॑dā॒ yāśca॒ ṣaṭpa॑dāḥ | viccha॑ndā॒ yāśca॒ saccha॑ndāḥ sū॒cībhi॑: śamyantu tvā | | ३४ | |
म॒हाना॑म्न्यो रे॒वत्यो॒ विश्वा॒ आशा॑: प्र॒भूव॑रीः ।
मैघी॑र्वि॒द्युतो॒ वाच॑: सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा ।। ३५ ।।
ma॒hānā॑mnyo re॒vatyo॒ viśvā॒ āśā॑: pra॒bhūva॑rīḥ | maighī॑rvi॒dyuto॒ vāca॑: sū॒cībhi॑: śamyantu tvā | | ३५ | |
नार्य॑स्ते॒ पत्न्यो॒ लोम॒ विचि॑न्वन्तु मनी॒षया॑ ।
दे॒वानां॒ पत्न्यो॒ दिश॑: सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा ।। ३६ ।।
nārya॑ste॒ patnyo॒ loma॒ vici॑nvantu manī॒ṣayā॑ | de॒vānāṃ॒ patnyo॒ diśa॑: sū॒cībhi॑: śamyantu tvā | | ३६ | |
र॒ज॒ता हरि॑णी॒: सीसा॒ युजो॑ युज्यन्ते॒ कर्म॑भिः ।
अश्व॑स्य वा॒जिन॑स्त्व॒चि सिमा॑: शम्यन्तु॒ शम्य॑न्तीः ।। ३७ ।।
ra॒ja॒tā hari॑ṇī॒: sīsā॒ yujo॑ yujyante॒ karma॑bhiḥ | aśva॑sya vā॒jina॑stva॒ci simā॑: śamyantu॒ śamya॑ntīḥ | | ३७ | |
कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यव॑ञ्चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ ।
इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति ।। ३८ ।।
ku॒vida॒ṅga yava॑manto॒ yava॑ñci॒dyathā॒ dāntya॑nupū॒rvaṃ vi॒yūya॑ | i॒hehai॑ṣāṃ kṛṇuhi॒ bhoja॑nāni॒ ye ba॒rhiṣo॒ nama॑ uktiṃ॒ yaja॑nti | | ३८ | |
कस्त्वा छ्य॑ति॒ कस्त्वा॒ विशा॑स्ति॒ कस्ते॒ गात्रा॑णि शम्यति । क उ॑ ते शमि॒ता क॒विः ।। ३९ ।।
kastvā chya॑ti॒ kastvā॒ viśā॑sti॒ kaste॒ gātrā॑ṇi śamyati | ka u॑ te śami॒tā ka॒viḥ | | ३९ | |
ऋ॒तव॑स्त ऋतु॒था पर्व॑ शमि॒तारो॒ वि शा॑सतु । सं॒व॒त्स॒रस्य॒ तेज॑सा श॒मीभि॑: शम्यन्तु त्वा ।। ४० ।।
ṛ॒tava॑sta ṛtu॒thā parva॑ śami॒tāro॒ vi śā॑satu | saṃ॒va॒tsa॒rasya॒ teja॑sā śa॒mībhi॑: śamyantu tvā | | ४० | |
अ॒र्ध॒मा॒साः परू॑ᳪषि ते॒ मासा॒ आ च्छ्य॑न्तु॒ शम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टᳪ सूदयन्तु ते ।। ४१ ।।
a॒rdha॒mā॒sāḥ parū॑ᳪṣi te॒ māsā॒ ā cchya॑ntu॒ śamya॑ntaḥ | a॒ho॒rā॒trāṇi॑ ma॒ruto॒ vili॑ṣṭaᳪ sūdayantu te | | ४१ | |
दैव्या॑ अध्व॒र्यव॒स्त्वा च्छ्य॑न्तु॒ वि च॑ शासतु । गात्रा॑णि पर्व॒शस्ते॒ सिमा॑: कृण्वन्तु॒ शम्य॑न्तीः ।। ४२ ।।
daivyā॑ adhva॒ryava॒stvā cchya॑ntu॒ vi ca॑ śāsatu | gātrā॑ṇi parva॒śaste॒ simā॑: kṛṇvantu॒ śamya॑ntīḥ | | ४२ | |
