२० वामदेवो गौतमः। अग्निः, २-५ अग्नीवरुणौ वा। त्रिष्टुप्, १ अग्निः, २ अतिजगती, ३ धृतिः।
त्वां ह्य॑ग्ने॒ सद॒मित्स॑म॒न्यवो॑ दे॒वासो॑ दे॒वम॑र॒तिं न्ये॑रि॒र इति॒ क्रत्वा॑ न्येरि॒रे ।
अम॑र्त्यं यजत॒ मर्त्ये॒ष्वा दे॒वमादे॑वं जनत॒ प्रचे॑तसं॒ विश्व॒मादे॑वं जनत॒ प्रचे॑तसम् ॥१
स भ्रात॑रं॒ वरु॑णमग्न॒ आ व॑वृत्स्व दे॒वाँ अच्छा॑ सुम॒ती य॒ज्ञव॑नसं॒ ज्येष्ठं॑ य॒ज्ञव॑नसम् ।
ऋ॒तावा॑नमादि॒त्यं च॑र्षणी॒धृतं॒ राजा॑नं चर्षणी॒धृत॑म् ॥२
सखे॒ सखा॑यम॒भ्या व॑वृत्स्वा॒शुं न च॒क्रं रथ्ये॑व॒ रंह्या॒स्मभ्यं॑ दस्म॒ रंह्या॑ ।
अग्ने॑ मृळी॒कं वरु॑णे॒ सचा॑ विदो म॒रुत्सु॑ वि॒श्वभा॑नुषु ।
तो॒काय॑ तु॒जे शु॑शुचान॒ शं कृ॑ध्य॒स्मभ्यं॑ दस्म॒ शं कृ॑धि ॥३
त्वं नो॑ अग्ने॒ वरु॑णस्य वि॒द्वान् दे॒वस्य॒ हेळोऽव॑ यासिसीष्ठाः ।
यजि॑ष्ठो॒ वह्नि॑तम॒: शोशु॑चानो॒ विश्वा॒ द्वेषां॑सि॒ प्र मु॑मुग्ध्य॒स्मत् ॥४
स त्वं नो॑ अग्नेऽव॒मो भ॑वो॒ती नेदि॑ष्ठो अ॒स्या उ॒षसो॒ व्यु॑ष्टौ ।
अव॑ यक्ष्व नो॒ वरु॑णं॒ ररा॑णो वी॒हि मृ॑ळी॒कं सु॒हवो॑ न एधि ॥५
अ॒स्य श्रेष्ठा॑ सु॒भग॑स्य सं॒दृग् दे॒वस्य॑ चि॒त्रत॑मा॒ मर्त्ये॑षु ।
शुचि॑ घृ॒तं न त॒प्तमघ्न्या॑याः स्पा॒र्हा दे॒वस्य॑ मं॒हने॑व धे॒नोः ॥६
त्रिर॑स्य॒ ता प॑र॒मा स॑न्ति स॒त्या स्पा॒र्हा दे॒वस्य॒ जनि॑मान्य॒ग्नेः ।
अ॒न॒न्ते अ॒न्तः परि॑वीत॒ आगा॒च्छुचि॑: शु॒क्रो अ॒र्यो रोरु॑चानः ॥७
स दू॒तो विश्वेद॒भि व॑ष्टि॒ सद्मा॒ होता॒ हिर॑ण्यरथो॒ रंसु॑जिह्वः ।
रो॒हिद॑श्वो वपु॒ष्यो॑ वि॒भावा॒ सदा॑ र॒ण्वः पि॑तु॒मती॑व सं॒सत् ॥८
स चे॑तय॒न्मनु॑षो य॒ज्ञब॑न्धु॒: प्र तं म॒ह्या र॑श॒नया॑ नयन्ति ।
स क्षे॑त्यस्य॒ दुर्या॑सु॒ साध॑न् दे॒वो मर्त॑स्य सधनि॒त्वमा॑प ॥९
स तू नो॑ अ॒ग्निर्न॑यतु प्रजा॒नन्नच्छा॒ रत्नं॑ दे॒वभ॑क्तं॒ यद॑स्य ।
