EeseDharmaSanātana Library
934मण्डल 10 · सूक्त 97
23 shlokया ओष॑धी॒: पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा । मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हं श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥१॥
yā oṣa॑dhī॒: pūrvā॑ jā॒tā de॒vebhya॑striyu॒gaṃ pu॒rā | manai॒ nu ba॒bhrūṇā॑ma॒haṃ śa॒taṃ dhāmā॑ni sa॒pta ca॑ || १ ||
श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुह॑: । अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त ॥२॥
śa॒taṃ vo॑ amba॒ dhāmā॑ni sa॒hasra॑mu॒ta vo॒ ruha॑: | adhā॑ śatakratvo yū॒yami॒maṃ me॑ aga॒daṃ kṛ॑ta || २ ||
ओष॑धी॒: प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः । अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुध॑: पारयि॒ष्ण्व॑: ॥३॥
oṣa॑dhī॒: prati॑ modadhvaṃ॒ puṣpa॑vatīḥ pra॒sūva॑rīḥ | aśvā॑ iva sa॒jitva॑rīrvī॒rudha॑: pārayi॒ṣṇva॑: || ३ ||
ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे । स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥४॥
oṣa॑dhī॒riti॑ mātara॒stadvo॑ devī॒rupa॑ bruve | sa॒neya॒maśvaṃ॒ gāṃ vāsa॑ ā॒tmānaṃ॒ tava॑ pūruṣa || ४ ||
अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता । गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥५॥
a॒śva॒tthe vo॑ ni॒ṣada॑naṃ pa॒rṇe vo॑ vasa॒tiṣkṛ॒tā | go॒bhāja॒ itkilā॑satha॒ yatsa॒nava॑tha॒ pūru॑ṣam || ५ ||
यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑न॒: समि॑ताविव । विप्र॒: स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः ॥६॥
yatrauṣa॑dhīḥ sa॒magma॑ta॒ rājā॑na॒: sami॑tāviva | vipra॒: sa u॑cyate bhi॒ṣagra॑kṣo॒hāmī॑va॒cāta॑naḥ || ६ ||
अ॒श्वा॒व॒तीं सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् । आवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥७॥
a॒śvā॒va॒tīṃ so॑māva॒tīmū॒rjaya॑ntī॒mudo॑jasam | āvi॑tsi॒ sarvā॒ oṣa॑dhīra॒smā a॑ri॒ṣṭatā॑taye || ७ ||
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते । धनं॑ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥८॥
ucchuṣmā॒ oṣa॑dhīnāṃ॒ gāvo॑ go॒ṣṭhādi॑verate | dhanaṃ॑ sani॒ṣyantī॑nāmā॒tmānaṃ॒ tava॑ pūruṣa || ८ ||
इष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताऽथो॑ यू॒यं स्थ॒ निष्कृ॑तीः । सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑: स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ ॥९॥
iṣkṛ॑ti॒rnāma॑ vo mā॒tā’tho॑ yū॒yaṃ stha॒ niṣkṛ॑tīḥ | sī॒rāḥ pa॑ta॒triṇī॑: sthana॒ yadā॒maya॑ti॒ niṣkṛ॑tha || ९ ||
अति॒ विश्वा॑: परि॒ष्ठा स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः । ओष॑धी॒: प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो॒३ रप॑: ॥१०॥
ati॒ viśvā॑: pari॒ṣṭhā ste॒na i॑va vra॒jama॑kramuḥ | oṣa॑dhī॒: prācu॑cyavu॒ryatkiṃ ca॑ ta॒nvo॒३ rapa॑: || १० ||
यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे । आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥११॥
yadi॒mā vā॒jaya॑nna॒hamoṣa॑dhī॒rhasta॑ āda॒dhe | ā॒tmā yakṣma॑sya naśyati pu॒rā jī॑va॒gṛbho॑ yathā || ११ ||
यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ॥१२॥
