EeseDharmaSanātana Library
←
Praśna Upaniṣad · Adhyay 1

Praśna Upaniṣad · Section 1

प्रश्नोपनिषत् · खण्ड 1

17 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Praśna Upaniṣad · Opening Śānti◌ EeseDharma mein verified

ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा

भद्रम् पष्येमाक्षभिर्यजत्राः ।

स्थिरैरङ्गैस्तुष्तुवाँसस्तनूभिर्व्यशेम देवहितं यदायुः ॥

स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः

स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः ।

स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः

स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु ॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

Roman reading

oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devā bhadram paṣyemākṣabhiryajatrāḥ | sthirairaṅgaistuṣtuvām̐sastanūbhirvyaśema devahitaṃ yadāyuḥ || svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ | svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu || oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 1.1◌ EeseDharma mein verified

ॐ सुकेशा च भारद्वाजः शैब्यश्च सत्यकामः सौर्यायणी

च गार्ग्यः कौसल्यश्चाश्वलायनो भार्गवो वैदर्भिः कबन्धी

कात्यायनस्ते हैते ब्रह्मपरा ब्रह्मनिष्ठाः परं

ब्रह्मान्वेषमाणा एष ह वै तत्सर्वं वक्ष्यतीति ते ह

समित्पाणयो भगवन्तं पिप्पलादमुपसन्नाः ॥ १ ॥

Roman reading

oṃ sukeśā ca bhāradvājaḥ śaibyaśca satyakāmaḥ sauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ paraṃ brahmānveṣamāṇā eṣa ha vai tatsarvaṃ vakṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavantaṃ pippalādamupasannāḥ || १ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 2◌ EeseDharma mein verified

तन् ह स ऋषिरुवच भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया

संवत्सरं संवत्स्यथ

यथाकामं प्रश्नान् पृच्छत यदि विज्ञास्यामः सर्वं ह वो

वक्ष्याम इति ॥ २ ॥

Roman reading

tan ha sa ṛṣiruvaca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃvatsaraṃ saṃvatsyatha yathākāmaṃ praśnān pṛcchata yadi vijñāsyāmaḥ sarvaṃ ha vo vakṣyāma iti || २ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 3◌ EeseDharma mein verified

अथ कबन्धी कत्यायन उपेत्य पप्रच्छ ।

भगवन् कुते ह वा इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति ॥ ३ ॥

Roman reading

atha kabandhī katyāyana upetya papraccha | bhagavan kute ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti || ३ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 4◌ EeseDharma mein verified

तस्मै स होवाच प्रजाकामो वै प्रजापतिः स तपोऽतप्यत

स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते ।

रयिं च प्रणं

चेत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति ॥ ४ ॥

Roman reading

tasmai sa hovāca prajākāmo vai prajāpatiḥ sa tapo’tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate | rayiṃ ca praṇaṃ cetyetau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti || ४ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 5◌ EeseDharma mein verified

आदित्यो ह वै प्राणो रयिरेव चन्द्रमा रयिर्वा एतत्

सर्वं यन्मूर्तं चामूर्तं च तस्मान्मूर्तिरेव रयिः ॥ ५ ॥

Roman reading

ādityo ha vai prāṇo rayireva candramā rayirvā etat sarvaṃ yanmūrtaṃ cāmūrtaṃ ca tasmānmūrtireva rayiḥ || ५ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 6◌ EeseDharma mein verified

अथादित्य उदयन्यत्प्राचीं दिशं प्रविशति तेन प्राच्यान्

प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते ।

यद्दक्षिणां यत् प्रतीचीं

यदुदीचीं

यदधो यदूर्ध्वं यदन्तरा दिशो यत् सर्वं प्रकाशयति

तेन सर्वान् प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते ॥ ६ ॥

Roman reading

athāditya udayanyatprācīṃ diśaṃ praviśati tena prācyān prāṇān raśmiṣu sannidhatte | yaddakṣiṇāṃ yat pratīcīṃ yadudīcīṃ yadadho yadūrdhvaṃ yadantarā diśo yat sarvaṃ prakāśayati tena sarvān prāṇān raśmiṣu sannidhatte || ६ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 7◌ EeseDharma mein verified

