EeseDharmaSanātana Library
643मण्डल 8 · सूक्त 23
30 shlokईळि॑ष्वा॒ हि प्र॑ती॒व्यं१ यज॑स्व जा॒तवे॑दसम् । च॒रि॒ष्णुधू॑म॒मगृ॑भीतशोचिषम् ॥१॥
īḷi॑ṣvā॒ hi pra॑tī॒vyaṃ१ yaja॑sva jā॒tave॑dasam | ca॒ri॒ṣṇudhū॑ma॒magṛ॑bhītaśociṣam || १ ||
दा॒मानं॑ विश्वचर्षणे॒ऽग्निं वि॑श्वमनो गि॒रा । उ॒त स्तु॑षे॒ विष्प॑र्धसो॒ रथा॑नाम् ॥२॥
dā॒mānaṃ॑ viśvacarṣaṇe॒’gniṃ vi॑śvamano gi॒rā | u॒ta stu॑ṣe॒ viṣpa॑rdhaso॒ rathā॑nām || २ ||
येषा॑माबा॒ध ऋ॒ग्मिय॑ इ॒षः पृ॒क्षश्च॑ नि॒ग्रभे॑ । उ॒प॒विदा॒ वह्नि॑र्विन्दते॒ वसु॑ ॥३॥
yeṣā॑mābā॒dha ṛ॒gmiya॑ i॒ṣaḥ pṛ॒kṣaśca॑ ni॒grabhe॑ | u॒pa॒vidā॒ vahni॑rvindate॒ vasu॑ || ३ ||
उद॑स्य शो॒चिर॑स्थाद्दीदि॒युषो॒ व्य१जर॑म् । तपु॑र्जम्भस्य सु॒द्युतो॑ गण॒श्रिय॑: ॥४॥
uda॑sya śo॒cira॑sthāddīdi॒yuṣo॒ vya१jara॑m | tapu॑rjambhasya su॒dyuto॑ gaṇa॒śriya॑: || ४ ||
उदु॑ तिष्ठ स्वध्वर॒ स्तवा॑नो दे॒व्या कृ॒पा । अ॒भि॒ख्या भा॒सा बृ॑ह॒ता शु॑शु॒क्वनि॑: ॥५॥
udu॑ tiṣṭha svadhvara॒ stavā॑no de॒vyā kṛ॒pā | a॒bhi॒khyā bhā॒sā bṛ॑ha॒tā śu॑śu॒kvani॑: || ५ ||
अग्ने॑ या॒हि सु॑श॒स्तिभि॑र्ह॒व्या जुह्वा॑न आनु॒षक् । यथा॑ दू॒तो ब॒भूथ॑ हव्य॒वाह॑नः ॥६॥
agne॑ yā॒hi su॑śa॒stibhi॑rha॒vyā juhvā॑na ānu॒ṣak | yathā॑ dū॒to ba॒bhūtha॑ havya॒vāha॑naḥ || ६ ||
अ॒ग्निं व॑: पू॒र्व्यं हु॑वे॒ होता॑रं चर्षणी॒नाम् । तम॒या वा॒चा गृ॑णे॒ तमु॑ वः स्तुषे ॥७॥
a॒gniṃ va॑: pū॒rvyaṃ hu॑ve॒ hotā॑raṃ carṣaṇī॒nām | tama॒yā vā॒cā gṛ॑ṇe॒ tamu॑ vaḥ stuṣe || ७ ||
य॒ज्ञेभि॒रद्भु॑तक्रतुं॒ यं कृ॒पा सू॒दय॑न्त॒ इत् । मि॒त्रं न जने॒ सुधि॑तमृ॒ताव॑नि ॥८॥
ya॒jñebhi॒radbhu॑takratuṃ॒ yaṃ kṛ॒pā sū॒daya॑nta॒ it | mi॒traṃ na jane॒ sudhi॑tamṛ॒tāva॑ni || ८ ||
ऋ॒तावा॑नमृतायवो य॒ज्ञस्य॒ साध॑नं गि॒रा । उपो॑ एनं जुजुषु॒र्नम॑सस्प॒दे ॥९॥
ṛ॒tāvā॑namṛtāyavo ya॒jñasya॒ sādha॑naṃ gi॒rā | upo॑ enaṃ jujuṣu॒rnama॑saspa॒de || ९ ||
अच्छा॑ नो॒ अङ्गि॑रस्तमं य॒ज्ञासो॑ यन्तु सं॒यत॑: । होता॒ यो अस्ति॑ वि॒क्ष्वा य॒शस्त॑मः ॥१०॥
acchā॑ no॒ aṅgi॑rastamaṃ ya॒jñāso॑ yantu saṃ॒yata॑: | hotā॒ yo asti॑ vi॒kṣvā ya॒śasta॑maḥ || १० ||