yasyau॑ṣadhīḥ pra॒sarpa॒thāṅga॑maṅgaṃ॒ paru॑ṣparuḥ | tato॒ yakṣmaṃ॒ vi bā॑dhadhva u॒gro ma॑dhyama॒śīri॑va || १२ ||
सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ । सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या ॥१३॥
sā॒kaṃ ya॑kṣma॒ pra pa॑ta॒ cāṣe॑ṇa kikidī॒vinā॑ | sā॒kaṃ vāta॑sya॒ dhrājyā॑ sā॒kaṃ na॑śya ni॒hāka॑yā || १३ ||
अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वत्व॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत । ताः सर्वा॑: संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वच॑: ॥१४॥
a॒nyā vo॑ a॒nyāma॑vatva॒nyānyasyā॒ upā॑vata | tāḥ sarvā॑: saṃvidā॒nā i॒daṃ me॒ prāva॑tā॒ vaca॑: || १४ ||
याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणी॑: । बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः ॥१५॥
yāḥ pha॒linī॒ryā a॑pha॒lā a॑pu॒ṣpā yāśca॑ pu॒ṣpiṇī॑: | bṛha॒spati॑prasūtā॒stā no॑ muñca॒ntvaṃha॑saḥ || १५ ||
मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्या॒३दथो॑ वरु॒ण्या॑दु॒त । अथो॑ य॒मस्य॒ पड्बी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥१६॥
mu॒ñcantu॑ mā śapa॒thyā॒३datho॑ varu॒ṇyā॑du॒ta | atho॑ ya॒masya॒ paḍbī॑śā॒tsarva॑smāddevakilbi॒ṣāt || १६ ||
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ । यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥१७॥
a॒va॒pata॑ntīravadandi॒va oṣa॑dhaya॒spari॑ | yaṃ jī॒vama॒śnavā॑mahai॒ na sa ri॑ṣyāti॒ pūru॑ṣaḥ || १७ ||
या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः । तासां॒ त्वम॑स्युत्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शं हृ॒दे ॥१८॥
yā oṣa॑dhī॒: soma॑rājñīrba॒hvīḥ śa॒tavi॑cakṣaṇāḥ | tāsāṃ॒ tvama॑syutta॒māraṃ॒ kāmā॑ya॒ śaṃ hṛ॒de || १८ ||
या ओष॑धी॒: सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ । बृह॒स्पति॑प्रसूता अ॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥१९॥
yā oṣa॑dhī॒: soma॑rājñī॒rviṣṭhi॑tāḥ pṛthi॒vīmanu॑ | bṛha॒spati॑prasūtā a॒syai saṃ da॑tta vī॒rya॑m || १९ ||
मा वो॑ रिषत्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः । द्वि॒पच्चतु॑ष्पद॒स्माकं॒ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम् ॥२०॥
mā vo॑ riṣatkhani॒tā yasmai॑ cā॒haṃ khanā॑mi vaḥ | dvi॒paccatu॑ṣpada॒smākaṃ॒ sarva॑mastvanātu॒ram || २० ||
याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः । सर्वा॑: सं॒गत्य॑ वीरुधो॒ऽस्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥२१॥
yāśce॒damu॑paśṛ॒ṇvanti॒ yāśca॑ dū॒raṃ parā॑gatāḥ | sarvā॑: saṃ॒gatya॑ vīrudho॒’syai saṃ da॑tta vī॒rya॑m || २१ ||
ओष॑धय॒: सं व॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ । यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तं रा॑जन्पारयामसि ॥२२॥
oṣa॑dhaya॒: saṃ va॑dante॒ some॑na sa॒ha rājñā॑ | yasmai॑ kṛ॒ṇoti॑ brāhma॒ṇastaṃ rā॑janpārayāmasi || २२ ||
त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः । उप॑स्तिरस्तु॒ सो॒३ऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ अ॑भि॒दास॑ति ॥२३॥
tvamu॑tta॒māsyo॑ṣadhe॒ tava॑ vṛ॒kṣā upa॑stayaḥ | upa॑stirastu॒ so॒३’smākaṃ॒ yo a॒smām̐ a॑bhi॒dāsa॑ti || २३ ||