२३ गाथिनो विश्वामित्रः। अग्निः। त्रिष्टुप्।
सोम॑स्य मा त॒वसं॒ वक्ष्य॑ग्ने॒ वह्निं॑ चकर्थ वि॒दथे॒ यज॑ध्यै ।
दे॒वाँ अच्छा॒ दीद्य॑द् यु॒ञ्जे अद्रिं॑ शमा॒ये अ॑ग्ने त॒न्वं॑ जुषस्व ॥१॥
प्राञ्चं॑ य॒ज्ञं च॑कृम॒ वर्ध॑तां॒ गीः स॒मिद्भि॑र॒ग्निं नम॑सा दुवस्यन् ।
दि॒वः श॑शासुर्वि॒दथा॑ कवी॒नां गृत्सा॑य चित् त॒वसे॑ गा॒तुमी॑षुः ॥२॥
मयो॑ दधे॒ मेधि॑रः पू॒तद॑क्षो दि॒वः सु॒बन्धु॑र्ज॒नुषा॑ पृथि॒व्याः ।
अवि॑न्दन्नु दर्श॒तम॒प्स्व१न्तर्दे॒वासो॑ अ॒ग्निम॒पसि॒ स्वसॄ॑णाम् ॥३॥
अव॑र्धयन् त्सु॒भगं॑ स॒प्त य॒ह्वीः श्वे॒तं ज॑ज्ञा॒नम॑रु॒षं म॑हि॒त्वा ।
शिशुं॒ न जा॒तम॒भ्या॑रु॒रश्वा॑ दे॒वासो॑ अ॒ग्निं जनि॑मन् वपुष्यन् ॥४॥
शु॒क्रेभि॒रङ्गै॒ रज॑ आतत॒न्वान् क्रतुं॑ पुना॒नः क॒विभि॑: प॒वित्रै॑: ।
शो॒चिर्वसा॑न॒: पर्यायु॑र॒पां श्रियो॑ मिमीते बृह॒तीरनू॑नाः ॥५॥
व॒व्राजा॑ सी॒मन॑दती॒रद॑ब्धा दि॒वो य॒ह्वीरव॑साना॒ अन॑ग्नाः ।
सना॒ अत्र॑ युव॒तय॒: सयो॑नी॒रेकं॒ गर्भं॑ दधिरे स॒प्त वाणी॑: ॥६॥
स्ती॒र्णा अ॑स्य सं॒हतो॑ वि॒श्वरू॑पा घृ॒तस्य॒ योनौ॑ स्र॒वथे॒ मधू॑नाम् ।
अस्थु॒रत्र॑ धे॒नव॒: पिन्व॑माना म॒ही द॒स्मस्य॑ मा॒तरा॑ समी॒ची ॥७॥
ब॒भ्रा॒णः सू॑नो सहसो॒ व्य॑द्यौ॒द् दधा॑नः शु॒क्रा र॑भ॒सा वपूं॑षि ।
श्चोत॑न्ति॒ धारा॒ मधु॑नो घृ॒तस्य॒ वृषा॒ यत्र॑ वावृ॒धे काव्ये॑न ॥८॥
पि॒तुश्चि॒दूध॑र्ज॒नुषा॑ विवेद॒ व्य॑स्य॒ धारा॑ असृज॒द्वि धेना॑: ।
गुहा॒ चर॑न्तं॒ सखि॑भिः शि॒वेभि॑र्दि॒वो य॒ह्वीभि॒र्न गुहा॑ बभूव ॥९॥
पि॒तुश्च॒ गर्भं॑ जनि॒तुश्च॑ बभ्रे पू॒र्वीरेको॑ अधय॒त्पी पीप्या॑नाः ।
वृष्णे॑ स॒पत्नी॒ शुच॑ये॒ सब॑न्धू उ॒भे अ॑स्मै मनु॒ष्ये॒३ नि पा॑हि ॥१०॥॥
उ॒रौ म॒हाँ अ॑निबा॒धे व॑व॒र्धाऽऽपो॑ अ॒ग्निं य॒शस॒: सं हि पू॒र्वीः ।
ऋ॒तस्य॒ योना॑वशय॒द् दमू॑ना जामी॒नाम॒ग्निर॒पसि॒ स्वसॄ॑णाम् ॥११॥॥
अ॒क्रो न ब॒भ्रिः स॑मि॒थे म॒हीनां॑ दिदृ॒क्षेय॑: सू॒नवे॒ भाऋ॑जीकः ।
उदु॒स्रिया॒ जनि॑ता॒ यो ज॒जाना॒ऽपां गर्भो॒ नृत॑मो य॒ह्वो अ॒ग्निः ॥१२॥
