१६ गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः। ब्रह्मणस्पतिः, १, १० बृहस्पतिः, १२ इन्द्राब्रह्मणस्पती। जगती, १२-१६ त्रिष्टुप्।
सेमाम॑विड्ढि॒ प्रभृ॑तिं॒ य ईशि॑षे॒ ऽया वि॑धेम॒ नव॑या म॒हा गि॒रा ।
यथा॑ नो मी॒ढ्वान् त्स्तव॑ते॒ सखा॒ तव॒ बृह॑स्पते॒ सीष॑ध॒: सोत नो॑ म॒तिम् ॥१॥
यो नन्त्वा॒न्यन॑म॒न्न्योज॑सो॒ताद॑र्दर्म॒न्युना॒ शम्ब॑राणि॒ वि ।
प्राच्या॑वय॒दच्यु॑ता॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रा चावि॑श॒द् वसु॑मन्तं॒ वि पर्व॑तम् ॥२॥
तद् दे॒वानां॑ दे॒वत॑माय॒ कर्त्व॒मश्र॑थ्नन् दृ॒ळहाव्र॑दन्त वीळि॒ता ।
उद्गा आ॑ज॒दभि॑न॒द् ब्रह्म॑णा व॒लमगू॑ह॒त्तमो॒ व्य॑चक्षय॒त् स्व॑: ॥३॥
अश्मा॑स्यमव॒तं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मधु॑धारम॒भि यमोज॒सातृ॑णत् ।
तमे॒व विश्वे॑ पपिरे स्व॒र्दृशो॑ ब॒हु सा॒कं सि॑सिचु॒रुत्स॑मु॒द्रिण॑म् ॥४॥
सना॒ ता का चि॒द् भुव॑ना॒ भवी॑त्वा मा॒द्भिः श॒रद्भि॒र्दुरो॑ वरन्त वः ।
अय॑तन्ता चरतो अ॒न्यद॑न्य॒दिद् या च॒कार॑ व॒युना॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥५॥
अ॒भि॒नक्ष॑न्तो अ॒भि ये तमा॑न॒शुर्नि॒धिं प॑णी॒नां प॑र॒मं गुहा॑ हि॒तम् ।
ते वि॒द्वांस॑: प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒र्यत॑ उ॒ आय॒न् तदुदी॑युरा॒विश॑म् ॥६॥
ऋ॒तावा॑नः प्रति॒चक्ष्यानृ॑ता॒ पुन॒रात॒ आ त॑स्थुः क॒वयो॑ म॒हस्प॒थः ।
ते बा॒हुभ्यां॑ धमि॒तम॒ग्निमश्म॑नि॒ नकि॒: षो अ॒स्त्यर॑णो ज॒हुर्हि तम् ॥७॥
ऋ॒तज्ये॑न क्षि॒प्रेण॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्यत्र॒ वष्टि॒ प्र तद॑श्नोति॒ धन्व॑ना ।
तस्य॑ सा॒ध्वीरिष॑वो॒ याभि॒रस्य॑ति नृ॒चक्ष॑सो दृ॒शये॒ कर्ण॑योनयः ॥८॥
स सं॑न॒यः स वि॑न॒यः पु॒रोहि॑त॒: स सुष्टु॑त॒: स यु॒धि ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ।
चा॒क्ष्मो यद् वाजं॒ भर॑ते म॒ती धना ऽऽदित् सूर्य॑स्तपति तप्य॒तुर्वृथा॑ ॥९॥
वि॒भु प्र॒भु प्र॑थ॒मं मे॒हना॑वतो॒ बृह॒स्पते॑: सुवि॒दत्रा॑णि॒ राध्या॑ ।
इ॒मा सा॒तानि॑ वे॒न्यस्य॑ वा॒जिनो॒ येन॒ जना॑ उ॒भये॑ भुञ्ज॒ते विश॑: ॥१०॥
योऽव॑रे वृ॒जने॑ वि॒श्वथा॑ वि॒भुर्म॒हामु॑ र॒ण्वः शव॑सा व॒वक्षि॑थ ।
