EeseDharmaSanātana Library
488मण्डल 6 · सूक्त 47
31 shlokस्वा॒दुष्किला॒यं मधु॑माँ उ॒तायं ती॒व्रः किला॒यं रस॑वाँ उ॒तायम् ।
उ॒तो न्व१स्य प॑पि॒वांस॒मिन्द्रं॒ न कश्च॒न स॑हत आह॒वेषु॑ ॥१॥
svā॒duṣkilā॒yaṃ madhu॑mām̐ u॒tāyaṃ tī॒vraḥ kilā॒yaṃ rasa॑vām̐ u॒tāyam | u॒to nva१sya pa॑pi॒vāṃsa॒mindraṃ॒ na kaśca॒na sa॑hata āha॒veṣu॑ || १ ||
अ॒यं स्वा॒दुरि॒ह मदि॑ष्ठ आस॒ यस्येन्द्रो॑ वृत्र॒हत्ये॑ म॒माद॑ ।
पु॒रूणि॒ यश्च्यौ॒त्ना शम्ब॑रस्य॒ वि न॑व॒तिं नव॑ च दे॒ह्यो॒३ हन् ॥२॥
a॒yaṃ svā॒duri॒ha madi॑ṣṭha āsa॒ yasyendro॑ vṛtra॒hatye॑ ma॒māda॑ | pu॒rūṇi॒ yaścyau॒tnā śamba॑rasya॒ vi na॑va॒tiṃ nava॑ ca de॒hyo॒३ han || २ ||
अ॒यं मे॑ पी॒त उदि॑यर्ति॒ वाच॑म॒यं म॑नी॒षामु॑श॒तीम॑जीगः ।
अ॒यं षळु॒र्वीर॑मिमीत॒ धीरो॒ न याभ्यो॒ भुव॑नं॒ कच्च॒नारे ॥३॥
a॒yaṃ me॑ pī॒ta udi॑yarti॒ vāca॑ma॒yaṃ ma॑nī॒ṣāmu॑śa॒tīma॑jīgaḥ | a॒yaṃ ṣaḷu॒rvīra॑mimīta॒ dhīro॒ na yābhyo॒ bhuva॑naṃ॒ kacca॒nāre || ३ ||
अ॒यं स यो व॑रि॒माणं॑ पृथि॒व्या व॒र्ष्माणं॑ दि॒वो अकृ॑णोद॒यं सः ।
अ॒यं पी॒यूषं॑ ति॒सृषु॑ प्र॒वत्सु॒ सोमो॑ दाधारो॒र्व१न्तरि॑क्षम् ॥४॥
a॒yaṃ sa yo va॑ri॒māṇaṃ॑ pṛthi॒vyā va॒rṣmāṇaṃ॑ di॒vo akṛ॑ṇoda॒yaṃ saḥ | a॒yaṃ pī॒yūṣaṃ॑ ti॒sṛṣu॑ pra॒vatsu॒ somo॑ dādhāro॒rva१ntari॑kṣam || ४ ||
अ॒यं वि॑दच्चित्र॒दृशी॑क॒मर्ण॑: शु॒क्रस॑द्मनामु॒षसा॒मनी॑के ।
अ॒यं म॒हान्म॑ह॒ता स्कम्भ॑ने॒नोद्द्याम॑स्तभ्नाद्वृष॒भो म॒रुत्वा॑न् ॥५॥
a॒yaṃ vi॑daccitra॒dṛśī॑ka॒marṇa॑: śu॒krasa॑dmanāmu॒ṣasā॒manī॑ke | a॒yaṃ ma॒hānma॑ha॒tā skambha॑ne॒noddyāma॑stabhnādvṛṣa॒bho ma॒rutvā॑n || ५ ||
धृ॒षत्पि॑ब क॒लशे॒ सोम॑मिन्द्र वृत्र॒हा शू॑र सम॒रे वसू॑नाम् ।
माध्यं॑दिने॒ सव॑न॒ आ वृ॑षस्व रयि॒स्थानो॑ र॒यिम॒स्मासु॑ धेहि ॥६॥
dhṛ॒ṣatpi॑ba ka॒laśe॒ soma॑mindra vṛtra॒hā śū॑ra sama॒re vasū॑nām | mādhyaṃ॑dine॒ sava॑na॒ ā vṛ॑ṣasva rayi॒sthāno॑ ra॒yima॒smāsu॑ dhehi || ६ ||
