EeseDharmaSanātana Library
864मण्डल 10 · सूक्त 27
24 shlokअस॒त्सु मे॑ जरित॒: साभि॑वे॒गो यत्सु॑न्व॒ते यज॑मानाय॒ शिक्ष॑म् ।
अना॑शीर्दाम॒हम॑स्मि प्रह॒न्ता स॑त्य॒ध्वृतं॑ वृजिना॒यन्त॑मा॒भुम् ॥१॥
asa॒tsu me॑ jarita॒: sābhi॑ve॒go yatsu॑nva॒te yaja॑mānāya॒ śikṣa॑m | anā॑śīrdāma॒hama॑smi praha॒ntā sa॑tya॒dhvṛtaṃ॑ vṛjinā॒yanta॑mā॒bhum || १ ||
यदीद॒हं यु॒धये॑ सं॒नया॒न्यदे॑वयून्त॒न्वा॒३ शूशु॑जानान् ।
अ॒मा ते॒ तुम्रं॑ वृष॒भं प॑चानि ती॒व्रं सु॒तं प॑ञ्चद॒शं नि षि॑ञ्चम् ॥२॥
yadīda॒haṃ yu॒dhaye॑ saṃ॒nayā॒nyade॑vayūnta॒nvā॒३ śūśu॑jānān | a॒mā te॒ tumraṃ॑ vṛṣa॒bhaṃ pa॑cāni tī॒vraṃ su॒taṃ pa॑ñcada॒śaṃ ni ṣi॑ñcam || २ ||
नाहं तं वे॑द॒ य इति॒ ब्रवी॒त्यदे॑वयून्त्स॒मर॑णे जघ॒न्वान् ।
य॒दावाख्य॑त्स॒मर॑ण॒मृघा॑व॒दादिद्ध॑ मे वृष॒भा प्र ब्रु॑वन्ति ॥३॥
nāhaṃ taṃ ve॑da॒ ya iti॒ bravī॒tyade॑vayūntsa॒mara॑ṇe jagha॒nvān | ya॒dāvākhya॑tsa॒mara॑ṇa॒mṛghā॑va॒dādiddha॑ me vṛṣa॒bhā pra bru॑vanti || ३ ||
यदज्ञा॑तेषु वृ॒जने॒ष्वासं॒ विश्वे॑ स॒तो म॒घवा॑नो म आसन् ।
जि॒नामि॒ वेत्क्षेम॒ आ सन्त॑मा॒भुं प्र तं क्षि॑णां॒ पर्व॑ते पाद॒गृह्य॑ ॥४॥
yadajñā॑teṣu vṛ॒jane॒ṣvāsaṃ॒ viśve॑ sa॒to ma॒ghavā॑no ma āsan | ji॒nāmi॒ vetkṣema॒ ā santa॑mā॒bhuṃ pra taṃ kṣi॑ṇāṃ॒ parva॑te pāda॒gṛhya॑ || ४ ||
न वा उ॒ मां वृ॒जने॑ वारयन्ते॒ न पर्व॑तासो॒ यद॒हं म॑न॒स्ये ।
मम॑ स्व॒नात्कृ॑धु॒कर्णो॑ भयात ए॒वेदनु॒ द्यून्कि॒रण॒: समे॑जात् ॥५॥
na vā u॒ māṃ vṛ॒jane॑ vārayante॒ na parva॑tāso॒ yada॒haṃ ma॑na॒sye | mama॑ sva॒nātkṛ॑dhu॒karṇo॑ bhayāta e॒vedanu॒ dyūnki॒raṇa॒: same॑jāt || ५ ||
दर्श॒न्न्वत्र॑ शृत॒पाँ अ॑नि॒न्द्रान्बा॑हु॒क्षद॒: शर॑वे॒ पत्य॑मानान् ।
घृषुं॑ वा॒ ये नि॑नि॒दुः सखा॑य॒मध्यू॒ न्वे॑षु प॒वयो॑ ववृत्युः ॥६॥
darśa॒nnvatra॑ śṛta॒pām̐ a॑ni॒ndrānbā॑hu॒kṣada॒: śara॑ve॒ patya॑mānān | ghṛṣuṃ॑ vā॒ ye ni॑ni॒duḥ sakhā॑ya॒madhyū॒ nve॑ṣu pa॒vayo॑ vavṛtyuḥ || ६ ||