द्यौ॑स्ते पृथि॒व्यन्तरि॑क्षं वा॒युश्छि॒द्रं पृ॑णातु ते । सूर्य॑स्ते॒ नक्ष॑त्रैः स॒ह लो॒कं कृ॑णोतु साधु॒या ।। ४३ ।।
dyau॑ste pṛthi॒vyantari॑kṣaṃ vā॒yuśchi॒draṃ pṛ॑ṇātu te | sūrya॑ste॒ nakṣa॑traiḥ sa॒ha lo॒kaṃ kṛ॑ṇotu sādhu॒yā | | ४३ | |
शं ते॒ परे॑भ्यो॒ गात्रे॑भ्य॒: शम॒स्त्वव॑रेभ्यः । शम॒स्थभ्यो॑ म॒ज्जभ्य॒: शम्व॑स्तु त॒न्वै तव॑ ।। ४४ ।।
śaṃ te॒ pare॑bhyo॒ gātre॑bhya॒: śama॒stvava॑rebhyaḥ | śama॒sthabhyo॑ ma॒jjabhya॒: śamva॑stu ta॒nvai tava॑ | | ४४ | |
कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑: । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत् ।। ४५ ।।
kaḥ svi॑dekā॒kī ca॑rati॒ ka u॑ svijjāyate॒ puna॑: | kiᳪ svi॑ddhi॒masya॑ bheṣa॒jaṃ kimvā॒vapa॑naṃ ma॒hat | | ४५ | |
सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत् ।। ४६ ।।
sūrya॑ ekā॒kī ca॑rati ca॒ndramā॑ jāyate॒ puna॑: | a॒gnirhi॒masya॑ bheṣa॒jaṃ bhūmi॑rā॒vapa॑naṃ ma॒hat | | ४६ | |
किᳪ स्वि॒त्सूर्य॑समं॒ ज्योति॒: किᳪ स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । किᳪ स्वि॑त्पृथि॒व्यै वर्षी॑य॒: कस्य॒ मात्रा॒ न वि॑द्यते ।। ४७ ।।
kiᳪ svi॒tsūrya॑samaṃ॒ jyoti॒: kiᳪ sa॑mu॒drasa॑ma॒ᳪ sara॑: | kiᳪ svi॑tpṛthi॒vyai varṣī॑ya॒: kasya॒ mātrā॒ na vi॑dyate | | ४७ | |
ब्रह्म॒ सूर्य॑समं॒ ज्योति॒र्द्यौः स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । इन्द्र॑: पृथिव्यै॒ वर्षी॑या॒न् गोस्तु मात्रा॒ न वि॑द्यते ।। ४८ ।।
brahma॒ sūrya॑samaṃ॒ jyoti॒rdyauḥ sa॑mu॒drasa॑ma॒ᳪ sara॑: | indra॑: pṛthivyai॒ varṣī॑yā॒n gostu mātrā॒ na vi॑dyate | | ४८ | |
पृ॒च्छामि॑ त्वा चि॒तये॑ देवसख॒ यदि॒ त्वमत्र॒ मन॑सा ज॒गन्थ॑ ।
येषु॒ विष्णु॑स्त्रि॒षु प॒देष्वेष्ट॒स्तेषु॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मा वि॑वेशा३ ।। ४९ ।।
pṛ॒cchāmi॑ tvā ci॒taye॑ devasakha॒ yadi॒ tvamatra॒ mana॑sā ja॒gantha॑ | yeṣu॒ viṣṇu॑stri॒ṣu pa॒deṣveṣṭa॒steṣu॒ viśvaṃ॒ bhuva॑na॒mā vi॑veśā३ | | ४९ | |
अपि॒ तेषु॑ त्रि॒षु प॒देष्व॑स्मि॒ येषु॒ विश्वं॒ भुव॑नमा वि॒वेश॑ ।
स॒द्यः पर्ये॑मि पृथि॒वीमु॒त द्यामेके॒नाङ्गे॑न दि॒वो अ॒स्य पृ॒ष्ठम् ।। ५० ।।
api॒ teṣu॑ tri॒ṣu pa॒deṣva॑smi॒ yeṣu॒ viśvaṃ॒ bhuva॑namā vi॒veśa॑ | sa॒dyaḥ parye॑mi pṛthi॒vīmu॒ta dyāmeke॒nāṅge॑na di॒vo a॒sya pṛ॒ṣṭham | | ५० | |
