२० कुत्स आङ्गिरसः। १उषाः (उत्तरार्धस्य) रात्रिश्च, २-२० उषाः। त्रिष्टुप्।
इ॒दं श्रेष्ठं॒ ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रागा॑च्चि॒त्रः प्र॑के॒तो अ॑जनिष्ट॒ विभ्वा॑ ।
यथा॒ प्रसू॑ता सवि॒तुः स॒वायँ॑ ए॒वा रात्र्यु॒षसे॒ योनि॑मारैक् ॥१॥
रुश॑द्वत्सा॒ रुश॑ती श्वे॒त्यागा॒दारै॑गु कृ॒ष्णा सद॑नान्यस्याः ।
स॒मा॒नब॑न्धू अ॒मृते॑ अनू॒ची द्यावा॒ वर्णं॑ चरत आमिना॒ने ॥२॥
स॒मा॒नो अध्वा॒ स्वस्रो॑रन॒न्तस्तम॒न्यान्या॑ चरतो दे॒वशि॑ष्टे ।
न मे॑थेते॒ न त॑स्थतुः सु॒मेके॒ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे ॥३॥
भास्व॑ती ने॒त्री सू॒नृता॑ना॒मचे॑ति चि॒त्रा वि दुरो॑ न आवः ।
प्रार्प्या॒ जग॒द्व्यु॑ नो रा॒यो अ॑ख्यदु॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥४॥
जि॒ह्म॒श्ये॒ ३ चरि॑तवे म॒घोन्या॑भो॒गय॑ इ॒ष्टये॑ रा॒य उ॑ त्वम् ।
द॒भ्रं पश्य॑द्भ्य उर्वि॒या वि॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥५॥
क्ष॒त्राय॑ त्वं॒ श्रव॑से त्वं मही॒या इ॒ष्टये॑ त्व॒मर्थ॑मिव त्वमि॒त्यै ।
विस॑दृशा जीवि॒ताभि॑प्र॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥६॥
ए॒षा दि॒वो दु॑हि॒ता प्रत्य॑दर्शि व्यु॒च्छन्ती॑ युव॒तिः शु॒क्रवा॑साः ।
विश्व॒स्येशा॑ना॒ पार्थि॑वस्य॒ वस्व॒ उषो॑ अ॒द्येह सु॑भगे॒ व्यु॑च्छ ॥७॥
प॒रा॒य॒ती॒नामन्वे॑ति॒ पाथ॑ आयती॒नां प्र॑थ॒मा शश्व॑तीनाम् ।
व्यु॒च्छन्ती॑ जी॒वमु॑दी॒रय॑न्त्यु॒षा मृ॒तं कं च॒न बो॒धय॑न्ती ॥८॥
उषो॒ यद॒ग्निं स॒मिधे॑ च॒कर्थ॒ वि यदाव॒श्चक्ष॑सा॒ सूर्य॑स्य ।
यन्मानु॑षान् य॒क्ष्यमा॑णाँ॒ अजी॑ग॒स्तद् दे॒वेषु॑ चकृषे भ॒द्रमप्न॑: ॥९॥
किया॒त्या यत् स॒मया॒ भवा॑ति॒ या व्यू॒षुर्याश्च॑ नू॒नं व्यु॒च्छान् ।
अनु॒ पूर्वा॑: कृपते वावशा॒ना प्र॒दीध्या॑ना॒ जोष॑म॒न्याभि॑रेति ॥१०॥
ई॒युष्टे ये पूर्व॑तरा॒मप॑श्यन् व्यु॒च्छन्ती॑मु॒षसं॒ मर्त्या॑सः ।
अ॒स्माभि॑रू॒ नु प्र॑ति॒चक्ष्या॑भू॒दो ते य॑न्ति॒ ये अ॑प॒रीषु॒ पश्या॑न् ॥११॥
या॒व॒यद् द्वे॑षा ऋत॒पा ऋ॑ते॒जाः सु॑म्ना॒वरी॑ सू॒नृता॑ ई॒रय॑न्ती ।
सु॒म॒ङ्ग॒लीर्बिभ्र॑ती दे॒ववी॑तिमि॒हाद्योष॒: श्रेष्ठ॑तमा॒ व्यु॑च्छ ॥१२॥
शश्व॑त् पु॒रोषा व्यु॑वास दे॒व्यथो॑ अ॒द्येदं व्या॑वो म॒घोनी॑ ।
अथो॒ व्यु॑च्छा॒दुत्त॑राँ॒ अनु॒ द्यून॒जरा॒मृता॑ चरति स्व॒धाभि॑: ॥१३॥