अभू॒र्वौक्षी॒र्व्यु१ आयु॑रान॒ड्दर्ष॒न्नु पूर्वो॒ अप॑रो॒ नु द॑र्षत् ।
द्वे प॒वस्ते॒ परि॒ तं न भू॑तो॒ यो अ॒स्य पा॒रे रज॑सो वि॒वेष॑ ॥७॥
abhū॒rvaukṣī॒rvyu१ āyu॑rāna॒ḍdarṣa॒nnu pūrvo॒ apa॑ro॒ nu da॑rṣat | dve pa॒vaste॒ pari॒ taṃ na bhū॑to॒ yo a॒sya pā॒re raja॑so vi॒veṣa॑ || ७ ||
गावो॒ यवं॒ प्रयु॑ता अ॒र्यो अ॑क्ष॒न्ता अ॑पश्यं स॒हगो॑पा॒श्चर॑न्तीः ।
हवा॒ इद॒र्यो अ॒भित॒: समा॑य॒न्किय॑दासु॒ स्वप॑तिश्छन्दयाते ॥८॥
gāvo॒ yavaṃ॒ prayu॑tā a॒ryo a॑kṣa॒ntā a॑paśyaṃ sa॒hago॑pā॒ścara॑ntīḥ | havā॒ ida॒ryo a॒bhita॒: samā॑ya॒nkiya॑dāsu॒ svapa॑tiśchandayāte || ८ ||
सं यद्वयं॑ यव॒सादो॒ जना॑नाम॒हं य॒वाद॑ उ॒र्वज्रे॑ अ॒न्तः ।
अत्रा॑ यु॒क्तो॑ऽवसा॒तार॑मिच्छा॒दथो॒ अयु॑क्तं युनजद्वव॒न्वान् ॥९॥
saṃ yadvayaṃ॑ yava॒sādo॒ janā॑nāma॒haṃ ya॒vāda॑ u॒rvajre॑ a॒ntaḥ | atrā॑ yu॒kto॑’vasā॒tāra॑micchā॒datho॒ ayu॑ktaṃ yunajadvava॒nvān || ९ ||
अत्रेदु॑ मे मंससे स॒त्यमु॒क्तं द्वि॒पाच्च॒ यच्चतु॑ष्पात्संसृ॒जानि॑ ।
स्त्री॒भिर्यो अत्र॒ वृष॑णं पृत॒न्यादयु॑द्धो अस्य॒ वि भ॑जानि॒ वेद॑: ॥१०॥
atredu॑ me maṃsase sa॒tyamu॒ktaṃ dvi॒pācca॒ yaccatu॑ṣpātsaṃsṛ॒jāni॑ | strī॒bhiryo atra॒ vṛṣa॑ṇaṃ pṛta॒nyādayu॑ddho asya॒ vi bha॑jāni॒ veda॑: || १० ||
यस्या॑न॒क्षा दु॑हि॒ता जात्वास॒ कस्तां वि॒द्वाँ अ॒भि म॑न्याते अ॒न्धाम् ।
क॒त॒रो मे॒निं प्रति॒ तं मु॑चाते॒ य ईं॒ वहा॑ते॒ य ईं॑ वा वरे॒यात् ॥११॥
yasyā॑na॒kṣā du॑hi॒tā jātvāsa॒ kastāṃ vi॒dvām̐ a॒bhi ma॑nyāte a॒ndhām | ka॒ta॒ro me॒niṃ prati॒ taṃ mu॑cāte॒ ya īṃ॒ vahā॑te॒ ya īṃ॑ vā vare॒yāt || ११ ||
किय॑ती॒ योषा॑ मर्य॒तो व॑धू॒योः परि॑प्रीता॒ पन्य॑सा॒ वार्ये॑ण ।
भ॒द्रा व॒धूर्भ॑वति॒ यत्सु॒पेशा॑: स्व॒यं सा मि॒त्रं व॑नुते॒ जने॑ चित् ॥१२॥
kiya॑tī॒ yoṣā॑ marya॒to va॑dhū॒yoḥ pari॑prītā॒ panya॑sā॒ vārye॑ṇa | bha॒drā va॒dhūrbha॑vati॒ yatsu॒peśā॑: sva॒yaṃ sā mi॒traṃ va॑nute॒ jane॑ cit || १२ ||
