EeseDharmaSanātana Library
12अध्याय 12
Śukla Yajurveda Mādhyaṃdina ka Adhyay 12.
116 shlokदृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद् दु॒र्मर्ष॒मायु॑: श्रि॒ये रु॑चा॒नः ।
अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑भि॒र्यदे॑नं॒ द्यौरज॑नयत्सु॒रेता॑: ।। १ ।।
dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya॑dyaud du॒rmarṣa॒māyu॑: śri॒ye ru॑cā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto॑ abhava॒dvayo॑bhi॒ryade॑naṃ॒ dyauraja॑nayatsu॒retā॑: | | १ | |
नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेक॑ᳪ समी॒ची ।
द्यावा॒क्षामा॑ रु॒क्मो अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाः ।। २ ।।
nakto॒ṣāsā॒ sama॑nasā॒ virū॑pe dhā॒paye॑te॒ śiśu॒meka॑ᳪ samī॒cī | dyāvā॒kṣāmā॑ ru॒kmo a॒ntarvi bhā॑ti de॒vā a॒gniṃ dhā॑rayandraviṇo॒dāḥ | | २ | |
विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रासा॑वीद्भ॒द्रं द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ।
वि नाक॑मख्यत्सवि॒ता वरे॒ण्योऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि रा॑जति ।। ३ ।।
viśvā॑ rū॒pāṇi॒ prati॑ muñcate ka॒viḥ prāsā॑vīdbha॒draṃ dvi॒pade॒ catu॑ṣpade | vi nāka॑makhyatsavi॒tā vare॒ṇyo’nu॑ pra॒yāṇa॑mu॒ṣaso॒ vi rā॑jati | | ३ | |
सु॒प॒र्णो॒ऽसि ग॒रुत्माँ॑स्त्रि॒वृत्ते॒ शिरो॑ गाय॒त्रं चक्षु॑र्बृहद्रथन्त॒रे पक्षौ ।
स्तोम॑ आ॒त्मा छन्दा॒ᳪस्यङ्गा॑नि॒ यजूँ॑ᳪषि॒ नाम॑ । साम॑ ते त॒नूर्वा॑मदे॒व्यं य॑ज्ञाय॒ज्ञियं॒ पुच्छं॒ धिष्ण्या॑: श॒पाः ।
सु॒प॒र्णो॒ऽसि ग॒रुत्मा॒न्दिवं॑ गच्छ॒ स्व॑: पत ।। ४ ।।
su॒pa॒rṇo॒’si ga॒rutmām̐॑stri॒vṛtte॒ śiro॑ gāya॒traṃ cakṣu॑rbṛhadrathanta॒re pakṣau | stoma॑ ā॒tmā chandā॒ᳪsyaṅgā॑ni॒ yajūm̐॑ᳪṣi॒ nāma॑ | sāma॑ te ta॒nūrvā॑made॒vyaṃ ya॑jñāya॒jñiyaṃ॒ pucchaṃ॒ dhiṣṇyā॑: śa॒pāḥ | su॒pa॒rṇo॒’si ga॒rutmā॒ndivaṃ॑ gaccha॒ sva॑: pata | | ४ | |
विष्णो॒: क्रमो॑ऽसि सपत्न॒हा गा॑य॒त्रं छन्द॒ आ रो॑ह पृथि॒वीमनु॒ वि क्र॑मस्व॒
विष्णो॒: क्रमो॑ऽस्यभिमाति॒हा त्रै॑ष्टुभं॒ छन्द॒ आ रो॑हा॒न्तरि॑क्ष॒मनु॒ वि क्र॑मस्व
विष्णो॒: क्रमो॑ऽस्यरातीय॒तो ह॒न्ता जाग॑तं॒ छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिव॒मनु॒ वि क्र॑मस्व
विष्णो॒: क्रमो॑ऽसि शत्रूय॒तो ह॒न्ताऽऽनु॑ष्टुभं॒ छन्द॒ आ रो॑ह॒ दिशोऽनु॒ वि क्र॑मस्व ।। ५ ।।
viṣṇo॒: kramo॑’si sapatna॒hā gā॑ya॒traṃ chanda॒ ā ro॑ha pṛthi॒vīmanu॒ vi kra॑masva॒ viṣṇo॒: kramo॑’syabhimāti॒hā trai॑ṣṭubhaṃ॒ chanda॒ ā ro॑hā॒ntari॑kṣa॒manu॒ vi kra॑masva viṣṇo॒: kramo॑’syarātīya॒to ha॒ntā jāga॑taṃ॒ chanda॒ ā ro॑ha॒ diva॒manu॒ vi kra॑masva viṣṇo॒: kramo॑’si śatrūya॒to ha॒ntā’’nu॑ṣṭubhaṃ॒ chanda॒ ā ro॑ha॒ diśo’nu॒ vi kra॑masva | | ५ | |
अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ॒: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् ।
स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ।। ६ ।।
akra॑ndada॒gni sta॒naya॑nniva॒ dyau॒: kṣāmā॒ reri॑hadvī॒rudha॑: sama॒ñjan | sa॒dyo ja॑jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda॑sī bhā॒nunā॑ bhātya॒ntaḥ | | ६ | |
अग्ने॑ऽभ्यावर्तिन्न॒भि मा॒ नि व॑र्त॒स्वायु॑षा॒ वर्च॑सा प्र॒जया॒ धने॑न ।
स॒न्या मे॒धया॑ र॒य्या पोषे॑ण ।। ७ ।।
agne॑’bhyāvartinna॒bhi mā॒ ni va॑rta॒svāyu॑ṣā॒ varca॑sā pra॒jayā॒ dhane॑na | sa॒nyā me॒dhayā॑ ra॒yyā poṣe॑ṇa | | ७ | |
अग्ने॑ अङ्गिरः श॒तं ते॑ सन्त्वा॒वृत॑: स॒हस्रं॑ त उपा॒वृत॑: ।
अधा॒ पोष॑स्य॒ पोषे॑ण॒ पुन॑र्नो न॒ष्टमा कृ॑धि॒ पुन॑र्नो र॒यिमा कृ॑धि ।। ८ ।।
agne॑ aṅgiraḥ śa॒taṃ te॑ santvā॒vṛta॑: sa॒hasraṃ॑ ta upā॒vṛta॑: | adhā॒ poṣa॑sya॒ poṣe॑ṇa॒ puna॑rno na॒ṣṭamā kṛ॑dhi॒ puna॑rno ra॒yimā kṛ॑dhi | | ८ | |
पुन॑रू॒र्जा नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षाऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पा॒ह्यᳪह॑सः ।। ९ ।।
puna॑rū॒rjā ni va॑rtasva॒ puna॑ragna i॒ṣā’’yu॑ṣā | puna॑rnaḥ pā॒hyaᳪha॑saḥ | | ९ | |
स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वप्स्न्या॑ वि॒श्वत॒स्परि॑ ।। १० ।।
sa॒ha ra॒yyā ni va॑rta॒svāgne॒ pinva॑sva॒ dhāra॑yā | vi॒śvapsnyā॑ vi॒śvata॒spari॑ | | १० | |
आ त्वा॑ऽहार्षम॒न्तर॑भूर्ध्रु॒वस्ति॒ष्ठावि॑चाचलिः । विश॑स्त्वा॒ सर्वा॑ वाञ्छन्तु॒ मा त्वद्रा॒ष्ट्रमधि॑भ्रशत् ।। ११ ।।
