EeseDharmaSanātana Library
924मण्डल 10 · सूक्त 87
25 shlokर॒क्षो॒हणं॑ वा॒जिन॒मा जि॑घर्मि मि॒त्रं प्रथि॑ष्ठ॒मुप॑ यामि॒ शर्म॑ ।
शिशा॑नो अ॒ग्निः क्रतु॑भि॒: समि॑द्ध॒: स नो॒ दिवा॒ स रि॒षः पा॑तु॒ नक्त॑म् ॥१॥
ra॒kṣo॒haṇaṃ॑ vā॒jina॒mā ji॑gharmi mi॒traṃ prathi॑ṣṭha॒mupa॑ yāmi॒ śarma॑ | śiśā॑no a॒gniḥ kratu॑bhi॒: sami॑ddha॒: sa no॒ divā॒ sa ri॒ṣaḥ pā॑tu॒ nakta॑m || १ ||
अयो॑दंष्ट्रो अ॒र्चिषा॑ यातु॒धाना॒नुप॑ स्पृश जातवेद॒: समि॑द्धः ।
आ जि॒ह्वया॒ मूर॑देवान्रभस्व क्र॒व्यादो॑ वृ॒क्त्व्यपि॑ धत्स्वा॒सन् ॥२॥
ayo॑daṃṣṭro a॒rciṣā॑ yātu॒dhānā॒nupa॑ spṛśa jātaveda॒: sami॑ddhaḥ | ā ji॒hvayā॒ mūra॑devānrabhasva kra॒vyādo॑ vṛ॒ktvyapi॑ dhatsvā॒san || २ ||
उ॒भोभ॑यावि॒न्नुप॑ धेहि॒ दंष्ट्रा॑ हिं॒स्रः शिशा॒नोऽव॑रं॒ परं॑ च ।
उ॒तान्तरि॑क्षे॒ परि॑ याहि राज॒ञ्जम्भै॒: सं धे॑ह्य॒भि या॑तु॒धाना॑न् ॥३॥
u॒bhobha॑yāvi॒nnupa॑ dhehi॒ daṃṣṭrā॑ hiṃ॒sraḥ śiśā॒no’va॑raṃ॒ paraṃ॑ ca | u॒tāntari॑kṣe॒ pari॑ yāhi rāja॒ñjambhai॒: saṃ dhe॑hya॒bhi yā॑tu॒dhānā॑n || ३ ||
य॒ज्ञैरिषू॑: सं॒नम॑मानो अग्ने वा॒चा श॒ल्याँ अ॒शनि॑भिर्दिहा॒नः ।
ताभि॑र्विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना॑न्प्रती॒चो बा॒हून्प्रति॑ भङ्ध्येषाम् ॥४॥
ya॒jñairiṣū॑: saṃ॒nama॑māno agne vā॒cā śa॒lyām̐ a॒śani॑bhirdihā॒naḥ | tābhi॑rvidhya॒ hṛda॑ye yātu॒dhānā॑npratī॒co bā॒hūnprati॑ bhaṅdhyeṣām || ४ ||
अग्ने॒ त्वचं॑ यातु॒धान॑स्य भिन्धि हिं॒स्राशनि॒र्हर॑सा हन्त्वेनम् ।
प्र पर्वा॑णि जातवेदः शृणीहि क्र॒व्यात्क्र॑वि॒ष्णुर्वि चि॑नोतु वृ॒क्णम् ॥५॥
agne॒ tvacaṃ॑ yātu॒dhāna॑sya bhindhi hiṃ॒srāśani॒rhara॑sā hantvenam | pra parvā॑ṇi jātavedaḥ śṛṇīhi kra॒vyātkra॑vi॒ṣṇurvi ci॑notu vṛ॒kṇam || ५ ||
यत्रे॒दानीं॒ पश्य॑सि जातवेद॒स्तिष्ठ॑न्तमग्न उ॒त वा॒ चर॑न्तम् ।
यद्वा॒न्तरि॑क्षे प॒थिभि॒: पत॑न्तं॒ तमस्ता॑ विध्य॒ शर्वा॒ शिशा॑नः ॥६॥
yatre॒dānīṃ॒ paśya॑si jātaveda॒stiṣṭha॑ntamagna u॒ta vā॒ cara॑ntam | yadvā॒ntari॑kṣe pa॒thibhi॒: pata॑ntaṃ॒ tamastā॑ vidhya॒ śarvā॒ śiśā॑naḥ || ६ ||