प॒त्तो ज॑गार प्र॒त्यञ्च॑मत्ति शी॒र्ष्णा शिर॒: प्रति॑ दधौ॒ वरू॑थम् ।
आसी॑न ऊ॒र्ध्वामु॒पसि॑ क्षिणाति॒ न्य॑ङ्ङुत्ता॒नामन्वे॑ति॒ भूमि॑म् ॥१३॥
pa॒tto ja॑gāra pra॒tyañca॑matti śī॒rṣṇā śira॒: prati॑ dadhau॒ varū॑tham | āsī॑na ū॒rdhvāmu॒pasi॑ kṣiṇāti॒ nya॑ṅṅuttā॒nāmanve॑ti॒ bhūmi॑m || १३ ||
बृ॒हन्न॑च्छा॒यो अ॑पला॒शो अर्वा॑ त॒स्थौ मा॒ता विषि॑तो अत्ति॒ गर्भ॑: ।
अ॒न्यस्या॑ व॒त्सं रि॑ह॒ती मि॑माय॒ कया॑ भु॒वा नि द॑धे धे॒नुरूध॑: ॥१४॥
bṛ॒hanna॑cchā॒yo a॑palā॒śo arvā॑ ta॒sthau mā॒tā viṣi॑to atti॒ garbha॑: | a॒nyasyā॑ va॒tsaṃ ri॑ha॒tī mi॑māya॒ kayā॑ bhu॒vā ni da॑dhe dhe॒nurūdha॑: || १४ ||
स॒प्त वी॒रासो॑ अध॒रादुदा॑यन्न॒ष्टोत्त॒रात्ता॒त्सम॑जग्मिर॒न्ते ।
नव॑ प॒श्चाता॑त्स्थिवि॒मन्त॑ आय॒न्दश॒ प्राक्सानु॒ वि ति॑र॒न्त्यश्न॑: ॥१५॥
sa॒pta vī॒rāso॑ adha॒rādudā॑yanna॒ṣṭotta॒rāttā॒tsama॑jagmira॒nte | nava॑ pa॒ścātā॑tsthivi॒manta॑ āya॒ndaśa॒ prāksānu॒ vi ti॑ra॒ntyaśna॑: || १५ ||
द॒शा॒नामेकं॑ कपि॒लं स॑मा॒नं तं हि॑न्वन्ति॒ क्रत॑वे॒ पार्या॑य ।
गर्भं॑ मा॒ता सुधि॑तं व॒क्षणा॒स्ववे॑नन्तं तु॒षय॑न्ती बिभर्ति ॥१६॥
da॒śā॒nāmekaṃ॑ kapi॒laṃ sa॑mā॒naṃ taṃ hi॑nvanti॒ krata॑ve॒ pāryā॑ya | garbhaṃ॑ mā॒tā sudhi॑taṃ va॒kṣaṇā॒svave॑nantaṃ tu॒ṣaya॑ntī bibharti || १६ ||
पीवा॑नं मे॒षम॑पचन्त वी॒रा न्यु॑प्ता अ॒क्षा अनु॑ दी॒व आ॑सन् ।
द्वा धनुं॑ बृह॒तीम॒प्स्व१न्तः प॒वित्र॑वन्ता चरतः पु॒नन्ता॑ ॥१७॥
pīvā॑naṃ me॒ṣama॑pacanta vī॒rā nyu॑ptā a॒kṣā anu॑ dī॒va ā॑san | dvā dhanuṃ॑ bṛha॒tīma॒psva१ntaḥ pa॒vitra॑vantā carataḥ pu॒nantā॑ || १७ ||
वि क्रो॑श॒नासो॒ विष्व॑ञ्च आय॒न्पचा॑ति॒ नेमो॑ न॒हि पक्ष॑द॒र्धः ।
अ॒यं मे॑ दे॒वः स॑वि॒ता तदा॑ह॒ द्र्व॑न्न॒ इद्व॑नवत्स॒र्पिर॑न्नः ॥१८॥
vi kro॑śa॒nāso॒ viṣva॑ñca āya॒npacā॑ti॒ nemo॑ na॒hi pakṣa॑da॒rdhaḥ | a॒yaṃ me॑ de॒vaḥ sa॑vi॒tā tadā॑ha॒ drva॑nna॒ idva॑navatsa॒rpira॑nnaḥ || १८ ||
