EeseDharmaSanātana Library
898मण्डल 10 · सूक्त 61
27 shlokइ॒दमि॒त्था रौद्रं॑ गू॒र्तव॑चा॒ ब्रह्म॒ क्रत्वा॒ शच्या॑म॒न्तरा॒जौ ।
क्रा॒णा यद॑स्य पि॒तरा॑ मंहने॒ष्ठाः पर्ष॑त्प॒क्थे अह॒न्ना स॒प्त होतॄ॑न् ॥१॥
i॒dami॒tthā raudraṃ॑ gū॒rtava॑cā॒ brahma॒ kratvā॒ śacyā॑ma॒ntarā॒jau | krā॒ṇā yada॑sya pi॒tarā॑ maṃhane॒ṣṭhāḥ parṣa॑tpa॒kthe aha॒nnā sa॒pta hotṝ॑n || १ ||
स इद्दा॒नाय॒ दभ्या॑य व॒न्वञ्च्यवा॑न॒: सूदै॑रमिमीत॒ वेदि॑म् ।
तूर्व॑याणो गू॒र्तव॑चस्तम॒: क्षोदो॒ न रेत॑ इ॒तऊ॑ति सिञ्चत् ॥२॥
sa iddā॒nāya॒ dabhyā॑ya va॒nvañcyavā॑na॒: sūdai॑ramimīta॒ vedi॑m | tūrva॑yāṇo gū॒rtava॑castama॒: kṣodo॒ na reta॑ i॒taū॑ti siñcat || २ ||
मनो॒ न येषु॒ हव॑नेषु ति॒ग्मं विप॒: शच्या॑ वनु॒थो द्रव॑न्ता ।
आ यः शर्या॑भिस्तुविनृ॒म्णो अ॒स्याऽश्री॑णीता॒दिशं॒ गभ॑स्तौ ॥३॥
mano॒ na yeṣu॒ hava॑neṣu ti॒gmaṃ vipa॒: śacyā॑ vanu॒tho drava॑ntā | ā yaḥ śaryā॑bhistuvinṛ॒mṇo a॒syā’śrī॑ṇītā॒diśaṃ॒ gabha॑stau || ३ ||
कृ॒ष्णा यद्गोष्व॑रु॒णीषु॒ सीद॑द्दि॒वो नपा॑ताश्विना हुवे वाम् ।
वी॒तं मे॑ य॒ज्ञमा ग॑तं मे॒ अन्नं॑ वव॒न्वांसा॒ नेष॒मस्मृ॑तध्रू ॥४॥
kṛ॒ṣṇā yadgoṣva॑ru॒ṇīṣu॒ sīda॑ddi॒vo napā॑tāśvinā huve vām | vī॒taṃ me॑ ya॒jñamā ga॑taṃ me॒ annaṃ॑ vava॒nvāṃsā॒ neṣa॒masmṛ॑tadhrū || ४ ||
प्रथि॑ष्ट॒ यस्य॑ वी॒रक॑र्ममि॒ष्णदनु॑ष्ठितं॒ नु नर्यो॒ अपौ॑हत् ।
पुन॒स्तदा वृ॑हति॒ यत्क॒नाया॑ दुहि॒तुरा अनु॑भृतमन॒र्वा ॥५॥
prathi॑ṣṭa॒ yasya॑ vī॒raka॑rmami॒ṣṇadanu॑ṣṭhitaṃ॒ nu naryo॒ apau॑hat | puna॒stadā vṛ॑hati॒ yatka॒nāyā॑ duhi॒turā anu॑bhṛtamana॒rvā || ५ ||
म॒ध्या यत्कर्त्व॒मभ॑वद॒भीके॒ कामं॑ कृण्वा॒ने पि॒तरि॑ युव॒त्याम् ।
म॒ना॒नग्रेतो॑ जहतुर्वि॒यन्ता॒ सानौ॒ निषि॑क्तं सुकृ॒तस्य॒ योनौ॑ ॥६॥
ma॒dhyā yatkartva॒mabha॑vada॒bhīke॒ kāmaṃ॑ kṛṇvā॒ne pi॒tari॑ yuva॒tyām | ma॒nā॒nagreto॑ jahaturvi॒yantā॒ sānau॒ niṣi॑ktaṃ sukṛ॒tasya॒ yonau॑ || ६ ||
पि॒ता यत्स्वां दु॑हि॒तर॑मधि॒ष्कन्क्ष्म॒या रेत॑: संजग्मा॒नो नि षि॑ञ्चत् ।
स्वा॒ध्यो॑ऽजनय॒न्ब्रह्म॑ दे॒वा वास्तो॒ष्पतिं॑ व्रत॒पां निर॑तक्षन् ॥७॥
