EeseDharmaSanātana Library
13अध्याय 13
Śukla Yajurveda Mādhyaṃdina ka Adhyay 13.
58 shlokमयि॑ गृह्णा॒म्यग्रे॑ अ॒ग्निᳪ रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य । मामु॑ दे॒वता॑: सचन्ताम् ।। १ ।।
mayi॑ gṛhṇā॒myagre॑ a॒gniᳪ rā॒yaspoṣā॑ya suprajā॒stvāya॑ su॒vīryā॑ya | māmu॑ de॒vatā॑: sacantām | | १ | |
अ॒पां पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्नेः स॑मु॒द्रम॒भित॒: पिन्व॑मानम् ।
वर्ध॑मानो म॒हाँ२ आ च॒ पुष्क॑रे दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थस्व ।। २ ।।
a॒pāṃ pṛ॒ṣṭhama॑si॒ yoni॑ra॒gneḥ sa॑mu॒drama॒bhita॒: pinva॑mānam | vardha॑māno ma॒hām̐२ ā ca॒ puṣka॑re di॒vo mātra॑yā vari॒mṇā pra॑thasva | | २ | |
ब्रह्म॑ जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒तः सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः ।
स बु॒ध्न्या॒ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ वि व॑: ।। ३ ।।
brahma॑ jajñā॒naṃ pra॑tha॒maṃ pu॒rastā॒dvi sī॑ma॒taḥ su॒ruco॑ ve॒na ā॑vaḥ | sa bu॒dhnyā॒ upa॒mā a॑sya vi॒ṣṭhāḥ sa॒taśca॒ yoni॒masa॑taśca॒ vi va॑: | | ३ | |
हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् ।
स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ।। ४ ।।
hi॒ra॒ṇya॒ga॒rbhaḥ sama॑varta॒tāgre॑ bhū॒tasya॑ jā॒taḥ pati॒reka॑ āsīt | sa dā॑dhāra pṛthi॒vīṃ dyāmu॒temāṃ kasmai॑ de॒vāya॑ ha॒viṣā॑ vidhema | | ४ | |
द्र॒प्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मं च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्व॑: ।
स॒मा॒नं योनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्तं द्र॒प्सं जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्रा॑: ।। ५ ।।
dra॒psaśca॑skanda pṛthi॒vīmanu॒ dyāmi॒maṃ ca॒ yoni॒manu॒ yaśca॒ pūrva॑: | sa॒mā॒naṃ yoni॒manu॑ sa॒ñcara॑ntaṃ dra॒psaṃ ju॑ho॒myanu॑ sa॒pta hotrā॑: | | ५ | |
नमो॑ऽस्तु स॒र्पेभ्यो॒ ये के च॑ पृथि॒वीमनु॑ । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑: ।। ६ ।।
namo॑’stu sa॒rpebhyo॒ ye ke ca॑ pṛthi॒vīmanu॑ | ye a॒ntari॑kṣe॒ ye di॒vi tebhya॑: sa॒rpebhyo॒ nama॑: | | ६ | |
या इष॑वो यातु॒धाना॑नां॒ ये वा॒ वन॒स्पतीँ॒१ रनु॑ । ये वा॑व॒टेषु॒ शेर॑ते॒ तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑: ।। ७ ।।
yā iṣa॑vo yātu॒dhānā॑nāṃ॒ ye vā॒ vana॒spatīm॒̐१ ranu॑ | ye vā॑va॒ṭeṣu॒ śera॑te॒ tebhya॑: sa॒rpebhyo॒ nama॑: | | ७ | |
ये वा॒मी रो॑च॒ने दि॒वो ये वा॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिषु॑ । येषा॑म॒प्सु सद॑स्कृ॒तं तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑: ।। ८ ।।
ye vā॒mī ro॑ca॒ne di॒vo ye vā॒ sūrya॑sya ra॒śmiṣu॑ | yeṣā॑ma॒psu sada॑skṛ॒taṃ tebhya॑: sa॒rpebhyo॒ nama॑: | | ८ | |
कृ॒णु॒ष्व पाज॒: प्रसि॑तिं॒ न पृ॒थ्वीं या॒हि राजे॒वाम॑वाँ॒२ इभे॑न ।
तृ॒ष्वीमनु॒ प्रसि॑तिं द्रूणा॒नोऽस्ता॑सि॒ विध्य॑ र॒क्षस॒स्तपि॑ष्ठैः ।। ९ ।।
