EeseDharmaSanātana Library
485मण्डल 6 · सूक्त 44
24 shlokइन्द्र: । त्रिष्टुप् ,१- ६ अनुष्टुप् , ७- ९ [ ८ वा ] विराट् ।
यो र॑यिवो र॒यिंत॑मो॒ यो द्यु॒म्नैर्द्यु॒म्नव॑त्तमः । सोम॑: सु॒तः स इ॑न्द्र॒ तेऽस्ति॑ स्वधापते॒ मद॑: ॥१॥
indra: | triṣṭup ,१- ६ anuṣṭup , ७- ९ [ ८ vā ] virāṭ | yo ra॑yivo ra॒yiṃta॑mo॒ yo dyu॒mnairdyu॒mnava॑ttamaḥ | soma॑: su॒taḥ sa i॑ndra॒ te’sti॑ svadhāpate॒ mada॑: || १ ||
यः श॒ग्मस्तु॑विशग्म ते रा॒यो दा॒मा म॑ती॒नाम् । सोम॑: सु॒तः स इ॑न्द्र॒ तेऽस्ति॑ स्वधापते॒ मद॑: ॥२॥
yaḥ śa॒gmastu॑viśagma te rā॒yo dā॒mā ma॑tī॒nām | soma॑: su॒taḥ sa i॑ndra॒ te’sti॑ svadhāpate॒ mada॑: || २ ||
येन॑ वृ॒द्धो न शव॑सा तु॒रो न स्वाभि॑रू॒तिभि॑: । सोम॑: सु॒तः स इ॑न्द्र॒ तेऽस्ति॑ स्वधापते॒ मद॑: ॥३॥
yena॑ vṛ॒ddho na śava॑sā tu॒ro na svābhi॑rū॒tibhi॑: | soma॑: su॒taḥ sa i॑ndra॒ te’sti॑ svadhāpate॒ mada॑: || ३ ||
त्यमु॑ वो॒ अप्र॑हणं गृणी॒षे शव॑स॒स्पति॑म् । इन्द्रं॑ विश्वा॒साहं॒ नरं॒ मंहि॑ष्ठं वि॒श्वच॑र्षणिम् ॥४॥
tyamu॑ vo॒ apra॑haṇaṃ gṛṇī॒ṣe śava॑sa॒spati॑m | indraṃ॑ viśvā॒sāhaṃ॒ naraṃ॒ maṃhi॑ṣṭhaṃ vi॒śvaca॑rṣaṇim || ४ ||
यं व॒र्धय॒न्तीद्गिर॒: पतिं॑ तु॒रस्य॒ राध॑सः । तमिन्न्व॑स्य॒ रोद॑सी दे॒वी शुष्मं॑ सपर्यतः ॥५॥
yaṃ va॒rdhaya॒ntīdgira॒: patiṃ॑ tu॒rasya॒ rādha॑saḥ | taminnva॑sya॒ roda॑sī de॒vī śuṣmaṃ॑ saparyataḥ || ५ ||
तद्व॑ उ॒क्थस्य॑ ब॒र्हणेन्द्रा॑योपस्तृणी॒षणि॑ । विपो॒ न यस्यो॒तयो॒ वि यद्रोह॑न्ति स॒क्षित॑: ॥६॥
tadva॑ u॒kthasya॑ ba॒rhaṇendrā॑yopastṛṇī॒ṣaṇi॑ | vipo॒ na yasyo॒tayo॒ vi yadroha॑nti sa॒kṣita॑: || ६ ||
अवि॑द॒द्दक्षं॑ मि॒त्रो नवी॑यान्पपा॒नो दे॒वेभ्यो॒ वस्यो॑ अचैत् ।
स॒स॒वान्त्स्तौ॒लाभि॑र्धौ॒तरी॑भिरुरु॒ष्या पा॒युर॑भव॒त्सखि॑भ्यः ॥७॥