pi॒tā yatsvāṃ du॑hi॒tara॑madhi॒ṣkankṣma॒yā reta॑: saṃjagmā॒no ni ṣi॑ñcat | svā॒dhyo॑’janaya॒nbrahma॑ de॒vā vāsto॒ṣpatiṃ॑ vrata॒pāṃ nira॑takṣan || ७ ||
स ईं॒ वृषा॒ न फेन॑मस्यदा॒जौ स्मदा परै॒दप॑ द॒भ्रचे॑ताः ।
सर॑त्प॒दा न दक्षि॑णा परा॒वृङ्न ता नु मे॑ पृश॒न्यो॑ जगृभ्रे ॥८॥
sa īṃ॒ vṛṣā॒ na phena॑masyadā॒jau smadā parai॒dapa॑ da॒bhrace॑tāḥ | sara॑tpa॒dā na dakṣi॑ṇā parā॒vṛṅna tā nu me॑ pṛśa॒nyo॑ jagṛbhre || ८ ||
म॒क्षू न वह्नि॑: प्र॒जाया॑ उप॒ब्दिर॒ग्निं न न॒ग्न उप॑ सीद॒दूध॑: ।
सनि॑ते॒ध्मं सनि॑तो॒त वाजं॒ स ध॒र्ता ज॑ज्ञे॒ सह॑सा यवी॒युत् ॥९॥
ma॒kṣū na vahni॑: pra॒jāyā॑ upa॒bdira॒gniṃ na na॒gna upa॑ sīda॒dūdha॑: | sani॑te॒dhmaṃ sani॑to॒ta vājaṃ॒ sa dha॒rtā ja॑jñe॒ saha॑sā yavī॒yut || ९ ||
म॒क्षू क॒नाया॑: स॒ख्यं नव॑ग्वा ऋ॒तं वद॑न्त ऋ॒तयु॑क्तिमग्मन् ।
द्वि॒बर्ह॑सो॒ य उप॑ गो॒पमागु॑रदक्षि॒णासो॒ अच्यु॑ता दुदुक्षन् ॥१०॥
ma॒kṣū ka॒nāyā॑: sa॒khyaṃ nava॑gvā ṛ॒taṃ vada॑nta ṛ॒tayu॑ktimagman | dvi॒barha॑so॒ ya upa॑ go॒pamāgu॑radakṣi॒ṇāso॒ acyu॑tā dudukṣan || १० ||
म॒क्षू क॒नाया॑: स॒ख्यं नवी॑यो॒ राधो॒ न रेत॑ ऋ॒तमित्तु॑रण्यन् ।
शुचि॒ यत्ते॒ रेक्ण॒ आय॑जन्त सब॒र्दुघा॑या॒: पय॑ उ॒स्रिया॑याः ॥११॥
ma॒kṣū ka॒nāyā॑: sa॒khyaṃ navī॑yo॒ rādho॒ na reta॑ ṛ॒tamittu॑raṇyan | śuci॒ yatte॒ rekṇa॒ āya॑janta saba॒rdughā॑yā॒: paya॑ u॒sriyā॑yāḥ || ११ ||
प॒श्वा यत्प॒श्चा वियु॑ता बु॒धन्तेति॑ ब्रवीति व॒क्तरी॒ ररा॑णः ।
वसो॑र्वसु॒त्वा का॒रवो॑ऽने॒हा विश्वं॑ विवेष्टि॒ द्रवि॑ण॒मुप॒ क्षु ॥१२॥
pa॒śvā yatpa॒ścā viyu॑tā bu॒dhanteti॑ bravīti va॒ktarī॒ rarā॑ṇaḥ | vaso॑rvasu॒tvā kā॒ravo॑’ne॒hā viśvaṃ॑ viveṣṭi॒ dravi॑ṇa॒mupa॒ kṣu || १२ ||
तदिन्न्व॑स्य परि॒षद्वा॑नो अग्मन्पु॒रू सद॑न्तो नार्ष॒दं बि॑भित्सन् ।
वि शुष्ण॑स्य॒ संग्र॑थितमन॒र्वा वि॒दत्पु॑रुप्रजा॒तस्य॒ गुहा॒ यत् ॥१३॥
tadinnva॑sya pari॒ṣadvā॑no agmanpu॒rū sada॑nto nārṣa॒daṃ bi॑bhitsan | vi śuṣṇa॑sya॒ saṃgra॑thitamana॒rvā vi॒datpu॑ruprajā॒tasya॒ guhā॒ yat || १३ ||
भर्गो॑ ह॒ नामो॒त यस्य॑ दे॒वाः स्व१र्ण ये त्रि॑षध॒स्थे नि॑षे॒दुः ।
अ॒ग्निर्ह॒ नामो॒त जा॒तवे॑दाः श्रु॒धी नो॑ होतॠ॒तस्य॒ होता॒ध्रुक् ॥१४॥