इन्द्र॒ प्र ण॑: पुरए॒तेव॑ पश्य॒ प्र नो॑ नय प्रत॒रं वस्यो॒ अच्छ॑ ।
भवा॑ सुपा॒रो अ॑तिपार॒यो नो॒ भवा॒ सुनी॑तिरु॒त वा॒मनी॑तिः ॥७॥
indra॒ pra ṇa॑: purae॒teva॑ paśya॒ pra no॑ naya prata॒raṃ vasyo॒ accha॑ | bhavā॑ supā॒ro a॑tipāra॒yo no॒ bhavā॒ sunī॑tiru॒ta vā॒manī॑tiḥ || ७ ||
उ॒रुं नो॑ लो॒कमनु॑ नेषि वि॒द्वान्त्स्व॑र्व॒ज्ज्योति॒रभ॑यं स्व॒स्ति ।
ऋ॒ष्वा त॑ इन्द्र॒ स्थवि॑रस्य बा॒हू उप॑ स्थेयाम शर॒णा बृ॒हन्ता॑ ॥८॥
u॒ruṃ no॑ lo॒kamanu॑ neṣi vi॒dvāntsva॑rva॒jjyoti॒rabha॑yaṃ sva॒sti | ṛ॒ṣvā ta॑ indra॒ sthavi॑rasya bā॒hū upa॑ stheyāma śara॒ṇā bṛ॒hantā॑ || ८ ||
वरि॑ष्ठे न इन्द्र व॒न्धुरे॑ धा॒ वहि॑ष्ठयोः शताव॒न्नश्व॑यो॒रा ।
इष॒मा व॑क्षी॒षां वर्षि॑ष्ठां॒ मा न॑स्तारीन्मघव॒न्रायो॑ अ॒र्यः ॥९॥
vari॑ṣṭhe na indra va॒ndhure॑ dhā॒ vahi॑ṣṭhayoḥ śatāva॒nnaśva॑yo॒rā | iṣa॒mā va॑kṣī॒ṣāṃ varṣi॑ṣṭhāṃ॒ mā na॑stārīnmaghava॒nrāyo॑ a॒ryaḥ || ९ ||
इन्द्र॑ मृ॒ळ मह्यं॑ जी॒वातु॑मिच्छ चो॒दय॒ धिय॒मय॑सो॒ न धारा॑म् ।
यत्किं चा॒हं त्वा॒युरि॒दं वदा॑मि॒ तज्जु॑षस्व कृ॒धि मा॑ दे॒वव॑न्तम् ॥१०॥
indra॑ mṛ॒ḷa mahyaṃ॑ jī॒vātu॑miccha co॒daya॒ dhiya॒maya॑so॒ na dhārā॑m | yatkiṃ cā॒haṃ tvā॒yuri॒daṃ vadā॑mi॒ tajju॑ṣasva kṛ॒dhi mā॑ de॒vava॑ntam || १० ||
त्रा॒तार॒मिन्द्र॑मवि॒तार॒मिन्द्रं॒ हवे॑हवे सु॒हवं॒ शूर॒मिन्द्र॑म् ।
ह्वया॑मि श॒क्रं पु॑रुहू॒तमिन्द्रं॑ स्व॒स्ति नो॑ म॒घवा॑ धा॒त्विन्द्र॑: ॥११॥
trā॒tāra॒mindra॑mavi॒tāra॒mindraṃ॒ have॑have su॒havaṃ॒ śūra॒mindra॑m | hvayā॑mi śa॒kraṃ pu॑ruhū॒tamindraṃ॑ sva॒sti no॑ ma॒ghavā॑ dhā॒tvindra॑: || ११ ||
इन्द्र॑: सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒ अवो॑भिः सुमृळी॒को भ॑वतु वि॒श्ववे॑दाः ।
बाध॑तां॒ द्वेषो॒ अभ॑यं कृणोतु सु॒वीर्य॑स्य॒ पत॑यः स्याम ॥१२॥
indra॑: su॒trāmā॒ svavām॒̐ avo॑bhiḥ sumṛḷī॒ko bha॑vatu vi॒śvave॑dāḥ | bādha॑tāṃ॒ dveṣo॒ abha॑yaṃ kṛṇotu su॒vīrya॑sya॒ pata॑yaḥ syāma || १२ ||