ā tvā॑’hārṣama॒ntara॑bhūrdhru॒vasti॒ṣṭhāvi॑cācaliḥ | viśa॑stvā॒ sarvā॑ vāñchantu॒ mā tvadrā॒ṣṭramadhi॑bhraśat | | ११ | |
उदु॑त्त॒मं व॑रुण॒ पाश॑म॒स्मदवा॑ध॒मं वि म॑ध्य॒मᳪ श्र॑थाय ।
अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम ।। १२ ।।
udu॑tta॒maṃ va॑ruṇa॒ pāśa॑ma॒smadavā॑dha॒maṃ vi ma॑dhya॒maᳪ śra॑thāya | athā॑ va॒yamā॑ditya vra॒te tavānā॑gaso॒ adi॑taye syāma | | १२ | |
अग्रे॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग॒न्वान् तम॑सो॒ ज्योति॒षाऽऽगा॑त् ।
अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा॑न्यप्राः ।। १३ ।।
agre॑ bṛ॒hannu॒ṣasā॑mū॒rdhvo a॑sthānnirjaga॒nvān tama॑so॒ jyoti॒ṣā’’gā॑t | a॒gnirbhā॒nunā॒ ruśa॑tā॒ svaṅga॒ ā jā॒to viśvā॒ sadmā॑nyaprāḥ | | १३ | |
ह॒ᳪसः शु॑चि॒षद्वसु॑रन्तरिक्ष॒सद्धोता॑ वेदि॒षदति॑थिर्दूरोण॒सत् ।
नृ॒षद्व॑र॒सदृ॑त॒सद् व्योम॒सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं बृ॒हत् ।। १४ ।।
ha॒ᳪsaḥ śu॑ci॒ṣadvasu॑rantarikṣa॒saddhotā॑ vedi॒ṣadati॑thirdūroṇa॒sat | nṛ॒ṣadva॑ra॒sadṛ॑ta॒sad vyoma॒sada॒bjā go॒jā ṛ॑ta॒jā a॑dri॒jā ṛ॒taṃ bṛ॒hat | | १४ | |
सीद॒ त्वं मा॒तुर॒स्या उ॒पस्थे॒ विश्वा॑न्यग्ने व॒युना॑नि वि॒द्वान् ।
मै॑नां॒ तप॑सा॒ मार्चिषा॒ऽभि शो॑चीर॒न्तर॑स्याᳪ शु॒क्रज्यो॑ति॒र्वि भा॑हि ।। १५ ।।
sīda॒ tvaṃ mā॒tura॒syā u॒pasthe॒ viśvā॑nyagne va॒yunā॑ni vi॒dvān | mai॑nāṃ॒ tapa॑sā॒ mārciṣā॒’bhi śo॑cīra॒ntara॑syāᳪ śu॒krajyo॑ti॒rvi bhā॑hi | | १५ | |
अ॒न्तर॑ग्ने रु॒चा त्वमु॒खायाः॒ सद॑ने॒ स्वे । तस्या॒स्त्वᳪ हर॑सा॒ तप॒ञ्जात॑वेदः शि॒वो भ॑व ।। १६ ।।
a॒ntara॑gne ru॒cā tvamu॒khāyāḥ॒ sada॑ne॒ sve | tasyā॒stvaᳪ hara॑sā॒ tapa॒ñjāta॑vedaḥ śi॒vo bha॑va | | १६ | |
शि॒वो भू॒त्वा मह्य॑मग्ने॒ अथो॑ सीद शि॒वस्त्वम् ।
शि॒वा: कृ॒त्वा दिश॒: सर्वा॒: स्वं योनि॑मि॒हास॑दः ।। १७ ।।
śi॒vo bhū॒tvā mahya॑magne॒ atho॑ sīda śi॒vastvam | śi॒vā: kṛ॒tvā diśa॒: sarvā॒: svaṃ yoni॑mi॒hāsa॑daḥ | | १७ | |
दि॒वस्परि॑ प्रथ॒मं ज॑ज्ञे अ॒ग्निर॒स्मद् द्वि॒तीयं॒ परि॑ जा॒तवे॑दाः ।
तृ॒तीय॑म॒प्सु नृ॒मणा॒ अज॑स्र॒मिन्धा॑न एनं जरते स्वा॒धीः ।। १८ ।।
di॒vaspari॑ pratha॒maṃ ja॑jñe a॒gnira॒smad dvi॒tīyaṃ॒ pari॑ jā॒tave॑dāḥ | tṛ॒tīya॑ma॒psu nṛ॒maṇā॒ aja॑sra॒mindhā॑na enaṃ jarate svā॒dhīḥ | | १८ | |
वि॒द्मा ते॑ अग्ने त्रे॒धा त्र॒याणि॑ वि॒द्मा ते॒ धाम॒ विभृ॑ता पुरु॒त्रा ।
वि॒द्मा ते॒ नाम॑ पर॒मं गुहा॒ यद्वि॒द्मा तमुत्सं॒ यत॑ आज॒गन्थ॑ ।। १९ ।।
vi॒dmā te॑ agne tre॒dhā tra॒yāṇi॑ vi॒dmā te॒ dhāma॒ vibhṛ॑tā puru॒trā | vi॒dmā te॒ nāma॑ para॒maṃ guhā॒ yadvi॒dmā tamutsaṃ॒ yata॑ āja॒gantha॑ | | १९ | |
स॒मु॒द्रे त्वा॑ नृ॒मणा॑ अ॒प्स्वन्तर्नृ॒चक्षा॑ ईधे दि॒वो अ॑ग्न॒ ऊध॑न् ।
तृ॒तीये॑ त्वा॒ रज॑सि तस्थि॒वाᳪस॑म॒पामु॒पस्थे॑ महि॒षा अ॑वर्धन् ।। २० ।।
sa॒mu॒dre tvā॑ nṛ॒maṇā॑ a॒psvantarnṛ॒cakṣā॑ īdhe di॒vo a॑gna॒ ūdha॑n | tṛ॒tīye॑ tvā॒ raja॑si tasthi॒vāᳪsa॑ma॒pāmu॒pasthe॑ mahi॒ṣā a॑vardhan | | २० | |
अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् ।
स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ।। २१ ।।
akra॑ndada॒gni sta॒naya॑nniva॒ dyau: kṣāmā॒ reri॑hadvī॒rudha॑: sama॒ñjan | sa॒dyo ja॑jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda॑sī bhā॒nunā॑ bhātya॒ntaḥ | | २१ | |
श्री॒णामु॑दा॒रो ध॒रुणो॑ रयी॒णां म॑नी॒षाणां॒ प्रार्प॑ण॒: सोम॑गोपाः ।
वसु॑: सू॒नुः सह॑सो अ॒प्सु राजा॒ वि भा॒त्यग्र॑ उ॒षसा॑मिधा॒नः ।। २२ ।।
śrī॒ṇāmu॑dā॒ro dha॒ruṇo॑ rayī॒ṇāṃ ma॑nī॒ṣāṇāṃ॒ prārpa॑ṇa॒: soma॑gopāḥ | vasu॑: sū॒nuḥ saha॑so a॒psu rājā॒ vi bhā॒tyagra॑ u॒ṣasā॑midhā॒naḥ | | २२ | |
विश्व॑स्य के॒तुर्भुव॑नस्य॒ गर्भ॒ आ रोद॑सी अपृणा॒ज्जाय॑मानः ।
वी॒डुं चि॒दद्रि॑मभिनत् परा॒यञ्जना॒ यद॒ग्निमय॑जन्त॒ पञ्च॑ ।। २३ ।।
viśva॑sya ke॒turbhuva॑nasya॒ garbha॒ ā roda॑sī apṛṇā॒jjāya॑mānaḥ | vī॒ḍuṃ ci॒dadri॑mabhinat parā॒yañjanā॒ yada॒gnimaya॑janta॒ pañca॑ | | २३ | |
उ॒शिक्पा॑व॒को अ॑र॒तिः सु॑मे॒धा मर्त्ये॑ष्व॒ग्निर॒मृतो॒ नि धा॑यि ।
इय॑र्ति धू॒मम॑रु॒षं भरि॑भ्र॒दुच्छु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ द्यामिन॑क्षन् ।। २४ ।।
u॒śikpā॑va॒ko a॑ra॒tiḥ su॑me॒dhā martye॑ṣva॒gnira॒mṛto॒ ni dhā॑yi | iya॑rti dhū॒mama॑ru॒ṣaṃ bhari॑bhra॒ducchu॒kreṇa॑ śo॒ciṣā॒ dyāmina॑kṣan | | २४ | |
दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायु॑: श्रि॒ये रु॑चा॒नः ।
अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑भि॒र्यदे॑नं द्यौरज॑नय॑त्सु॒रेता॑: ।। २५ ।।
dṛ॒śā॒no ru॒kma u॒rvyā vya॑dyauddu॒rmarṣa॒māyu॑: śri॒ye ru॑cā॒naḥ | a॒gnira॒mṛto॑ abhava॒dvayo॑bhi॒ryade॑naṃ dyauraja॑naya॑tsu॒retā॑: | | २५ | |
यस्ते॑ अ॒द्य कृ॒णव॑द्भद्रशोचेऽपू॒पं दे॑व घृ॒तव॑न्तमग्ने ।
प्र तं न॑य प्रत॒रं वस्यो॒ अच्छा॒भि सु॒म्नं दे॒वभ॑क्तं यविष्ठ ।। २६ ।।
yaste॑ a॒dya kṛ॒ṇava॑dbhadraśoce’pū॒paṃ de॑va ghṛ॒tava॑ntamagne | pra taṃ na॑ya prata॒raṃ vasyo॒ acchā॒bhi su॒mnaṃ de॒vabha॑ktaṃ yaviṣṭha | | २६ | |
आ तं भ॑ज सौश्रव॒सेष्व॑ग्न उ॒क्थ उ॑क्थ॒ आ भ॑ज श॒स्यमा॑ने ।
प्रि॒यः सूर्ये॑ प्रि॒यो अ॒ग्ना भ॑वा॒त्युज्जा॒तेन॑ भि॒नद॒दुज्जनि॑त्वैः ।। २७ ।।
ā taṃ bha॑ja sauśrava॒seṣva॑gna u॒ktha u॑ktha॒ ā bha॑ja śa॒syamā॑ne | pri॒yaḥ sūrye॑ pri॒yo a॒gnā bha॑vā॒tyujjā॒tena॑ bhi॒nada॒dujjani॑tvaiḥ | | २७ | |
त्वाम॑ग्ने॒ यज॑माना॒ अनु॒ द्यून् विश्वा॒ वसु॑ दधिरे॒ वार्या॑णि ।
त्वया॑ स॒ह द्रवि॑णमि॒च्छमा॑ना व्र॒जं गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः ।। २८ ।।
tvāma॑gne॒ yaja॑mānā॒ anu॒ dyūn viśvā॒ vasu॑ dadhire॒ vāryā॑ṇi | tvayā॑ sa॒ha dravi॑ṇami॒cchamā॑nā vra॒jaṃ goma॑ntamu॒śijo॒ vi va॑vruḥ | | २८ | |
अस्ता॑व्य॒ग्निर्न॒राᳪ सु॒शेवो॑ वैश्वान॒र ऋषि॑भि॒: सोम॑गोपाः ।
अ॒द्वे॒षे द्यावा॑पृथि॒वी हु॑वेम॒ देवा॑ ध॒त्त र॒यिम॒स्मे सु॒वीर॑म् ।। २९ ।।
astā॑vya॒gnirna॒rāᳪ su॒śevo॑ vaiśvāna॒ra ṛṣi॑bhi॒: soma॑gopāḥ | a॒dve॒ṣe dyāvā॑pṛthi॒vī hu॑vema॒ devā॑ dha॒tta ra॒yima॒sme su॒vīra॑m | | २९ | |
स॒मिधा॒ऽग्निं दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् । आऽस्मि॑न् हव्या जु॑होतन ।। ३० ।।
sa॒midhā॒’gniṃ du॑vasyata ghṛ॒tairbo॑dhaya॒tāti॑thim | ā’smi॑n havyā ju॑hotana | | ३० | |
उदु॑ त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वस्त्वᳪ सु॒प्रती॑को वि॒भाव॑सुः ।। ३१ ।।
udu॑ tvā॒ viśve॑ de॒vā agne॒ bhara॑ntu॒ citti॑bhiḥ | sa no॑ bhava śi॒vastvaᳪ su॒pratī॑ko vi॒bhāva॑suḥ | | ३१ | |
प्रेद॑ग्ने॒ ज्योति॑ष्मान् याहि शि॒वेभि॑र॒र्चिभि॒ष्ट्वम् ।
बृ॒हद्भि॑र्भा॒नुभि॒र्भास॒न्मा हि॑ᳪसीस्त॒न्वा॒ प्र॒जाः ।। ३२ ।।
preda॑gne॒ jyoti॑ṣmān yāhi śi॒vebhi॑ra॒rcibhi॒ṣṭvam | bṛ॒hadbhi॑rbhā॒nubhi॒rbhāsa॒nmā hi॑ᳪsīsta॒nvā॒ pra॒jāḥ | | ३२ | |
अक्र॑न्दद॒ग्नि स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौ: क्षामा॒ रेरि॑हद्वी॒रुध॑: सम॒ञ्जन् ।
स॒द्यो ज॑ज्ञा॒नो वि हीमि॒द्धो अख्य॒दा रोद॑सी भा॒नुना॑ भात्य॒न्तः ।। ३३ ।।
akra॑ndada॒gni sta॒naya॑nniva॒ dyau: kṣāmā॒ reri॑hadvī॒rudha॑: sama॒ñjan | sa॒dyo ja॑jñā॒no vi hīmi॒ddho akhya॒dā roda॑sī bhā॒nunā॑ bhātya॒ntaḥ | | ३३ | |
प्र-प्रा॒यम॒ग्निर्भ॑र॒तस्य॑ शृण्वे॒ वि यत्सूर्यो॒ न रोच॑ते बृ॒हद्भाः ।
अ॒भि यः पू॒रुं पृत॑नासु त॒स्थौ दी॒दाय दैव्यो॒ अति॑थिः शि॒वो न॑: ।। ३४ ।।
pra-prā॒yama॒gnirbha॑ra॒tasya॑ śṛṇve॒ vi yatsūryo॒ na roca॑te bṛ॒hadbhāḥ | a॒bhi yaḥ pū॒ruṃ pṛta॑nāsu ta॒sthau dī॒dāya daivyo॒ ati॑thiḥ śi॒vo na॑: | | ३४ | |
आपो॑ देवी॒: प्रति॑ गृभ्णीत॒ भस्मै॒तत्स्यो॒ने कृ॑णुध्वᳪ सुर॒भा उ॑ लो॒के ।
तस्मै॑ नमन्तां॒ जन॑यः सु॒पत्नी॑र्मा॒तेव॑ पु॒त्रं बि॑भृता॒प्स्वे॒नत् ।। ३५ ।।
āpo॑ devī॒: prati॑ gṛbhṇīta॒ bhasmai॒tatsyo॒ne kṛ॑ṇudhvaᳪ sura॒bhā u॑ lo॒ke | tasmai॑ namantāṃ॒ jana॑yaḥ su॒patnī॑rmā॒teva॑ pu॒traṃ bi॑bhṛtā॒psve॒nat | | ३५ | |
अ॒प्स्व॒ग्ने॒ सधि॒ष्टव॒ सौष॑धी॒रनु॑ रुध्यसे । गर्भे॒ सञ्जा॑यसे॒ पुन॑: ।। ३६ ।।
a॒psva॒gne॒ sadhi॒ṣṭava॒ sauṣa॑dhī॒ranu॑ rudhyase | garbhe॒ sañjā॑yase॒ puna॑: | | ३६ | |
गर्भो॑ अ॒स्योष॑धीनां॒ गर्भो॒ वन॒स्पती॑नाम् । गर्भो॒ विश्व॑स्य भू॒तस्याग्ने॒ गर्भो॑ अ॒पाम॑सि ।। ३७ ।।
garbho॑ a॒syoṣa॑dhīnāṃ॒ garbho॒ vana॒spatī॑nām | garbho॒ viśva॑sya bhū॒tasyāgne॒ garbho॑ a॒pāma॑si | | ३७ | |
प्र॒सद्य॒ भस्म॑ना॒ योनि॑म॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । स॒ᳪसृज्य॑ मा॒तृभि॒ष्ट्वं ज्योति॑ष्मा॒न् पुन॒रा ऽस॑दः ।। ३८ ।।
pra॒sadya॒ bhasma॑nā॒ yoni॑ma॒paśca॑ pṛthi॒vīma॑gne | sa॒ᳪsṛjya॑ mā॒tṛbhi॒ṣṭvaṃ jyoti॑ṣmā॒n puna॒rā ’sa॑daḥ | | ३८ | |
पुन॑रा॒सद्य॒ सद॑नम॒पश्च॑ पृथि॒वीम॑ग्ने । शेषे॑ मा॒तुर्यथो॒पस्थे॒ऽन्तर॑स्याᳪ शि॒वत॑मः ।। ३९ ।।
puna॑rā॒sadya॒ sada॑nama॒paśca॑ pṛthi॒vīma॑gne | śeṣe॑ mā॒turyatho॒pasthe॒’ntara॑syāᳪ śi॒vata॑maḥ | | ३९ | |
पुन॑रू॒र्जा नि व॑र्तस्व॒ पुन॑रग्न इ॒षाऽऽयु॑षा । पुन॑र्नः पा॒ह्यᳪह॑सः ।। ४० ।।