avi॑da॒ddakṣaṃ॑ mi॒tro navī॑yānpapā॒no de॒vebhyo॒ vasyo॑ acait | sa॒sa॒vāntstau॒lābhi॑rdhau॒tarī॑bhiruru॒ṣyā pā॒yura॑bhava॒tsakhi॑bhyaḥ || ७ ||
ऋ॒तस्य॑ प॒थि वे॒धा अ॑पायि श्रि॒ये मनां॑सि दे॒वासो॑ अक्रन् ।
दधा॑नो॒ नाम॑ म॒हो वचो॑भि॒र्वपु॑र्दृ॒शये॑ वे॒न्यो व्या॑वः ॥८॥
ṛ॒tasya॑ pa॒thi ve॒dhā a॑pāyi śri॒ye manāṃ॑si de॒vāso॑ akran | dadhā॑no॒ nāma॑ ma॒ho vaco॑bhi॒rvapu॑rdṛ॒śaye॑ ve॒nyo vyā॑vaḥ || ८ ||
द्यु॒मत्त॑मं॒ दक्षं॑ धेह्य॒स्मे सेधा॒ जना॑नां पू॒र्वीररा॑तीः ।
वर्षी॑यो॒ वय॑: कृणुहि॒ शची॑भि॒र्धन॑स्य सा॒ताव॒स्माँ अ॑विड्ढि ॥९॥
dyu॒matta॑maṃ॒ dakṣaṃ॑ dhehya॒sme sedhā॒ janā॑nāṃ pū॒rvīrarā॑tīḥ | varṣī॑yo॒ vaya॑: kṛṇuhi॒ śacī॑bhi॒rdhana॑sya sā॒tāva॒smām̐ a॑viḍḍhi || ९ ||
इन्द्र॒ तुभ्य॒मिन्म॑घवन्नभूम व॒यं दा॒त्रे ह॑रिवो॒ मा वि वे॑नः ।
नकि॑रा॒पिर्द॑दृशे मर्त्य॒त्रा किम॒ङ्ग र॑ध्र॒चोद॑नं त्वाहुः ॥१०॥
indra॒ tubhya॒minma॑ghavannabhūma va॒yaṃ dā॒tre ha॑rivo॒ mā vi ve॑naḥ | naki॑rā॒pirda॑dṛśe martya॒trā kima॒ṅga ra॑dhra॒coda॑naṃ tvāhuḥ || १० ||
मा जस्व॑ने वृषभ नो ररीथा॒ मा ते॑ रे॒वत॑: स॒ख्ये रि॑षाम ।
पू॒र्वीष्ट॑ इन्द्र नि॒ष्षिधो॒ जने॑षु ज॒ह्यसु॑ष्वी॒न्प्र वृ॒हापृ॑णतः ॥११॥
mā jasva॑ne vṛṣabha no rarīthā॒ mā te॑ re॒vata॑: sa॒khye ri॑ṣāma | pū॒rvīṣṭa॑ indra ni॒ṣṣidho॒ jane॑ṣu ja॒hyasu॑ṣvī॒npra vṛ॒hāpṛ॑ṇataḥ || ११ ||
उद॒भ्राणी॑व स्त॒नय॑न्निय॒र्तीन्द्रो॒ राधां॒स्यश्व्या॑नि॒ गव्या॑ ।
त्वम॑सि प्र॒दिव॑: का॒रुधा॑या॒ मा त्वा॑दा॒मान॒ आ द॑भन्म॒घोन॑: ॥१२॥
uda॒bhrāṇī॑va sta॒naya॑nniya॒rtīndro॒ rādhāṃ॒syaśvyā॑ni॒ gavyā॑ | tvama॑si pra॒diva॑: kā॒rudhā॑yā॒ mā tvā॑dā॒māna॒ ā da॑bhanma॒ghona॑: || १२ ||
अध्व॑र्यो वीर॒ प्र म॒हे सु॒ताना॒मिन्द्रा॑य भर॒ स ह्य॑स्य॒ राजा॑ ।
यः पू॒र्व्याभि॑रु॒त नूत॑नाभिर्गी॒र्भिर्वा॑वृ॒धे गृ॑ण॒तामृषी॑णाम् ॥१३॥