व्य १ ञ्जिभि॑र्दि॒व आता॑स्वद्यौ॒दप॑ कृ॒ष्णां नि॒र्णिजं॑ दे॒व्या॑वः ।
प्र॒बो॒धय॑न्त्यरु॒णेभि॒रश्वै॒रोषा या॑ति सु॒युजा॒ रथे॑न ॥१४॥
आ॒वह॑न्ती॒ पोष्या॒ वार्या॑णि चि॒त्रं के॒तुं कृ॑णुते॒ चेकि॑ताना ।
ई॒युषी॑णामुप॒मा शश्व॑तीनां विभाती॒नां प्र॑थ॒मोषा व्य॑श्वैत् ॥१५॥
उदी॑र्ध्वं जी॒वो असु॑र्न॒ आगा॒दप॒ प्रागा॒त् तम॒ आ ज्योति॑रेति ।
आरै॒क् पन्थां॒ यात॑वे॒ सूर्या॒याग॑न्म॒ यत्र॑ प्रति॒रन्त॒ आयु॑: ॥१६॥
स्यूम॑ना वा॒च उदि॑यर्ति॒ वह्नि॒: स्तवा॑नो रे॒भ उ॒षसो॑ विभा॒तीः ।
अ॒द्या तदु॑च्छ गृण॒ते म॑घोन्य॒स्मे आयु॒र्नि दि॑दीहि प्र॒जाव॑त् ॥१७॥
या गोम॑तीरु॒षस॒: सर्व॑वीरा व्यु॒च्छन्ति॑ दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य ।
वा॒योरि॑व सू॒नृता॑नामुद॒र्के ता अ॑श्व॒दा अ॑श्नवत् सोम॒सुत्वा॑ ॥१८॥
मा॒ता दे॒वाना॒मदि॑ते॒रनी॑कं य॒ज्ञस्य॑ के॒तुर्बृ॑ह॒ती वि भा॑हि ।
प्र॒श॒स्ति॒कृद्ब्र ब्रह्म॑णे नो॒ व्यु १ च्छा नो॒ जने॑ जनय विश्ववारे ॥१९॥
यच्चि॒त्रमप्न॑ उ॒षसो॒ वह॑न्तीजा॒नाय॑ शशमा॒नाय॑ भ॒द्रम् ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒: सिन्धु॑: पृथि॒वी उ॒त द्यौः ॥२०॥
२० kutsa āṅgirasaḥ | १uṣāḥ (uttarārdhasya) rātriśca, २-२० uṣāḥ | triṣṭup | i॒daṃ śreṣṭhaṃ॒ jyoti॑ṣāṃ॒ jyoti॒rāgā॑cci॒traḥ pra॑ke॒to a॑janiṣṭa॒ vibhvā॑ | yathā॒ prasū॑tā savi॒tuḥ sa॒vāyam̐॑ e॒vā rātryu॒ṣase॒ yoni॑māraik || १ || ruśa॑dvatsā॒ ruśa॑tī śve॒tyāgā॒dārai॑gu kṛ॒ṣṇā sada॑nānyasyāḥ | sa॒mā॒naba॑ndhū a॒mṛte॑ anū॒cī dyāvā॒ varṇaṃ॑ carata āminā॒ne || २ || sa॒mā॒no adhvā॒ svasro॑rana॒ntastama॒nyānyā॑ carato de॒vaśi॑ṣṭe | na me॑thete॒ na ta॑sthatuḥ su॒meke॒ nakto॒ṣāsā॒ sama॑nasā॒ virū॑pe || ३ || bhāsva॑tī ne॒trī sū॒nṛtā॑nā॒mace॑ti ci॒trā vi duro॑ na āvaḥ | prārpyā॒ jaga॒dvyu॑ no rā॒yo a॑khyadu॒ṣā a॑jīga॒rbhuva॑nāni॒ viśvā॑ || ४ || ji॒hma॒śye॒ ३ cari॑tave ma॒ghonyā॑bho॒gaya॑ i॒ṣṭaye॑ rā॒ya u॑ tvam | da॒bhraṃ paśya॑dbhya urvi॒yā vi॒cakṣa॑ u॒ṣā a॑jīga॒rbhuva॑nāni॒ viśvā॑ || ५ || kṣa॒trāya॑ tvaṃ॒ śrava॑se tvaṃ mahī॒yā i॒ṣṭaye॑ tva॒martha॑miva tvami॒tyai | visa॑dṛśā jīvi॒tābhi॑pra॒cakṣa॑ u॒ṣā a॑jīga॒rbhuva॑nāni॒ viśvā॑ || ६ || e॒ṣā di॒vo du॑hi॒tā pratya॑darśi vyu॒cchantī॑ yuva॒tiḥ śu॒kravā॑sāḥ | viśva॒syeśā॑nā॒ pārthi॑vasya॒ vasva॒ uṣo॑ a॒dyeha su॑bhage॒ vyu॑ccha || ७ || pa॒rā॒ya॒tī॒nāmanve॑ti॒ pātha॑ āyatī॒nāṃ pra॑tha॒mā śaśva॑tīnām | vyu॒cchantī॑ jī॒vamu॑dī॒raya॑ntyu॒ṣā mṛ॒taṃ kaṃ ca॒na bo॒dhaya॑ntī || ८ || uṣo॒ yada॒gniṃ sa॒midhe॑ ca॒kartha॒ vi yadāva॒ścakṣa॑sā॒ sūrya॑sya | yanmānu॑ṣān ya॒kṣyamā॑ṇām॒̐ ajī॑ga॒stad de॒veṣu॑ cakṛṣe bha॒dramapna॑: || ९ || kiyā॒tyā yat sa॒mayā॒ bhavā॑ti॒ yā vyū॒ṣuryāśca॑ nū॒naṃ vyu॒cchān | anu॒ pūrvā॑: kṛpate vāvaśā॒nā pra॒dīdhyā॑nā॒ joṣa॑ma॒nyābhi॑reti || १० || ī॒yuṣṭe ye pūrva॑tarā॒mapa॑śyan vyu॒cchantī॑mu॒ṣasaṃ॒ martyā॑saḥ | a॒smābhi॑rū॒ nu pra॑ti॒cakṣyā॑bhū॒do te ya॑nti॒ ye a॑pa॒rīṣu॒ paśyā॑n || ११ || yā॒va॒yad dve॑ṣā ṛta॒pā ṛ॑te॒jāḥ su॑mnā॒varī॑ sū॒nṛtā॑ ī॒raya॑ntī | su॒ma॒ṅga॒līrbibhra॑tī de॒vavī॑timi॒hādyoṣa॒: śreṣṭha॑tamā॒ vyu॑ccha || १२ || śaśva॑t pu॒roṣā vyu॑vāsa de॒vyatho॑ a॒dyedaṃ vyā॑vo ma॒ghonī॑ | atho॒ vyu॑cchā॒dutta॑rām॒̐ anu॒ dyūna॒jarā॒mṛtā॑ carati sva॒dhābhi॑: || १३ || vya १ ñjibhi॑rdi॒va ātā॑svadyau॒dapa॑ kṛ॒ṣṇāṃ ni॒rṇijaṃ॑ de॒vyā॑vaḥ | pra॒bo॒dhaya॑ntyaru॒ṇebhi॒raśvai॒roṣā yā॑ti su॒yujā॒ rathe॑na || १४ || ā॒vaha॑ntī॒ poṣyā॒ vāryā॑ṇi ci॒traṃ ke॒tuṃ kṛ॑ṇute॒ ceki॑tānā | ī॒yuṣī॑ṇāmupa॒mā śaśva॑tīnāṃ vibhātī॒nāṃ pra॑tha॒moṣā vya॑śvait || १५ || udī॑rdhvaṃ jī॒vo asu॑rna॒ āgā॒dapa॒ prāgā॒t tama॒ ā jyoti॑reti | ārai॒k panthāṃ॒ yāta॑ve॒ sūryā॒yāga॑nma॒ yatra॑ prati॒ranta॒ āyu॑: || १६ || syūma॑nā vā॒ca udi॑yarti॒ vahni॒: stavā॑no re॒bha u॒ṣaso॑ vibhā॒tīḥ | a॒dyā tadu॑ccha gṛṇa॒te ma॑ghonya॒sme āyu॒rni di॑dīhi pra॒jāva॑t || १७ || yā goma॑tīru॒ṣasa॒: sarva॑vīrā vyu॒cchanti॑ dā॒śuṣe॒ martyā॑ya | vā॒yori॑va sū॒nṛtā॑nāmuda॒rke tā a॑śva॒dā a॑śnavat soma॒sutvā॑ || १८ || mā॒tā de॒vānā॒madi॑te॒ranī॑kaṃ ya॒jñasya॑ ke॒turbṛ॑ha॒tī vi bhā॑hi | pra॒śa॒sti॒kṛdbra brahma॑ṇe no॒ vyu १ cchā no॒ jane॑ janaya viśvavāre || १९ || yacci॒tramapna॑ u॒ṣaso॒ vaha॑ntījā॒nāya॑ śaśamā॒nāya॑ bha॒dram | tanno॑ mi॒tro varu॑ṇo māmahantā॒madi॑ti॒: sindhu॑: pṛthi॒vī u॒ta dyauḥ || २० ||