धि॒या यद् विश्वे॑ अ॒मृता॒ अकृ॑ण्व॒न् द्यौष्पि॒ता ज॑नि॒ता स॒त्यमु॑क्षन् ॥१०
स जा॑यत प्रथ॒मः प॒स्त्या॑सु म॒हो बु॒ध्ने रज॑सो अ॒स्य योनौ॑ ।
अ॒पाद॑शी॒र्षा गु॒हमा॑नो॒ अन्ता॒ ऽऽयोयु॑वानो वृष॒भस्य॑ नी॒ळे ॥११
प्र शर्ध॑ आर्त प्रथ॒मं वि॑प॒न्याँ ऋ॒तस्य॒ योना॑ वृष॒भस्य॑ नी॒ळे ।
स्पा॒र्हो युवा॑ वपु॒ष्यो॑ वि॒भावा॑ स॒प्त प्रि॒यासो॑ऽजनयन्त॒ वृष्णे॑ ॥१२
अ॒स्माक॒मत्र॑ पि॒तरो॑ मनु॒ष्या॑ अ॒भि प्र से॑दुर्ऋ॒तमा॑शुषा॒णाः ।
अश्म॑व्रजाः सु॒दुघा॑ व॒व्रे अ॒न्तरुदु॒स्रा आ॑जन्नु॒षसो॑ हुवा॒नाः ॥१३
ते म॑र्मृजत ददृ॒वांसो॒ अद्रिं॒ तदे॑षाम॒न्ये अ॒भितो॒ वि वो॑चन् ।
प॒श्वय॑न्त्रासो अ॒भि का॒रम॑र्चन् वि॒दन्त॒ ज्योति॑श्चकृ॒पन्त॑ धी॒भिः ॥१४
ते ग॑व्य॒ता मन॑सा दृ॒ध्रमु॒ब्धं गा ये॑मा॒नं परि॒ षन्त॒मद्रि॑म् ।
दृ॒ळहं नरो॒ वच॑सा॒ दैव्ये॑न व्र॒जं गोम॑न्तमु॒शिजो॒ वि व॑व्रुः ॥१५
ते म॑न्वत प्रथ॒मं नाम॑ धे॒नोस्त्रिः स॒प्त मा॒तुः प॑र॒माणि॑ विन्दन् ।
तज्जा॑न॒तीर॒भ्य॑नूषत॒ व्रा आ॒विर्भु॑वदरु॒णीर्य॒शसा॒ गोः ॥१६
नेश॒त् तमो॒ दुधि॑तं॒ रोच॑त॒ द्यौरुद्दे॒व्या उ॒षसो॑ भा॒नुर॑र्त ।
आ सूर्यो॑ बृह॒तस्ति॑ष्ठ॒दज्राँ॑ ऋ॒जु मर्ते॑षु वृजि॒ना च॒ पश्य॑न् ॥१७
आदित् प॒श्चा बु॑बुधा॒ना व्य॑ख्य॒न्नादिद् रत्नं॑ धारयन्त॒ द्युभ॑क्तम् ।
विश्वे॒ विश्वा॑सु॒ दुर्या॑सु दे॒वा मित्र॑ धि॒ये व॑रुण स॒त्यम॑स्तु ॥१८
अच्छा॑ वोचेय शुशुचा॒नम॒ग्निं होता॑रं वि॒श्वभ॑रसं॒ यजि॑ष्ठम् ।
शुच्यूधो॑ अतृण॒न्न गवा॒मन्धो॒ न पू॒तं परि॑षिक्तमं॒शोः ॥१९
विश्वे॑षा॒मदि॑तिर्य॒ज्ञिया॑नां॒ विश्वे॑षा॒मति॑थि॒र्मानु॑षाणाम् ।
अ॒ग्निर्दे॒वाना॒मव॑ आवृणा॒नः सु॑मृळी॒को भ॑वतु जा॒तवे॑दाः ॥२०