अग्ने॒ तव॒ त्ये अ॑ज॒रेन्धा॑नासो बृ॒हद्भाः । अश्वा॑ इव॒ वृष॑णस्तविषी॒यव॑: ॥११॥
agne॒ tava॒ tye a॑ja॒rendhā॑nāso bṛ॒hadbhāḥ | aśvā॑ iva॒ vṛṣa॑ṇastaviṣī॒yava॑: || ११ ||
स त्वं न॑ ऊर्जां पते र॒यिं रा॑स्व सु॒वीर्य॑म् । प्राव॑ नस्तो॒के तन॑ये स॒मत्स्वा ॥१२॥
sa tvaṃ na॑ ūrjāṃ pate ra॒yiṃ rā॑sva su॒vīrya॑m | prāva॑ nasto॒ke tana॑ye sa॒matsvā || १२ ||
यद्वा उ॑ वि॒श्पति॑: शि॒तः सुप्री॑तो॒ मनु॑षो वि॒शि । विश्वेद॒ग्निः प्रति॒ रक्षां॑सि सेधति ॥१३॥
yadvā u॑ vi॒śpati॑: śi॒taḥ suprī॑to॒ manu॑ṣo vi॒śi | viśveda॒gniḥ prati॒ rakṣāṃ॑si sedhati || १३ ||
श्रु॒ष्ट्य॑ग्ने॒ नव॑स्य मे॒ स्तोम॑स्य वीर विश्पते । नि मा॒यिन॒स्तपु॑षा र॒क्षसो॑ दह ॥१४॥
śru॒ṣṭya॑gne॒ nava॑sya me॒ stoma॑sya vīra viśpate | ni mā॒yina॒stapu॑ṣā ra॒kṣaso॑ daha || १४ ||
न तस्य॑ मा॒यया॑ च॒न रि॒पुरी॑शीत॒ मर्त्य॑: । यो अ॒ग्नये॑ द॒दाश॑ ह॒व्यदा॑तिभिः ॥१५॥
na tasya॑ mā॒yayā॑ ca॒na ri॒purī॑śīta॒ martya॑: | yo a॒gnaye॑ da॒dāśa॑ ha॒vyadā॑tibhiḥ || १५ ||
व्य॑श्वस्त्वा वसु॒विद॑मुक्ष॒ण्युर॑प्रीणा॒दृषि॑: । म॒हो रा॒ये तमु॑ त्वा॒ समि॑धीमहि ॥१६॥
vya॑śvastvā vasu॒vida॑mukṣa॒ṇyura॑prīṇā॒dṛṣi॑: | ma॒ho rā॒ye tamu॑ tvā॒ sami॑dhīmahi || १६ ||
उ॒शना॑ का॒व्यस्त्वा॒ नि होता॑रमसादयत् । आ॒य॒जिं त्वा॒ मन॑वे जा॒तवे॑दसम् ॥१७॥
u॒śanā॑ kā॒vyastvā॒ ni hotā॑ramasādayat | ā॒ya॒jiṃ tvā॒ mana॑ve jā॒tave॑dasam || १७ ||
विश्वे॒ हि त्वा॑ स॒जोष॑सो दे॒वासो॑ दू॒तमक्र॑त । श्रु॒ष्टी दे॑व प्रथ॒मो य॒ज्ञियो॑ भुवः ॥१८॥
viśve॒ hi tvā॑ sa॒joṣa॑so de॒vāso॑ dū॒tamakra॑ta | śru॒ṣṭī de॑va pratha॒mo ya॒jñiyo॑ bhuvaḥ || १८ ||
इ॒मं घा॑ वी॒रो अ॒मृतं॑ दू॒तं कृ॑ण्वीत॒ मर्त्य॑: । पा॒व॒कं कृ॒ष्णव॑र्तनिं॒ विहा॑यसम् ॥१९॥
i॒maṃ ghā॑ vī॒ro a॒mṛtaṃ॑ dū॒taṃ kṛ॑ṇvīta॒ martya॑: | pā॒va॒kaṃ kṛ॒ṣṇava॑rtaniṃ॒ vihā॑yasam || १९ ||
तं हु॑वेम य॒तस्रु॑चः सु॒भासं॑ शु॒क्रशो॑चिषम् । वि॒शाम॒ग्निम॒जरं॑ प्र॒त्नमीड्य॑म् ॥२०॥
taṃ hu॑vema ya॒tasru॑caḥ su॒bhāsaṃ॑ śu॒kraśo॑ciṣam | vi॒śāma॒gnima॒jaraṃ॑ pra॒tnamīḍya॑m || २० ||