adhva॑ryo vīra॒ pra ma॒he su॒tānā॒mindrā॑ya bhara॒ sa hya॑sya॒ rājā॑ | yaḥ pū॒rvyābhi॑ru॒ta nūta॑nābhirgī॒rbhirvā॑vṛ॒dhe gṛ॑ṇa॒tāmṛṣī॑ṇām || १३ ||
अ॒स्य मदे॑ पु॒रु वर्पां॑सि वि॒द्वानिन्द्रो॑ वृ॒त्राण्य॑प्र॒ती ज॑घान ।
तमु॒ प्र हो॑षि॒ मधु॑मन्तमस्मै॒ सोमं॑ वी॒राय॑ शि॒प्रिणे॒ पिब॑ध्यै ॥१४॥
a॒sya made॑ pu॒ru varpāṃ॑si vi॒dvānindro॑ vṛ॒trāṇya॑pra॒tī ja॑ghāna | tamu॒ pra ho॑ṣi॒ madhu॑mantamasmai॒ somaṃ॑ vī॒rāya॑ śi॒priṇe॒ piba॑dhyai || १४ ||
पाता॑ सु॒तमिन्द्रो॑ अस्तु॒ सोमं॒ हन्ता॑ वृ॒त्रं वज्रे॑ण मन्दसा॒नः ।
गन्ता॑ य॒ज्ञं प॑रा॒वत॑श्चि॒दच्छा॒ वसु॑र्धी॒नाम॑वि॒ता का॒रुधा॑याः ॥१५॥
pātā॑ su॒tamindro॑ astu॒ somaṃ॒ hantā॑ vṛ॒traṃ vajre॑ṇa mandasā॒naḥ | gantā॑ ya॒jñaṃ pa॑rā॒vata॑ści॒dacchā॒ vasu॑rdhī॒nāma॑vi॒tā kā॒rudhā॑yāḥ || १५ ||
इ॒दं त्यत्पात्र॑मिन्द्र॒पान॒मिन्द्र॑स्य प्रि॒यम॒मृत॑मपायि ।
मत्स॒द्यथा॑ सौमन॒साय॑ दे॒वं व्य१स्मद्द्वेषो॑ यु॒यव॒द्व्यंह॑: ॥१६॥
i॒daṃ tyatpātra॑mindra॒pāna॒mindra॑sya pri॒yama॒mṛta॑mapāyi | matsa॒dyathā॑ saumana॒sāya॑ de॒vaṃ vya१smaddveṣo॑ yu॒yava॒dvyaṃha॑: || १६ ||
ए॒ना म॑न्दा॒नो ज॒हि शू॑र॒ शत्रू॑ञ्जा॒मिमजा॑मिं मघवन्न॒मित्रा॑न् ।
अ॒भि॒षे॒णाँ अ॒भ्या॒३देदि॑शाना॒न्परा॑च इन्द्र॒ प्र मृ॑णा ज॒ही च॑ ॥१७॥
e॒nā ma॑ndā॒no ja॒hi śū॑ra॒ śatrū॑ñjā॒mimajā॑miṃ maghavanna॒mitrā॑n | a॒bhi॒ṣe॒ṇām̐ a॒bhyā॒३dedi॑śānā॒nparā॑ca indra॒ pra mṛ॑ṇā ja॒hī ca॑ || १७ ||
आ॒सु ष्मा॑ णो मघवन्निन्द्र पृ॒त्स्व१स्मभ्यं॒ महि॒ वरि॑वः सु॒गं क॑: ।
अ॒पां तो॒कस्य॒ तन॑यस्य जे॒ष इन्द्र॑ सू॒रीन्कृ॑णु॒हि स्मा॑ नो अ॒र्धम् ॥१८॥
ā॒su ṣmā॑ ṇo maghavannindra pṛ॒tsva१smabhyaṃ॒ mahi॒ vari॑vaḥ su॒gaṃ ka॑: | a॒pāṃ to॒kasya॒ tana॑yasya je॒ṣa indra॑ sū॒rīnkṛ॑ṇu॒hi smā॑ no a॒rdham || १८ ||
आ त्वा॒ हर॑यो॒ वृष॑णो युजा॒ना वृष॑रथासो॒ वृष॑रश्म॒योऽत्या॑: ।