उ॒ताल॑ब्धं स्पृणुहि जातवेद आलेभा॒नादृ॒ष्टिभि॑र्यातु॒धाना॑त् ।
अग्ने॒ पूर्वो॒ नि ज॑हि॒ शोशु॑चान आ॒माद॒: क्ष्विङ्का॒स्तम॑द॒न्त्वेनी॑: ॥७॥
u॒tāla॑bdhaṃ spṛṇuhi jātaveda ālebhā॒nādṛ॒ṣṭibhi॑ryātu॒dhānā॑t | agne॒ pūrvo॒ ni ja॑hi॒ śośu॑cāna ā॒māda॒: kṣviṅkā॒stama॑da॒ntvenī॑: || ७ ||
इ॒ह प्र ब्रू॑हि यत॒मः सो अ॑ग्ने॒ यो या॑तु॒धानो॒ य इ॒दं कृ॒णोति॑ ।
तमा र॑भस्व स॒मिधा॑ यविष्ठ नृ॒चक्ष॑स॒श्चक्षु॑षे रन्धयैनम् ॥८॥
i॒ha pra brū॑hi yata॒maḥ so a॑gne॒ yo yā॑tu॒dhāno॒ ya i॒daṃ kṛ॒ṇoti॑ | tamā ra॑bhasva sa॒midhā॑ yaviṣṭha nṛ॒cakṣa॑sa॒ścakṣu॑ṣe randhayainam || ८ ||
ती॒क्ष्णेना॑ग्ने॒ चक्षु॑षा रक्ष य॒ज्ञं प्राञ्चं॒ वसु॑भ्य॒: प्र ण॑य प्रचेतः ।
हिं॒स्रं रक्षां॑स्य॒भि शोशु॑चानं॒ मा त्वा॑ दभन्यातु॒धाना॑ नृचक्षः ॥९॥
tī॒kṣṇenā॑gne॒ cakṣu॑ṣā rakṣa ya॒jñaṃ prāñcaṃ॒ vasu॑bhya॒: pra ṇa॑ya pracetaḥ | hiṃ॒sraṃ rakṣāṃ॑sya॒bhi śośu॑cānaṃ॒ mā tvā॑ dabhanyātu॒dhānā॑ nṛcakṣaḥ || ९ ||
नृ॒चक्षा॒ रक्ष॒: परि॑ पश्य वि॒क्षु तस्य॒ त्रीणि॒ प्रति॑ शृणी॒ह्यग्रा॑ ।
तस्या॑ग्ने पृ॒ष्टीर्हर॑सा शृणीहि त्रे॒धा मूलं॑ यातु॒धान॑स्य वृश्च ॥१०॥
nṛ॒cakṣā॒ rakṣa॒: pari॑ paśya vi॒kṣu tasya॒ trīṇi॒ prati॑ śṛṇī॒hyagrā॑ | tasyā॑gne pṛ॒ṣṭīrhara॑sā śṛṇīhi tre॒dhā mūlaṃ॑ yātu॒dhāna॑sya vṛśca || १० ||
त्रिर्या॑तु॒धान॒: प्रसि॑तिं त एत्वृ॒तं यो अ॑ग्ने॒ अनृ॑तेन॒ हन्ति॑ ।
तम॒र्चिषा॑ स्फू॒र्जय॑ञ्जातवेदः सम॒क्षमे॑नं गृण॒ते नि वृ॑ङ्धि ॥११॥
triryā॑tu॒dhāna॒: prasi॑tiṃ ta etvṛ॒taṃ yo a॑gne॒ anṛ॑tena॒ hanti॑ | tama॒rciṣā॑ sphū॒rjaya॑ñjātavedaḥ sama॒kṣame॑naṃ gṛṇa॒te ni vṛ॑ṅdhi || ११ ||
तद॑ग्ने॒ चक्षु॒: प्रति॑ धेहि रे॒भे श॑फा॒रुजं॒ येन॒ पश्य॑सि यातु॒धान॑म् ।
अ॒थ॒र्व॒वज्ज्योति॑षा॒ दैव्ये॑न स॒त्यं धूर्व॑न्तम॒चितं॒ न्यो॑ष ॥१२॥
tada॑gne॒ cakṣu॒: prati॑ dhehi re॒bhe śa॑phā॒rujaṃ॒ yena॒ paśya॑si yātu॒dhāna॑m | a॒tha॒rva॒vajjyoti॑ṣā॒ daivye॑na sa॒tyaṃ dhūrva॑ntama॒citaṃ॒ nyo॑ṣa || १२ ||