तस्य॑ व॒यं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॒स्याऽपि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ।
स सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒ इन्द्रो॑ अ॒स्मे आ॒राच्चि॒द्द्वेष॑: सनु॒तर्यु॑योतु ॥१३॥
tasya॑ va॒yaṃ su॑ma॒tau ya॒jñiya॒syā’pi॑ bha॒dre sau॑mana॒se syā॑ma | sa su॒trāmā॒ svavām॒̐ indro॑ a॒sme ā॒rācci॒ddveṣa॑: sanu॒taryu॑yotu || १३ ||
अव॒ त्वे इ॑न्द्र प्र॒वतो॒ नोर्मिर्गिरो॒ ब्रह्मा॑णि नि॒युतो॑ धवन्ते ।
उ॒रू न राध॒: सव॑ना पु॒रूण्य॒पो गा व॑ज्रिन्युवसे॒ समिन्दू॑न् ॥१४॥
ava॒ tve i॑ndra pra॒vato॒ normirgiro॒ brahmā॑ṇi ni॒yuto॑ dhavante | u॒rū na rādha॒: sava॑nā pu॒rūṇya॒po gā va॑jrinyuvase॒ samindū॑n || १४ ||
क ईं॑ स्तव॒त्कः पृ॑णा॒त्को य॑जाते॒ यदु॒ग्रमिन्म॒घवा॑ वि॒श्वहावे॑त् ।
पादा॑विव प्र॒हर॑न्न॒न्यम॑न्यं कृ॒णोति॒ पूर्व॒मप॑रं॒ शची॑भिः ॥१५॥
ka īṃ॑ stava॒tkaḥ pṛ॑ṇā॒tko ya॑jāte॒ yadu॒graminma॒ghavā॑ vi॒śvahāve॑t | pādā॑viva pra॒hara॑nna॒nyama॑nyaṃ kṛ॒ṇoti॒ pūrva॒mapa॑raṃ॒ śacī॑bhiḥ || १५ ||
शृ॒ण्वे वी॒र उ॒ग्रमु॑ग्रं दमा॒यन्न॒न्यम॑न्यमतिनेनी॒यमा॑नः ।
ए॒ध॒मा॒न॒द्विळु॒भय॑स्य॒ राजा॑ चोष्कू॒यते॒ विश॒ इन्द्रो॑ मनु॒ष्या॑न् ॥१६॥
śṛ॒ṇve vī॒ra u॒gramu॑graṃ damā॒yanna॒nyama॑nyamatinenī॒yamā॑naḥ | e॒dha॒mā॒na॒dviḷu॒bhaya॑sya॒ rājā॑ coṣkū॒yate॒ viśa॒ indro॑ manu॒ṣyā॑n || १६ ||
परा॒ पूर्वे॑षां स॒ख्या वृ॑णक्ति वि॒तर्तु॑राणो॒ अप॑रेभिरेति ।
अना॑नुभूतीरवधून्वा॒नः पू॒र्वीरिन्द्र॑: श॒रद॑स्तर्तरीति ॥१७॥
parā॒ pūrve॑ṣāṃ sa॒khyā vṛ॑ṇakti vi॒tartu॑rāṇo॒ apa॑rebhireti | anā॑nubhūtīravadhūnvā॒naḥ pū॒rvīrindra॑: śa॒rada॑startarīti || १७ ||
रू॒पंरू॑पं॒ प्रति॑रूपो बभूव॒ तद॑स्य रू॒पं प्र॑ति॒चक्ष॑णाय ।
इन्द्रो॑ मा॒याभि॑: पुरु॒रूप॑ ईयते यु॒क्ता ह्य॑स्य॒ हर॑यः श॒ता दश॑ ॥१८॥
rū॒paṃrū॑paṃ॒ prati॑rūpo babhūva॒ tada॑sya rū॒paṃ pra॑ti॒cakṣa॑ṇāya | indro॑ mā॒yābhi॑: puru॒rūpa॑ īyate yu॒ktā hya॑sya॒ hara॑yaḥ śa॒tā daśa॑ || १८ ||