केष्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ कान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि ।
ए॒तद्ब्र॑ह्म॒न्नुप॑ वल्हामसि त्वा॒ किᳪ स्वि॑न्न॒: प्रति॑ वोचा॒स्यत्र॑ ।। ५१ ।।
keṣva॒ntaḥ puru॑ṣa॒ ā vi॑veśa॒ kānya॒ntaḥ puru॑ṣe॒ arpi॑tāni | e॒tadbra॑hma॒nnupa॑ valhāmasi tvā॒ kiᳪ svi॑nna॒: prati॑ vocā॒syatra॑ | | ५१ | |
प॒ञ्चस्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ तान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि ।
ए॒तत्त्वात्र॑ प्रतिमन्वा॒नो अ॑स्मि॒ न मा॒यया॑ भव॒स्युत्त॑रो॒ मत् ।। ५२ ।।
pa॒ñcasva॒ntaḥ puru॑ṣa॒ ā vi॑veśa॒ tānya॒ntaḥ puru॑ṣe॒ arpi॑tāni | e॒tattvātra॑ pratimanvā॒no a॑smi॒ na mā॒yayā॑ bhava॒syutta॑ro॒ mat | | ५२ | |
का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: ।
का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला ।। ५३ ।।
kā svi॑dāsītpū॒rvaci॑tti॒: kiᳪ svi॑dāsīd bṛ॒hadvaya॑: | kā svi॑dāsītpilippi॒lā kā svi॑dāsītpiśaṅgi॒lā | | ५३ | |
द्यौ॑रासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: ।
अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला ।। ५४ ।।
dyau॑rāsītpū॒rvaci॑tti॒raśva॑ āsīd bṛ॒hadvaya॑: | avi॑rāsītpilippi॒lā rātri॑rāsītpiśaṅgi॒lā | | ५४ | |
का ई॑मरे पिशङ्गि॒ला का ईं॑ कुरुपिशङ्गि॒ला ।
क ई॑मा॒स्कन्द॑मर्षति॒ क ईं॒ पन्थां॒ वि स॑र्पति ।। ५५ ।।
kā ī॑mare piśaṅgi॒lā kā īṃ॑ kurupiśaṅgi॒lā | ka ī॑mā॒skanda॑marṣati॒ ka īṃ॒ panthāṃ॒ vi sa॑rpati | | ५५ | |
अ॒जारे॑ पिशङ्गि॒ला श्वा॒वित्कु॑रुपिशङ्गि॒ला ।
श॒श आ॒स्कन्द॑मर्ष॒त्यहि॒: पन्थां॒ वि स॑र्पति ।। ५६ ।।
a॒jāre॑ piśaṅgi॒lā śvā॒vitku॑rupiśaṅgi॒lā | śa॒śa ā॒skanda॑marṣa॒tyahi॒: panthāṃ॒ vi sa॑rpati | | ५६ | |
कत्य॑स्य वि॒ष्ठाः कत्य॒क्षरा॑णि॒ कति॒ होमा॑सः कति॒धा समि॑द्धः ।
य॒ज्ञस्य॑ त्वा वि॒दथा॑ पृच्छ॒मत्र॒ कति॒ होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति ।। ५७ ।।
katya॑sya vi॒ṣṭhāḥ katya॒kṣarā॑ṇi॒ kati॒ homā॑saḥ kati॒dhā sami॑ddhaḥ | ya॒jñasya॑ tvā vi॒dathā॑ pṛccha॒matra॒ kati॒ hotā॑ra ṛtu॒śo ya॑janti | | ५७ | |
षड॑स्य वि॒ष्ठाः श॒तम॒क्षरा॑ण्यशी॒तिर्होमा॑: स॒मिधो॑ ह ति॒स्रः ।