kṛ॒ṇu॒ṣva pāja॒: prasi॑tiṃ॒ na pṛ॒thvīṃ yā॒hi rāje॒vāma॑vām॒̐२ ibhe॑na | tṛ॒ṣvīmanu॒ prasi॑tiṃ drūṇā॒no’stā॑si॒ vidhya॑ ra॒kṣasa॒stapi॑ṣṭhaiḥ | | ९ | |
तव॑ भ्र॒मास॑ आशु॒या प॑त॒न्त्यनु॑स्पृश धृष॒ता शोशु॑चानः ।
तपू॑ᳪष्यग्ने जु॒ह्वा॒ पत॒ङ्गानस॑न्दितो॒ वि सृ॑ज॒ विष्व॑गु॒ल्काः ।। १० ।।
tava॑ bhra॒māsa॑ āśu॒yā pa॑ta॒ntyanu॑spṛśa dhṛṣa॒tā śośu॑cānaḥ | tapū॑ᳪṣyagne ju॒hvā॒ pata॒ṅgānasa॑ndito॒ vi sṛ॑ja॒ viṣva॑gu॒lkāḥ | | १० | |
प्रति॒ स्पशो॒ वि सृ॑ज॒ तूर्णि॑तमो॒ भवा॑ पा॒युर्वि॒शो अ॒स्या अद॑ब्धः ।
यो नो॑ दू॒रे अ॒घश॑ᳪसो॒ यो अन्त्यग्ने॒ मा कि॑ष्टे॒ व्यथि॒रा द॑धर्षीत् ।। ११ ।।
prati॒ spaśo॒ vi sṛ॑ja॒ tūrṇi॑tamo॒ bhavā॑ pā॒yurvi॒śo a॒syā ada॑bdhaḥ | yo no॑ dū॒re a॒ghaśa॑ᳪso॒ yo antyagne॒ mā ki॑ṣṭe॒ vyathi॒rā da॑dharṣīt | | ११ | |
उद॑ग्ने तिष्ठ॒ प्रत्या त॑नुष्व॒ न्यमित्राँ॑२ ओषतात्तिग्महेते ।
यो नो॒ अरा॑तिᳪ समिधान च॒क्रे नी॒चा तं ध॑क्ष्यत॒सं न शुष्क॑म् ।। १२ ।।
uda॑gne tiṣṭha॒ pratyā ta॑nuṣva॒ nyamitrām̐॑२ oṣatāttigmahete | yo no॒ arā॑tiᳪ samidhāna ca॒kre nī॒cā taṃ dha॑kṣyata॒saṃ na śuṣka॑m | | १२ | |
ऊ॒र्ध्वो भ॑व॒ प्रति॑ वि॒ध्याध्य॒स्मदा॒विष्कृ॑णुष्व॒ दैव्या॑न्यग्ने ।
अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि यातु॒जूनां॑ जा॒मिमजा॑मिं॒ प्र मृ॑णीहि॒ शत्रू॑न् ।
अ॒ग्नेष्ट्वा॒ तेज॑सा सादयामि ।। १३ ।।
ū॒rdhvo bha॑va॒ prati॑ vi॒dhyādhya॒smadā॒viṣkṛ॑ṇuṣva॒ daivyā॑nyagne | ava॑ sthi॒rā ta॑nuhi yātu॒jūnāṃ॑ jā॒mimajā॑miṃ॒ pra mṛ॑ṇīhi॒ śatrū॑n | a॒gneṣṭvā॒ teja॑sā sādayāmi | | १३ | |
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪ रेता॑ᳪसि जिन्वति ।
इन्द्र॑स्य॒ त्वौज॑सा सादयामि ।। १४ ।।
a॒gnirmū॒rdhā di॒vaḥ ka॒kutpati॑: pṛthi॒vyā a॒yam | a॒pāᳪ retā॑ᳪsi jinvati | indra॑sya॒ tvauja॑sā sādayāmi | | १४ | |
भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: ।
दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म् ।। १५ ।।
bhuvo॑ ya॒jñasya॒ raja॑saśca ne॒tā yatrā॑ ni॒yudbhi॒: saca॑se śi॒vābhi॑: | di॒vi mū॒rdhānaṃ॑ dadhiṣe sva॒rṣāṃ ji॒hvāma॑gne cakṛṣe havya॒vāha॑m | | १५ | |
ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणाऽऽस्तृ॑ता वि॒श्वक॑र्मणा ।
मा त्वा॑ समु॒द्र उद्व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णोऽव्य॑थमाना पृथि॒वीं दृ॑ᳪह ।। १६ ।।
dhru॒vā’si॑ dha॒ruṇā’’stṛ॑tā vi॒śvaka॑rmaṇā | mā tvā॑ samu॒dra udva॑dhī॒nmā su॑pa॒rṇo’vya॑thamānā pṛthi॒vīṃ dṛ॑ᳪha | | १६ | |
प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयत्व॒पां पृ॒ष्ठे स॑मु॒द्रस्येम॑न् । व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्व पृथि॒व्य॒सि ।। १७ ।।
pra॒jāpa॑tiṣṭvā sādayatva॒pāṃ pṛ॒ṣṭhe sa॑mu॒drasyema॑n | vyaca॑svatīṃ॒ pratha॑svatīṃ॒ pratha॑sva pṛthi॒vya॒si | | १७ | |
भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री ।
