१६ वामदेवो गौतमः। अग्निः, १ रुद्रः। त्रिष्टुप्।
आ वो॒ राजा॑नमध्व॒रस्य॑ रु॒द्रं होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योः ।
अ॒ग्निं पु॒रा त॑नयि॒त्नोर॒चित्ता॒द्धिर॑ण्यरूप॒मव॑से कृणुध्वम् ॥१॥
अ॒यं योनि॑श्चकृ॒मा यं व॒यं ते॑ जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासा॑: ।
अ॒र्वा॒ची॒नः परि॑वीतो॒ नि षी॑दे॒मा उ॑ ते स्वपाक प्रती॒चीः ॥२॥
आ॒शृ॒ण्व॒ते अदृ॑पिताय॒ मन्म॑ नृ॒चक्ष॑से सुमृळी॒काय॑ वेधः ।
दे॒वाय॑ श॒स्तिम॒मृता॑य शंस॒ ग्रावे॑व॒ सोता॑ मधु॒षुद् यमी॒ळे ॥३॥
त्वं चि॑न्न॒: शम्या॑ अग्ने अ॒स्या ऋ॒तस्य॑ बोध्यृतचित् स्वा॒धीः ।
क॒दा त॑ उ॒क्था स॑ध॒माद्या॑नि क॒दा भ॑वन्ति स॒ख्या गृ॒हे ते॑ ॥४॥
क॒था ह॒ तद् वरु॑णाय॒ त्वम॑ग्ने क॒था दि॒वे ग॑र्हसे॒ कन्न॒ आग॑: ।
क॒था मि॒त्राय॑ मी॒ळहुषे॑ पृथि॒व्यै ब्रव॒: कद॑र्य॒म्णे कद् भगा॑य ॥५॥
कद्धिष्ण्या॑सु वृधसा॒नो अ॑ग्ने॒ कद् वाता॑य॒ प्रत॑वसे शुभं॒ये ।
परि॑ज्मने॒ नास॑त्याय॒ क्षे ब्रव॒: कद॑ग्ने रु॒द्राय॑ नृ॒घ्ने ॥६॥
क॒था म॒हे पु॑ष्टिम्भ॒राय॑ पू॒ष्णे कद्रु॒द्राय॒ सुम॑खाय हवि॒र्दे ।
कद् विष्ण॑व उरुगा॒याय॒ रेतो॒ ब्रव॒: कद॑ग्ने॒ शर॑वे बृह॒त्यै ॥७॥
क॒था शर्धा॑य म॒रुता॑मृ॒ताय॑ क॒था सू॒रे बृ॑ह॒ते पृ॒च्छ्यमा॑नः ।
प्रति॑ ब्र॒वोऽदि॑तये तु॒राय॒ साधा॑ दि॒वो जा॑तवेदश्चिकि॒त्वान् ॥८॥
ऋ॒तेन॑ ऋ॒तं निय॑तमीळ॒ आ गोरा॒मा सचा॒ मधु॑मत् प॒क्वम॑ग्ने ।
कृ॒ष्णा स॒ती रुश॑ता धा॒सिनै॒षा जाम॑र्येण॒ पय॑सा पीपाय ॥९॥
ऋ॒तेन॒ हि ष्मा॑ वृष॒भश्चि॑द॒क्तः पुमाँ॑ अ॒ग्निः पय॑सा पृ॒ष्ठ्ये॑न ।
अस्प॑न्दमानो अचरद् वयो॒धा वृषा॑ शु॒क्रं दु॑दुहे॒ पृश्नि॒रूध॑: ॥१०॥॥
ऋ॒तेनाद्रिं॒ व्य॑सन् भि॒दन्त॒: समङ्गि॑रसो नवन्त॒ गोभि॑: ।
शु॒नं नर॒: परि॑ षदन्नु॒षास॑मा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ ॥११॥॥
ऋ॒तेन॑ दे॒वीर॒मृता॒ अमृ॑क्ता॒ अर्णो॑भि॒रापो॒ मधु॑मद्भिरग्ने ।
वा॒जी न सर्गे॑षु प्रस्तुभा॒नः प्र सद॒मित् स्रवि॑तवे दधन्युः ॥१२॥
मा कस्य॑ य॒क्षं सद॒मिद्धु॒रो गा॒ मा वे॒शस्य॑ प्रमिन॒तो मापेः ।
मा भ्रातु॑रग्ने॒ अनृ॑जोर्ऋणं वे॒र्मा सख्यु॒र्दक्षं॑ रि॒पोर्भु॑जेम ॥१३॥
रक्षा॑ णो अग्ने॒ तव॒ रक्ष॑णेभी रारक्षा॒णः सु॑मख प्रीणा॒नः ।
प्रति॑ ष्फुर॒ वि रु॑ज वी॒ड्वंहो॑ ज॒हि रक्षो॒ महि॑ चिद् वावृधा॒नम् ॥१४॥
ए॒भिर्भ॑व सु॒मना॑ अग्ने अ॒र्कैरि॒मान् त्स्पृ॑श॒ मन्म॑भिः शूर॒ वाजा॑न् ।
उ॒त ब्रह्मा॑ण्यङ्गिरो जुषस्व॒ सं ते॑ श॒स्तिर्दे॒ववा॑ता जरेत ॥१५॥
ए॒ता विश्वा॑ वि॒दुषे॒ तुभ्यं॑ वेधो नी॒थान्य॑ग्ने नि॒ण्या वचां॑सि ।
नि॒वच॑ना क॒वये॒ काव्या॒न्यशं॑सिषं म॒तिभि॒र्विप्र॑ उ॒क्थैः ॥१६॥