puna॑rū॒rjā ni va॑rtasva॒ puna॑ragna i॒ṣā’’yu॑ṣā | puna॑rnaḥ pā॒hyaᳪha॑saḥ | | ४० | |
स॒ह र॒य्या नि व॑र्त॒स्वाग्ने॒ पिन्व॑स्व॒ धार॑या । वि॒श्वप्स्न्या॑ वि॒श्वत॒स्परि॑ ।। ४१ ।।
sa॒ha ra॒yyā ni va॑rta॒svāgne॒ pinva॑sva॒ dhāra॑yā | vi॒śvapsnyā॑ vi॒śvata॒spari॑ | | ४१ | |
बोधा॑ मे अ॒स्य वच॑सो यविष्ठ॒ मᳪहि॑ष्ठस्य॒ प्रभृ॑तस्य स्वधावः ।
पीय॑ति त्वो॒ अनु॑ त्वो गृणाति व॒न्दारु॑ष्टे त॒न्वं॒ वन्दे अग्ने ।। ४२ ।।
bodhā॑ me a॒sya vaca॑so yaviṣṭha॒ maᳪhi॑ṣṭhasya॒ prabhṛ॑tasya svadhāvaḥ | pīya॑ti tvo॒ anu॑ tvo gṛṇāti va॒ndāru॑ṣṭe ta॒nvaṃ॒ vande agne | | ४२ | |
स बो॑धि सू॒रिर्म॒घवा॒ वसु॑पते॒ वसु॑दावन् । यु॒यो॒ध्यस्मद् द्वेषा॑ᳪसि वि॒श्वक॑र्मणे॒ स्वाहा॑ ।। ४३ ।।
sa bo॑dhi sū॒rirma॒ghavā॒ vasu॑pate॒ vasu॑dāvan | yu॒yo॒dhyasmad dveṣā॑ᳪsi vi॒śvaka॑rmaṇe॒ svāhā॑ | | ४३ | |
पुन॑स्त्वाऽऽदि॒त्या रु॒द्रा वस॑व॒: समि॑न्धतां॒ पुन॑र्ब्र॒ह्माणो॑ वसुनीथ य॒ज्ञैः ।
घृ॒तेन॒ त्वं त॒न्वं॒ वर्धयस्व स॒त्याः स॑न्तु॒ यज॑मानस्य॒ कामा॑: ।। ४४ ।।
puna॑stvā’’di॒tyā ru॒drā vasa॑va॒: sami॑ndhatāṃ॒ puna॑rbra॒hmāṇo॑ vasunītha ya॒jñaiḥ | ghṛ॒tena॒ tvaṃ ta॒nvaṃ॒ vardhayasva sa॒tyāḥ sa॑ntu॒ yaja॑mānasya॒ kāmā॑: | | ४४ | |
अपे॑त॒ वी॒त॒ वि च॑ सर्प॒तातो॒ येऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः ।
अदा॑द्य॒मो॒ऽव॒सानं॑ पृथि॒व्या अक्र॑न्नि॒मं पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै ।। ४५ ।।
ape॑ta॒ vī॒ta॒ vi ca॑ sarpa॒tāto॒ ye’tra॒ stha pu॑rā॒ṇā ye ca॒ nūta॑nāḥ | adā॑dya॒mo॒’va॒sānaṃ॑ pṛthi॒vyā akra॑nni॒maṃ pi॒taro॑ lo॒kama॑smai | | ४५ | |
सं॒ज्ञान॑मसि काम॒धर॑णं॒ मयि॑ ते काम॒धर॑णं भूयात् ।
अ॒ग्नेर्भस्मा॑स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि॒ । चित॑ स्थ परि॒चित॑ ऊर्ध्व॒चित॑: श्रयध्वम् ।। ४६ ।।
saṃ॒jñāna॑masi kāma॒dhara॑ṇaṃ॒ mayi॑ te kāma॒dhara॑ṇaṃ bhūyāt | a॒gnerbhasmā॑sya॒gneḥ purī॑ṣamasi॒ | cita॑ stha pari॒cita॑ ūrdhva॒cita॑: śrayadhvam | | ४६ | |
अ॒यᳪ सो अ॒ग्निर्यस्मि॒न्त्सोम॒मिन्द्र॑: सु॒तं द॒धे ज॒ठरे॑ वावशा॒नः ।
स॒ह॒स्रियं॒ वाज॒मत्यं॒ न सप्ति॑ᳪ सस॒वान्त्सन्त्स्तू॑यसे जातवेदः ।। ४७ ।।
a॒yaᳪ so a॒gniryasmi॒ntsoma॒mindra॑: su॒taṃ da॒dhe ja॒ṭhare॑ vāvaśā॒naḥ | sa॒ha॒sriyaṃ॒ vāja॒matyaṃ॒ na sapti॑ᳪ sasa॒vāntsantstū॑yase jātavedaḥ | | ४७ | |
अग्ने॒ यत्ते॑ दि॒वि वर्च॑: पृथि॒व्यां यदोष॑धीष्व॒प्स्वा य॑जत्र ।
येना॒न्तरि॑क्षमु॒र्वा॑त॒तन्थ॑ त्वे॒षः स भा॒नुर॑र्ण॒वो नृ॒चक्षा॑: ।। ४८ ।।
agne॒ yatte॑ di॒vi varca॑: pṛthi॒vyāṃ yadoṣa॑dhīṣva॒psvā ya॑jatra | yenā॒ntari॑kṣamu॒rvā॑ta॒tantha॑ tve॒ṣaḥ sa bhā॒nura॑rṇa॒vo nṛ॒cakṣā॑: | | ४८ | |
अग्ने॑ दि॒वो अर्ण॒मच्छा॑ जिगा॒स्यच्छा॑ दे॒वाँ२ ऊ॑चिषे॒ धिष्ण्या॒ ये ।
या रो॑च॒ने प॒रस्ता॒त् सूर्य॑स्य॒ याश्चा॒वस्ता॑दुप॒तिष्ठ॑न्त॒ आप॑: ।। ४९ ।।
agne॑ di॒vo arṇa॒macchā॑ jigā॒syacchā॑ de॒vām̐२ ū॑ciṣe॒ dhiṣṇyā॒ ye | yā ro॑ca॒ne pa॒rastā॒t sūrya॑sya॒ yāścā॒vastā॑dupa॒tiṣṭha॑nta॒ āpa॑: | | ४९ | |
पु॒री॒ष्या॒सो अ॒ग्नय॑: प्राव॒णेभि॑: स॒जोष॑सः । जु॒षन्तां॑ य॒ज्ञम॒द्रुहो॑ऽनमी॒वा इषो॑ म॒हीः ।। ५० ।।
pu॒rī॒ṣyā॒so a॒gnaya॑: prāva॒ṇebhi॑: sa॒joṣa॑saḥ | ju॒ṣantāṃ॑ ya॒jñama॒druho॑’namī॒vā iṣo॑ ma॒hīḥ | | ५० | |
इडा॑मग्ने पुरु॒दᳪस॑ᳪ स॒निं गोः श॑श्वत्त॒मᳪ हव॑मानाय साध ।
स्यान्न॑: सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावाग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू॑त्व॒स्मे ।। ५१ ।।
iḍā॑magne puru॒daᳪsa॑ᳪ sa॒niṃ goḥ śa॑śvatta॒maᳪ hava॑mānāya sādha | syānna॑: sū॒nustana॑yo vi॒jāvāgne॒ sā te॑ suma॒tirbhū॑tva॒sme | | ५१ | |
अ॒यं ते॒ योनि॑रृ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः । तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आ रो॒हाथा॑ नो वर्धया र॒यिम् ।। ५२ ।।
a॒yaṃ te॒ yoni॑rṛ॒tviyo॒ yato॑ jā॒to aro॑cathāḥ | taṃ jā॒nanna॑gna॒ ā ro॒hāthā॑ no vardhayā ra॒yim | | ५२ | |
चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द प॑रि॒चिद॑सि॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द ।। ५३ ।।
cida॑si॒ tayā॑ de॒vata॑yā’ṅgira॒svad dhru॒vā sī॑da pa॑ri॒cida॑si॒ tayā॑ de॒vata॑yā’ṅgira॒svad dhru॒vā sī॑da | | ५३ | |
लो॒कं पृ॑ण छि॒द्रं पृ॒णाथो॑ सीद ध्रु॒वा त्वम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी त्वा॒ बृह॒स्पति॑र॒स्मिन् योना॑वसीषदन् ।। ५४ ।।