पृ॒थि॒वीं य॑च्छ पृथि॒वीं दृ॑ᳪह पृथि॒वीं मा हि॑ᳪसीः ।। १८ ।।
bhūra॑si॒ bhūmi॑ra॒syadi॑tirasi vi॒śvadhā॑yā॒ viśva॑sya॒ bhuva॑nasya dha॒rtrī | pṛ॒thi॒vīṃ ya॑ccha pṛthi॒vīṃ dṛ॑ᳪha pṛthi॒vīṃ mā hi॑ᳪsīḥ | | १८ | |
विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य ।
अ॒ग्निष्ट्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द ।। १९ ।।
viśva॑smai prā॒ṇāyā॑pā॒nāya॑ vyā॒nāyo॑dā॒nāya॑ prati॒ṣṭhāyai॑ ca॒ritrā॑ya | a॒gniṣṭvā॒’bhi pā॑tu ma॒hyā sva॒styā cha॒rdiṣā॒ śanta॑mena॒ tayā॑ de॒vata॑yā’ṅgira॒svad dhru॒vā sī॑da | | १९ | |
काण्डा॑त्काण्डात्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षः परुष॒स्परि॑ । ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्र त॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च ।। २० ।।
kāṇḍā॑tkāṇḍātpra॒roha॑ntī॒ paru॑ṣaḥ paruṣa॒spari॑ | e॒vā no॑ dūrve॒ pra ta॑nu sa॒hasre॑ṇa śa॒tena॑ ca | | २० | |
या श॒तेन॑ प्रत॒नोषि॑ स॒हस्रे॑ण वि॒रोह॑सि । तस्या॑स्ते देवीष्टके वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम् ।। २१ ।।
yā śa॒tena॑ prata॒noṣi॑ sa॒hasre॑ṇa vi॒roha॑si | tasyā॑ste devīṣṭake vi॒dhema॑ ha॒viṣā॑ va॒yam | | २१ | |
यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुचो॒ दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभि॑: । ताभि॑र्नो अ॒द्य सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि ।। २२ ।।
yāste॑ agne॒ sūrye॒ ruco॒ diva॑māta॒nvanti॑ ra॒śmibhi॑: | tābhi॑rno a॒dya sarvā॑bhī ru॒ce janā॑ya naskṛdhi | | २२ | |
या वो॑ दे॒वाः सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुच॑: । इन्द्रा॑ग्नी॒ ताभि॒: सर्वा॑भी॒ रुचं॑ नो धत्त बृहस्पते ।। २३ ।।
yā vo॑ de॒vāḥ sūrye॒ ruco॒ goṣvaśve॑ṣu॒ yā ruca॑: | indrā॑gnī॒ tābhi॒: sarvā॑bhī॒ rucaṃ॑ no dhatta bṛhaspate | | २३ | |
वि॒राड्ज्योति॑रधारयत्स्व॒राड्ज्योति॑रधारयत् । प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयतु पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । अ॒ग्निष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द ।। २४ ।।
vi॒rāḍjyoti॑radhārayatsva॒rāḍjyoti॑radhārayat | pra॒jāpa॑tiṣṭvā sādayatu pṛ॒ṣṭhe pṛ॑thi॒vyā jyoti॑ṣmatīm | viśva॑smai prā॒ṇāyā॑pā॒nāya॑ vyā॒nāya॒ viśvaṃ॒ jyoti॑ryaccha | a॒gniṣṭe’dhi॑pati॒stayā॑ de॒vata॑yā’ṅgira॒svad dhru॒vā sī॑da | | २४ | |
मधु॑श्च॒ माध॑वश्च॒ वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः । ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे |
वास॑न्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम् ।। २५ ।।
madhu॑śca॒ mādha॑vaśca॒ vāsa॑ntikāvṛ॒tū a॒gnera॑ntaḥ śle॒ṣo॒’si॒ kalpe॑tāṃ॒ dyāvā॑pṛthi॒vī kalpa॑ntā॒māpa॒ oṣa॑dhaya॒: kalpa॑ntāma॒gnaya॒: pṛtha॒ṅnama॒ jyaiṣṭhyā॑ya॒ savra॑tāḥ | ye a॒gnaya॒: sama॑naso’nta॒rā dyāvā॑pṛthi॒vī i॒me | vāsa॑ntikāvṛ॒tū a॑bhi॒kalpa॑mānā॒ indra॑miva de॒vā a॑bhi॒saṃvi॑śantu॒ tayā॑ de॒vata॑yā’ṅgira॒svad dhru॒ve sī॑datam | | २५ | |