२० vāmadevo gautamaḥ | agniḥ, २-५ agnīvaruṇau vā | triṣṭup, १ agniḥ, २ atijagatī, ३ dhṛtiḥ | tvāṃ hya॑gne॒ sada॒mitsa॑ma॒nyavo॑ de॒vāso॑ de॒vama॑ra॒tiṃ nye॑ri॒ra iti॒ kratvā॑ nyeri॒re | ama॑rtyaṃ yajata॒ martye॒ṣvā de॒vamāde॑vaṃ janata॒ prace॑tasaṃ॒ viśva॒māde॑vaṃ janata॒ prace॑tasam || १ sa bhrāta॑raṃ॒ varu॑ṇamagna॒ ā va॑vṛtsva de॒vām̐ acchā॑ suma॒tī ya॒jñava॑nasaṃ॒ jyeṣṭhaṃ॑ ya॒jñava॑nasam | ṛ॒tāvā॑namādi॒tyaṃ ca॑rṣaṇī॒dhṛtaṃ॒ rājā॑naṃ carṣaṇī॒dhṛta॑m || २ sakhe॒ sakhā॑yama॒bhyā va॑vṛtsvā॒śuṃ na ca॒kraṃ rathye॑va॒ raṃhyā॒smabhyaṃ॑ dasma॒ raṃhyā॑ | agne॑ mṛḷī॒kaṃ varu॑ṇe॒ sacā॑ vido ma॒rutsu॑ vi॒śvabhā॑nuṣu | to॒kāya॑ tu॒je śu॑śucāna॒ śaṃ kṛ॑dhya॒smabhyaṃ॑ dasma॒ śaṃ kṛ॑dhi || ३ tvaṃ no॑ agne॒ varu॑ṇasya vi॒dvān de॒vasya॒ heḷo’va॑ yāsisīṣṭhāḥ | yaji॑ṣṭho॒ vahni॑tama॒: śośu॑cāno॒ viśvā॒ dveṣāṃ॑si॒ pra mu॑mugdhya॒smat || ४ sa tvaṃ no॑ agne’va॒mo bha॑vo॒tī nedi॑ṣṭho a॒syā u॒ṣaso॒ vyu॑ṣṭau | ava॑ yakṣva no॒ varu॑ṇaṃ॒ rarā॑ṇo vī॒hi mṛ॑ḷī॒kaṃ su॒havo॑ na edhi || ५ a॒sya śreṣṭhā॑ su॒bhaga॑sya saṃ॒dṛg de॒vasya॑ ci॒trata॑mā॒ martye॑ṣu | śuci॑ ghṛ॒taṃ na ta॒ptamaghnyā॑yāḥ spā॒rhā de॒vasya॑ maṃ॒hane॑va dhe॒noḥ || ६ trira॑sya॒ tā pa॑ra॒mā sa॑nti sa॒tyā spā॒rhā de॒vasya॒ jani॑mānya॒gneḥ | a॒na॒nte a॒ntaḥ pari॑vīta॒ āgā॒cchuci॑: śu॒kro a॒ryo roru॑cānaḥ || ७ sa dū॒to viśveda॒bhi va॑ṣṭi॒ sadmā॒ hotā॒ hira॑ṇyaratho॒ raṃsu॑jihvaḥ | ro॒hida॑śvo vapu॒ṣyo॑ vi॒bhāvā॒ sadā॑ ra॒ṇvaḥ pi॑tu॒matī॑va saṃ॒sat || ८ sa ce॑taya॒nmanu॑ṣo ya॒jñaba॑ndhu॒: pra taṃ ma॒hyā ra॑śa॒nayā॑ nayanti | sa kṣe॑tyasya॒ duryā॑su॒ sādha॑n de॒vo marta॑sya sadhani॒tvamā॑pa || ९ sa tū no॑ a॒gnirna॑yatu prajā॒nannacchā॒ ratnaṃ॑ de॒vabha॑ktaṃ॒ yada॑sya | dhi॒yā yad viśve॑ a॒mṛtā॒ akṛ॑ṇva॒n dyauṣpi॒tā ja॑ni॒tā sa॒tyamu॑kṣan || १० sa jā॑yata pratha॒maḥ pa॒styā॑su ma॒ho bu॒dhne raja॑so a॒sya yonau॑ | a॒pāda॑śī॒rṣā gu॒hamā॑no॒ antā॒ ’’yoyu॑vāno vṛṣa॒bhasya॑ nī॒ḷe || ११ pra śardha॑ ārta pratha॒maṃ vi॑pa॒nyām̐ ṛ॒tasya॒ yonā॑ vṛṣa॒bhasya॑ nī॒ḷe | spā॒rho yuvā॑ vapu॒ṣyo॑ vi॒bhāvā॑ sa॒pta pri॒yāso॑’janayanta॒ vṛṣṇe॑ || १२ a॒smāka॒matra॑ pi॒taro॑ manu॒ṣyā॑ a॒bhi pra se॑durṛ॒tamā॑śuṣā॒ṇāḥ | aśma॑vrajāḥ su॒dughā॑ va॒vre a॒ntarudu॒srā ā॑jannu॒ṣaso॑ huvā॒nāḥ || १३ te ma॑rmṛjata dadṛ॒vāṃso॒ adriṃ॒ tade॑ṣāma॒nye a॒bhito॒ vi vo॑can | pa॒śvaya॑ntrāso a॒bhi kā॒rama॑rcan vi॒danta॒ jyoti॑ścakṛ॒panta॑ dhī॒bhiḥ || १४ te ga॑vya॒tā mana॑sā dṛ॒dhramu॒bdhaṃ gā ye॑mā॒naṃ pari॒ ṣanta॒madri॑m | dṛ॒ḷahaṃ naro॒ vaca॑sā॒ daivye॑na vra॒jaṃ goma॑ntamu॒śijo॒ vi va॑vruḥ || १५ te ma॑nvata pratha॒maṃ nāma॑ dhe॒nostriḥ sa॒pta mā॒tuḥ pa॑ra॒māṇi॑ vindan | tajjā॑na॒tīra॒bhya॑nūṣata॒ vrā ā॒virbhu॑vadaru॒ṇīrya॒śasā॒ goḥ || १६ neśa॒t tamo॒ dudhi॑taṃ॒ roca॑ta॒ dyaurudde॒vyā u॒ṣaso॑ bhā॒nura॑rta | ā sūryo॑ bṛha॒tasti॑ṣṭha॒dajrām̐॑ ṛ॒ju marte॑ṣu vṛji॒nā ca॒ paśya॑n || १७ ādit pa॒ścā bu॑budhā॒nā vya॑khya॒nnādid ratnaṃ॑ dhārayanta॒ dyubha॑ktam | viśve॒ viśvā॑su॒ duryā॑su de॒vā mitra॑ dhi॒ye va॑ruṇa sa॒tyama॑stu || १८ acchā॑ voceya śuśucā॒nama॒gniṃ hotā॑raṃ vi॒śvabha॑rasaṃ॒ yaji॑ṣṭham | śucyūdho॑ atṛṇa॒nna gavā॒mandho॒ na pū॒taṃ pari॑ṣiktamaṃ॒śoḥ || १९ viśve॑ṣā॒madi॑tirya॒jñiyā॑nāṃ॒ viśve॑ṣā॒mati॑thi॒rmānu॑ṣāṇām | a॒gnirde॒vānā॒mava॑ āvṛṇā॒naḥ su॑mṛḷī॒ko bha॑vatu jā॒tave॑dāḥ || २०