puruṣasya striyāś ca-eva dharme vartmani tiṣṭhatoḥ |
saṃyoge viprayoge ca dharmān vakṣyāmi śāśvatān || 1 ||
puruṣasya striyāś ca-eva dharme vartmani tiṣṭhatoḥ | saṃyoge viprayoge ca dharmān vakṣyāmi śāśvatān || 1 ||
EeseDharmaSanātana Library
9अध्याय 9
336 shlokpuruṣasya striyāś ca-eva dharme vartmani tiṣṭhatoḥ |
saṃyoge viprayoge ca dharmān vakṣyāmi śāśvatān || 1 ||
puruṣasya striyāś ca-eva dharme vartmani tiṣṭhatoḥ | saṃyoge viprayoge ca dharmān vakṣyāmi śāśvatān || 1 ||
asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ puruṣaiḥ svair divā.niśam |
viṣayeṣu ca sajjantyaḥ saṃsthāpyā ātmano vaśe || 2 ||
asvatantrāḥ striyaḥ kāryāḥ puruṣaiḥ svair divā.niśam | viṣayeṣu ca sajjantyaḥ saṃsthāpyā ātmano vaśe || 2 ||
pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane |
rakṣanti sthavire putrā na strī svātantryam arhati || 3 ||
pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane | rakṣanti sthavire putrā na strī svātantryam arhati || 3 ||
kāle '.dātā pitā vācyo vācyaś ca-an.upayan patiḥ |
mṛte bhartari putras tu vācyo mātur arakṣitā || 4 ||
kāle '.dātā pitā vācyo vācyaś ca-an.upayan patiḥ | mṛte bhartari putras tu vācyo mātur arakṣitā || 4 ||
sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ striyo rakṣyā viśeṣataḥ |
dvayor hi kulayoḥ śokam āvaheyur a.rakṣitāḥ || 5 ||
sūkṣmebhyo 'pi prasaṅgebhyaḥ striyo rakṣyā viśeṣataḥ | dvayor hi kulayoḥ śokam āvaheyur a.rakṣitāḥ || 5 ||
imaṃ hi sarvavarṇānāṃ paśyanto dharmam uttamam |
yatante rakṣituṃ bhāryāṃ bhartāro durbalā api || 6 ||
imaṃ hi sarvavarṇānāṃ paśyanto dharmam uttamam | yatante rakṣituṃ bhāryāṃ bhartāro durbalā api || 6 ||
svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca kulam ātmānam eva ca |
svaṃ ca dharmaṃ prayatnena jāyāṃ rakṣan hi rakṣati || 7 ||
svāṃ prasūtiṃ caritraṃ ca kulam ātmānam eva ca | svaṃ ca dharmaṃ prayatnena jāyāṃ rakṣan hi rakṣati || 7 ||
patir bhāryāṃ sampraviśya garbho bhūtvā-iha jāyate |
jāyāyās tadd hi jāyātvaṃ yad asyāṃ jāyate punaḥ || 8 ||
patir bhāryāṃ sampraviśya garbho bhūtvā-iha jāyate | jāyāyās tadd hi jāyātvaṃ yad asyāṃ jāyate punaḥ || 8 ||
yādṛśaṃ bhajate hi strī sutaṃ sūte tathāvidham |
tasmāt prajāviśuddhi.arthaṃ striyaṃ rakṣet prayatnataḥ || 9 ||
yādṛśaṃ bhajate hi strī sutaṃ sūte tathāvidham | tasmāt prajāviśuddhi.arthaṃ striyaṃ rakṣet prayatnataḥ || 9 ||
na kaś cid yoṣitaḥ śaktaḥ prasahya parirakṣitum |
etair upāyayogais tu śakyās tāḥ parirakṣitum || 10 ||