bhargo॑ ha॒ nāmo॒ta yasya॑ de॒vāḥ sva१rṇa ye tri॑ṣadha॒sthe ni॑ṣe॒duḥ | a॒gnirha॒ nāmo॒ta jā॒tave॑dāḥ śru॒dhī no॑ hotaṝ॒tasya॒ hotā॒dhruk || १४ ||
उ॒त त्या मे॒ रौद्रा॑वर्चि॒मन्ता॒ नास॑त्याविन्द्र गू॒र्तये॒ यज॑ध्यै ।
म॒नु॒ष्वद्वृ॒क्तब॑र्हिषे॒ ररा॑णा म॒न्दू हि॒तप्र॑यसा वि॒क्षु यज्यू॑ ॥१५॥
u॒ta tyā me॒ raudrā॑varci॒mantā॒ nāsa॑tyāvindra gū॒rtaye॒ yaja॑dhyai | ma॒nu॒ṣvadvṛ॒ktaba॑rhiṣe॒ rarā॑ṇā ma॒ndū hi॒tapra॑yasā vi॒kṣu yajyū॑ || १५ ||
अ॒यं स्तु॒तो राजा॑ वन्दि वे॒धा अ॒पश्च॒ विप्र॑स्तरति॒ स्वसे॑तुः ।
स क॒क्षीव॑न्तं रेजय॒त्सो अ॒ग्निं ने॒मिं न च॒क्रमर्व॑तो रघु॒द्रु ॥१६॥
a॒yaṃ stu॒to rājā॑ vandi ve॒dhā a॒paśca॒ vipra॑starati॒ svase॑tuḥ | sa ka॒kṣīva॑ntaṃ rejaya॒tso a॒gniṃ ne॒miṃ na ca॒kramarva॑to raghu॒dru || १६ ||
स द्वि॒बन्धु॑र्वैतर॒णो यष्टा॑ सब॒र्धुं धे॒नुम॒स्वं॑ दु॒हध्यै॑ ।
सं यन्मि॒त्रावरु॑णा वृ॒ञ्ज उ॒क्थैर्ज्येष्ठे॑भिरर्य॒मणं॒ वरू॑थैः ॥१७॥
sa dvi॒bandhu॑rvaitara॒ṇo yaṣṭā॑ saba॒rdhuṃ dhe॒numa॒svaṃ॑ du॒hadhyai॑ | saṃ yanmi॒trāvaru॑ṇā vṛ॒ñja u॒kthairjyeṣṭhe॑bhirarya॒maṇaṃ॒ varū॑thaiḥ || १७ ||
तद्ब॑न्धुः सू॒रिर्दि॒वि ते॑ धियं॒धा नाभा॒नेदि॑ष्ठो रपति॒ प्र वेन॑न् ।
सा नो॒ नाभि॑: पर॒मास्य वा॑ घा॒ऽहं तत्प॒श्चा क॑ति॒थश्चि॑दास ॥१८॥
tadba॑ndhuḥ sū॒rirdi॒vi te॑ dhiyaṃ॒dhā nābhā॒nedi॑ṣṭho rapati॒ pra vena॑n | sā no॒ nābhi॑: para॒māsya vā॑ ghā॒’haṃ tatpa॒ścā ka॑ti॒thaści॑dāsa || १८ ||
इ॒यं मे॒ नाभि॑रि॒ह मे॑ स॒धस्थ॑मि॒मे मे॑ दे॒वा अ॒यम॑स्मि॒ सर्व॑: ।
द्वि॒जा अह॑ प्रथम॒जा ऋ॒तस्ये॒दं धे॒नुर॑दुह॒ज्जाय॑माना ॥१९॥
i॒yaṃ me॒ nābhi॑ri॒ha me॑ sa॒dhastha॑mi॒me me॑ de॒vā a॒yama॑smi॒ sarva॑: | dvi॒jā aha॑ prathama॒jā ṛ॒tasye॒daṃ dhe॒nura॑duha॒jjāya॑mānā || १९ ||
अधा॑सु म॒न्द्रो अ॑र॒तिर्वि॒भावाऽव॑ स्यति द्विवर्त॒निर्व॑ने॒षाट् ।
ऊ॒र्ध्वा यच्छ्रेणि॒र्न शिशु॒र्दन्म॒क्षू स्थि॒रं शे॑वृ॒धं सू॑त मा॒ता ॥२०॥
adhā॑su ma॒ndro a॑ra॒tirvi॒bhāvā’va॑ syati dvivarta॒nirva॑ne॒ṣāṭ | ū॒rdhvā yacchreṇi॒rna śiśu॒rdanma॒kṣū sthi॒raṃ śe॑vṛ॒dhaṃ sū॑ta mā॒tā || २० ||
