२० कण्वो घौरः। अग्निः, १३-१४ यूपो वा। प्रगाथः – विषमा बृहत्यः, समाः सतोबृहंत्यः (१३ उपरिष्टाद् बृहती। ऐ० ब्रा० २-२ चरणच्छेदः)
प्र वो॑ य॒ह्वं पु॑रू॒णां वि॒शां दे॑वय॒तीना॑म् ।
अ॒ग्निं सू॒क्तेभि॒र्वचो॑भिरीमहे॒ यं सी॒मिद॒न्य ईळ॑ते ॥१॥
जना॑सो अ॒ग्निं द॑धिरे सहो॒वृधं॑ ह॒विष्म॑न्तो विधेम ते ।
स त्वं नो॑ अ॒द्य सु॒मना॑ इ॒हावि॒ता भवा॒ वाजे॑षु सन्त्य ॥२॥
प्र त्वा॑ दू॒तं वृ॑णीमहे॒ होता॑रं वि॒श्ववे॑दसम् ।
म॒हस्ते॑ स॒तो वि च॑रन्त्य॒र्चयो॑ दि॒वि स्पृ॑शन्ति भा॒नव॑: ॥३॥
दे॒वास॑स्त्वा॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा सं दू॒तं प्र॒त्नमि॑न्धते ।
विश्वं॒ सो अ॑ग्ने जयति॒ त्वया॒ धनं॒ यस्ते॑ द॒दाश॒ मर्त्य॑: ॥४॥
म॒न्द्रो होता॑ गृ॒हप॑ति॒रग्ने॑ दू॒तो वि॒शाम॑सि ।
त्वे विश्वा॒ संग॑तानि व्र॒ता ध्रु॒वा यानि॑ दे॒वा अकृ॑ण्वत ॥५॥
त्वे इद॑ग्ने सु॒भगे॑ यविष्ठ्य॒ विश्व॒मा हू॑यते ह॒विः ।
स त्वं नो॑ अ॒द्य सु॒मना॑ उ॒ताप॒रं यक्षि॑ दे॒वान्त्सु॒वीर्या॑ ॥६॥
तं घे॑मि॒त्था न॑म॒स्विन॒ उप॑ स्व॒राज॑मासते ।
होत्रा॑भिर॒ग्निं मनु॑ष॒: समि॑न्धते तिति॒र्वांसो॒ अति॒ स्रिध॑: ॥७॥
घ्नन्तो॑ वृ॒त्रम॑तर॒न् रोद॑सी अ॒प उ॒रु क्षया॑य चक्रिरे ।
भुव॒त् कण्वे॒ वृषा॑ द्यु॒म्न्याहु॑त॒: क्रन्द॒दश्वो॒ गवि॑ष्टिषु ॥८॥
सं सी॑दस्व म॒हाँ अ॑सि॒ शोच॑स्व देव॒वीत॑मः ।
वि धू॒मम॑ग्ने अरु॒षं मि॑येध्य सृ॒ज प्र॑शस्त दर्श॒तम् ॥९॥
यं त्वा॑ दे॒वासो॒ मन॑वे द॒धुरि॒ह यजि॑ष्ठं हव्यवाहन ।
यं कण्वो॒ मेध्या॑तिथिर्धन॒स्पृतं॒ यं वृषा॒ यमु॑पस्तु॒तः ॥१०॥
यम॒ग्निं मेध्या॑तिथि॒: कण्व॑ ई॒ध ऋ॒तादधि॑ ।
तस्य॒ प्रेषो॑ दीदियु॒स्तमि॒मा ऋच॒स् तम॒ग्निं व॑र्धयामसि ॥११॥
रा॒यस्पू॑र्धि स्वधा॒वोऽस्ति॒ हि ते ऽग्ने॑ दे॒वेष्वाप्य॑म् ।
त्वं वाज॑स्य॒ श्रुत्य॑स्य राजसि॒ स नो॑ मृळ म॒हाँ अ॑सि ॥१२॥
ऊ॒र्ध्व ऊ॒ षु ण॑ ऊ॒तये॒ तिष्ठा॑ दे॒वो न स॑वि॒ता ।
ऊ॒र्ध्वो वाज॑स्य॒ सनि॑ता॒ यद॒ञ्जिभि॑र्वा॒घद्भि॑र्वि॒ह्वया॑महे ॥१३॥
ऊ॒र्ध्वो न॑: पा॒ह्यंह॑सो॒ नि के॒तुना॒ विश्वं॒ सम॒त्रिणं॑ दह ।
