५२ दीर्घतमा औचथ्यः। १-४१ विश्वे देवाः, ४२ आद्यर्धर्चस्य वाक्, द्वितीयस्य आपः, ४३ आद्यर्धर्चस्य शकधूमः, द्वितीयस्य सोमः, ४४ केशिनः (अग्निः सूर्यो वायुश्च,) ४५ वाक्, ४६-४७ सूर्यः, ४८ संवत्सर कालचक्रम्,४९ सरस्वती, ५० साध्याः, ५१ सूर्यः, पर्जन्याग्नयो वा, ५२ सरस्वान्, सूर्यो वा। त्रिष्टुप् १२, १५, २३, २९, ३६, ४१ जगती, ४२ प्रस्तार पंक्तिः, ५१ अनुष्टप्।
अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्न॑: ।
तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रम् ॥१॥
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा ।
त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः ॥२॥
इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑ह॒न्त्यश्वा॑: ।
स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वन्ते॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नाम॑ ॥३॥
को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वन्तं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति ।
भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्व॑ स्वि॒त् को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त् प्रष्टु॑मे॒तत् ॥४॥
पाक॑: पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन् दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ ।
व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न् वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑ ॥५॥
अचि॑कित्वाञ्चिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन् पृ॑च्छामि वि॒द्मने॒ न वि॒द्वान् ।
वि यस्त॒स्तम्भ॒ षळि॒मा रजां॑स्य॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देक॑म् ॥६॥
इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑म॒ङ्ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः ।
शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापु॑: ॥७॥
मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे ।
सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वन्त॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः ॥८॥
यु॒क्ता मा॒तासी॑द् धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द् गर्भो॑ वृज॒नीष्व॒न्तः ।
अमी॑मेद् व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद् विश्वरू॒प्यं॑ त्रि॒षु योज॑नेषु ॥९॥
ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन् पितॄन् बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्ति ।
म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदं॒ वाच॒मवि॑श्वमिन्वाम् ॥१०॥
द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ ।
आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः ॥११॥
पञ्च॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हु॒: परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिण॑म् ।
अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णं स॒प्तच॑क्रे॒ षळ॑र आहु॒रर्पि॑तम् ॥१२॥
पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ तस्मि॒न्ना त॑स्थु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न शी॑र्यते॒ सना॑भिः ॥१३॥
सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति ।
सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ तस्मि॒न्नार्पि॑ता॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥१४॥
सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षळिद् य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।
तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥१५॥
स्त्रिय॑: स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒स आ॑हु॒: पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न वि चे॑तद॒न्धः ।
क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात् स पि॒तुष्पि॒तास॑त् ॥१६॥
अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात् ।
सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त् क्व॑ स्वित् सूते न॒हि यू॒थे अ॒न्तः ॥१७॥
अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्यानु॒वेद॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
क॒वी॒यमा॑न॒: क इ॒ह प्र वो॑चद् दे॒वं मन॒: कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तम् ॥१८॥
ये अ॒र्वाञ्च॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परा॑ञ्च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः ।
इन्द्र॑श्च॒ या च॒क्रथु॑: सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहन्ति ॥१९॥
द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते ।
तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्त्यन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति ॥२०॥
यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भा॒गमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वर॑न्ति ।
इ॒नो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीर॒: पाक॒मत्रा वि॑वेश ॥२१॥
यस्मि॑न् वृ॒क्षे म॒ध्वद॑: सुप॒र्णा नि॑वि॒शन्ते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ ।
तस्येदा॑हु॒: पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द्यः पि॒तरं॒ न वेद॑ ॥२२॥
यद् गा॑य॒त्रे अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भाद् वा॒ त्रैष्टु॑भं नि॒रत॑क्षत ।
यद् वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत् तद् वि॒दुस्ते अ॑मृत॒त्वमा॑नशुः ॥२३॥
गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम् ।
वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒ ऽक्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणी॑: ॥२४॥
जग॑ता॒ सिन्धुं॑ दि॒व्य॑स्तभायद् रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत् ।
गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा ॥२५॥
उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम् ।