na kaś cid yoṣitaḥ śaktaḥ prasahya parirakṣitum | etair upāyayogais tu śakyās tāḥ parirakṣitum || 10 ||
arthasya saṅgrahe ca-enāṃ vyaye ca-eva niyojayet |
śauce dharme 'nnapaktyāṃ ca pāriṇāhyasya vekṣaṇe || 11 ||
arthasya saṅgrahe ca-enāṃ vyaye ca-eva niyojayet | śauce dharme 'nnapaktyāṃ ca pāriṇāhyasya vekṣaṇe || 11 ||
a.rakṣitā gṛhe ruddhāḥ puruṣair āptakāribhiḥ |
ātmānam ātmanā yās tu rakṣeyus tāḥ surakṣitāḥ || 12 ||
a.rakṣitā gṛhe ruddhāḥ puruṣair āptakāribhiḥ | ātmānam ātmanā yās tu rakṣeyus tāḥ surakṣitāḥ || 12 ||
pānaṃ durjanasaṃsargaḥ patyā ca viraho 'ṭanam |
svapno 'nyagehavāsaś ca nārīsandūṣaṇāni ṣaṭ || 13 ||
pānaṃ durjanasaṃsargaḥ patyā ca viraho 'ṭanam | svapno 'nyagehavāsaś ca nārīsandūṣaṇāni ṣaṭ || 13 ||
na-etā rūpaṃ parīkṣante na-āsāṃ vayasi saṃsthitiḥ |
surūpaṃ vā virūpaṃ vā pumān ity eva bhuñjate || 14 ||
na-etā rūpaṃ parīkṣante na-āsāṃ vayasi saṃsthitiḥ | surūpaṃ vā virūpaṃ vā pumān ity eva bhuñjate || 14 ||
pauṃścalyāc calacittāc ca naisnehyāc ca svabhāvataḥ |
rakṣitā yatnato 'pi-iha bhartṛṣv etā vikurvate || 15 ||
pauṃścalyāc calacittāc ca naisnehyāc ca svabhāvataḥ | rakṣitā yatnato 'pi-iha bhartṛṣv etā vikurvate || 15 ||
evaṃ svabhāvaṃ jñātvā-āsāṃ prajāpatinisargajam |
paramaṃ yatnam ātiṣṭhet puruṣo rakṣaṇaṃ prati || 16 ||
evaṃ svabhāvaṃ jñātvā-āsāṃ prajāpatinisargajam | paramaṃ yatnam ātiṣṭhet puruṣo rakṣaṇaṃ prati || 16 ||
śayyā.āsanam alaṅkāraṃ kāmaṃ krodham anārjavam |
drohabhāvaṃ kucaryāṃ ca strībhyo manur akalpayat || 17 ||
śayyā.āsanam alaṅkāraṃ kāmaṃ krodham anārjavam | drohabhāvaṃ kucaryāṃ ca strībhyo manur akalpayat || 17 ||
na-asti strīṇāṃ kriyā mantrair iti dharme vyavasthitiḥ
nir.indriyā hy a.mantrāś ca strībhyo 'nṛtam iti sthitiḥ || 18 ||
na-asti strīṇāṃ kriyā mantrair iti dharme vyavasthitiḥ nir.indriyā hy a.mantrāś ca strībhyo 'nṛtam iti sthitiḥ || 18 ||
tathā ca śrutayo bahvyo nigītā nigameṣv api |
svālakṣaṇyaparīkṣārthaṃ tāsāṃ śṛṇuta niṣkṛtīḥ || 19 ||
tathā ca śrutayo bahvyo nigītā nigameṣv api | svālakṣaṇyaparīkṣārthaṃ tāsāṃ śṛṇuta niṣkṛtīḥ || 19 ||
yan me mātā pralulubhe vicaranty a.pativratā |
tan me retaḥ pitā vṛṅktām ity asya-etan nidarśanam || 20 ||
yan me mātā pralulubhe vicaranty a.pativratā | tan me retaḥ pitā vṛṅktām ity asya-etan nidarśanam || 20 ||
dhyāyaty aniṣṭaṃ yat kiṃ cit pāṇigrāhasya cetasā |
tasya-eṣa vyabhicārasya nihnavaḥ samyag ucyate || 21 ||
dhyāyaty aniṣṭaṃ yat kiṃ cit pāṇigrāhasya cetasā | tasya-eṣa vyabhicārasya nihnavaḥ samyag ucyate || 21 ||