स दे॒वो दे॒वान् प्रति॑ पप्रथे पृ॒थु विश्वेदु॒ ता प॑रि॒भूर्ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥११॥
विश्वं॑ स॒त्यं म॑घवाना यु॒वोरिदाप॑श्च॒न प्र मि॑नन्ति व्र॒तं वा॑म् ।
अच्छे॑न्द्राब्रह्मणस्पती ह॒विर्नो ऽन्नं॒ युजे॑व वा॒जिना॑ जिगातम् ॥१२॥
उ॒ताशि॑ष्ठा॒ अनु॑ शृण्वन्ति॒ वह्न॑यः स॒भेयो॒ विप्रो॑ भरते म॒ती धना॑ ।
वी॒ळु॒द्वेषा॒ अनु॒ वश॑ ऋ॒णमा॑द॒दिः स ह॑ वा॒जी स॑मि॒थे ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥१३॥
ब्रह्म॑ण॒स्पते॑रभवद् यथाव॒शं स॒त्यो म॒न्युर्महि॒ कर्मा॑ करिष्य॒तः ।
यो गा उ॒दाज॒त् स दि॒वे वि चा॑भजन् म॒हीव॑ री॒तिः शव॑सासर॒त् पृथ॑क् ॥१४॥
ब्रह्म॑णस्पते सु॒यम॑स्य वि॒श्वहा॑ रा॒यः स्या॑म र॒थ्यो॒३ वय॑स्वतः ।
वी॒रेषु॑ वी॒राँ उप॑ पृङ्धि न॒स्त्वं यदीशा॑नो॒ ब्रह्म॑णा॒ वेषि॑ मे॒ हव॑म् ॥१५॥
ब्रह्म॑णस्पते॒ त्वम॒स्य य॒न्ता सू॒क्तस्य॑ बोधि॒ तन॑यं च जिन्व ।
विश्वं॒ तद् भ॒द्रं यदव॑न्ति दे॒वा बृ॒हद् व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑: ॥१६॥
१६ gṛtsamada (āṅgirasaḥ śaunahotraḥ paścād) bhārgavaḥ śaunakaḥ | brahmaṇaspatiḥ, १, १० bṛhaspatiḥ, १२ indrābrahmaṇaspatī | jagatī, १२-१६ triṣṭup | semāma॑viḍḍhi॒ prabhṛ॑tiṃ॒ ya īśi॑ṣe॒ ’yā vi॑dhema॒ nava॑yā ma॒hā gi॒rā | yathā॑ no mī॒ḍhvān tstava॑te॒ sakhā॒ tava॒ bṛha॑spate॒ sīṣa॑dha॒: sota no॑ ma॒tim || १ || yo nantvā॒nyana॑ma॒nnyoja॑so॒tāda॑rdarma॒nyunā॒ śamba॑rāṇi॒ vi | prācyā॑vaya॒dacyu॑tā॒ brahma॑ṇa॒spati॒rā cāvi॑śa॒d vasu॑mantaṃ॒ vi parva॑tam || २ || tad de॒vānāṃ॑ de॒vata॑māya॒ kartva॒maśra॑thnan dṛ॒ḷahāvra॑danta vīḷi॒tā | udgā ā॑ja॒dabhi॑na॒d brahma॑ṇā va॒lamagū॑ha॒ttamo॒ vya॑cakṣaya॒t sva॑: || ३ || aśmā॑syamava॒taṃ brahma॑ṇa॒spati॒rmadhu॑dhārama॒bhi yamoja॒sātṛ॑ṇat | tame॒va viśve॑ papire sva॒rdṛśo॑ ba॒hu sā॒kaṃ si॑sicu॒rutsa॑mu॒driṇa॑m || ४ || sanā॒ tā kā ci॒d bhuva॑nā॒ bhavī॑tvā mā॒dbhiḥ śa॒radbhi॒rduro॑ varanta vaḥ | aya॑tantā carato a॒nyada॑nya॒did yā ca॒kāra॑ va॒yunā॒ brahma॑ṇa॒spati॑: || ५ || a॒bhi॒nakṣa॑nto a॒bhi ye tamā॑na॒śurni॒dhiṃ pa॑ṇī॒nāṃ pa॑ra॒maṃ guhā॑ hi॒tam | te vi॒dvāṃsa॑: prati॒cakṣyānṛ॑tā॒ puna॒ryata॑ u॒ āya॒n tadudī॑yurā॒viśa॑m || ६ || ṛ॒tāvā॑naḥ prati॒cakṣyānṛ॑tā॒ puna॒rāta॒ ā ta॑sthuḥ ka॒vayo॑ ma॒haspa॒thaḥ | te bā॒hubhyāṃ॑ dhami॒tama॒gnimaśma॑ni॒ naki॒: ṣo a॒styara॑ṇo ja॒hurhi tam || ७ || ṛ॒tajye॑na kṣi॒preṇa॒ brahma॑ṇa॒spati॒ryatra॒ vaṣṭi॒ pra tada॑śnoti॒ dhanva॑nā | tasya॑ sā॒dhvīriṣa॑vo॒ yābhi॒rasya॑ti nṛ॒cakṣa॑so dṛ॒śaye॒ karṇa॑yonayaḥ || ८ || sa saṃ॑na॒yaḥ sa vi॑na॒yaḥ pu॒rohi॑ta॒: sa suṣṭu॑ta॒: sa yu॒dhi brahma॑ṇa॒spati॑: | cā॒kṣmo yad vājaṃ॒ bhara॑te ma॒tī dhanā ’’dit sūrya॑stapati tapya॒turvṛthā॑ || ९ || vi॒bhu pra॒bhu pra॑tha॒maṃ me॒hanā॑vato॒ bṛha॒spate॑: suvi॒datrā॑ṇi॒ rādhyā॑ | i॒mā sā॒tāni॑ ve॒nyasya॑ vā॒jino॒ yena॒ janā॑ u॒bhaye॑ bhuñja॒te viśa॑: || १० || yo’va॑re vṛ॒jane॑ vi॒śvathā॑ vi॒bhurma॒hāmu॑ ra॒ṇvaḥ śava॑sā va॒vakṣi॑tha | sa de॒vo de॒vān prati॑ paprathe pṛ॒thu viśvedu॒ tā pa॑ri॒bhūrbrahma॑ṇa॒spati॑: || ११ || viśvaṃ॑ sa॒tyaṃ ma॑ghavānā yu॒voridāpa॑śca॒na pra mi॑nanti vra॒taṃ vā॑m | acche॑ndrābrahmaṇaspatī ha॒virno ’nnaṃ॒ yuje॑va vā॒jinā॑ jigātam || १२ || u॒tāśi॑ṣṭhā॒ anu॑ śṛṇvanti॒ vahna॑yaḥ sa॒bheyo॒ vipro॑ bharate ma॒tī dhanā॑ | vī॒ḷu॒dveṣā॒ anu॒ vaśa॑ ṛ॒ṇamā॑da॒diḥ sa ha॑ vā॒jī sa॑mi॒the brahma॑ṇa॒spati॑: || १३ || brahma॑ṇa॒spate॑rabhavad yathāva॒śaṃ sa॒tyo ma॒nyurmahi॒ karmā॑ kariṣya॒taḥ | yo gā u॒dāja॒t sa di॒ve vi cā॑bhajan ma॒hīva॑ rī॒tiḥ śava॑sāsara॒t pṛtha॑k || १४ || brahma॑ṇaspate su॒yama॑sya vi॒śvahā॑ rā॒yaḥ syā॑ma ra॒thyo॒३ vaya॑svataḥ | vī॒reṣu॑ vī॒rām̐ upa॑ pṛṅdhi na॒stvaṃ yadīśā॑no॒ brahma॑ṇā॒ veṣi॑ me॒ hava॑m || १५ || brahma॑ṇaspate॒ tvama॒sya ya॒ntā sū॒ktasya॑ bodhi॒ tana॑yaṃ ca jinva | viśvaṃ॒ tad bha॒draṃ yadava॑nti de॒vā bṛ॒had va॑dema vi॒dathe॑ su॒vīrā॑: || १६ ||