अ॒पां गर्भं॑ दर्श॒तमोष॑धीनां॒ वना॑ जजान सु॒भगा॒ विरू॑पम् ।
दे॒वास॑श्चि॒न्मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मुः पनि॑ष्ठं जा॒तं त॒वसं॑ दुवस्यन् ॥१३॥
बृ॒हन्त॒ इद् भा॒नवो॒ भाऋ॑जीकम॒ग्निं स॑चन्त वि॒द्युतो॒ न शु॒क्राः ।
गुहे॑व वृ॒द्धं सद॑सि॒ स्वे अ॒न्तर॑पा॒र ऊ॒र्वे अ॒मृतं॒ दुहा॑नाः ॥१४॥
ईळे॑ च त्वा॒ यज॑मानो ह॒विर्भि॒रीळे॑ सखि॒त्वं सु॑म॒तिं निका॑मः ।
दे॒वैरवो॑ मिमीहि॒ सं ज॑रि॒त्रे रक्षा॑ च नो॒ दम्ये॑भि॒रनी॑कैः ॥१५॥
उ॒प॒क्षे॒तार॒स्तव॑ सुप्रणी॒तेऽग्ने॒ विश्वा॑नि॒ धन्या॒ दधा॑नाः ।
सु॒रेत॑सा॒ श्रव॑सा॒ तुञ्ज॑माना अ॒भि ष्या॑म पृतना॒यूँरदे॑वान् ॥१६॥
आ दे॒वाना॑मभवः के॒तुर॑ग्ने म॒न्द्रो विश्वा॑नि॒ काव्या॑नि वि॒द्वान् ।
प्रति॒ मर्ताँ॑ अवासयो॒ दमू॑ना॒ अनु॑ दे॒वान् र॑थि॒रो या॑सि॒ साध॑न् ॥१७॥
नि दु॑रो॒णे अ॒मृतो॒ मर्त्या॑नां॒ राजा॑ ससाद वि॒दथा॑नि॒ साध॑न् ।
घृ॒तप्र॑तीक उर्वि॒या व्य॑द्यौद॒ग्निर्विश्वा॑नि॒ काव्या॑नि वि॒द्वान् ॥१८॥
आ नो॑ गहि स॒ख्येभि॑: शि॒वेभि॑र्म॒हान् म॒हीभि॑रू॒तिभि॑: सर॒ण्यन् ।
अ॒स्मे र॒यिं ब॑हु॒लं संत॑रुत्रं सु॒वाचं॑ भा॒गं य॒शसं॑ कृधी नः ॥१९॥
ए॒ता ते॑ अग्ने॒ जनि॑मा॒ सना॑नि॒ प्र पू॒र्व्याय॒ नूत॑नानि वोचम् ।
म॒हान्ति॒ वृष्णे॒ सव॑ना कृ॒तेमा जन्म॑ञ्जन्म॒न् निहि॑तो जा॒तवे॑दाः ॥२०॥॥
जन्म॑ञ्जन्म॒न् निहि॑तो जा॒तवे॑दा वि॒श्वामि॑त्रेभिरिध्यते॒ अज॑स्रः ।
तस्य॑ व॒यं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॒स्याऽपि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ॥२१॥॥
इ॒मं य॒ज्ञं स॑हसाव॒न् त्वं नो॑ देव॒त्रा धे॑हि सुक्रतो॒ ररा॑णः ।
प्र यं॑सि होतर्बृह॒तीरिषो॒ नोऽग्ने॒ महि॒ द्रवि॑ण॒मा य॑जस्व ॥२२॥॥
इळा॑मग्ने पुरु॒दंसं॑ स॒निं गोः श॑श्वत्त॒मं हव॑मानाय साध ।
स्यान्न॑: सू॒नुस्तन॑यो वि॒जावा ऽग्ने॒ सा ते॑ सुम॒तिर्भू॑त्व॒स्मे ॥२३॥
२३ gāthino viśvāmitraḥ | agniḥ | triṣṭup | soma॑sya mā ta॒vasaṃ॒ vakṣya॑gne॒ vahniṃ॑ cakartha vi॒dathe॒ yaja॑dhyai | de॒vām̐ acchā॒ dīdya॑d yu॒ñje adriṃ॑ śamā॒ye a॑gne ta॒nvaṃ॑ juṣasva || १ || prāñcaṃ॑ ya॒jñaṃ ca॑kṛma॒ vardha॑tāṃ॒ gīḥ sa॒midbhi॑ra॒gniṃ nama॑sā duvasyan | di॒vaḥ śa॑śāsurvi॒dathā॑ kavī॒nāṃ gṛtsā॑ya cit ta॒vase॑ gā॒tumī॑ṣuḥ || २ || mayo॑ dadhe॒ medhi॑raḥ pū॒tada॑kṣo di॒vaḥ su॒bandhu॑rja॒nuṣā॑ pṛthi॒vyāḥ | avi॑ndannu darśa॒tama॒psva१ntarde॒vāso॑ a॒gnima॒pasi॒ svasṝ॑ṇām || ३ || ava॑rdhayan tsu॒bhagaṃ॑ sa॒pta ya॒hvīḥ śve॒taṃ ja॑jñā॒nama॑ru॒ṣaṃ ma॑hi॒tvā | śiśuṃ॒ na jā॒tama॒bhyā॑ru॒raśvā॑ de॒vāso॑ a॒gniṃ jani॑man vapuṣyan || ४ || śu॒krebhi॒raṅgai॒ raja॑ ātata॒nvān kratuṃ॑ punā॒naḥ ka॒vibhi॑: pa॒vitrai॑: | śo॒cirvasā॑na॒: paryāyu॑ra॒pāṃ śriyo॑ mimīte bṛha॒tīranū॑nāḥ || ५ || va॒vrājā॑ sī॒mana॑datī॒rada॑bdhā di॒vo ya॒hvīrava॑sānā॒ ana॑gnāḥ | sanā॒ atra॑ yuva॒taya॒: sayo॑nī॒rekaṃ॒ garbhaṃ॑ dadhire sa॒pta vāṇī॑: || ६ || stī॒rṇā a॑sya saṃ॒hato॑ vi॒śvarū॑pā ghṛ॒tasya॒ yonau॑ sra॒vathe॒ madhū॑nām | asthu॒ratra॑ dhe॒nava॒: pinva॑mānā ma॒hī da॒smasya॑ mā॒tarā॑ samī॒cī || ७ || ba॒bhrā॒ṇaḥ sū॑no sahaso॒ vya॑dyau॒d dadhā॑naḥ śu॒krā ra॑bha॒sā vapūṃ॑ṣi | ścota॑nti॒ dhārā॒ madhu॑no ghṛ॒tasya॒ vṛṣā॒ yatra॑ vāvṛ॒dhe kāvye॑na || ८ || pi॒tuści॒dūdha॑rja॒nuṣā॑ viveda॒ vya॑sya॒ dhārā॑ asṛja॒dvi dhenā॑: | guhā॒ cara॑ntaṃ॒ sakhi॑bhiḥ śi॒vebhi॑rdi॒vo ya॒hvībhi॒rna guhā॑ babhūva || ९ || pi॒tuśca॒ garbhaṃ॑ jani॒tuśca॑ babhre pū॒rvīreko॑ adhaya॒tpī pīpyā॑nāḥ | vṛṣṇe॑ sa॒patnī॒ śuca॑ye॒ saba॑ndhū u॒bhe a॑smai manu॒ṣye॒३ ni pā॑hi || १० || || u॒rau ma॒hām̐ a॑nibā॒dhe va॑va॒rdhā’’po॑ a॒gniṃ ya॒śasa॒: saṃ hi pū॒rvīḥ | ṛ॒tasya॒ yonā॑vaśaya॒d damū॑nā jāmī॒nāma॒gnira॒pasi॒ svasṝ॑ṇām || ११ || || a॒kro na ba॒bhriḥ sa॑mi॒the ma॒hīnāṃ॑ didṛ॒kṣeya॑: sū॒nave॒ bhāṛ॑jīkaḥ | udu॒sriyā॒ jani॑tā॒ yo