यद॑ग्ने अ॒द्य मि॑थु॒ना शपा॑तो॒ यद्वा॒चस्तृ॒ष्टं ज॒नय॑न्त रे॒भाः ।
म॒न्योर्मन॑सः शर॒व्या॒३ जाय॑ते॒ या तया॑ विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना॑न् ॥१३॥
yada॑gne a॒dya mi॑thu॒nā śapā॑to॒ yadvā॒castṛ॒ṣṭaṃ ja॒naya॑nta re॒bhāḥ | ma॒nyormana॑saḥ śara॒vyā॒३ jāya॑te॒ yā tayā॑ vidhya॒ hṛda॑ye yātu॒dhānā॑n || १३ ||
परा॑ शृणीहि॒ तप॑सा यातु॒धाना॒न्परा॑ग्ने॒ रक्षो॒ हर॑सा शृणीहि ।
परा॒र्चिषा॒ मूर॑देवाञ्छृणीहि॒ परा॑सु॒तृपो॑ अ॒भि शोशु॑चानः ॥१४॥
parā॑ śṛṇīhi॒ tapa॑sā yātu॒dhānā॒nparā॑gne॒ rakṣo॒ hara॑sā śṛṇīhi | parā॒rciṣā॒ mūra॑devāñchṛṇīhi॒ parā॑su॒tṛpo॑ a॒bhi śośu॑cānaḥ || १४ ||
परा॒द्य दे॒वा वृ॑जि॒नं शृ॑णन्तु प्र॒त्यगे॑नं श॒पथा॑ यन्तु तृ॒ष्टाः ।
वा॒चास्ते॑नं॒ शर॑व ऋच्छन्तु॒ मर्म॒न्विश्व॑स्यैतु॒ प्रसि॑तिं यातु॒धान॑: ॥१५॥
parā॒dya de॒vā vṛ॑ji॒naṃ śṛ॑ṇantu pra॒tyage॑naṃ śa॒pathā॑ yantu tṛ॒ṣṭāḥ | vā॒cāste॑naṃ॒ śara॑va ṛcchantu॒ marma॒nviśva॑syaitu॒ prasi॑tiṃ yātu॒dhāna॑: || १५ ||
यः पौरु॑षेयेण क्र॒विषा॑ सम॒ङ्क्ते यो अश्व्ये॑न प॒शुना॑ यातु॒धान॑: ।
यो अ॒घ्न्याया॒ भर॑ति क्षी॒रम॑ग्ने॒ तेषां॑ शी॒र्षाणि॒ हर॒सापि॑ वृश्च ॥१६॥
yaḥ pauru॑ṣeyeṇa kra॒viṣā॑ sama॒ṅkte yo aśvye॑na pa॒śunā॑ yātu॒dhāna॑: | yo a॒ghnyāyā॒ bhara॑ti kṣī॒rama॑gne॒ teṣāṃ॑ śī॒rṣāṇi॒ hara॒sāpi॑ vṛśca || १६ ||
सं॒व॒त्स॒रीणं॒ पय॑ उ॒स्रिया॑या॒स्तस्य॒ माशी॑द्यातु॒धानो॑ नृचक्षः ।
पी॒यूष॑मग्ने यत॒मस्तितृ॑प्सा॒त्तं प्र॒त्यञ्च॑म॒र्चिषा॑ विध्य॒ मर्म॑न् ॥१७॥
saṃ॒va॒tsa॒rīṇaṃ॒ paya॑ u॒sriyā॑yā॒stasya॒ māśī॑dyātu॒dhāno॑ nṛcakṣaḥ | pī॒yūṣa॑magne yata॒mastitṛ॑psā॒ttaṃ pra॒tyañca॑ma॒rciṣā॑ vidhya॒ marma॑n || १७ ||
वि॒षं गवां॑ यातु॒धाना॑: पिब॒न्त्वा वृ॑श्च्यन्ता॒मदि॑तये दु॒रेवा॑: ।
परै॑नान्दे॒वः स॑वि॒ता द॑दातु॒ परा॑ भा॒गमोष॑धीनां जयन्ताम् ॥१८॥
vi॒ṣaṃ gavāṃ॑ yātu॒dhānā॑: piba॒ntvā vṛ॑ścyantā॒madi॑taye du॒revā॑: | parai॑nānde॒vaḥ sa॑vi॒tā da॑dātu॒ parā॑ bhā॒gamoṣa॑dhīnāṃ jayantām || १८ ||