यु॒जा॒नो ह॒रिता॒ रथे॒ भूरि॒ त्वष्टे॒ह रा॑जति ।
को वि॒श्वाहा॑ द्विष॒तः पक्ष॑ आसत उ॒तासी॑नेषु सू॒रिषु॑ ॥१९॥
yu॒jā॒no ha॒ritā॒ rathe॒ bhūri॒ tvaṣṭe॒ha rā॑jati | ko vi॒śvāhā॑ dviṣa॒taḥ pakṣa॑ āsata u॒tāsī॑neṣu sū॒riṣu॑ || १९ ||
अ॒ग॒व्यू॒ति क्षेत्र॒माग॑न्म देवा उ॒र्वी स॒ती भूमि॑रंहूर॒णाभू॑त् ।
बृह॑स्पते॒ प्र चि॑कित्सा॒ गवि॑ष्टावि॒त्था स॒ते ज॑रि॒त्र इ॑न्द्र॒ पन्था॑म् ॥२०॥
a॒ga॒vyū॒ti kṣetra॒māga॑nma devā u॒rvī sa॒tī bhūmi॑raṃhūra॒ṇābhū॑t | bṛha॑spate॒ pra ci॑kitsā॒ gavi॑ṣṭāvi॒tthā sa॒te ja॑ri॒tra i॑ndra॒ panthā॑m || २० ||
दि॒वेदि॑वे स॒दृशी॑र॒न्यमर्धं॑ कृ॒ष्णा अ॑सेध॒दप॒ सद्म॑नो॒ जाः ।
अह॑न्दा॒सा वृ॑ष॒भो व॑स्न॒यन्तो॒दव्र॑जे व॒र्चिनं॒ शम्ब॑रं च ॥२१॥
di॒vedi॑ve sa॒dṛśī॑ra॒nyamardhaṃ॑ kṛ॒ṣṇā a॑sedha॒dapa॒ sadma॑no॒ jāḥ | aha॑ndā॒sā vṛ॑ṣa॒bho va॑sna॒yanto॒davra॑je va॒rcinaṃ॒ śamba॑raṃ ca || २१ ||
प्र॒स्तो॒क इन्नु राध॑सस्त इन्द्र॒ दश॒ कोश॑यी॒र्दश॑ वा॒जिनो॑ऽदात् ।
दिवो॑दासादतिथि॒ग्वस्य॒ राध॑: शाम्ब॒रं वसु॒ प्रत्य॑ग्रभीष्म ॥२२॥
pra॒sto॒ka innu rādha॑sasta indra॒ daśa॒ kośa॑yī॒rdaśa॑ vā॒jino॑’dāt | divo॑dāsādatithi॒gvasya॒ rādha॑: śāmba॒raṃ vasu॒ pratya॑grabhīṣma || २२ ||
दशाश्वा॒न्दश॒ कोशा॒न्दश॒ वस्त्राधि॑भोजना । दशो॑ हिरण्यपि॒ण्डान्दिवो॑दासादसानिषम् ॥२३॥
daśāśvā॒ndaśa॒ kośā॒ndaśa॒ vastrādhi॑bhojanā | daśo॑ hiraṇyapi॒ṇḍāndivo॑dāsādasāniṣam || २३ ||
दश॒ रथा॒न्प्रष्टि॑मतः श॒तं गा अथ॑र्वभ्यः । अ॒श्व॒थः पा॒यवे॑ऽदात् ॥२४॥
daśa॒ rathā॒npraṣṭi॑mataḥ śa॒taṃ gā atha॑rvabhyaḥ | a॒śva॒thaḥ pā॒yave॑’dāt || २४ ||
महि॒ राधो॑ वि॒श्वज॑न्यं॒ दधा॑नान्भ॒रद्वा॑जान्त्सार्ञ्ज॒यो अ॒भ्य॑यष्ट ॥२५॥
mahi॒ rādho॑ vi॒śvaja॑nyaṃ॒ dadhā॑nānbha॒radvā॑jāntsārñja॒yo a॒bhya॑yaṣṭa || २५ ||
वन॑स्पते वी॒ड्व॑ङ्गो॒ हि भू॒या अ॒स्मत्स॑खा प्र॒तर॑णः सु॒वीर॑: ।
