EeseDharmaSanātana Library
928मण्डल 10 · सूक्त 91
15 shlokसं जा॑गृ॒वद्भि॒र्जर॑माण इध्यते॒ दमे॒ दमू॑ना इ॒षय॑न्नि॒ळस्प॒दे ।
विश्व॑स्य॒ होता॑ ह॒विषो॒ वरे॑ण्यो वि॒भुर्वि॒भावा॑ सु॒षखा॑ सखीय॒ते ॥१॥
saṃ jā॑gṛ॒vadbhi॒rjara॑māṇa idhyate॒ dame॒ damū॑nā i॒ṣaya॑nni॒ḷaspa॒de | viśva॑sya॒ hotā॑ ha॒viṣo॒ vare॑ṇyo vi॒bhurvi॒bhāvā॑ su॒ṣakhā॑ sakhīya॒te || १ ||
स द॑र्शत॒श्रीरति॑थिर्गृ॒हेगृ॑हे॒ वने॑वने शिश्रिये तक्व॒वीरि॑व ।
जनं॑जनं॒ जन्यो॒ नाति॑ मन्यते॒ विश॒ आ क्षे॑ति वि॒श्यो॒३ विशं॑विशम् ॥२॥
sa da॑rśata॒śrīrati॑thirgṛ॒hegṛ॑he॒ vane॑vane śiśriye takva॒vīri॑va | janaṃ॑janaṃ॒ janyo॒ nāti॑ manyate॒ viśa॒ ā kṣe॑ti vi॒śyo॒३ viśaṃ॑viśam || २ ||
सु॒दक्षो॒ दक्षै॒: क्रतु॑नासि सु॒क्रतु॒रग्ने॑ क॒विः काव्ये॑नासि विश्व॒वित् ।
वसु॒र्वसू॑नां क्षयसि॒ त्वमेक॒ इद्द्यावा॑ च॒ यानि॑ पृथि॒वी च॒ पुष्य॑तः ॥३॥
su॒dakṣo॒ dakṣai॒: kratu॑nāsi su॒kratu॒ragne॑ ka॒viḥ kāvye॑nāsi viśva॒vit | vasu॒rvasū॑nāṃ kṣayasi॒ tvameka॒ iddyāvā॑ ca॒ yāni॑ pṛthi॒vī ca॒ puṣya॑taḥ || ३ ||
प्र॒जा॒नन्न॑ग्ने॒ तव॒ योनि॑मृ॒त्विय॒मिळा॑यास्प॒दे घृ॒तव॑न्त॒मास॑दः ।
आ ते॑ चिकित्र उ॒षसा॑मि॒वेत॑योऽरे॒पस॒: सूर्य॑स्येव र॒श्मय॑: ॥४॥
pra॒jā॒nanna॑gne॒ tava॒ yoni॑mṛ॒tviya॒miḷā॑yāspa॒de ghṛ॒tava॑nta॒māsa॑daḥ | ā te॑ cikitra u॒ṣasā॑mi॒veta॑yo’re॒pasa॒: sūrya॑syeva ra॒śmaya॑: || ४ ||
तव॒ श्रियो॑ व॒र्ष्य॑स्येव वि॒द्युत॑श्चि॒त्राश्चि॑कित्र उ॒षसां॒ न के॒तव॑: ।
यदोष॑धीर॒भिसृ॑ष्टो॒ वना॑नि च॒ परि॑ स्व॒यं चि॑नु॒षे अन्न॑मा॒स्ये॑ ॥५॥
tava॒ śriyo॑ va॒rṣya॑syeva vi॒dyuta॑ści॒trāści॑kitra u॒ṣasāṃ॒ na ke॒tava॑: | yadoṣa॑dhīra॒bhisṛ॑ṣṭo॒ vanā॑ni ca॒ pari॑ sva॒yaṃ ci॑nu॒ṣe anna॑mā॒sye॑ || ५ ||
तमोष॑धीर्दधिरे॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ तमापो॑ अ॒ग्निं ज॑नयन्त मा॒तर॑: ।
तमित्स॑मा॒नं व॒निन॑श्च वी॒रुधो॒ऽन्तर्व॑तीश्च॒ सुव॑ते च वि॒श्वहा॑ ॥६॥
tamoṣa॑dhīrdadhire॒ garbha॑mṛ॒tviyaṃ॒ tamāpo॑ a॒gniṃ ja॑nayanta mā॒tara॑: | tamitsa॑mā॒naṃ va॒nina॑śca vī॒rudho॒’ntarva॑tīśca॒ suva॑te ca vi॒śvahā॑ || ६ ||
वातो॑पधूत इषि॒तो वशाँ॒ अनु॑ तृ॒षु यदन्ना॒ वेवि॑षद्वि॒तिष्ठ॑से ।
आ ते॑ यतन्ते र॒थ्यो॒३ यथा॒ पृथ॒क्छर्धां॑स्यग्ने अ॒जरा॑णि॒ धक्ष॑तः ॥७॥
vāto॑padhūta iṣi॒to vaśām॒̐ anu॑ tṛ॒ṣu yadannā॒ vevi॑ṣadvi॒tiṣṭha॑se | ā te॑ yatante ra॒thyo॒३ yathā॒ pṛtha॒kchardhāṃ॑syagne a॒jarā॑ṇi॒ dhakṣa॑taḥ || ७ ||
मे॒धा॒का॒रं वि॒दथ॑स्य प्र॒साध॑नम॒ग्निं होता॑रं परि॒भूत॑मं म॒तिम् ।
तमिदर्भे॑ ह॒विष्या स॑मा॒नमित्तमिन्म॒हे वृ॑णते॒ नान्यं त्वत् ॥८॥
me॒dhā॒kā॒raṃ vi॒datha॑sya pra॒sādha॑nama॒gniṃ hotā॑raṃ pari॒bhūta॑maṃ ma॒tim | tamidarbhe॑ ha॒viṣyā sa॑mā॒namittaminma॒he vṛ॑ṇate॒ nānyaṃ tvat || ८ ||
त्वामिदत्र॑ वृणते त्वा॒यवो॒ होता॑रमग्ने वि॒दथे॑षु वे॒धस॑: ।
यद्दे॑व॒यन्तो॒ दध॑ति॒ प्रयां॑सि ते ह॒विष्म॑न्तो॒ मन॑वो वृ॒क्तब॑र्हिषः ॥९॥
tvāmidatra॑ vṛṇate tvā॒yavo॒ hotā॑ramagne vi॒dathe॑ṣu ve॒dhasa॑: | yadde॑va॒yanto॒ dadha॑ti॒ prayāṃ॑si te ha॒viṣma॑nto॒ mana॑vo vṛ॒ktaba॑rhiṣaḥ || ९ ||
तवा॑ग्ने हो॒त्रं तव॑ पो॒त्रमृ॒त्वियं॒ तव॑ ने॒ष्ट्रं त्वम॒ग्निदृ॑ताय॒तः ।
तव॑ प्रशा॒स्त्रं त्वम॑ध्वरीयसि ब्र॒ह्मा चासि॑ गृ॒हप॑तिश्च नो॒ दमे॑ ॥१०॥
tavā॑gne ho॒traṃ tava॑ po॒tramṛ॒tviyaṃ॒ tava॑ ne॒ṣṭraṃ tvama॒gnidṛ॑tāya॒taḥ | tava॑ praśā॒straṃ tvama॑dhvarīyasi bra॒hmā cāsi॑ gṛ॒hapa॑tiśca no॒ dame॑ || १० ||
यस्तुभ्य॑मग्ने अ॒मृता॑य॒ मर्त्य॑: स॒मिधा॒ दाश॑दु॒त वा॑ ह॒विष्कृ॑ति ।
तस्य॒ होता॑ भवसि॒ यासि॑ दू॒त्य१मुप॑ ब्रूषे॒ यज॑स्यध्वरी॒यसि॑ ॥११॥
yastubhya॑magne a॒mṛtā॑ya॒ martya॑: sa॒midhā॒ dāśa॑du॒ta vā॑ ha॒viṣkṛ॑ti | tasya॒ hotā॑ bhavasi॒ yāsi॑ dū॒tya१mupa॑ brūṣe॒ yaja॑syadhvarī॒yasi॑ || ११ ||
इ॒मा अ॑स्मै म॒तयो॒ वाचो॑ अ॒स्मदाँ ऋचो॒ गिर॑: सुष्टु॒तय॒: सम॑ग्मत ।
व॒सू॒यवो॒ वस॑वे जा॒तवे॑दसे वृ॒द्धासु॑ चि॒द्वर्ध॑नो॒ यासु॑ चा॒कन॑त् ॥१२॥
i॒mā a॑smai ma॒tayo॒ vāco॑ a॒smadām̐ ṛco॒ gira॑: suṣṭu॒taya॒: sama॑gmata | va॒sū॒yavo॒ vasa॑ve jā॒tave॑dase vṛ॒ddhāsu॑ ci॒dvardha॑no॒ yāsu॑ cā॒kana॑t || १२ ||
इ॒मां प्र॒त्नाय॑ सुष्टु॒तिं नवी॑यसीं वो॒चेय॑मस्मा उश॒ते शृ॒णोतु॑ नः ।
भू॒या अन्त॑रा हृ॒द्य॑स्य नि॒स्पृशे॑ जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासा॑: ॥१३॥
i॒māṃ pra॒tnāya॑ suṣṭu॒tiṃ navī॑yasīṃ vo॒ceya॑masmā uśa॒te śṛ॒ṇotu॑ naḥ | bhū॒yā anta॑rā hṛ॒dya॑sya ni॒spṛśe॑ jā॒yeva॒ patya॑ uśa॒tī su॒vāsā॑: || १३ ||
यस्मि॒न्नश्वा॑स ऋष॒भास॑ उ॒क्षणो॑ व॒शा मे॒षा अ॑वसृ॒ष्टास॒ आहु॑ताः ।
की॒ला॒ल॒पे सोम॑पृष्ठाय वे॒धसे॑ हृ॒दा म॒तिं ज॑नये॒ चारु॑म॒ग्नये॑ ॥१४॥
yasmi॒nnaśvā॑sa ṛṣa॒bhāsa॑ u॒kṣaṇo॑ va॒śā me॒ṣā a॑vasṛ॒ṣṭāsa॒ āhu॑tāḥ | kī॒lā॒la॒pe soma॑pṛṣṭhāya ve॒dhase॑ hṛ॒dā ma॒tiṃ ja॑naye॒ cāru॑ma॒gnaye॑ || १४ ||
अहा॑व्यग्ने ह॒विरा॒स्ये॑ ते स्रु॒ची॑व घृ॒तं च॒म्वी॑व॒ सोम॑: ।
वा॒ज॒सनिं॑ र॒यिम॒स्मे सु॒वीरं॑ प्रश॒स्तं धे॑हि य॒शसं॑ बृ॒हन्त॑म् ॥१५॥
ahā॑vyagne ha॒virā॒sye॑ te sru॒cī॑va ghṛ॒taṃ ca॒mvī॑va॒ soma॑: | vā॒ja॒saniṃ॑ ra॒yima॒sme su॒vīraṃ॑ praśa॒staṃ dhe॑hi ya॒śasaṃ॑ bṛ॒hanta॑m || १५ ||