lo॒kaṃ pṛ॑ṇa chi॒draṃ pṛ॒ṇātho॑ sīda dhru॒vā tvam | i॒ndrā॒gnī tvā॒ bṛha॒spati॑ra॒smin yonā॑vasīṣadan | | ५४ | |
ता अ॑स्य॒ सूद॑दोहस॒: सोम॑ श्रीणन्ति॒ पृश्न॑यः । जन्म॑न्दे॒वानां॒ विश॑स्त्रि॒ष्वा रो॑च॒ने दि॒वः ।। ५५ ।।
tā a॑sya॒ sūda॑dohasa॒: soma॑ śrīṇanti॒ pṛśna॑yaḥ | janma॑nde॒vānāṃ॒ viśa॑stri॒ṣvā ro॑ca॒ne di॒vaḥ | | ५५ | |
समि॑तᳪ सं क॑ल्पेथा॒ᳪ संप्रि॑यौ रोचि॒ष्णू सु॑मन॒स्यमा॑नौ । इष॒मूर्ज॑म॒भि सं॒वसा॑नौ ।। ५७ ।।
sami॑taᳪ saṃ ka॑lpethā॒ᳪ saṃpri॑yau roci॒ṣṇū su॑mana॒syamā॑nau | iṣa॒mūrja॑ma॒bhi saṃ॒vasā॑nau | | ५७ | |
सं वां॒ मना॑ᳪसि॒ सं व्र॒ता समु॑ चि॒त्तान्याक॑रम् ।
अग्ने॑ पुरीष्याधि॒पा भ॑व॒ त्वं न॒ इष॒मूर्जं॒ यज॑मानाय धेहि ।। ५८ ।।
saṃ vāṃ॒ manā॑ᳪsi॒ saṃ vra॒tā samu॑ ci॒ttānyāka॑ram | agne॑ purīṣyādhi॒pā bha॑va॒ tvaṃ na॒ iṣa॒mūrjaṃ॒ yaja॑mānāya dhehi | | ५८ | |
अग्ने॒ त्वं पु॑री॒ष्यो॒ रयि॒मान् पु॑ष्टि॒माँ२ अ॑सि । शि॒वाः कृ॒त्वा दिश॒: सर्वा॒: स्वं योनि॑मि॒हाऽस॑दः ।। ५९ ।।
agne॒ tvaṃ pu॑rī॒ṣyo॒ rayi॒mān pu॑ṣṭi॒mām̐२ a॑si | śi॒vāḥ kṛ॒tvā diśa॒: sarvā॒: svaṃ yoni॑mi॒hā’sa॑daḥ | | ५९ | |
भव॑तं न॒: सम॑नसौ॒ सचे॑तसावरे॒पसौ॑ ।
मा य॒ज्ञᳪ हि॑ᳪसिष्टं॒ मा य॒ज्ञप॑तिं जातवेदसौ शि॒वौ भ॑वतम॒द्य न॑: ।। ६० ।।
bhava॑taṃ na॒: sama॑nasau॒ sace॑tasāvare॒pasau॑ | mā ya॒jñaᳪ hi॑ᳪsiṣṭaṃ॒ mā ya॒jñapa॑tiṃ jātavedasau śi॒vau bha॑vatama॒dya na॑: | | ६० | |
मा॒तेव॑ पु॒त्रं पृ॑थि॒वी पु॑री॒ष्य॒म॒ग्निᳪ स्वे योना॑वभारु॒खा ।
तां विश्वै॑र्दे॒वैरृ॒तुभि॑: संविदा॒नः प्र॒जाप॑तिर्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि मु॑ञ्चतु ।। ६१ ।।
mā॒teva॑ pu॒traṃ pṛ॑thi॒vī pu॑rī॒ṣya॒ma॒gniᳪ sve yonā॑vabhāru॒khā | tāṃ viśvai॑rde॒vairṛ॒tubhi॑: saṃvidā॒naḥ pra॒jāpa॑tirvi॒śvaka॑rmā॒ vi mu॑ñcatu | | ६१ | |
असु॑न्वन्त॒मय॑जमानमिच्छ स्ते॒नस्ये॒त्यामन्वि॑हि॒ तस्क॑रस्य ।
अ॒न्यम॒स्मदि॑च्छ॒ सा त॑ इ॒त्या नमो॑ देवि निरृते॒ तुभ्य॑मस्तु ।। ६२ ।।
asu॑nvanta॒maya॑jamānamiccha ste॒nasye॒tyāmanvi॑hi॒ taska॑rasya | a॒nyama॒smadi॑ccha॒ sā ta॑ i॒tyā namo॑ devi nirṛte॒ tubhya॑mastu | | ६२ | |
नम॒: सु ते॑ निरृते तिग्मतेजोऽय॒स्मयं॒ वि चृ॑ता ब॒न्धमे॒तम् ।
य॒मेन॒ त्वं य॒म्या सं॑विदा॒नोत्त॒मे ना॒के अधि॑ रोहयैनम् ।। ६३ ।।
nama॒: su te॑ nirṛte tigmatejo’ya॒smayaṃ॒ vi cṛ॑tā ba॒ndhame॒tam | ya॒mena॒ tvaṃ ya॒myā saṃ॑vidā॒notta॒me nā॒ke adhi॑ rohayainam | | ६३ | |
यस्या॑स्ते घोर आ॒सञ्जु॒होम्ये॒षां ब॒न्धाना॑मव॒सर्ज॑नाय ।
यां त्वा॒ जनो॒ भूमि॒रिति॑ प्र॒मन्द॑ते॒ निरृ॑तिं त्वा॒ऽहं परि॑वेद वि॒श्वत॑: ।। ६४ ।।
yasyā॑ste ghora ā॒sañju॒homye॒ṣāṃ ba॒ndhānā॑mava॒sarja॑nāya | yāṃ tvā॒ jano॒ bhūmi॒riti॑ pra॒manda॑te॒ nirṛ॑tiṃ tvā॒’haṃ pari॑veda vi॒śvata॑: | | ६४ | |
यं ते॑ दे॒वी निरृ॑तिराब॒बन्ध॒ पाशं॑ ग्री॒वास्व॑विचृ॒त्यम् ।
तं ते॒ वि ष्या॒म्यायु॑षो॒ न मध्या॒दथै॒तं पि॒तुम॑द्धि॒ प्रसू॑तः । नमो॒ भूत्यै॒ येदं च॒कार॑ ।। ६५ ।।
yaṃ te॑ de॒vī nirṛ॑tirāba॒bandha॒ pāśaṃ॑ grī॒vāsva॑vicṛ॒tyam | taṃ te॒ vi ṣyā॒myāyu॑ṣo॒ na madhyā॒dathai॒taṃ pi॒tuma॑ddhi॒ prasū॑taḥ | namo॒ bhūtyai॒ yedaṃ ca॒kāra॑ | | ६५ | |
नि॒वेश॑नः स॒ङ्गम॑नो॒ वसू॑नां॒ विश्वा॑ रू॒पाऽभि च॑ष्टे॒ शची॑भिः ।
दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॒र्मेन्द्रो॒ न त॑स्थौ सम॒रे प॑थी॒नाम् ।। ६६ ।।
ni॒veśa॑naḥ sa॒ṅgama॑no॒ vasū॑nāṃ॒ viśvā॑ rū॒pā’bhi ca॑ṣṭe॒ śacī॑bhiḥ | de॒va i॑va savi॒tā sa॒tyadha॒rmendro॒ na ta॑sthau sama॒re pa॑thī॒nām | | ६६ | |
सीरा॑ युञ्जन्ति क॒वयो॑ यु॒गा वि त॑न्वते॒ पृथ॑क् । धीरा॑ दे॒वेषु॑ सुम्न॒या ।। ६७ ।।
sīrā॑ yuñjanti ka॒vayo॑ yu॒gā vi ta॑nvate॒ pṛtha॑k | dhīrā॑ de॒veṣu॑ sumna॒yā | | ६७ | |
यु॒नक्त॒ सीरा॒ वि यु॒गा त॑नुध्वं कृ॒ते योनौ॑ वपते॒ह बीज॑म् ।
गि॒रा च॑ श्रु॒ष्टिः सभ॑रा॒ अस॑न्नो॒ नेदी॑य॒ इत्सृ॒ण्य॒: प॒क्वमेया॑त् ।। ६८ ।।
yu॒nakta॒ sīrā॒ vi yu॒gā ta॑nudhvaṃ kṛ॒te yonau॑ vapate॒ha bīja॑m | gi॒rā ca॑ śru॒ṣṭiḥ sabha॑rā॒ asa॑nno॒ nedī॑ya॒ itsṛ॒ṇya॒: pa॒kvameyā॑t | | ६८ | |
शु॒नᳪ सु फाला॒ वि कृ॑षन्तु॒ भूमि॑ᳪ शु॒नं की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हैः ।
शुना॑सीरा ह॒विषा॒ तोश॑माना सुपिप्प॒ला ओष॑धीः कर्तना॒स्मै ।। ६९ ।।
śu॒naᳪ su phālā॒ vi kṛ॑ṣantu॒ bhūmi॑ᳪ śu॒naṃ kī॒nāśā॑ a॒bhi ya॑ntu vā॒haiḥ | śunā॑sīrā ha॒viṣā॒ tośa॑mānā supippa॒lā oṣa॑dhīḥ kartanā॒smai | | ६९ | |