गोभि॒: सन॑द्धो असि वी॒ळय॑स्वाऽऽस्था॒ता ते॑ जयतु॒ जेत्वा॑नि ॥२६॥
vana॑spate vī॒ḍva॑ṅgo॒ hi bhū॒yā a॒smatsa॑khā pra॒tara॑ṇaḥ su॒vīra॑: | gobhi॒: sana॑ddho asi vī॒ḷaya॑svā’’sthā॒tā te॑ jayatu॒ jetvā॑ni || २६ ||
दि॒वस्पृ॑थि॒व्याः पर्योज॒ उद्भृ॑तं॒ वन॒स्पति॑भ्य॒: पर्याभृ॑तं॒ सह॑: ।
अ॒पामो॒ज्मानं॒ परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्रं॑ ह॒विषा॒ रथं॑ यज ॥२७॥
di॒vaspṛ॑thi॒vyāḥ paryoja॒ udbhṛ॑taṃ॒ vana॒spati॑bhya॒: paryābhṛ॑taṃ॒ saha॑: | a॒pāmo॒jmānaṃ॒ pari॒ gobhi॒rāvṛ॑ta॒mindra॑sya॒ vajraṃ॑ ha॒viṣā॒ rathaṃ॑ yaja || २७ ||
इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ म॒रुता॒मनी॑कं मि॒त्रस्य॒ गर्भो॒ वरु॑णस्य॒ नाभि॑: ।
सेमां नो॑ ह॒व्यदा॑तिं जुषा॒णो देव॑ रथ॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय ॥२८॥
indra॑sya॒ vajro॑ ma॒rutā॒manī॑kaṃ mi॒trasya॒ garbho॒ varu॑ṇasya॒ nābhi॑: | semāṃ no॑ ha॒vyadā॑tiṃ juṣā॒ṇo deva॑ ratha॒ prati॑ ha॒vyā gṛ॑bhāya || २८ ||
उप॑ श्वासय पृथि॒वीमु॒त द्यां पु॑रु॒त्रा ते॑ मनुतां॒ विष्ठि॑तं॒ जग॑त् ।
स दु॑न्दुभे स॒जूरिन्द्रे॑ण दे॒वैर्दू॒राद्दवी॑यो॒ अप॑ सेध॒ शत्रू॑न् ॥२९॥
upa॑ śvāsaya pṛthi॒vīmu॒ta dyāṃ pu॑ru॒trā te॑ manutāṃ॒ viṣṭhi॑taṃ॒ jaga॑t | sa du॑ndubhe sa॒jūrindre॑ṇa de॒vairdū॒rāddavī॑yo॒ apa॑ sedha॒ śatrū॑n || २९ ||
आ क्र॑न्दय॒ बल॒मोजो॑ न॒ आ धा॒ निः ष्ट॑निहि दुरि॒ता बाध॑मानः ।
अप॑ प्रोथ दुन्दुभे दु॒च्छुना॑ इ॒त इन्द्र॑स्य मु॒ष्टिर॑सि वी॒ळय॑स्व ॥३०॥
ā kra॑ndaya॒ bala॒mojo॑ na॒ ā dhā॒ niḥ ṣṭa॑nihi duri॒tā bādha॑mānaḥ | apa॑ protha dundubhe du॒cchunā॑ i॒ta indra॑sya mu॒ṣṭira॑si vī॒ḷaya॑sva || ३० ||
आमूर॑ज प्र॒त्याव॑र्तये॒माः के॑तु॒मद्दु॑न्दु॒भिर्वा॑वदीति ।
समश्व॑पर्णा॒श्चर॑न्ति नो॒ नरो॒ऽस्माक॑मिन्द्र र॒थिनो॑ जयन्तु ॥३१॥
āmūra॑ja pra॒tyāva॑rtaye॒māḥ ke॑tu॒maddu॑ndu॒bhirvā॑vadīti | samaśva॑parṇā॒ścara॑nti no॒ naro॒’smāka॑mindra ra॒thino॑ jayantu || ३१ ||