अषा॑ढाऽसि॒ सह॑माना॒ सह॒स्वारा॑ती॒: सह॑स्व पृतनाय॒तः ।
स॒हस्र॑वीर्याऽसि॒ सा मा॑ जिन्व ।। २६ ।।
aṣā॑ḍhā’si॒ saha॑mānā॒ saha॒svārā॑tī॒: saha॑sva pṛtanāya॒taḥ | sa॒hasra॑vīryā’si॒ sā mā॑ jinva | | २६ | |
मधु॒ वाता॑ ऋताय॒ते मधु॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वः ।
माध्वी॑र्नः स॒न्त्वोष॑धीः ।। २७ ।।
madhu॒ vātā॑ ṛtāya॒te madhu॑ kṣaranti॒ sindha॑vaḥ | mādhvī॑rnaḥ sa॒ntvoṣa॑dhīḥ | | २७ | |
मधु॒ नक्त॑मु॒तोषसो॒ मधु॑म॒त्पार्थि॑व॒ᳪ रज॑: । मधु॒ द्यौर॑स्तु नः पि॒ता ।। २८ ।।
madhu॒ nakta॑mu॒toṣaso॒ madhu॑ma॒tpārthi॑va॒ᳪ raja॑: | madhu॒ dyaura॑stu naḥ pi॒tā | | २८ | |
मधु॑मान्नो॒ वन॒स्पति॒र्मधु॑माँ२ अस्तु॒ सूर्य॑: । माध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः ।। २९ ।।
madhu॑mānno॒ vana॒spati॒rmadhu॑mām̐२ astu॒ sūrya॑: | mādhvī॒rgāvo॑ bhavantu naḥ | | २९ | |
अ॒पां गम्भ॑न्त्सीद॒ मा त्वा॒ सूर्यो॒ऽभि ता॑प्सी॒न्माऽग्निर्वै॑श्वान॒रः ।
अच्छि॑न्नपत्राः प्र॒जा अ॑नु॒वीक्ष॒स्वानु॑ त्वा दि॒व्या वृष्टि॑: सचताम् ।। ३० ।।
a॒pāṃ gambha॑ntsīda॒ mā tvā॒ sūryo॒’bhi tā॑psī॒nmā’gnirvai॑śvāna॒raḥ | acchi॑nnapatrāḥ pra॒jā a॑nu॒vīkṣa॒svānu॑ tvā di॒vyā vṛṣṭi॑: sacatām | | ३० | |
त्रीन्त्स॑मु॒द्रान्त्सम॑सृपत् स्व॒र्गान॒पां पति॑र्वृष॒भ इष्ट॑कानाम् ।
पुरी॑षं॒ वसा॑नः सुकृ॒तस्य॑ लो॒के तत्र॑ गच्छ॒ यत्र॒ पूर्वे॒ परे॑ताः ।। ३१ ।।
trīntsa॑mu॒drāntsama॑sṛpat sva॒rgāna॒pāṃ pati॑rvṛṣa॒bha iṣṭa॑kānām | purī॑ṣaṃ॒ vasā॑naḥ sukṛ॒tasya॑ lo॒ke tatra॑ gaccha॒ yatra॒ pūrve॒ pare॑tāḥ | | ३१ | |
म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं य॒ज्ञं मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒तां नो॒ भरी॑मभिः ।। ३२ ।।
ma॒hī dyauḥ pṛ॑thi॒vī ca॑ na i॒maṃ ya॒jñaṃ mi॑mikṣatām | pi॒pṛ॒tāṃ no॒ bharī॑mabhiḥ | | ३२ | |
विष्णो॒: कर्मा॑णि पश्यत॒ यतो॑ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒: सखा॑ ।। ३३ ।।
viṣṇo॒: karmā॑ṇi paśyata॒ yato॑ vra॒tāni॑ paspa॒śe | indra॑sya॒ yujya॒: sakhā॑ | | ३३ | |
ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणे॒तो ज॑ज्ञे प्रथ॒ममे॒भ्यो योनि॑भ्यो॒ अधि॑ जा॒तवे॑दा: ।
स गा॑य॒त्र्या त्रि॒ष्टुभा॑ऽनु॒ष्टुभा॑ च दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन् ।। ३४ ।।
dhru॒vā’si॑ dha॒ruṇe॒to ja॑jñe pratha॒mame॒bhyo yoni॑bhyo॒ adhi॑ jā॒tave॑dā: | sa gā॑ya॒tryā tri॒ṣṭubhā॑’nu॒ṣṭubhā॑ ca de॒vebhyo॑ ha॒vyaṃ va॑hatu prajā॒nan | | ३४ | |
इ॒षे रा॒ये र॑मस्व॒ सह॑से द्यु॒म्न ऊ॒र्जे अप॑त्याय । स॒म्राड॑सि स्व॒राड॑सि सारस्व॒तौ त्वोत्सौ॒ प्राव॑ताम् ।। ३५ ।।
i॒ṣe rā॒ye ra॑masva॒ saha॑se dyu॒mna ū॒rje apa॑tyāya | sa॒mrāḍa॑si sva॒rāḍa॑si sārasva॒tau tvotsau॒ prāva॑tām | | ३५ | |
अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धव॑: । अरं॒ वह॑न्ति म॒न्यवे॑ ।। ३६ ।।
agne॑ yu॒kṣvā hi ye tavāśvā॑so deva sā॒dhava॑: | araṃ॒ vaha॑nti ma॒nyave॑ | | ३६ | |
यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑माँ२ अश्वाँ॑२ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्यः स॑दः ।। ३७ ।।
yu॒kṣvā hi de॑va॒hūta॑mām̐२ aśvām̐॑२ agne ra॒thīri॑va | ni hotā॑ pū॒rvyaḥ sa॑daḥ | | ३७ | |
स॒म्यक् स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः ।
घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्ये॑ अ॒ग्नेः ।। ३८ ।।
sa॒myak sra॑vanti sa॒rito॒ na dhenā॑ a॒ntarhṛ॒dā mana॑sā pū॒yamā॑nāḥ | ghṛ॒tasya॒ dhārā॑ a॒bhi cā॑kaśīmi hira॒ṇyayo॑ veta॒so madhye॑ a॒gneḥ | | ३८ | |
ऋ॒चे त्वा॑ रु॒चे त्वा॑ भा॒से त्वा॒ ज्योति॑षे त्वा ।
अभू॑दि॒दं विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ वाजि॑नम॒ग्नेर्वै॑श्वान॒रस्य॑ च ।। ३९ ।।
ṛ॒ce tvā॑ ru॒ce tvā॑ bhā॒se tvā॒ jyoti॑ṣe tvā | abhū॑di॒daṃ viśva॑sya॒ bhuva॑nasya॒ vāji॑nama॒gnervai॑śvāna॒rasya॑ ca | | ३९ | |
अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मान् रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् । स॒ह॒स्र॒दा अ॑सि स॒हस्रा॑य त्वा ।। ४० ।।
a॒gnirjyoti॑ṣā॒ jyoti॑ṣmān ru॒kmo varca॑sā॒ varca॑svān | sa॒ha॒sra॒dā a॑si sa॒hasrā॑ya tvā | | ४० | |
आ॒दि॒त्यं गर्भं॒ पय॑सा॒ सम॑ङ्धि स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां वि॒श्वरू॑पम् ।
परि॑ वृङ्धि॒ हर॑सा॒ माऽभि म॑ᳪस्थाः श॒तायु॑षं कृणुहि ची॒यमा॑नः ।। ४१ ।।
ā॒di॒tyaṃ garbhaṃ॒ paya॑sā॒ sama॑ṅdhi sa॒hasra॑sya prati॒māṃ vi॒śvarū॑pam | pari॑ vṛṅdhi॒ hara॑sā॒ mā’bhi ma॑ᳪsthāḥ śa॒tāyu॑ṣaṃ kṛṇuhi cī॒yamā॑naḥ | | ४१ | |
वात॑स्य जू॒तिं वरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्वं॑ जज्ञा॒नᳪ स॑रि॒रस्य॒ मध्ये॑ ।
शिशुं॑ न॒दीना॒ᳪ ह॒रि॒मद्रि॑बुध्न॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् ।। ४२ ।।
vāta॑sya jū॒tiṃ varu॑ṇasya॒ nābhi॒maśvaṃ॑ jajñā॒naᳪ sa॑ri॒rasya॒ madhye॑ | śiśuṃ॑ na॒dīnā॒ᳪ ha॒ri॒madri॑budhna॒magne॒ mā hi॑ᳪsīḥ para॒me vyo॑man | | ४२ | |
अज॑स्र॒मिन्दु॑मरु॒षं भु॑र॒ण्युम॒ग्निमी॑डे पू॒र्वचि॑त्तिं॒ नमो॑भिः ।
स पर्व॑भिरृतु॒शः कल्प॑मानो॒ गां मा हि॑ᳪसी॒रदि॑तिं वि॒राज॑म् ।। ४३ ।।
aja॑sra॒mindu॑maru॒ṣaṃ bhu॑ra॒ṇyuma॒gnimī॑ḍe pū॒rvaci॑ttiṃ॒ namo॑bhiḥ | sa parva॑bhirṛtu॒śaḥ kalpa॑māno॒ gāṃ mā hi॑ᳪsī॒radi॑tiṃ vi॒rāja॑m | | ४३ | |
वरू॑त्रीं॒ त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मविं॑ जज्ञा॒नाᳪ रज॑स॒: पर॑स्मात् ।
म॒हीᳪ सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् ।। ४४ ।।
varū॑trīṃ॒ tvaṣṭu॒rvaru॑ṇasya॒ nābhi॒maviṃ॑ jajñā॒nāᳪ raja॑sa॒: para॑smāt | ma॒hīᳪ sā॑ha॒srīmasu॑rasya mā॒yāmagne॒ mā hi॑ᳪsīḥ para॒me vyo॑man | | ४४ | |
यो अ॒ग्निर॒ग्नेरध्यजा॑यत॒ शोका॑त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ ।
येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा ज॒जान॒ तम॑ग्ने॒ हेड॒: परि॑ ते वृणक्तु ।। ४५ ।।
yo a॒gnira॒gneradhyajā॑yata॒ śokā॑tpṛthi॒vyā u॒ta vā॑ di॒vaspari॑ | yena॑ pra॒jā vi॒śvaka॑rmā ja॒jāna॒ tama॑gne॒ heḍa॒: pari॑ te vṛṇaktu | | ४५ | |
चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः ।
आऽप्रा॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष॒ᳪ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च ।। ४६ ।।
ci॒traṃ de॒vānā॒muda॑gā॒danī॑kaṃ॒ cakṣu॑rmi॒trasya॒ varu॑ṇasyā॒gneḥ | ā’prā॒ dyāvā॑pṛthi॒vī a॒ntari॑kṣa॒ᳪ sūrya॑ ā॒tmā jaga॑tasta॒sthuṣa॑śca | | ४६ | |
इ॒मं मा हि॑ᳪसीर्द्वि॒पादं॑ प॒शुᳪ स॑हस्रा॒क्षो मेधा॑य ची॒यमा॑नः ।
म॒युं प॒शुं मेध॑मग्ने जुषस्व॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द ।
म॒युं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु ।। ४७ ।।
i॒maṃ mā hi॑ᳪsīrdvi॒pādaṃ॑ pa॒śuᳪ sa॑hasrā॒kṣo medhā॑ya cī॒yamā॑naḥ | ma॒yuṃ pa॒śuṃ medha॑magne juṣasva॒ tena॑ cinvā॒nasta॒nvo ni ṣī॑da | ma॒yuṃ te॒ śugṛ॑cchatu॒ yaṃ dvi॒ṣmastaṃ te॒ śugṛ॑cchatu | | ४७ | |
इ॒मं मा हि॑ᳪसी॒रेक॑शफं प॒शुं क॑निक्र॒दं वा॒जिनं॒ वाजि॑नेषु ।
गौ॒रमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द ।
गौ॒रं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु ।। ४८ ।।
i॒maṃ mā hi॑ᳪsī॒reka॑śaphaṃ pa॒śuṃ ka॑nikra॒daṃ vā॒jinaṃ॒ vāji॑neṣu | gau॒ramā॑ra॒ṇyamanu॑ te diśāmi॒ tena॑ cinvā॒nasta॒nvo ni ṣī॑da | gau॒raṃ te॒ śugṛ॑cchatu॒ yaṃ dvi॒ṣmastaṃ te॒ śugṛ॑cchatu | | ४८ | |
इ॒मᳪ सा॑ह॒स्रᳪ श॒तधा॑र॒मुत्सं॑ व्य॒च्यमा॑नᳪ सरि॒रस्य॒ मध्ये॑ ।
घृ॒तं दुहा॑ना॒मदि॑तिं॒ जना॒याग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् ।
ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द ।
ग॒व॒यं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु ।। ४९ ।।
i॒maᳪ sā॑ha॒sraᳪ śa॒tadhā॑ra॒mutsaṃ॑ vya॒cyamā॑naᳪ sari॒rasya॒ madhye॑ | ghṛ॒taṃ duhā॑nā॒madi॑tiṃ॒ janā॒yāgne॒ mā hi॑ᳪsīḥ para॒me vyo॑man | ga॒va॒yamā॑ra॒ṇyamanu॑ te diśāmi॒ tena॑ cinvā॒nasta॒nvo ni ṣī॑da | ga॒va॒yaṃ te॒ śugṛ॑cchatu॒ yaṃ dvi॒ṣmastaṃ te॒ śugṛ॑cchatu | | ४९ | |
इ॒ममू॑र्णा॒युं वरु॑णस्य॒ नाभिं॒ त्वचं॑ पशू॒नां द्वि॒पदां॒ चतु॑ष्पदाम् ।
त्वष्टु॑: प्र॒जानां॑ प्रथ॒मं ज॒नित्र॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् ।
उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒वो नि षी॑द ।
उष्ट्रं॑ ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु ।। ५० ।।
i॒mamū॑rṇā॒yuṃ varu॑ṇasya॒ nābhiṃ॒ tvacaṃ॑ paśū॒nāṃ dvi॒padāṃ॒ catu॑ṣpadām | tvaṣṭu॑: pra॒jānāṃ॑ pratha॒maṃ ja॒nitra॒magne॒ mā hi॑ᳪsīḥ para॒me vyo॑man | uṣṭra॑māra॒ṇyamanu॑ te diśāmi॒ tena॑ cinvā॒nasta॒vo ni ṣī॑da | uṣṭraṃ॑ te॒ śugṛ॑cchatu॒ yaṃ dvi॒ṣmastaṃ te॒ śugṛ॑cchatu | | ५० | |