स॒नाद॑ग्ने मृणसि यातु॒धाना॒न्न त्वा॒ रक्षां॑सि॒ पृत॑नासु जिग्युः ।
अनु॑ दह स॒हमू॑रान्क्र॒व्यादो॒ मा ते॑ हे॒त्या मु॑क्षत॒ दैव्या॑याः ॥१९॥
sa॒nāda॑gne mṛṇasi yātu॒dhānā॒nna tvā॒ rakṣāṃ॑si॒ pṛta॑nāsu jigyuḥ | anu॑ daha sa॒hamū॑rānkra॒vyādo॒ mā te॑ he॒tyā mu॑kṣata॒ daivyā॑yāḥ || १९ ||
त्वं नो॑ अग्ने अध॒रादुद॑क्ता॒त्त्वं प॒श्चादु॒त र॑क्षा पु॒रस्ता॑त् ।
प्रति॒ ते ते॑ अ॒जरा॑स॒स्तपि॑ष्ठा अ॒घशं॑सं॒ शोशु॑चतो दहन्तु ॥२०॥
tvaṃ no॑ agne adha॒rāduda॑ktā॒ttvaṃ pa॒ścādu॒ta ra॑kṣā pu॒rastā॑t | prati॒ te te॑ a॒jarā॑sa॒stapi॑ṣṭhā a॒ghaśaṃ॑saṃ॒ śośu॑cato dahantu || २० ||
प॒श्चात्पु॒रस्ता॑दध॒रादुद॑क्तात्क॒विः काव्ये॑न॒ परि॑ पाहि राजन् ।
सखे॒ सखा॑यम॒जरो॑ जरि॒म्णेऽग्ने॒ मर्ताँ॒ अम॑र्त्य॒स्त्वं न॑: ॥२१॥
pa॒ścātpu॒rastā॑dadha॒rāduda॑ktātka॒viḥ kāvye॑na॒ pari॑ pāhi rājan | sakhe॒ sakhā॑yama॒jaro॑ jari॒mṇe’gne॒ martām॒̐ ama॑rtya॒stvaṃ na॑: || २१ ||
परि॑ त्वाग्ने॒ पुरं॑ व॒यं विप्रं॑ सहस्य धीमहि । धृ॒षद्व॑र्णं दि॒वेदि॑वे ह॒न्तारं॑ भङ्गु॒राव॑ताम् ॥२२॥
pari॑ tvāgne॒ puraṃ॑ va॒yaṃ vipraṃ॑ sahasya dhīmahi | dhṛ॒ṣadva॑rṇaṃ di॒vedi॑ve ha॒ntāraṃ॑ bhaṅgu॒rāva॑tām || २२ ||
वि॒षेण॑ भङ्गु॒राव॑त॒: प्रति॑ ष्म र॒क्षसो॑ दह । अग्ने॑ ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ तपु॑रग्राभिॠ॒ष्टिभि॑: ॥२३॥
vi॒ṣeṇa॑ bhaṅgu॒rāva॑ta॒: prati॑ ṣma ra॒kṣaso॑ daha | agne॑ ti॒gmena॑ śo॒ciṣā॒ tapu॑ragrābhiṝ॒ṣṭibhi॑: || २३ ||
प्रत्य॑ग्ने मिथु॒ना द॑ह यातु॒धाना॑ किमी॒दिना॑ । सं त्वा॑ शिशामि जागृ॒ह्यद॑ब्धं विप्र॒ मन्म॑भिः ॥२४॥
pratya॑gne mithu॒nā da॑ha yātu॒dhānā॑ kimī॒dinā॑ | saṃ tvā॑ śiśāmi jāgṛ॒hyada॑bdhaṃ vipra॒ manma॑bhiḥ || २४ ||
प्रत्य॑ग्ने॒ हर॑सा॒ हर॑: शृणी॒हि वि॒श्वत॒: प्रति॑ । या॒तु॒धान॑स्य र॒क्षसो॒ बलं॒ वि रु॑ज वी॒र्य॑म् ॥२५॥
pratya॑gne॒ hara॑sā॒ hara॑: śṛṇī॒hi vi॒śvata॒: prati॑ | yā॒tu॒dhāna॑sya ra॒kṣaso॒ balaṃ॒ vi ru॑ja vī॒rya॑m || २५ ||