ja॒jānā॒’pāṃ garbho॒ nṛta॑mo ya॒hvo a॒gniḥ || १२ || a॒pāṃ garbhaṃ॑ darśa॒tamoṣa॑dhīnāṃ॒ vanā॑ jajāna su॒bhagā॒ virū॑pam | de॒vāsa॑ści॒nmana॑sā॒ saṃ hi ja॒gmuḥ pani॑ṣṭhaṃ jā॒taṃ ta॒vasaṃ॑ duvasyan || १३ || bṛ॒hanta॒ id bhā॒navo॒ bhāṛ॑jīkama॒gniṃ sa॑canta vi॒dyuto॒ na śu॒krāḥ | guhe॑va vṛ॒ddhaṃ sada॑si॒ sve a॒ntara॑pā॒ra ū॒rve a॒mṛtaṃ॒ duhā॑nāḥ || १४ || īḷe॑ ca tvā॒ yaja॑māno ha॒virbhi॒rīḷe॑ sakhi॒tvaṃ su॑ma॒tiṃ nikā॑maḥ | de॒vairavo॑ mimīhi॒ saṃ ja॑ri॒tre rakṣā॑ ca no॒ damye॑bhi॒ranī॑kaiḥ || १५ || u॒pa॒kṣe॒tāra॒stava॑ supraṇī॒te’gne॒ viśvā॑ni॒ dhanyā॒ dadhā॑nāḥ | su॒reta॑sā॒ śrava॑sā॒ tuñja॑mānā a॒bhi ṣyā॑ma pṛtanā॒yūm̐rade॑vān || १६ || ā de॒vānā॑mabhavaḥ ke॒tura॑gne ma॒ndro viśvā॑ni॒ kāvyā॑ni vi॒dvān | prati॒ martām̐॑ avāsayo॒ damū॑nā॒ anu॑ de॒vān ra॑thi॒ro yā॑si॒ sādha॑n || १७ || ni du॑ro॒ṇe a॒mṛto॒ martyā॑nāṃ॒ rājā॑ sasāda vi॒dathā॑ni॒ sādha॑n | ghṛ॒tapra॑tīka urvi॒yā vya॑dyauda॒gnirviśvā॑ni॒ kāvyā॑ni vi॒dvān || १८ || ā no॑ gahi sa॒khyebhi॑: śi॒vebhi॑rma॒hān ma॒hībhi॑rū॒tibhi॑: sara॒ṇyan | a॒sme ra॒yiṃ ba॑hu॒laṃ saṃta॑rutraṃ su॒vācaṃ॑ bhā॒gaṃ ya॒śasaṃ॑ kṛdhī naḥ || १९ || e॒tā te॑ agne॒ jani॑mā॒ sanā॑ni॒ pra pū॒rvyāya॒ nūta॑nāni vocam | ma॒hānti॒ vṛṣṇe॒ sava॑nā kṛ॒temā janma॑ñjanma॒n nihi॑to jā॒tave॑dāḥ || २० || || janma॑ñjanma॒n nihi॑to jā॒tave॑dā vi॒śvāmi॑trebhiridhyate॒ aja॑sraḥ | tasya॑ va॒yaṃ su॑ma॒tau ya॒jñiya॒syā’pi॑ bha॒dre sau॑mana॒se syā॑ma || २१ || || i॒maṃ ya॒jñaṃ sa॑hasāva॒n tvaṃ no॑ deva॒trā dhe॑hi sukrato॒ rarā॑ṇaḥ | pra yaṃ॑si hotarbṛha॒tīriṣo॒ no’gne॒ mahi॒ dravi॑ṇa॒mā ya॑jasva || २२ || || iḷā॑magne puru॒daṃsaṃ॑ sa॒niṃ goḥ śa॑śvatta॒maṃ hava॑mānāya sādha | syānna॑: sū॒nustana॑yo vi॒jāvā ’gne॒ sā te॑ suma॒tirbhū॑tva॒sme || २३ ||