घृ॒तेन॒ सीता॒ मधु॑ना॒ सम॑ज्यतां॒ विश्वै॑र्दे॒वैरनु॑मता म॒रुद्भि॑: ।
ऊर्ज॑स्वती॒ पय॑सा॒ पिन्व॑माना॒स्मान्त्सी॑ते॒ पय॑सा॒ऽभ्या व॑वृत्स्व ।। ७० ।।
ghṛ॒tena॒ sītā॒ madhu॑nā॒ sama॑jyatāṃ॒ viśvai॑rde॒vairanu॑matā ma॒rudbhi॑: | ūrja॑svatī॒ paya॑sā॒ pinva॑mānā॒smāntsī॑te॒ paya॑sā॒’bhyā va॑vṛtsva | | ७० | |
लाङ्ग॑लं॒ पवी॑रवत्सु॒शेव॑ᳪ सोम॒पित्स॑रु । तदुद्व॑पति॒ गामविं॑ प्रफ॒र्व्यं॒ च॒ पीव॑रीं प्र॒स्थाव॑द्रथ॒वाह॑णम् ।। ७१ ।।
lāṅga॑laṃ॒ pavī॑ravatsu॒śeva॑ᳪ soma॒pitsa॑ru | tadudva॑pati॒ gāmaviṃ॑ prapha॒rvyaṃ॒ ca॒ pīva॑rīṃ pra॒sthāva॑dratha॒vāha॑ṇam | | ७१ | |
कामं॑ कामदुघे धुक्ष्व मि॒त्राय॒ वरु॑णाय च । इन्द्रा॑या॒श्विभ्यां॑ पू॒ष्णे प्र॒जाभ्य॒ ओष॑धीभ्यः ।। ७२ ।।
kāmaṃ॑ kāmadughe dhukṣva mi॒trāya॒ varu॑ṇāya ca | indrā॑yā॒śvibhyāṃ॑ pū॒ṣṇe pra॒jābhya॒ oṣa॑dhībhyaḥ | | ७२ | |
वि मु॑च्यध्वमघ्न्या देवयाना॒ अग॑न्म॒ तम॑सस्पा॒रम॒स्य |ज्योति॑रापाम ।। ७३ ।।
vi mu॑cyadhvamaghnyā devayānā॒ aga॑nma॒ tama॑saspā॒rama॒sya |jyoti॑rāpāma | | ७३ | |
स॒जूरब्दो॒ अय॑वोभिः स॒जूरु॒षा अरु॑णीभिः | स॒जोष॑साव॒श्विना॒ दᳪसो॑भिः स॒जूः सूर॒ एत॑शेन स॒जूर्वै॑श्वान॒र इड॑या घृ॒तेन॒ स्वाहा॑ ।। ७४ ।।
sa॒jūrabdo॒ aya॑vobhiḥ sa॒jūru॒ṣā aru॑ṇībhiḥ | sa॒joṣa॑sāva॒śvinā॒ daᳪso॑bhiḥ sa॒jūḥ sūra॒ eta॑śena sa॒jūrvai॑śvāna॒ra iḍa॑yā ghṛ॒tena॒ svāhā॑ | | ७४ | |
या ओष॑धी॒: पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा । मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हᳪ श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑ ।। ७५ ।।
yā oṣa॑dhī॒: pūrvā॑ jā॒tā de॒vebhya॑striyu॒gaṃ pu॒rā | manai॒ nu ba॒bhrūṇā॑ma॒haᳪ śa॒taṃ dhāmā॑ni sa॒pta ca॑ | | ७५ | |
श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुह॑: । अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त ।। ७६ ।।
śa॒taṃ vo॑ amba॒ dhāmā॑ni sa॒hasra॑mu॒ta vo॒ ruha॑: | adhā॑ śatakratvo yū॒yami॒maṃ me॑ aga॒daṃ kṛ॑ta | | ७६ | |
ओष॑धी॒: प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुध॑: पारयि॒ष्ण्व॒: ।। ७७ ।।
oṣa॑dhī॒: prati॑ modadhvaṃ॒ puṣpa॑vatīḥ pra॒sūva॑rīḥ | aśvā॑ iva sa॒jitva॑rīrvī॒rudha॑: pārayi॒ṣṇva॒: | | ७७ | |
ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे । स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ।। ७८ ।।
oṣa॑dhī॒riti॑ mātara॒stadvo॑ devī॒rupa॑ bruve | sa॒neya॒maśvaṃ॒ gāṃ vāsa॑ ā॒tmānaṃ॒ tava॑ pūruṣa | | ७८ | |
अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता । गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ।। ७९ ।।
a॒śva॒tthe vo॑ ni॒ṣada॑naṃ pa॒rṇe vo॑ vasa॒tiṣkṛ॒tā | go॒bhāja॒ itkilā॑satha॒ yatsa॒nava॑tha॒ pūru॑ṣam | | ७९ | |
यत्रौ॑षधीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑न॒: समि॑ताविव । विप्र॒: स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः ।। ८० ।।
yatrau॑ṣadhīḥ sa॒magma॑ta॒ rājā॑na॒: sami॑tāviva | vipra॒: sa u॑cyate bhi॒ṣagra॑kṣo॒hāmī॑va॒cāta॑naḥ | | ८० | |
अ॒श्वा॒व॒तीᳪ सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् । आऽवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ।। ८१ ।।
a॒śvā॒va॒tīᳪ so॑māva॒tīmū॒rjaya॑ntī॒mudo॑jasam | ā’vi॑tsi॒ sarvā॒ oṣa॑dhīra॒smā a॑ri॒ṣṭatā॑taye | | ८१ | |
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते ।
धन॑ᳪ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ।। ८२ ।।
ucchuṣmā॒ oṣa॑dhīnāṃ॒ gāvo॑ go॒ṣṭhādi॑verate | dhana॑ᳪ sani॒ṣyantī॑nāmā॒tmānaṃ॒ tava॑ pūruṣa | | ८२ | |
इ॒ष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताऽथो॑ यू॒यᳪ स्थ॒ निष्कृ॑तीः । सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑ स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ ।। ८३ ।।
i॒ṣkṛ॑ti॒rnāma॑ vo mā॒tā’tho॑ yū॒yaᳪ stha॒ niṣkṛ॑tīḥ | sī॒rāḥ pa॑ta॒triṇī॑ sthana॒ yadā॒maya॑ti॒ niṣkṛ॑tha | | ८३ | |
अति॒ विश्वा॑: परि॒ष्ठा स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धी॒: प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो रप॑: ।। ८४ ।।
ati॒ viśvā॑: pari॒ṣṭhā ste॒na i॑va vra॒jama॑kramuḥ | oṣa॑dhī॒: prācu॑cyavu॒ryatkiṃ ca॑ ta॒nvo rapa॑: | | ८४ | |
यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ।। ८५ ।।