कृ॒धी न॑ ऊ॒र्ध्वाञ्च॒रथा॑य जी॒वसे॑ वि॒दा दे॒वेषु॑ नो॒ दुव॑: ॥१४॥
पा॒हि नो॑ अग्ने र॒क्षस॑: पा॒हि धू॒र्तेररा॑व्णः ।
पा॒हि रीष॑त उ॒त वा॒ जिघां॑सतो॒ बृह॑द्भानो॒ यवि॑ष्ठ्य ॥१५॥
घ॒नेव॒ विष्व॒ग्वि ज॒ह्यरा॑व्ण॒स् तपु॑र्जम्भ॒ यो अ॑स्म॒ध्रुक् ।
यो मर्त्य॒: शिशी॑ते॒ अत्य॒क्तुभि॒र्मा न॒: स रि॒पुरी॑शत ॥१६॥
अ॒ग्निर्व॑व्ने सु॒वीर्य॑म॒ग्निः कण्वा॑य॒ सौभ॑गम् ।
अ॒ग्निः प्राव॑न् मि॒त्रोत मेध्या॑तिथिम॒ग्निः सा॒ता उ॑पस्तु॒तम् ॥१७॥
अ॒ग्निना॑ तु॒र्वशं॒ यदुं॑ परा॒वत॑ उ॒ग्रादे॑वं हवामहे ।
अ॒ग्निर्न॑य॒न्नव॑वास्त्वं बृ॒हद्र॑थं तु॒र्वीतिं॒ दस्य॑वे॒ सह॑: ॥१८॥
नि त्वाम॑ग्ने॒ मनु॑र्दधे॒ ज्योति॒र्जना॑य॒ शश्व॑ते ।
दी॒देथ॒ कण्व॑ ऋ॒तजा॑त उक्षि॒तो यं न॑म॒स्यन्ति॑ कृ॒ष्टय॑: ॥१९॥
त्वे॒षासो॑ अ॒ग्नेरम॑वन्तो अ॒र्चयो॑ भी॒मासो॒ न प्रती॑तये ।
र॒क्ष॒स्विन॒: सद॒मिद् या॑तु॒माव॑तो॒ विश्वं॒ सम॒त्रिणं॑ दह ॥२०॥
२० kaṇvo ghauraḥ | agniḥ, १३-१४ yūpo vā | pragāthaḥ – viṣamā bṛhatyaḥ, samāḥ satobṛhaṃtyaḥ (१३ upariṣṭād bṛhatī | ai० brā० २-२ caraṇacchedaḥ) pra vo॑ ya॒hvaṃ pu॑rū॒ṇāṃ vi॒śāṃ de॑vaya॒tīnā॑m | a॒gniṃ sū॒ktebhi॒rvaco॑bhirīmahe॒ yaṃ sī॒mida॒nya īḷa॑te || १ || janā॑so a॒gniṃ da॑dhire saho॒vṛdhaṃ॑ ha॒viṣma॑nto vidhema te | sa tvaṃ no॑ a॒dya su॒manā॑ i॒hāvi॒tā bhavā॒ vāje॑ṣu santya || २ || pra tvā॑ dū॒taṃ vṛ॑ṇīmahe॒ hotā॑raṃ vi॒śvave॑dasam | ma॒haste॑ sa॒to vi ca॑rantya॒rcayo॑ di॒vi spṛ॑śanti bhā॒nava॑: || ३ || de॒vāsa॑stvā॒ varu॑ṇo mi॒tro a॑rya॒mā saṃ dū॒taṃ pra॒tnami॑ndhate | viśvaṃ॒ so a॑gne jayati॒ tvayā॒ dhanaṃ॒ yaste॑ da॒dāśa॒ martya॑: || ४ || ma॒ndro hotā॑ gṛ॒hapa॑ti॒ragne॑ dū॒to vi॒śāma॑si | tve viśvā॒ saṃga॑tāni vra॒tā dhru॒vā yāni॑ de॒vā akṛ॑ṇvata || ५ || tve ida॑gne su॒bhage॑ yaviṣṭhya॒ viśva॒mā hū॑yate ha॒viḥ | sa tvaṃ no॑ a॒dya su॒manā॑ u॒tāpa॒raṃ yakṣi॑ de॒vāntsu॒vīryā॑ || ६ || taṃ ghe॑mi॒tthā na॑ma॒svina॒ upa॑ sva॒rāja॑māsate | hotrā॑bhira॒gniṃ manu॑ṣa॒: sami॑ndhate titi॒rvāṃso॒ ati॒ sridha॑: || ७ || ghnanto॑ vṛ॒trama॑tara॒n roda॑sī a॒pa u॒ru kṣayā॑ya cakrire | bhuva॒t kaṇve॒ vṛṣā॑ dyu॒mnyāhu॑ta॒: kranda॒daśvo॒ gavi॑ṣṭiṣu || ८ || saṃ sī॑dasva ma॒hām̐ a॑si॒ śoca॑sva deva॒vīta॑maḥ | vi dhū॒mama॑gne aru॒ṣaṃ mi॑yedhya sṛ॒ja pra॑śasta darśa॒tam || ९ || yaṃ tvā॑ de॒vāso॒ mana॑ve da॒dhuri॒ha yaji॑ṣṭhaṃ havyavāhana | yaṃ kaṇvo॒ medhyā॑tithirdhana॒spṛtaṃ॒ yaṃ vṛṣā॒ yamu॑pastu॒taḥ || १० || yama॒gniṃ medhyā॑tithi॒: kaṇva॑ ī॒dha ṛ॒tādadhi॑ | tasya॒ preṣo॑ dīdiyu॒stami॒mā ṛca॒s tama॒gniṃ va॑rdhayāmasi || ११ || rā॒yaspū॑rdhi svadhā॒vo’sti॒ hi te ’gne॑ de॒veṣvāpya॑m | tvaṃ vāja॑sya॒ śrutya॑sya rājasi॒ sa no॑ mṛḷa ma॒hām̐ a॑si || १२ || ū॒rdhva ū॒ ṣu ṇa॑ ū॒taye॒ tiṣṭhā॑ de॒vo na sa॑vi॒tā | ū॒rdhvo vāja॑sya॒ sani॑tā॒ yada॒ñjibhi॑rvā॒ghadbhi॑rvi॒hvayā॑mahe || १३ || ū॒rdhvo na॑: pā॒hyaṃha॑so॒ ni ke॒tunā॒ viśvaṃ॒ sama॒triṇaṃ॑ daha | kṛ॒dhī na॑ ū॒rdhvāñca॒rathā॑ya jī॒vase॑ vi॒dā de॒veṣu॑ no॒ duva॑: || १४ || pā॒hi no॑ agne ra॒kṣasa॑: pā॒hi dhū॒rterarā॑vṇaḥ | pā॒hi rīṣa॑ta u॒ta vā॒ jighāṃ॑sato॒ bṛha॑dbhāno॒ yavi॑ṣṭhya || १५ || gha॒neva॒ viṣva॒gvi ja॒hyarā॑vṇa॒s tapu॑rjambha॒ yo a॑sma॒dhruk | yo martya॒: śiśī॑te॒ atya॒ktubhi॒rmā na॒: sa ri॒purī॑śata || १६ || a॒gnirva॑vne su॒vīrya॑ma॒gniḥ kaṇvā॑ya॒ saubha॑gam | a॒gniḥ prāva॑n mi॒trota medhyā॑tithima॒gniḥ sā॒tā u॑pastu॒tam || १७ || a॒gninā॑ tu॒rvaśaṃ॒ yaduṃ॑ parā॒vata॑ u॒grāde॑vaṃ havāmahe | a॒gnirna॑ya॒nnava॑vāstvaṃ bṛ॒hadra॑thaṃ tu॒rvītiṃ॒ dasya॑ve॒ saha॑: || १८ || ni tvāma॑gne॒ manu॑rdadhe॒ jyoti॒rjanā॑ya॒ śaśva॑te | dī॒detha॒ kaṇva॑ ṛ॒tajā॑ta ukṣi॒to yaṃ na॑ma॒syanti॑ kṛ॒ṣṭaya॑: || १९ || tve॒ṣāso॑ a॒gnerama॑vanto a॒rcayo॑ bhī॒māso॒ na pratī॑taye | ra॒kṣa॒svina॒: sada॒mid yā॑tu॒māva॑to॒ viśvaṃ॒ sama॒triṇaṃ॑ daha || २० ||