अ॒जो ह्य॒ग्नेरज॑निष्ट॒ शोका॒त्सो अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे॑ ।
तेन॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑मायँ॒स्तेन॒ रोह॑माय॒न्नुप॒ मेध्या॑सः ।
श॒र॒भमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द ।
श॒र॒भं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु ।। ५१ ।।
a॒jo hya॒gneraja॑niṣṭa॒ śokā॒tso a॑paśyajjani॒tāra॒magre॑ | tena॑ de॒vā de॒vatā॒magra॑māyam॒̐stena॒ roha॑māya॒nnupa॒ medhyā॑saḥ | śa॒ra॒bhamā॑ra॒ṇyamanu॑ te diśāmi॒ tena॑ cinvā॒nasta॒nvo ni ṣī॑da | śa॒ra॒bhaṃ te॒ śugṛ॑cchatu॒ yaṃ dvi॒ṣmastaṃ te॒ śugṛ॑cchatu | | ५१ | |
त्वं य॑विष्ठ दा॒शुषो॒ नॄँ: पा॑हि शृणु॒धी गिर॑: । रक्षा॑ तो॒कमु॒त त्मना॑ ।। ५२ ।।
tvaṃ ya॑viṣṭha dā॒śuṣo॒ nṝm̐: pā॑hi śṛṇu॒dhī gira॑: | rakṣā॑ to॒kamu॒ta tmanā॑ | | ५२ | |
अ॒पां त्वेम॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वोद्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ भस्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पां त्वाऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे त्वा॒ सद॑ने सादयामि समु॒द्रे त्वा॒ सद॑ने सादयामि सरि॒रे त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॒ क्षये॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ सधि॑षि सादयाम्य॒पां त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पां त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि
गाय॒त्रेण॑ त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ त्रै॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॑सा सादया॒म्यानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒
पाङ्क्ते॑न त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि ।। ५३ ।।
a॒pāṃ tvema॑ntsādayāmya॒pāṃ tvodma॑ntsādayāmya॒pāṃ tvā॒ bhasma॑ntsādayāmya॒pāṃ tvā॒ jyoti॑ṣi sādayāmya॒pāṃ tvā’ya॑ne sādayāmyarṇa॒ve tvā॒ sada॑ne sādayāmi samu॒dre tvā॒ sada॑ne sādayāmi sari॒re tvā॒ sada॑ne sādayāmya॒pāṃ tvā॒ kṣaye॑ sādayāmya॒pāṃ tvā॒ sadhi॑ṣi sādayāmya॒pāṃ tvā॒ sada॑ne sādayāmya॒pāṃ tvā॑ sa॒dhasthe॑ sādayāmya॒pāṃ tvā॒ yonau॑ sādayāmya॒pāṃ tvā॒ purī॑ṣe sādayāmya॒pāṃ tvā॒ pātha॑si sādayāmi gāya॒treṇa॑ tvā॒ chanda॑sā sādayāmi॒ trai॑ṣṭubhena tvā॒ chanda॑sā sādayāmi॒ jāga॑tena tvā॒ chanda॑sā sādayā॒myānu॑ṣṭubhena tvā॒ chanda॑sā sādayāmi॒ pāṅkte॑na tvā॒ chanda॑sā sādayāmi | | ५३ | |
अ॒यं पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती
गा॑य॒त्र्यै गा॑य॒त्रं गा॑य॒त्रादु॑पा॒ᳪशुरु॑पा॒ᳪशोस्त्रि॒वृत् त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रं वसि॑ष्ठ॒ ऋषि॑:
प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॑ प्रा॒णं गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्य॑: ।। ५४ ।।