अ॒स्म॒त्राञ्चो॒ वृष॑णो वज्र॒वाहो॒ वृष्णे॒ मदा॑य सु॒युजो॑ वहन्तु ॥१९॥
ā tvā॒ hara॑yo॒ vṛṣa॑ṇo yujā॒nā vṛṣa॑rathāso॒ vṛṣa॑raśma॒yo’tyā॑: | a॒sma॒trāñco॒ vṛṣa॑ṇo vajra॒vāho॒ vṛṣṇe॒ madā॑ya su॒yujo॑ vahantu || १९ ||
आ ते॑ वृष॒न्वृष॑णो॒ द्रोण॑मस्थुर्घृत॒प्रुषो॒ नोर्मयो॒ मद॑न्तः ।
इन्द्र॒ प्र तुभ्यं॒ वृष॑भिः सु॒तानां॒ वृष्णे॑ भरन्ति वृष॒भाय॒ सोम॑म् ॥२०॥
ā te॑ vṛṣa॒nvṛṣa॑ṇo॒ droṇa॑masthurghṛta॒pruṣo॒ normayo॒ mada॑ntaḥ | indra॒ pra tubhyaṃ॒ vṛṣa॑bhiḥ su॒tānāṃ॒ vṛṣṇe॑ bharanti vṛṣa॒bhāya॒ soma॑m || २० ||
वृषा॑सि दि॒वो वृ॑ष॒भः पृ॑थि॒व्या वृषा॒ सिन्धू॑नां वृष॒भः स्तिया॑नाम् ।
वृष्णे॑ त॒ इन्दु॑र्वृषभ पीपाय स्वा॒दू रसो॑ मधु॒पेयो॒ वरा॑य ॥२१॥
vṛṣā॑si di॒vo vṛ॑ṣa॒bhaḥ pṛ॑thi॒vyā vṛṣā॒ sindhū॑nāṃ vṛṣa॒bhaḥ stiyā॑nām | vṛṣṇe॑ ta॒ indu॑rvṛṣabha pīpāya svā॒dū raso॑ madhu॒peyo॒ varā॑ya || २१ ||
अ॒यं दे॒वः सह॑सा॒ जाय॑मान॒ इन्द्रे॑ण यु॒जा प॒णिम॑स्तभायत् ।
अ॒यं स्वस्य॑ पि॒तुरायु॑धा॒नीन्दु॑रमुष्णा॒दशि॑वस्य मा॒याः ॥२२॥
a॒yaṃ de॒vaḥ saha॑sā॒ jāya॑māna॒ indre॑ṇa yu॒jā pa॒ṇima॑stabhāyat | a॒yaṃ svasya॑ pi॒turāyu॑dhā॒nīndu॑ramuṣṇā॒daśi॑vasya mā॒yāḥ || २२ ||
अ॒यम॑कृणोदु॒षस॑: सु॒पत्नी॑र॒यं सूर्ये॑ अदधा॒ज्ज्योति॑र॒न्तः ।
अ॒यं त्रि॒धातु॑ दि॒वि रो॑च॒नेष॒॑ त्रि॒तेषु॑ विन्दद॒मृतं॒ निगू॑ळ्हम् ॥२३॥
a॒yama॑kṛṇodu॒ṣasa॑: su॒patnī॑ra॒yaṃ sūrye॑ adadhā॒jjyoti॑ra॒ntaḥ | a॒yaṃ tri॒dhātu॑ di॒vi ro॑ca॒neṣa॒॑ tri॒teṣu॑ vindada॒mṛtaṃ॒ nigū॑ḷham || २३ ||
अ॒यं द्यावा॑पृथि॒वी वि ष्क॑भायद॒यं रथ॑मयुनक्स॒प्तर॑श्मिम् ।
अ॒यं गोषु॒ शच्या॑ प॒क्वम॒न्तः सोमो॑ दाधार॒ दश॑यन्त्र॒मुत्स॑म् ॥२४॥
a॒yaṃ dyāvā॑pṛthi॒vī vi ṣka॑bhāyada॒yaṃ ratha॑mayunaksa॒ptara॑śmim | a॒yaṃ goṣu॒ śacyā॑ pa॒kvama॒ntaḥ somo॑ dādhāra॒ daśa॑yantra॒mutsa॑m || २४ ||