स एष वैश्वानरो विश्वरुपः प्राणोऽग्निरुदयते ।

तदेतदृचाऽभ्युक्तम् ॥ ७ ॥

Roman reading

sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo’gnirudayate | tadetadṛcā’bhyuktam || ७ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 8◌ EeseDharma mein verified

विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं

परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् ।

सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः

प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ८ ॥

Roman reading

viśvarūpaṃ hariṇaṃ jātavedasaṃ parāyaṇaṃ jyotirekaṃ tapantam | sahasraraśmiḥ śatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ || ८ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 9◌ EeseDharma mein verified

संवत्सरो वै प्रजापतिस्तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च ।

तद्ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतमित्युपासते ते चान्द्रमसमेव

लोकमभिजयन्ते ।

त एव पुनरावर्तन्ते तस्मादेत ऋषयः

प्रजाकामा दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते ।

एष ह वै रयिर्यः

पितृयाणः ॥ ९ ॥

Roman reading

saṃvatsaro vai prajāpatistasyāyane dakṣiṇaṃ cottaraṃ ca | tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante | ta eva punarāvartante tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇaṃ pratipadyante | eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ || ९ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 10◌ EeseDharma mein verified

अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया

विद्ययाऽऽत्मानमन्विष्यादित्यमभिजयन्ते ।

एतद्वै

प्राणानामायतनमेतदमृतमभयमेतत् परायणमेतस्मान्न

पुनरावर्तन्त इत्येष निरोधस्तदेष श्लोकः ॥ १० ॥

Roman reading

athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayā’’tmānamanviṣyādityamabhijayante | etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayametat parāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhastadeṣa ślokaḥ || १० ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 11◌ EeseDharma mein verified

पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं

दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् ।

अथेमे अन्य उ परे विचक्षणं

सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितमिति ॥ ११ ॥

Roman reading

pañcapādaṃ pitaraṃ dvādaśākṛtiṃ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam | atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti || ११ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 12◌ EeseDharma mein verified

मासो वै प्रजापतिस्तस्य कृष्णपक्ष एव रयिः

शुक्लः प्रणस्तस्मादेत ऋषयः शुक्ल इष्टं कुर्वन्तीतर

इतरस्मिन् ॥ १२ ॥

Roman reading

māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakṣa eva rayiḥ śuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣayaḥ śukla iṣṭaṃ kurvantītara itarasmin || १२ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 13◌ EeseDharma mein verified

अहोरात्रो वै प्रजापतिस्तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिः

प्राणं वा एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुज्यन्ते

ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुज्यन्ते ॥ १३ ॥

Roman reading

ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ prāṇaṃ vā ete praskandanti ye divā ratyā saṃyujyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃyujyante || १३ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 14◌ EeseDharma mein verified

अन्नं वै प्रजापतिस्ततो ह वै तद्रेतस्तस्मादिमाः प्रजाः

प्रजायन्त इति ॥ १४ ॥

Roman reading

annaṃ vai prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti || १४ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 15◌ EeseDharma mein verified

तद्ये ह वै तत् प्रजापतिव्रतं चरन्ति ते मिथुनमुत्पादयन्ते ।

तेषामेवैष ब्रह्मलोको येषां तपो ब्रह्मचर्यं येषु सत्यं

प्रतिष्टितम् ॥ १५ ॥

Roman reading

tadye ha vai tat prajāpativrataṃ caranti te mithunamutpādayante | teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣāṃ tapo brahmacaryaṃ yeṣu satyaṃ pratiṣṭitam || १५ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Praśna Upaniṣad 16◌ EeseDharma mein verified

तेषामसौ विरजो ब्रह्मलोको न येषु जिह्ममनृतं न

माया चेति ॥ १६ ॥

Roman reading

teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛtaṃ na māyā ceti || १६ ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.