यो अ॑स्मै ह॒व्यदा॑तिभि॒राहु॑तिं॒ मर्तोऽवि॑धत् । भूरि॒ पोषं॒ स ध॑त्ते वी॒रव॒द्यश॑: ॥२१॥
yo a॑smai ha॒vyadā॑tibhi॒rāhu॑tiṃ॒ marto’vi॑dhat | bhūri॒ poṣaṃ॒ sa dha॑tte vī॒rava॒dyaśa॑: || २१ ||
प्र॒थ॒मं जा॒तवे॑दसम॒ग्निं य॒ज्ञेषु॑ पू॒र्व्यम् । प्रति॒ स्रुगे॑ति॒ नम॑सा ह॒विष्म॑ती ॥२२॥
pra॒tha॒maṃ jā॒tave॑dasama॒gniṃ ya॒jñeṣu॑ pū॒rvyam | prati॒ sruge॑ti॒ nama॑sā ha॒viṣma॑tī || २२ ||
आभि॑र्विधेमा॒ग्नये॒ ज्येष्ठा॑भिर्व्यश्व॒वत् । मंहि॑ष्ठाभिर्म॒तिभि॑: शु॒क्रशो॑चिषे ॥२३॥
ābhi॑rvidhemā॒gnaye॒ jyeṣṭhā॑bhirvyaśva॒vat | maṃhi॑ṣṭhābhirma॒tibhi॑: śu॒kraśo॑ciṣe || २३ ||
नू॒नम॑र्च॒ विहा॑यसे॒ स्तोमे॑भिः स्थूरयूप॒वत् । ऋषे॑ वैयश्व॒ दम्या॑या॒ग्नये॑ ॥२४॥
nū॒nama॑rca॒ vihā॑yase॒ stome॑bhiḥ sthūrayūpa॒vat | ṛṣe॑ vaiyaśva॒ damyā॑yā॒gnaye॑ || २४ ||
अति॑थिं॒ मानु॑षाणां सू॒नुं वन॒स्पती॑नाम् । विप्रा॑ अ॒ग्निमव॑से प्र॒त्नमी॑ळते ॥२५॥
ati॑thiṃ॒ mānu॑ṣāṇāṃ sū॒nuṃ vana॒spatī॑nām | viprā॑ a॒gnimava॑se pra॒tnamī॑ḷate || २५ ||
म॒हो विश्वाँ॑ अ॒भि ष॒तो॒३ऽभि ह॒व्यानि॒ मानु॑षा । अग्ने॒ नि ष॑त्सि॒ नम॒साधि॑ ब॒र्हिषि॑ ॥२६॥
ma॒ho viśvām̐॑ a॒bhi ṣa॒to॒३’bhi ha॒vyāni॒ mānu॑ṣā | agne॒ ni ṣa॑tsi॒ nama॒sādhi॑ ba॒rhiṣi॑ || २६ ||
वंस्वा॑ नो॒ वार्या॑ पु॒रु वंस्व॑ रा॒यः पु॑रु॒स्पृह॑: । सु॒वीर्य॑स्य प्र॒जाव॑तो॒ यश॑स्वतः ॥२७॥
vaṃsvā॑ no॒ vāryā॑ pu॒ru vaṃsva॑ rā॒yaḥ pu॑ru॒spṛha॑: | su॒vīrya॑sya pra॒jāva॑to॒ yaśa॑svataḥ || २७ ||
त्वं व॑रो सु॒षाम्णेऽग्ने॒ जना॑य चोदय । सदा॑ वसो रा॒तिं य॑विष्ठ॒ शश्व॑ते ॥२८॥
tvaṃ va॑ro su॒ṣāmṇe’gne॒ janā॑ya codaya | sadā॑ vaso rā॒tiṃ ya॑viṣṭha॒ śaśva॑te || २८ ||
त्वं हि सु॑प्र॒तूरसि॒ त्वं नो॒ गोम॑ती॒रिष॑: । म॒हो रा॒यः सा॒तिम॑ग्ने॒ अपा॑ वृधि ॥२९॥
tvaṃ hi su॑pra॒tūrasi॒ tvaṃ no॒ goma॑tī॒riṣa॑: | ma॒ho rā॒yaḥ sā॒tima॑gne॒ apā॑ vṛdhi || २९ ||
अग्ने॒ त्वं य॒शा अ॒स्या मि॒त्रावरु॑णा वह । ऋ॒तावा॑ना स॒म्राजा॑ पू॒तद॑क्षसा ॥३०॥
agne॒ tvaṃ ya॒śā a॒syā mi॒trāvaru॑ṇā vaha | ṛ॒tāvā॑nā sa॒mrājā॑ pū॒tada॑kṣasā || ३० ||