अधा॒ गाव॒ उप॑मातिं क॒नाया॒ अनु॑ श्वा॒न्तस्य॒ कस्य॑ चि॒त्परे॑युः ।
श्रु॒धि त्वं सु॑द्रविणो न॒स्त्वं या॑ळाश्व॒घ्नस्य॑ वावृधे सू॒नृता॑भिः ॥२१॥
adhā॒ gāva॒ upa॑mātiṃ ka॒nāyā॒ anu॑ śvā॒ntasya॒ kasya॑ ci॒tpare॑yuḥ | śru॒dhi tvaṃ su॑draviṇo na॒stvaṃ yā॑ḷāśva॒ghnasya॑ vāvṛdhe sū॒nṛtā॑bhiḥ || २१ ||
अध॒ त्वमि॑न्द्र वि॒द्ध्य१स्मान्म॒हो रा॒ये नृ॑पते॒ वज्र॑बाहुः ।
रक्षा॑ च नो म॒घोन॑: पा॒हि सू॒रीन॑ने॒हस॑स्ते हरिवो अ॒भिष्टौ॑ ॥२२॥
adha॒ tvami॑ndra vi॒ddhya१smānma॒ho rā॒ye nṛ॑pate॒ vajra॑bāhuḥ | rakṣā॑ ca no ma॒ghona॑: pā॒hi sū॒rīna॑ne॒hasa॑ste harivo a॒bhiṣṭau॑ || २२ ||
अध॒ यद्रा॑जाना॒ गवि॑ष्टौ॒ सर॑त्सर॒ण्युः का॒रवे॑ जर॒ण्युः ।
विप्र॒: प्रेष्ठ॒: स ह्ये॑षां ब॒भूव॒ परा॑ च॒ वक्ष॑दु॒त प॑र्षदेनान् ॥२३॥
adha॒ yadrā॑jānā॒ gavi॑ṣṭau॒ sara॑tsara॒ṇyuḥ kā॒rave॑ jara॒ṇyuḥ | vipra॒: preṣṭha॒: sa hye॑ṣāṃ ba॒bhūva॒ parā॑ ca॒ vakṣa॑du॒ta pa॑rṣadenān || २३ ||
अधा॒ न्व॑स्य॒ जेन्य॑स्य पु॒ष्टौ वृथा॒ रेभ॑न्त ईमहे॒ तदू॒ नु ।
स॒र॒ण्युर॑स्य सू॒नुरश्वो॒ विप्र॑श्चासि॒ श्रव॑सश्च सा॒तौ ॥२४॥
adhā॒ nva॑sya॒ jenya॑sya pu॒ṣṭau vṛthā॒ rebha॑nta īmahe॒ tadū॒ nu | sa॒ra॒ṇyura॑sya sū॒nuraśvo॒ vipra॑ścāsi॒ śrava॑saśca sā॒tau || २४ ||
यु॒वोर्यदि॑ स॒ख्याया॒स्मे शर्धा॑य॒ स्तोमं॑ जुजु॒षे नम॑स्वान् ।
वि॒श्वत्र॒ यस्मि॒न्ना गिर॑: समी॒चीः पू॒र्वीव॑ गा॒तुर्दाश॑त्सू॒नृता॑यै ॥२५॥
yu॒voryadi॑ sa॒khyāyā॒sme śardhā॑ya॒ stomaṃ॑ juju॒ṣe nama॑svān | vi॒śvatra॒ yasmi॒nnā gira॑: samī॒cīḥ pū॒rvīva॑ gā॒turdāśa॑tsū॒nṛtā॑yai || २५ ||
स गृ॑णा॒नो अ॒द्भिर्दे॒ववा॒निति॑ सु॒बन्धु॒र्नम॑सा सू॒क्तैः ।
वर्ध॑दु॒क्थैर्वचो॑भि॒रा हि नू॒नं व्यध्वै॑ति॒ पय॑स उ॒स्रिया॑याः ॥२६॥
sa gṛ॑ṇā॒no a॒dbhirde॒vavā॒niti॑ su॒bandhu॒rnama॑sā sū॒ktaiḥ | vardha॑du॒kthairvaco॑bhi॒rā hi nū॒naṃ vyadhvai॑ti॒ paya॑sa u॒sriyā॑yāḥ || २६ ||
त ऊ॒ षु णो॑ म॒हो य॑जत्रा भू॒त दे॑वास ऊ॒तये॑ स॒जोषा॑: ।
ये वाजाँ॒ अन॑यता वि॒यन्तो॒ ये स्था नि॑चे॒तारो॒ अमू॑राः ॥२७॥
ta ū॒ ṣu ṇo॑ ma॒ho ya॑jatrā bhū॒ta de॑vāsa ū॒taye॑ sa॒joṣā॑: | ye vājām॒̐ ana॑yatā vi॒yanto॒ ye sthā ni॑ce॒tāro॒ amū॑rāḥ || २७ ||