अप॑श्यं॒ ग्रामं॒ वह॑मानमा॒राद॑च॒क्रया॑ स्व॒धया॒ वर्त॑मानम् ।
सिष॑क्त्य॒र्यः प्र यु॒गा जना॑नां स॒द्यः शि॒श्ना प्र॑मिना॒नो नवी॑यान् ॥१९॥
apa॑śyaṃ॒ grāmaṃ॒ vaha॑mānamā॒rāda॑ca॒krayā॑ sva॒dhayā॒ varta॑mānam | siṣa॑ktya॒ryaḥ pra yu॒gā janā॑nāṃ sa॒dyaḥ śi॒śnā pra॑minā॒no navī॑yān || १९ ||
ए॒तौ मे॒ गावौ॑ प्रम॒रस्य॑ यु॒क्तौ मो षु प्र से॑धी॒र्मुहु॒रिन्म॑मन्धि ।
आप॑श्चिदस्य॒ वि न॑श॒न्त्यर्थं॒ सूर॑श्च म॒र्क उप॑रो बभू॒वान् ॥२०॥
e॒tau me॒ gāvau॑ prama॒rasya॑ yu॒ktau mo ṣu pra se॑dhī॒rmuhu॒rinma॑mandhi | āpa॑ścidasya॒ vi na॑śa॒ntyarthaṃ॒ sūra॑śca ma॒rka upa॑ro babhū॒vān || २० ||
अ॒यं यो वज्र॑: पुरु॒धा विवृ॑त्तो॒ऽवः सूर्य॑स्य बृह॒तः पुरी॑षात् ।
श्रव॒ इदे॒ना प॒रो अ॒न्यद॑स्ति॒ तद॑व्य॒थी ज॑रि॒माण॑स्तरन्ति ॥२१॥
a॒yaṃ yo vajra॑: puru॒dhā vivṛ॑tto॒’vaḥ sūrya॑sya bṛha॒taḥ purī॑ṣāt | śrava॒ ide॒nā pa॒ro a॒nyada॑sti॒ tada॑vya॒thī ja॑ri॒māṇa॑staranti || २१ ||
वृ॒क्षेवृ॑क्षे॒ निय॑ता मीमय॒द्गौस्ततो॒ वय॒: प्र प॑तान्पूरु॒षाद॑: ।
अथे॒दं विश्वं॒ भुव॑नं भयात॒ इन्द्रा॑य सु॒न्वदृष॑ये च॒ शिक्ष॑त् ॥२२॥
vṛ॒kṣevṛ॑kṣe॒ niya॑tā mīmaya॒dgaustato॒ vaya॒: pra pa॑tānpūru॒ṣāda॑: | athe॒daṃ viśvaṃ॒ bhuva॑naṃ bhayāta॒ indrā॑ya su॒nvadṛṣa॑ye ca॒ śikṣa॑t || २२ ||
दे॒वानां॒ माने॑ प्रथ॒मा अ॑तिष्ठन्कृ॒न्तत्रा॑देषा॒मुप॑रा॒ उदा॑यन् ।
त्रय॑स्तपन्ति पृथि॒वीम॑नू॒पा द्वा बृबू॑कं वहत॒: पुरी॑षम् ॥२३॥
de॒vānāṃ॒ māne॑ pratha॒mā a॑tiṣṭhankṛ॒ntatrā॑deṣā॒mupa॑rā॒ udā॑yan | traya॑stapanti pṛthi॒vīma॑nū॒pā dvā bṛbū॑kaṃ vahata॒: purī॑ṣam || २३ ||
सा ते॑ जी॒वातु॑रु॒त तस्य॑ विद्धि॒ मा स्मै॑ता॒दृगप॑ गूहः सम॒र्ये ।
आ॒विः स्व॑: कृणु॒ते गूह॑ते बु॒सं स पा॒दुर॑स्य नि॒र्णिजो॒ न मु॑च्यते ॥२४॥
sā te॑ jī॒vātu॑ru॒ta tasya॑ viddhi॒ mā smai॑tā॒dṛgapa॑ gūhaḥ sama॒rye | ā॒viḥ sva॑: kṛṇu॒te gūha॑te bu॒saṃ sa pā॒dura॑sya ni॒rṇijo॒ na mu॑cyate || २४ ||