yādṛg.guṇena bhartrā strī saṃyujyeta yathāvidhi |
tādṛg.guṇā sā bhavati samudreṇa-iva nimnagā || 22 ||
yādṛg.guṇena bhartrā strī saṃyujyeta yathāvidhi | tādṛg.guṇā sā bhavati samudreṇa-iva nimnagā || 22 ||
akṣamālā vasiṣṭhena saṃyuktā-adhamayonijā |
śāraṅgī mandapālena jagāma-abhyarhaṇīyatām || 23 ||
akṣamālā vasiṣṭhena saṃyuktā-adhamayonijā | śāraṅgī mandapālena jagāma-abhyarhaṇīyatām || 23 ||
etāś ca-anyāś ca loke 'sminn apakṛṣṭaprasūtayaḥ |
utkarṣaṃ yoṣitaḥ prāptāḥ svaiḥ svair bhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ || 24 ||
etāś ca-anyāś ca loke 'sminn apakṛṣṭaprasūtayaḥ | utkarṣaṃ yoṣitaḥ prāptāḥ svaiḥ svair bhartṛguṇaiḥ śubhaiḥ || 24 ||
eṣā-uditā lokayātrā nityaṃ strī.puṃsayoḥ śubhā |
pretya-iha ca sukha.udarkān prajādharmān nibodhata || 25 ||
eṣā-uditā lokayātrā nityaṃ strī.puṃsayoḥ śubhā | pretya-iha ca sukha.udarkān prajādharmān nibodhata || 25 ||
prajanārthaṃ mahā.bhāgāḥ pūja.arhā gṛhadīptayaḥ |
striyaḥ śriyaś ca geheṣu na viśeṣo 'sti kaś cana || 26 ||
prajanārthaṃ mahā.bhāgāḥ pūja.arhā gṛhadīptayaḥ | striyaḥ śriyaś ca geheṣu na viśeṣo 'sti kaś cana || 26 ||
utpādanam apatyasya jātasya paripālanam |
pratyahaṃ lokayātrāyāḥ pratyakṣaṃ strī nibandhanam || 27 ||
utpādanam apatyasya jātasya paripālanam | pratyahaṃ lokayātrāyāḥ pratyakṣaṃ strī nibandhanam || 27 ||
apatyaṃ dharmakāryāṇi śuśrūṣā ratir uttamā |
dārā.adhīnas tathā svargaḥ pitṝṇām ātmanaś ca ha || 28 ||
apatyaṃ dharmakāryāṇi śuśrūṣā ratir uttamā | dārā.adhīnas tathā svargaḥ pitṝṇām ātmanaś ca ha || 28 ||
patiṃ yā na-abhicarati mano.vāg.dehasaṃyatā |
sā bhartṛlokān āpnoti sadbhiḥ sādhvī-iti ca-ucyate || 29 ||
patiṃ yā na-abhicarati mano.vāg.dehasaṃyatā | sā bhartṛlokān āpnoti sadbhiḥ sādhvī-iti ca-ucyate || 29 ||
vyabhicārāt tu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām |
sṛgālayoniṃ ca-āpnoti pāparogaiś ca pīḍyate || 30 ||
vyabhicārāt tu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām | sṛgālayoniṃ ca-āpnoti pāparogaiś ca pīḍyate || 30 ||
putraṃ pratyuditaṃ sadbhiḥ pūrvajaiś ca maharṣibhiḥ |
viśvajanyam imaṃ puṇyam upanyāsaṃ nibodhata || 31 ||
putraṃ pratyuditaṃ sadbhiḥ pūrvajaiś ca maharṣibhiḥ | viśvajanyam imaṃ puṇyam upanyāsaṃ nibodhata || 31 ||
bhartari putraṃ vijānanti śrutidvaidhaṃ tu kartari |
āhur utpādakaṃ ke cid apare kṣetriṇaṃ viduḥ || 32 ||
bhartari putraṃ vijānanti śrutidvaidhaṃ tu kartari | āhur utpādakaṃ ke cid apare kṣetriṇaṃ viduḥ || 32 ||
kṣetrabhūtā smṛtā nārī bījabhūtaḥ smṛtaḥ pumān |