yadi॒mā vā॒jaya॑nna॒hamoṣa॑dhī॒rhasta॑ āda॒dhe | ā॒tmā yakṣma॑sya naśyati pu॒rā jī॑va॒gṛbho॑ yathā | | ८५ | |
यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ।। ८६ ।।
yasyau॑ṣadhīḥ pra॒sarpa॒thāṅga॑maṅgaṃ॒ paru॑ṣparuḥ | tato॒ yakṣmaṃ॒ vi bā॑dhadhva u॒gro ma॑dhyama॒śīri॑va | | ८६ | |
सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ । सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या ।। ८७ ।।
sā॒kaṃ ya॑kṣma॒ pra pa॑ta॒ cāṣe॑ṇa kikidī॒vinā॑ | sā॒kaṃ vāta॑sya॒ dhrājyā॑ sā॒kaṃ na॑śya ni॒hāka॑yā | | ८७ | |
अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत । ताः सर्वा॑: संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वच॑: ।। ८८ ।।
a॒nyā vo॑ a॒nyāma॑vatva॒nyānyasyā॒ upā॑vata | tāḥ sarvā॑: saṃvidā॒nā i॒daṃ me॒ prāva॑tā॒ vaca॑: | | ८८ | |
याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणी॑: । बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वᳪह॑सः ।। ८९ ।।
yāḥ pha॒linī॒ryā a॑pha॒lā a॑pu॒ṣpā yāśca॑ pu॒ṣpiṇī॑: | bṛha॒spati॑prasūtā॒stā no॑ muñca॒ntvaᳪha॑saḥ | | ८९ | |
मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्यादथो॑ वरु॒ण्या॒दु॒त । अथो॑ य॒मस्य॒ पड्वी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ।। ९० ।।
mu॒ñcantu॑ mā śapa॒thyādatho॑ varu॒ṇyā॒du॒ta | atho॑ ya॒masya॒ paḍvī॑śā॒tsarva॑smāddevakilbi॒ṣāt | | ९० | |
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ । यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ।। ९१ ।।
a॒va॒pata॑ntīravadandi॒va oṣa॑dhaya॒spari॑ | yaṃ jī॒vama॒śnavā॑mahai॒ na sa ri॑ṣyāti॒ pūru॑ṣaḥ | | ९१ | |
या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः । तासा॑मसि॒ त्वमु॑त्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शᳪ हृ॒दे ।। ९२ ।।
yā oṣa॑dhī॒: soma॑rājñīrba॒hvīḥ śa॒tavi॑cakṣaṇāḥ | tāsā॑masi॒ tvamu॑tta॒māraṃ॒ kāmā॑ya॒ śaᳪ hṛ॒de | | ९२ | |
या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ । बृह॒स्पति॑प्रसूता अस्यै॒ संद॑त्त वी॒र्य॒म् ।। ९३ ।।
yā oṣa॑dhī॒: soma॑rājñī॒rviṣṭhi॑tāḥ pṛthi॒vīmanu॑ | bṛha॒spati॑prasūtā asyai॒ saṃda॑tta vī॒rya॒m | | ९३ | |
याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः । सर्वा॑: सं॒गत्य॑ वीरुधोऽस्यै॒ संद॑त्त वी॒र्य॒म् ।। ९४ ।।
yāśce॒damu॑paśṛ॒ṇvanti॒ yāśca॑ dū॒raṃ parā॑gatāḥ | sarvā॑: saṃ॒gatya॑ vīrudho’syai॒ saṃda॑tta vī॒rya॒m | | ९४ | |
मा वो॑ रिषत् खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः । द्वि॒पाच्चतु॑ष्पाद॒स्माक॒ᳪ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम् ।। ९५ ।।
mā vo॑ riṣat khani॒tā yasmai॑ cā॒haṃ khanā॑mi vaḥ | dvi॒pāccatu॑ṣpāda॒smāka॒ᳪ sarva॑mastvanātu॒ram | | ९५ | |
ओष॑धय॒: सम॑वदन्त॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ । यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तᳪ रा॑जन् पारयामसि ।। ९६ ।।
oṣa॑dhaya॒: sama॑vadanta॒ some॑na sa॒ha rājñā॑ | yasmai॑ kṛ॒ṇoti॑ brāhma॒ṇastaᳪ rā॑jan pārayāmasi | | ९६ | |
ना॒श॒यि॒त्री ब॒लास॒स्यार्श॑स उप॒चिता॑मसि । अथो॑ श॒तस्य॒ यक्ष्मा॑णां पाका॒रोर॑सि॒ नाश॑नी ।। ९७ ।।
nā॒śa॒yi॒trī ba॒lāsa॒syārśa॑sa upa॒citā॑masi | atho॑ śa॒tasya॒ yakṣmā॑ṇāṃ pākā॒rora॑si॒ nāśa॑nī | | ९७ | |
त्वां ग॑न्ध॒र्वा अ॑खनँ॒स्त्वामिन्द्र॒स्त्वां बृह॒स्पति॑: । त्वामो॑षधे॒ सोमो॒ राजा॑ वि॒द्वान् यक्ष्मा॑दमुच्यत ।। ९८ ।।
tvāṃ ga॑ndha॒rvā a॑khanam॒̐stvāmindra॒stvāṃ bṛha॒spati॑: | tvāmo॑ṣadhe॒ somo॒ rājā॑ vi॒dvān yakṣmā॑damucyata | | ९८ | |
सह॑स्व मे॒ अरा॑ती॒: सह॑स्व पृतनाय॒तः । सह॑स्व॒ सर्वं॑ पा॒प्मान॒ᳪ सह॑मानास्योषधे ।। ९९ ।।
saha॑sva me॒ arā॑tī॒: saha॑sva pṛtanāya॒taḥ | saha॑sva॒ sarvaṃ॑ pā॒pmāna॒ᳪ saha॑mānāsyoṣadhe | | ९९ | |
दी॒र्घायु॑स्त ओषधे खनि॒ता यस्मै॑ च त्वा॒ खना॑म्य॒हम् । अथो॒ त्वं दी॒र्घायु॑र्भू॒त्वा श॒तव॑ल्शा॒ विरो॑हतात् ।। १०० ।।
dī॒rghāyu॑sta oṣadhe khani॒tā yasmai॑ ca tvā॒ khanā॑mya॒ham | atho॒ tvaṃ dī॒rghāyu॑rbhū॒tvā śa॒tava॑lśā॒ viro॑hatāt | | १०० | |
त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः । उप॑स्तिरस्तु॒ सोऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ२ अ॑भि॒दास॑ति ।। १०१ ।।
tvamu॑tta॒māsyo॑ṣadhe॒ tava॑ vṛ॒kṣā upa॑stayaḥ | upa॑stirastu॒ so’smākaṃ॒ yo a॒smām̐२ a॑bhi॒dāsa॑ti | | १०१ | |