१६ vāmadevo gautamaḥ | agniḥ, १ rudraḥ | triṣṭup | ā vo॒ rājā॑namadhva॒rasya॑ ru॒draṃ hotā॑raṃ satya॒yajaṃ॒ roda॑syoḥ | a॒gniṃ pu॒rā ta॑nayi॒tnora॒cittā॒ddhira॑ṇyarūpa॒mava॑se kṛṇudhvam || १ || a॒yaṃ yoni॑ścakṛ॒mā yaṃ va॒yaṃ te॑ jā॒yeva॒ patya॑ uśa॒tī su॒vāsā॑: | a॒rvā॒cī॒naḥ pari॑vīto॒ ni ṣī॑de॒mā u॑ te svapāka pratī॒cīḥ || २ || ā॒śṛ॒ṇva॒te adṛ॑pitāya॒ manma॑ nṛ॒cakṣa॑se sumṛḷī॒kāya॑ vedhaḥ | de॒vāya॑ śa॒stima॒mṛtā॑ya śaṃsa॒ grāve॑va॒ sotā॑ madhu॒ṣud yamī॒ḷe || ३ || tvaṃ ci॑nna॒: śamyā॑ agne a॒syā ṛ॒tasya॑ bodhyṛtacit svā॒dhīḥ | ka॒dā ta॑ u॒kthā sa॑dha॒mādyā॑ni ka॒dā bha॑vanti sa॒khyā gṛ॒he te॑ || ४ || ka॒thā ha॒ tad varu॑ṇāya॒ tvama॑gne ka॒thā di॒ve ga॑rhase॒ kanna॒ āga॑: | ka॒thā mi॒trāya॑ mī॒ḷahuṣe॑ pṛthi॒vyai brava॒: kada॑rya॒mṇe kad bhagā॑ya || ५ || kaddhiṣṇyā॑su vṛdhasā॒no a॑gne॒ kad vātā॑ya॒ prata॑vase śubhaṃ॒ye | pari॑jmane॒ nāsa॑tyāya॒ kṣe brava॒: kada॑gne ru॒drāya॑ nṛ॒ghne || ६ || ka॒thā ma॒he pu॑ṣṭimbha॒rāya॑ pū॒ṣṇe kadru॒drāya॒ suma॑khāya havi॒rde | kad viṣṇa॑va urugā॒yāya॒ reto॒ brava॒: kada॑gne॒ śara॑ve bṛha॒tyai || ७ || ka॒thā śardhā॑ya ma॒rutā॑mṛ॒tāya॑ ka॒thā sū॒re bṛ॑ha॒te pṛ॒cchyamā॑naḥ | prati॑ bra॒vo’di॑taye tu॒rāya॒ sādhā॑ di॒vo jā॑tavedaściki॒tvān || ८ || ṛ॒tena॑ ṛ॒taṃ niya॑tamīḷa॒ ā gorā॒mā sacā॒ madhu॑mat pa॒kvama॑gne | kṛ॒ṣṇā sa॒tī ruśa॑tā dhā॒sinai॒ṣā jāma॑ryeṇa॒ paya॑sā pīpāya || ९ || ṛ॒tena॒ hi ṣmā॑ vṛṣa॒bhaści॑da॒ktaḥ pumām̐॑ a॒gniḥ paya॑sā pṛ॒ṣṭhye॑na | aspa॑ndamāno acarad vayo॒dhā vṛṣā॑ śu॒kraṃ du॑duhe॒ pṛśni॒rūdha॑: || १० || || ṛ॒tenādriṃ॒ vya॑san bhi॒danta॒: samaṅgi॑raso navanta॒ gobhi॑: | śu॒naṃ nara॒: pari॑ ṣadannu॒ṣāsa॑mā॒viḥ sva॑rabhavajjā॒te a॒gnau || ११ || || ṛ॒tena॑ de॒vīra॒mṛtā॒ amṛ॑ktā॒ arṇo॑bhi॒rāpo॒ madhu॑madbhiragne | vā॒jī na sarge॑ṣu prastubhā॒naḥ pra sada॒mit sravi॑tave dadhanyuḥ || १२ || mā kasya॑ ya॒kṣaṃ sada॒middhu॒ro gā॒ mā ve॒śasya॑ pramina॒to māpeḥ | mā bhrātu॑ragne॒ anṛ॑jorṛṇaṃ ve॒rmā sakhyu॒rdakṣaṃ॑ ri॒porbhu॑jema || १३ || rakṣā॑ ṇo agne॒ tava॒ rakṣa॑ṇebhī rārakṣā॒ṇaḥ su॑makha prīṇā॒naḥ | prati॑ ṣphura॒ vi ru॑ja vī॒ḍvaṃho॑ ja॒hi rakṣo॒ mahi॑ cid vāvṛdhā॒nam || १४ || e॒bhirbha॑va su॒manā॑ agne a॒rkairi॒mān tspṛ॑śa॒ manma॑bhiḥ śūra॒ vājā॑n | u॒ta brahmā॑ṇyaṅgiro juṣasva॒ saṃ te॑ śa॒stirde॒vavā॑tā jareta || १५ || e॒tā viśvā॑ vi॒duṣe॒ tubhyaṃ॑ vedho nī॒thānya॑gne ni॒ṇyā vacāṃ॑si | ni॒vaca॑nā ka॒vaye॒ kāvyā॒nyaśaṃ॑siṣaṃ ma॒tibhi॒rvipra॑ u॒kthaiḥ || १६ ||