a॒yaṃ pu॒ro bhuva॒stasya॑ prā॒ṇo bhau॑vāya॒no va॑sa॒ntaḥ prā॑ṇāya॒no gā॑ya॒trī vā॑sa॒ntī gā॑ya॒tryai gā॑ya॒traṃ gā॑ya॒trādu॑pā॒ᳪśuru॑pā॒ᳪśostri॒vṛt tri॒vṛto॑ rathanta॒raṃ vasi॑ṣṭha॒ ṛṣi॑: pra॒jāpa॑tigṛhītayā॒ tvayā॑ prā॒ṇaṃ gṛ॑hṇāmi pra॒jābhya॑: | | ५४ | |
अ॒यं द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒णं ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रिष्टुब्ग्रै॒ष्मी॑ त्रि॒ष्टुभ॑: स्वा॒रᳪ
स्वा॒राद॑न्तर्या॒मो॒ऽन्तर्या॒मात्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शाद् बृ॒हद् भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑: ।। ५५ ।।
a॒yaṃ da॑kṣi॒ṇā vi॒śvaka॑rmā॒ tasya॒ mano॑ vaiśvakarma॒ṇaṃ grī॒ṣmo mā॑na॒sastriṣṭubgrai॒ṣmī॑ tri॒ṣṭubha॑: svā॒raᳪ svā॒rāda॑ntaryā॒mo॒’ntaryā॒mātpa॑ñcada॒śaḥ pa॑ñcada॒śād bṛ॒had bha॒radvā॑ja॒ ṛṣi॑: pra॒jāpa॑tigṛhītayā॒ tvayā॒ mano॑ gṛhṇāmi pra॒jābhya॑: | | ५५ | |
अ॒यं प॒श्चाद्वि॒श्वव्य॑चा॒तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं व॒र्षाश्चाक्षु॑ष्यो जग॑ती वा॒र्षी जग॑त्या॒ ऋक्स॑म॒मृक्स॑माच्छु॒क्रः शु॒क्रात्स॑प्तद॒शः स॑प्तद॒शाद्वै॑रू॒पं ज॒मद॑ग्नि॒रृषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑: ।। 56 ।।
a॒yaṃ pa॒ścādvi॒śvavya॑cā॒tasya॒ cakṣu॑rvaiśvavyaca॒saṃ va॒rṣāścākṣu॑ṣyo jaga॑tī vā॒rṣī jaga॑tyā॒ ṛksa॑ma॒mṛksa॑mācchu॒kraḥ śu॒krātsa॑ptada॒śaḥ sa॑ptada॒śādvai॑rū॒paṃ ja॒mada॑gni॒rṛṣi॑: pra॒jāpa॑tigṛhītayā॒ tvayā॒ cakṣu॑rgṛhṇāmi pra॒jābhya॑: | | 56 | |
इ॒दमु॑त्त॒रात् स्व॒स्तस्य॒ श्रोत्र॑ᳪ सौ॒वᳪ श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॒नु॒ष्टुप् शा॑र॒द्य॒नु॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ᳪश ए॑कविᳪशाद्वै॑रा॒जं वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ श्रोत्रं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑: ।। ५७ ।।
i॒damu॑tta॒rāt sva॒stasya॒ śrotra॑ᳪ sau॒vaᳪ śa॒racchrau॒trya॒nu॒ṣṭup śā॑ra॒dya॒nu॒ṣṭubha॑ ai॒ḍamai॒ḍānma॒nthī ma॒nthina॑ ekavi॒ᳪśa e॑kaviᳪśādvai॑rā॒jaṃ vi॒śvāmi॑tra॒ ṛṣi॑: pra॒jāpa॑tigṛhītayā॒ tvayā॒ śrotraṃ॑ gṛhṇāmi pra॒jābhya॑: | | ५७ | |
इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाङ्मा॒त्या हे॑म॒न्तो वा॒च्यः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒ङ्क्त्यै नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ॑ग्रय॒णात् त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशाभ्या॑ᳪ शाक्वररैव॒ते वि॒श्वक॑र्म॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ वाचं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॑ लो॒कं ता इन्द्र॑म् ।। ५८ ।।
i॒yamu॒pari॑ ma॒tistasyai॒ vāṅmā॒tyā he॑ma॒nto vā॒cyaḥ pa॒ṅktirhai॑ma॒ntī pa॒ṅktyai ni॒dhana॑vanni॒dhana॑vata āgraya॒ṇa ā॑graya॒ṇāt tri॑ṇavatrayastri॒ᳪśau tri॑ṇavatrayastri॒ᳪśābhyā॑ᳪ śākvararaiva॒te vi॒śvaka॑rma॒ ṛṣi॑: pra॒jāpa॑tigṛhītayā॒ tvayā॒ vācaṃ॑ gṛhṇāmi pra॒jābhyo॑ lo॒kaṃ tā indra॑m | | ५८ | |