य॒ज्ञस्य॑ ते वि॒दथा॒ प्र ब्र॑वीमि स॒प्त होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति ।। ५८ ।।
ṣaḍa॑sya vi॒ṣṭhāḥ śa॒tama॒kṣarā॑ṇyaśī॒tirhomā॑: sa॒midho॑ ha ti॒sraḥ | ya॒jñasya॑ te vi॒dathā॒ pra bra॑vīmi sa॒pta hotā॑ra ṛtu॒śo ya॑janti | | ५८ | |
को अ॒स्य वे॑द॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ को द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् ।
कः सूर्य॑स्य वेद बृह॒तो ज॒नित्रं॒ को वे॑द च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः ।। ५९ ।।
ko a॒sya ve॑da॒ bhuva॑nasya॒ nābhiṃ॒ ko dyāvā॑pṛthi॒vī a॒ntari॑kṣam | kaḥ sūrya॑sya veda bṛha॒to ja॒nitraṃ॒ ko ve॑da ca॒ndrama॑saṃ yato॒jāḥ | | ५९ | |
वेदा॒हम॒स्य भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ वेद॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् ।
वेद॒ सूर्य॑स्य बृह॒तो ज॒नित्र॒मथो॑ वेद च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः ।। ६० ।।
vedā॒hama॒sya bhuva॑nasya॒ nābhiṃ॒ veda॒ dyāvā॑pṛthi॒vī a॒ntari॑kṣam | veda॒ sūrya॑sya bṛha॒to ja॒nitra॒matho॑ veda ca॒ndrama॑saṃ yato॒jāḥ | | ६० | |
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: ।
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ।। ६१ ।।
pṛ॒cchāmi॑ tvā॒ para॒mantaṃ॑ pṛthi॒vyāḥ pṛ॒cchāmi॒ yatra॒ bhuva॑nasya॒ nābhi॑: | pṛ॒cchāmi॑ tvā॒ vṛṣṇo॒ aśva॑sya॒ reta॑: pṛ॒cchāmi॑ vā॒caḥ pa॑ra॒maṃ vyo॑ma | | ६१ | |
इ॒यं वेदि॒: परो॒ अन्त॑: पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभि॑: ।
अ॒यᳪ सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ।। ६२ ।।
i॒yaṃ vedi॒: paro॒ anta॑: pṛthi॒vyā a॒yaṃ ya॒jño bhuva॑nasya॒ nābhi॑: | a॒yaᳪ somo॒ vṛṣṇo॒ aśva॑sya॒ reto॑ bra॒hmāyaṃ vā॒caḥ pa॑ra॒maṃ vyo॑ma | | ६२ | |
सु॒भूः स्व॑य॒म्भूः प्र॑थ॒मोऽन्तर्म॑ह॒त्य॒र्ण॒वे । द॒धे ह॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ यतो॑ जा॒तः प्र॒जाप॑तिः ।। ६३ ।।
su॒bhūḥ sva॑ya॒mbhūḥ pra॑tha॒mo’ntarma॑ha॒tya॒rṇa॒ve | da॒dhe ha॒ garbha॑mṛ॒tviyaṃ॒ yato॑ jā॒taḥ pra॒jāpa॑tiḥ | | ६३ | |
होता॑ यक्षत्प्र॒जाप॑ति॒ᳪ सोम॑स्य महि॒म्नः । जु॒षतां॒ पिब॑तु॒ सोम॒ᳪ होत॒र्यज॑ ।। ६४ ।।
hotā॑ yakṣatpra॒jāpa॑ti॒ᳪ soma॑sya mahi॒mnaḥ | ju॒ṣatāṃ॒ piba॑tu॒ soma॒ᳪ hota॒ryaja॑ | | ६४ | |