श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ ऽभी॑द्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चम् ॥२६॥
हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒भ्यागा॑त् ।
दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय ॥२७॥
गौर॑मीमे॒दनु॑ व॒त्सं मि॒षन्तं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ ।
सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः ॥२८॥
अ॒यं स शि॑ङ्क्ते॒ येन॒ गौर॒भीवृ॑ता॒ मिमा॑ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता ।
सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्यं॑ वि॒द्युद् भव॑न्ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ॑हत ॥२९॥
अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द्ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्या॑नाम् ।
जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ॥३०॥
अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम् ।
स स॒ध्रीची॒: स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः ॥३१॥
य ईं॑ च॒कार॒ न सो अ॒स्य वे॑द॒ य ईं॑ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा॑त् ।
स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो अ॒न्तर्ब॑हुप्र॒जा निर्ऋ॑ति॒मा वि॑वेश ॥३२॥
द्यौर्मे॑ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बन्धु॑र्मे मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयम् ।
उ॒त्ता॒नयो॑श्च॒म्वो॒३र्योनि॑र॒न्तरत्रा॑ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा॑त् ॥३३॥
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: ।
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥३४॥
इ॒यं वेदि॒: परो॒ अन्त॑: पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभि॑: ।
अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥३॥५॥
स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो॑स्तिष्ठन्ति प्र॒दिशा॒ विध॑र्मणि ।
ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चित॑: परि॒भुव॒: परि॑ भवन्ति वि॒श्वत॑: ॥३॥६॥
न वि जा॑नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि ।
य॒दा माग॑न् प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद् वा॒चो अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः ॥३॥७॥
अपा॒ङ् प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तो ऽम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ।
ता शश्व॑न्ता विषू॒चीना॑ वि॒यन्ता॒ न्य१न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यम् ॥३॥८॥
ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्यो॑म॒न् यस्मि॑न् दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ निषे॒दुः ।
यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत् तद् वि॒दुस्त इ॒मे समा॑सते ॥३॥९॥
सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या अथो॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम ।
अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती ॥४॥०
गौ॒रीर्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॒त्येक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी ।
अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा॑क्षरा पर॒मे व्यो॑मन् ॥४॥१
तस्या॑: समु॒द्रा अधि॒ वि क्ष॑रन्ति॒ तेन॑ जीवन्ति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः ।
तत॑: क्षरत्य॒क्षरं॒ तद् विश्व॒मुप॑ जीवति ॥४॥२
श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचन्त वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ॥४॥३
त्रय॑: के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषाम् ।
विश्व॒मेको॑ अ॒भि च॑ष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पम् ॥४॥४
च॒त्वारि॒ वाक् परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिण॑: ।
गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेङ्ग॑यन्ति तु॒रीयं॑ वा॒चो म॑नु॒ष्या॑ वदन्ति ॥४॥५॥
इन्द्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा॑हु॒रथो॑ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा॑न् ।
एकं॒ सद् विप्रा॑ बहु॒धा व॑दन्त्य॒ग्निं य॒मं मा॑त॒रिश्वा॑नमाहुः ॥४॥६॥
कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत्प॑तन्ति ।
त आव॑वृत्र॒न् त्सद॑नादृ॒तस्यादिद् घृ॒तेन॑ पृथि॒वी व्यु॑द्यते ॥४॥७॥
द्वाद॑श प्र॒धय॑श्च॒क्रमेकं॒ त्रीणि॒ नभ्या॑नि॒ क उ॒ तच्चि॑केत ।
तस्मि॑न्त्सा॒ त्सा॒कं त्रि॑श॒ता न श॒ङ्कवो॑ ऽर्पि॒ताः ष॒ष्टिर्न च॑लाच॒लास॑: ॥४॥८॥
यस्ते॒ स्तन॑: शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि ।
यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद् यः सु॒दत्र॒: सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥४॥९॥
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ।
ते ह॒ नाकं॑ महि॒मान॑: सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः ॥५॥०
स॒मा॒नमे॒तदु॑द॒कमुच्चैत्यव॒ चाह॑भिः ।
भूमिं॑ प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति॒ दिवं॑ जिन्वन्त्य॒ग्नय॑: ॥५॥१
दि॒व्यं सु॑प॒र्णं वा॑य॒सं बृ॒हन्त॑म॒पां गर्भं॑ दर्श॒तमोष॑धीनाम् ।
अ॒भी॒प॒तो वृ॒ष्टिभि॑स्त॒र्पय॑न्तं॒ सर॑स्वन्त॒मव॑से जोहवीमि ॥५॥२
५२ dīrghatamā aucathyaḥ | १-४१ viśve devāḥ, ४२ ādyardharcasya vāk, dvitīyasya āpaḥ, ४३ ādyardharcasya śakadhūmaḥ, dvitīyasya somaḥ, ४४ keśinaḥ (agniḥ sūryo vāyuśca,) ४५ vāk, ४६-४७ sūryaḥ, ४८ saṃvatsara kālacakram,४९ sarasvatī, ५० sādhyāḥ, ५१ sūryaḥ, parjanyāgnayo vā, ५२ sarasvān, sūryo vā | triṣṭup १२, १५, २३, २९, ३६, ४१ jagatī, ४२ prastāra paṃktiḥ, ५१ anuṣṭap | a॒sya vā॒masya॑ pali॒tasya॒ hotu॒stasya॒ bhrātā॑ madhya॒mo a॒styaśna॑: | tṛ॒tīyo॒ bhrātā॑ ghṛ॒tapṛ॑ṣṭho a॒syātrā॑paśyaṃ vi॒śpatiṃ॑ sa॒ptapu॑tram || १ || sa॒pta yu॑ñjanti॒ ratha॒meka॑cakra॒meko॒ aśvo॑ vahati sa॒ptanā॑mā | tri॒nābhi॑ ca॒krama॒jara॑mana॒rvaṃ yatre॒mā viśvā॒ bhuva॒nādhi॑ ta॒sthuḥ || २ || i॒maṃ ratha॒madhi॒ ye sa॒pta ta॒sthuḥ sa॒ptaca॑kraṃ sa॒pta va॑ha॒ntyaśvā॑: | sa॒pta svasā॑ro a॒bhi saṃ na॑vante॒ yatra॒ gavāṃ॒ nihi॑tā sa॒pta nāma॑ || ३ || ko da॑darśa pratha॒maṃ jāya॑mānamastha॒nvantaṃ॒ yada॑na॒sthā bibha॑rti | bhūmyā॒ asu॒rasṛ॑gā॒tmā kva॑ svi॒t ko vi॒dvāṃsa॒mupa॑ gā॒t praṣṭu॑me॒tat || ४ || pāka॑: pṛcchāmi॒ mana॒sāvi॑jānan de॒vānā॑me॒nā nihi॑tā pa॒dāni॑ | va॒tse ba॒ṣkaye’dhi॑ sa॒pta tantū॒n vi ta॑tnire ka॒vaya॒ ota॒vā u॑ || ५ || aci॑kitvāñciki॒tuṣa॑ści॒datra॑ ka॒vīn pṛ॑cchāmi vi॒dmane॒ na vi॒dvān | vi yasta॒stambha॒ ṣaḷi॒mā rajāṃ॑sya॒jasya॑ rū॒pe kimapi॑ svi॒deka॑m || ६ || i॒ha bra॑vītu॒ ya ī॑ma॒ṅga vedā॒sya vā॒masya॒ nihi॑taṃ pa॒daṃ veḥ | śī॒rṣṇaḥ kṣī॒raṃ du॑hrate॒ gāvo॑ asya va॒vriṃ vasā॑nā uda॒kaṃ pa॒dāpu॑: || ७ || mā॒tā pi॒tara॑mṛ॒ta ā ba॑bhāja dhī॒tyagre॒ mana॑sā॒ saṃ hi ja॒gme | sā bī॑bha॒tsurgarbha॑rasā॒ nivi॑ddhā॒ nama॑svanta॒ idu॑pavā॒kamī॑yuḥ || ८ || yu॒ktā mā॒tāsī॑d dhu॒ri dakṣi॑ṇāyā॒ ati॑ṣṭha॒d garbho॑ vṛja॒nīṣva॒ntaḥ | amī॑med va॒tso anu॒ gāma॑paśyad viśvarū॒pyaṃ॑ tri॒ṣu yoja॑neṣu || ९ || ti॒sro mā॒tṝstrīn pitṝn bibhra॒deka॑ ū॒rdhvasta॑sthau॒ nemava॑ glāpayanti | ma॒ntraya॑nte di॒vo a॒muṣya॑ pṛ॒ṣṭhe vi॑śva॒vidaṃ॒ vāca॒mavi॑śvaminvām || १० || dvāda॑śāraṃ na॒hi tajjarā॑ya॒ varva॑rti ca॒kraṃ pari॒ dyāmṛ॒tasya॑ | ā pu॒trā a॑gne mithu॒nāso॒ atra॑ sa॒pta śa॒tāni॑ viṃśa॒tiśca॑ tasthuḥ || ११ || pañca॑pādaṃ pi॒taraṃ॒ dvāda॑śākṛtiṃ di॒va ā॑hu॒: pare॒ ardhe॑ purī॒ṣiṇa॑m | athe॒me a॒nya upa॑re vicakṣa॒ṇaṃ sa॒ptaca॑kre॒ ṣaḷa॑ra āhu॒rarpi॑tam || १२ || pañcā॑re ca॒kre pa॑ri॒varta॑māne॒ tasmi॒nnā ta॑sthu॒rbhuva॑nāni॒ viśvā॑ | tasya॒ nākṣa॑stapyate॒ bhūri॑bhāraḥ sa॒nāde॒va na śī॑ryate॒ sanā॑bhiḥ || १३ || sane॑mi ca॒krama॒jaraṃ॒ vi vā॑vṛta uttā॒nāyāṃ॒ daśa॑ yu॒ktā va॑hanti | sūrya॑sya॒ cakṣū॒ raja॑sai॒tyāvṛ॑taṃ॒ tasmi॒nnārpi॑tā॒ bhuva॑nāni॒ viśvā॑ || १४ || sā॒kaṃ॒jānāṃ॑ sa॒ptatha॑māhureka॒jaṃ ṣaḷid ya॒mā ṛṣa॑yo deva॒jā iti॑ | teṣā॑mi॒ṣṭāni॒ vihi॑tāni dhāma॒śaḥ sthā॒tre re॑jante॒ vikṛ॑tāni rūpa॒śaḥ || १५ || striya॑: sa॒tīstām̐ u॑ me puṃ॒sa ā॑hu॒: paśya॑dakṣa॒ṇvānna vi ce॑tada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒traḥ sa ī॒mā ci॑keta॒ yastā vi॑jā॒nāt sa pi॒tuṣpi॒tāsa॑t || १६ || a॒vaḥ pare॑ṇa pa॒ra e॒nāva॑reṇa pa॒dā va॒tsaṃ bibhra॑tī॒ gauruda॑sthāt | sā ka॒drīcī॒ kaṃ svi॒dardhaṃ॒ parā॑gā॒t kva॑ svit sūte na॒hi yū॒the a॒ntaḥ || १७ || a॒vaḥ pare॑ṇa pi॒taraṃ॒ yo a॑syānu॒veda॑ pa॒ra e॒nāva॑reṇa | ka॒vī॒yamā॑na॒: ka i॒ha pra vo॑cad de॒vaṃ mana॒: kuto॒ adhi॒ prajā॑tam || १८ || ye