मा मा॑ हिᳪसीज्जनि॒ता यः पृ॑थि॒व्या यो वा॒ दिव॑ᳪ स॒त्यध॑र्मा॒ व्यान॑ट् ।
यश्चा॒पश्च॒न्द्राः प्र॑थ॒मो ज॒जान॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ।। १०२ ।।
mā mā॑ hiᳪsījjani॒tā yaḥ pṛ॑thi॒vyā yo vā॒ diva॑ᳪ sa॒tyadha॑rmā॒ vyāna॑ṭ | yaścā॒paśca॒ndrāḥ pra॑tha॒mo ja॒jāna॒ kasmai॑ de॒vāya॑ ha॒viṣā॑ vidhema | | १०२ | |
अ॒भ्या व॑र्तस्व पृथिवि य॒ज्ञेन॒ पय॑सा स॒ह । व॒पां ते॑ अ॒ग्निरि॑षि॒तो अ॑रोहत् ।। १०३ ।।
a॒bhyā va॑rtasva pṛthivi ya॒jñena॒ paya॑sā sa॒ha | va॒pāṃ te॑ a॒gniri॑ṣi॒to a॑rohat | | १०३ | |
अग्ने॒ यत्ते॑ शु॒क्रं यच्च॒न्द्रं यत्पू॒तं यच्च॑ य॒ज्ञिय॑म् ।
तद्दे॒वेभ्यो॑ भरामसि ।। १०४ ।।
agne॒ yatte॑ śu॒kraṃ yacca॒ndraṃ yatpū॒taṃ yacca॑ ya॒jñiya॑m | tadde॒vebhyo॑ bharāmasi | | १०४ | |
इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आद॑मृ॒तस्य॒ योनिं॑ महि॒षस्य॒ धारा॑म् ।
आ मा॒ गोषु॑ विश॒त्वा त॒नूषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम् ।। १०५ ।।
iṣa॒mūrja॑ma॒hami॒ta āda॑mṛ॒tasya॒ yoniṃ॑ mahi॒ṣasya॒ dhārā॑m | ā mā॒ goṣu॑ viśa॒tvā ta॒nūṣu॒ jahā॑mi se॒dimani॑rā॒mamī॑vām | | १०५ | |
अग्ने॒ तव॒ श्रवो॒ वयो॒ महि॑ भ्राजन्ते अ॒र्चयो॑ विभावसो ।
बृह॑द्भानो॒ शव॑सा॒ वाज॑मु॒क्थ्यं दधा॑सि दा॒शुषे॑ कवे ।। १०६ ।।
agne॒ tava॒ śravo॒ vayo॒ mahi॑ bhrājante a॒rcayo॑ vibhāvaso | bṛha॑dbhāno॒ śava॑sā॒ vāja॑mu॒kthyaṃ dadhā॑si dā॒śuṣe॑ kave | | १०६ | |
पा॒व॒कव॑र्चाः शु॒क्रव॑र्चा॒ अनू॑नवर्चा॒ उदि॑यर्षि भा॒नुना॑ ।
पु॒त्रो मा॒तरा॑ वि॒चर॒न्नुपा॑वसि पृ॒णक्षि॒ रोद॑सी उ॒भे ।। १०७ ।।
pā॒va॒kava॑rcāḥ śu॒krava॑rcā॒ anū॑navarcā॒ udi॑yarṣi bhā॒nunā॑ | pu॒tro mā॒tarā॑ vi॒cara॒nnupā॑vasi pṛ॒ṇakṣi॒ roda॑sī u॒bhe | | १०७ | |
ऊर्जो॑ नपाज्जातवेदः सुश॒स्तिभि॒र्मन्द॑स्व धी॒तिभि॑र्हि॒तः ।
त्वे इष॒: सन्द॑धु॒र्भूरि॑वर्पसश्चि॒त्रोत॑यो वा॒मजा॑ताः ।। १०८ ।।
ūrjo॑ napājjātavedaḥ suśa॒stibhi॒rmanda॑sva dhī॒tibhi॑rhi॒taḥ | tve iṣa॒: sanda॑dhu॒rbhūri॑varpasaści॒trota॑yo vā॒majā॑tāḥ | | १०८ | |
इ॒र॒ज्यन्न॑ग्ने प्रथयस्व ज॒न्तुभि॑र॒स्मे रायो॑ अमर्त्य ।
स द॑र्श॒तस्य॒ वपु॑षो॒ वि रा॑जसि पृ॒णक्षि॑ सान॒सिं क्रतु॑म् ।। १०९ ।।
i॒ra॒jyanna॑gne prathayasva ja॒ntubhi॑ra॒sme rāyo॑ amartya | sa da॑rśa॒tasya॒ vapu॑ṣo॒ vi rā॑jasi pṛ॒ṇakṣi॑ sāna॒siṃ kratu॑m | | १०९ | |
इ॒ष्क॒र्तार॑मध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तसं॒ क्षय॑न्त॒ᳪ राध॑सो म॒हः ।
रा॒तिं वा॒मस्य॑ सु॒भगां॑ म॒हीमिषं॒ दधा॑सि सान॒सिᳪ र॒यिम् ।। ११० ।।
i॒ṣka॒rtāra॑madhva॒rasya॒ prace॑tasaṃ॒ kṣaya॑nta॒ᳪ rādha॑so ma॒haḥ | rā॒tiṃ vā॒masya॑ su॒bhagāṃ॑ ma॒hīmiṣaṃ॒ dadhā॑si sāna॒siᳪ ra॒yim | | ११० | |
ऋ॒तावा॑नं महि॒षं वि॒श्वद॑र्शतम॒ग्निᳪ सु॒म्नाय॑ दधिरे पु॒रो जना॑: ।
श्रुत्क॑र्णᳪ स॒प्रथ॑स्तमं त्वा गि॒रा दै॑व्यं॒ मानु॑षा यु॒गा ।। १११ ।।
ṛ॒tāvā॑naṃ mahi॒ṣaṃ vi॒śvada॑rśatama॒gniᳪ su॒mnāya॑ dadhire pu॒ro janā॑: | śrutka॑rṇaᳪ sa॒pratha॑stamaṃ tvā gi॒rā dai॑vyaṃ॒ mānu॑ṣā yu॒gā | | १११ | |
आ प्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वत॑: सोम॒ वृष्ण्य॑म् । भवा॒ वाज॑स्य सङ्ग॒थे ।। ११२ ।।
ā pyā॑yasva॒ same॑tu te vi॒śvata॑: soma॒ vṛṣṇya॑m | bhavā॒ vāja॑sya saṅga॒the | | ११२ | |
सं ते॒ पया॑ᳪसि॒ समु॑ यन्तु॒ वाजा॒: सं वृष्ण्या॑न्यभिमाति॒षाह॑: ।
आ॒प्याय॑मानो अ॒मृता॑य सोम दि॒वि श्रवा॑ᳪस्युत्त॒मानि॑ धिष्व ।। ११३ ।।
saṃ te॒ payā॑ᳪsi॒ samu॑ yantu॒ vājā॒: saṃ vṛṣṇyā॑nyabhimāti॒ṣāha॑: | ā॒pyāya॑māno a॒mṛtā॑ya soma di॒vi śravā॑ᳪsyutta॒māni॑ dhiṣva | | ११३ | |
आ प्या॑यस्व मदिन्तम॒ सोम॒ विश्वे॑भिर॒ᳪशुभि॑: । भवा॑ नः स॒प्रथ॑स्तम॒: सखा॑ वृ॒धे ।। ११४ ।।
ā pyā॑yasva madintama॒ soma॒ viśve॑bhira॒ᳪśubhi॑: | bhavā॑ naḥ sa॒pratha॑stama॒: sakhā॑ vṛ॒dhe | | ११४ | |
आ ते॑ व॒त्सो मनो॑ यमत्पर॒माच्चि॑त्स॒धस्था॑त् । अग्ने॒ त्वाङ्का॑मया गि॒रा ।। ११५ ।।
ā te॑ va॒tso mano॑ yamatpara॒mācci॑tsa॒dhasthā॑t | agne॒ tvāṅkā॑mayā gi॒rā | | ११५ | |
तुभ्यं॒ ता अ॑ङ्गिरस्तम॒ विश्वा॑: सुक्षि॒तय॒: पृथ॑क् । अग्ने॒ कामा॑य येमिरे ।। ११६ ।।
tubhyaṃ॒ tā a॑ṅgirastama॒ viśvā॑: sukṣi॒taya॒: pṛtha॑k | agne॒ kāmā॑ya yemire | | ११६ | |
अ॒ग्निः प्रि॒येषु॒ धाम॑सु॒ कामो॑ भू॒तस्य॒ भव्य॑स्य । स॒म्राडेको॒ वि रा॑जति ।। ११७ ।।
a॒gniḥ pri॒yeṣu॒ dhāma॑su॒ kāmo॑ bhū॒tasya॒ bhavya॑sya | sa॒mrāḍeko॒ vi rā॑jati | | ११७ | |