a॒rvāñca॒stām̐ u॒ parā॑ca āhu॒rye parā॑ñca॒stām̐ u॑ a॒rvāca॑ āhuḥ | indra॑śca॒ yā ca॒krathu॑: soma॒ tāni॑ dhu॒rā na yu॒ktā raja॑so vahanti || १९ || dvā su॑pa॒rṇā sa॒yujā॒ sakhā॑yā samā॒naṃ vṛ॒kṣaṃ pari॑ ṣasvajāte | tayo॑ra॒nyaḥ pippa॑laṃ svā॒dvattyana॑śnanna॒nyo a॒bhi cā॑kaśīti || २० || yatrā॑ supa॒rṇā a॒mṛta॑sya bhā॒gamani॑meṣaṃ vi॒dathā॑bhi॒svara॑nti | i॒no viśva॑sya॒ bhuva॑nasya go॒pāḥ sa mā॒ dhīra॒: pāka॒matrā vi॑veśa || २१ || yasmi॑n vṛ॒kṣe ma॒dhvada॑: supa॒rṇā ni॑vi॒śante॒ suva॑te॒ cādhi॒ viśve॑ | tasyedā॑hu॒: pippa॑laṃ svā॒dvagre॒ tannonna॑śa॒dyaḥ pi॒taraṃ॒ na veda॑ || २२ || yad gā॑ya॒tre adhi॑ gāya॒tramāhi॑taṃ॒ traiṣṭu॑bhād vā॒ traiṣṭu॑bhaṃ ni॒rata॑kṣata | yad vā॒ jaga॒jjaga॒tyāhi॑taṃ pa॒daṃ ya it tad vi॒duste a॑mṛta॒tvamā॑naśuḥ || २३ || gā॒ya॒treṇa॒ prati॑ mimīte a॒rkama॒rkeṇa॒ sāma॒ traiṣṭu॑bhena vā॒kam | vā॒kena॑ vā॒kaṃ dvi॒padā॒ catu॑ṣpadā॒ ’kṣare॑ṇa mimate sa॒pta vāṇī॑: || २४ || jaga॑tā॒ sindhuṃ॑ di॒vya॑stabhāyad rathaṃta॒re sūryaṃ॒ parya॑paśyat | gā॒ya॒trasya॑ sa॒midha॑sti॒sra ā॑hu॒stato॑ ma॒hnā pra ri॑rice mahi॒tvā || २५ || upa॑ hvaye su॒dughāṃ॑ dhe॒nume॒tāṃ su॒hasto॑ go॒dhugu॒ta do॑hadenām | śreṣṭhaṃ॑ sa॒vaṃ sa॑vi॒tā sā॑viṣanno॒ ’bhī॑ddho gha॒rmastadu॒ ṣu pra vo॑cam || २६ || hi॒ṅkṛ॒ṇva॒tī va॑su॒patnī॒ vasū॑nāṃ va॒tsami॒cchantī॒ mana॑sā॒bhyāgā॑t | du॒hāma॒śvibhyāṃ॒ payo॑ a॒ghnyeyaṃ sā va॑rdhatāṃ maha॒te saubha॑gāya || २७ || gaura॑mīme॒danu॑ va॒tsaṃ mi॒ṣantaṃ॑ mū॒rdhānaṃ॒ hiṅṅa॑kṛṇo॒nmāta॒vā u॑ | sṛkvā॑ṇaṃ gha॒rmama॒bhi vā॑vaśā॒nā mimā॑ti mā॒yuṃ paya॑te॒ payo॑bhiḥ || २८ || a॒yaṃ sa śi॑ṅkte॒ yena॒ gaura॒bhīvṛ॑tā॒ mimā॑ti mā॒yuṃ dhva॒sanā॒vadhi॑ śri॒tā | sā ci॒ttibhi॒rni hi ca॒kāra॒ martyaṃ॑ vi॒dyud bhava॑ntī॒ prati॑ va॒vrimau॑hata || २९ || a॒naccha॑ye tu॒ragā॑tu jī॒vameja॑ddhru॒vaṃ madhya॒ ā pa॒styā॑nām | jī॒vo mṛ॒tasya॑ carati sva॒dhābhi॒rama॑rtyo॒ martye॑nā॒ sayo॑niḥ || ३० || apa॑śyaṃ go॒pāmani॑padyamāna॒mā ca॒ parā॑ ca pa॒thibhi॒ścara॑ntam | sa sa॒dhrīcī॒: sa viṣū॑cī॒rvasā॑na॒ ā va॑rīvarti॒ bhuva॑neṣva॒ntaḥ || ३१ || ya īṃ॑ ca॒kāra॒ na so a॒sya ve॑da॒ ya īṃ॑ da॒darśa॒ hiru॒ginnu tasmā॑t | sa mā॒turyonā॒ pari॑vīto a॒ntarba॑hupra॒jā nirṛ॑ti॒mā vi॑veśa || ३२ || dyaurme॑ pi॒tā ja॑ni॒tā nābhi॒ratra॒ bandhu॑rme mā॒tā pṛ॑thi॒vī ma॒hīyam | u॒ttā॒nayo॑śca॒mvo॒३ryoni॑ra॒ntaratrā॑ pi॒tā du॑hi॒turgarbha॒mādhā॑t || ३३ || pṛ॒cchāmi॑ tvā॒ para॒mantaṃ॑ pṛthi॒vyāḥ pṛ॒cchāmi॒ yatra॒ bhuva॑nasya॒ nābhi॑: | pṛ॒cchāmi॑ tvā॒ vṛṣṇo॒ aśva॑sya॒ reta॑: pṛ॒cchāmi॑ vā॒caḥ pa॑ra॒maṃ vyo॑ma || ३४ || i॒yaṃ vedi॒: paro॒ anta॑: pṛthi॒vyā a॒yaṃ ya॒jño bhuva॑nasya॒ nābhi॑: | a॒yaṃ somo॒ vṛṣṇo॒ aśva॑sya॒ reto॑ bra॒hmāyaṃ vā॒caḥ pa॑ra॒maṃ vyo॑ma || ३ || ५ || sa॒ptārdha॑ga॒rbhā bhuva॑nasya॒ reto॒ viṣṇo॑stiṣṭhanti pra॒diśā॒ vidha॑rmaṇi | te dhī॒tibhi॒rmana॑sā॒ te vi॑pa॒ścita॑: pari॒bhuva॒: pari॑ bhavanti vi॒śvata॑: || ३ || ६ || na vi jā॑nāmi॒ yadi॑ve॒damasmi॑ ni॒ṇyaḥ saṃna॑ddho॒ mana॑sā carāmi | ya॒dā māga॑n prathama॒jā ṛ॒tasyādid vā॒co a॑śnuve bhā॒gama॒syāḥ || ३ || ७ || apā॒ṅ prāṅe॑ti sva॒dhayā॑ gṛbhī॒to ’ma॑rtyo॒ martye॑nā॒ sayo॑niḥ | tā śaśva॑ntā viṣū॒cīnā॑ vi॒yantā॒ nya१nyaṃ ci॒kyurna ni ci॑kyura॒nyam || ३ || ८ || ṛ॒co a॒kṣare॑ para॒me vyo॑ma॒n yasmi॑n de॒vā adhi॒ viśve॑ niṣe॒duḥ | yastanna veda॒ kimṛ॒cā ka॑riṣyati॒ ya it tad vi॒dusta i॒me samā॑sate || ३ || ९ || sū॒ya॒va॒sād bhaga॑vatī॒ hi bhū॒yā atho॑ va॒yaṃ bhaga॑vantaḥ syāma | a॒ddhi tṛṇa॑maghnye viśva॒dānīṃ॒ piba॑ śu॒ddhamu॑da॒kamā॒cara॑ntī || ४ || ० gau॒rīrmi॑māya sali॒lāni॒ takṣa॒tyeka॑padī dvi॒padī॒ sā catu॑ṣpadī | a॒ṣṭāpa॑dī॒ nava॑padī babhū॒vuṣī॑ sa॒hasrā॑kṣarā para॒me vyo॑man || ४ || १ tasyā॑: samu॒drā adhi॒ vi kṣa॑ranti॒ tena॑ jīvanti pra॒diśa॒ścata॑sraḥ | tata॑: kṣaratya॒kṣaraṃ॒ tad viśva॒mupa॑ jīvati || ४ || २ śa॒ka॒mayaṃ॑ dhū॒mamā॒rāda॑paśyaṃ viṣū॒vatā॑ pa॒ra e॒nāva॑reṇa | u॒kṣāṇaṃ॒ pṛśni॑mapacanta vī॒rāstāni॒ dharmā॑ṇi pratha॒mānyā॑san || ४ || ३ traya॑: ke॒śina॑ ṛtu॒thā vi ca॑kṣate saṃvatsa॒re va॑pata॒ eka॑ eṣām | viśva॒meko॑ a॒bhi ca॑ṣṭe॒ śacī॑bhi॒rdhrāji॒reka॑sya dadṛśe॒ na rū॒pam || ४ || ४ ca॒tvāri॒ vāk pari॑mitā pa॒dāni॒ tāni॑ vidurbrāhma॒ṇā ye ma॑nī॒ṣiṇa॑: | guhā॒ trīṇi॒ nihi॑tā॒ neṅga॑yanti tu॒rīyaṃ॑ vā॒co ma॑nu॒ṣyā॑ vadanti || ४ || ५ || indraṃ॑ mi॒traṃ varu॑ṇama॒gnimā॑hu॒ratho॑ di॒vyaḥ sa su॑pa॒rṇo ga॒rutmā॑n | ekaṃ॒ sad viprā॑ bahu॒dhā va॑dantya॒gniṃ ya॒maṃ mā॑ta॒riśvā॑namāhuḥ || ४ || ६ || kṛ॒ṣṇaṃ ni॒yānaṃ॒ hara॑yaḥ supa॒rṇā a॒po vasā॑nā॒ diva॒mutpa॑tanti | ta āva॑vṛtra॒n tsada॑nādṛ॒tasyādid ghṛ॒tena॑ pṛthi॒vī vyu॑dyate || ४ || ७ || dvāda॑śa pra॒dhaya॑śca॒kramekaṃ॒ trīṇi॒ nabhyā॑ni॒ ka u॒ tacci॑keta | tasmi॑ntsā॒ tsā॒kaṃ tri॑śa॒tā na śa॒ṅkavo॑ ’rpi॒tāḥ ṣa॒ṣṭirna ca॑lāca॒lāsa॑: || ४ || ८ || yaste॒ stana॑: śaśa॒yo yo ma॑yo॒bhūryena॒ viśvā॒ puṣya॑si॒ vāryā॑ṇi | yo ra॑tna॒dhā va॑su॒vid yaḥ su॒datra॒: sara॑svati॒ tami॒ha dhāta॑ve kaḥ || ४ || ९ || ya॒jñena॑ ya॒jñama॑yajanta de॒vāstāni॒ dharmā॑ṇi pratha॒mānyā॑san | te ha॒ nākaṃ॑ mahi॒māna॑: sacanta॒ yatra॒ pūrve॑ sā॒dhyāḥ santi॑ de॒vāḥ || ५ || ० sa॒mā॒name॒tadu॑da॒kamuccaityava॒ cāha॑bhiḥ | bhūmiṃ॑ pa॒rjanyā॒ jinva॑nti॒ divaṃ॑ jinvantya॒gnaya॑: || ५ || १ di॒vyaṃ su॑pa॒rṇaṃ vā॑ya॒saṃ bṛ॒hanta॑ma॒pāṃ garbhaṃ॑ darśa॒tamoṣa॑dhīnām | a॒bhī॒pa॒to vṛ॒ṣṭibhi॑sta॒rpaya॑ntaṃ॒ sara॑svanta॒mava॑se johavīmi || ५ || २