kṣetra.bījasamāyogāt sambhavaḥ sarvadehinām || 33 ||
kṣetrabhūtā smṛtā nārī bījabhūtaḥ smṛtaḥ pumān | kṣetra.bījasamāyogāt sambhavaḥ sarvadehinām || 33 ||
viśiṣṭaṃ kutra cid bījaṃ strīyonis tv eva kutra cit |
ubhayaṃ tu samaṃ yatra sā prasūtiḥ praśasyate || 34 ||
viśiṣṭaṃ kutra cid bījaṃ strīyonis tv eva kutra cit | ubhayaṃ tu samaṃ yatra sā prasūtiḥ praśasyate || 34 ||
bījasya ca-eva yonyāś ca bījam utkṛṣṭam ucyate |
sarvabhūtaprasūtir hi bījalakṣaṇalakṣitā || 35 ||
bījasya ca-eva yonyāś ca bījam utkṛṣṭam ucyate | sarvabhūtaprasūtir hi bījalakṣaṇalakṣitā || 35 ||
yādṛśaṃ tu-upyate bījaṃ kṣetre kāla.upapādite |
tādṛg rohati tat tasmin bījaṃ svair vyañjitaṃ guṇaiḥ || 36 ||
yādṛśaṃ tu-upyate bījaṃ kṣetre kāla.upapādite | tādṛg rohati tat tasmin bījaṃ svair vyañjitaṃ guṇaiḥ || 36 ||
iyaṃ bhūmir hi bhūtānāṃ śāśvatī yonir ucyate |
na ca yoniguṇān kāṃś cid bījaṃ puṣyati puṣṭiṣu || 37 ||
iyaṃ bhūmir hi bhūtānāṃ śāśvatī yonir ucyate | na ca yoniguṇān kāṃś cid bījaṃ puṣyati puṣṭiṣu || 37 ||
bhūmāv apy ekakedāre kāla.uptāni kṛṣīvalaiḥ |
nānārūpāṇi jāyante bījāni-iha svabhāvataḥ || 38 ||
bhūmāv apy ekakedāre kāla.uptāni kṛṣīvalaiḥ | nānārūpāṇi jāyante bījāni-iha svabhāvataḥ || 38 ||
vrīhayaḥ śālayo mudgās tilā māṣās tathā yavāḥ |
yathābījaṃ prarohanti laśunāni-ikṣavas tathā || 39 ||
vrīhayaḥ śālayo mudgās tilā māṣās tathā yavāḥ | yathābījaṃ prarohanti laśunāni-ikṣavas tathā || 39 ||
anyad uptaṃ jātam anyad ity etat-na-upapadyate |
upyate yadd hi yad bījaṃ tat tad eva prarohati || 40 ||
anyad uptaṃ jātam anyad ity etat-na-upapadyate | upyate yadd hi yad bījaṃ tat tad eva prarohati || 40 ||
tat prājñena vinītena jñāna.vijñānavedinā |
āyuṣkāmena vaptavyaṃ na jātu parayoṣiti || 41 ||
tat prājñena vinītena jñāna.vijñānavedinā | āyuṣkāmena vaptavyaṃ na jātu parayoṣiti || 41 ||
atra gāthā vāyugītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |
yathā bījaṃ na vaptavyaṃ puṃsā paraparigrahe || 42 ||
atra gāthā vāyugītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ | yathā bījaṃ na vaptavyaṃ puṃsā paraparigrahe || 42 ||
naśyati-iṣur yathā viddhaḥ khe viddham anuvidhyataḥ |
tathā naśyati vai kṣipraṃ bījaṃ paraparigrahe || 43 ||
naśyati-iṣur yathā viddhaḥ khe viddham anuvidhyataḥ | tathā naśyati vai kṣipraṃ bījaṃ paraparigrahe || 43 ||
pṛthor api-imāṃ pṛthivīṃ bhāryāṃ pūrvavido viduḥ |
sthāṇu.cchedasya kedāram āhuḥ śālyavato mṛgam || 44 ||
pṛthor api-imāṃ pṛthivīṃ bhāryāṃ pūrvavido viduḥ | sthāṇu.cchedasya kedāram āhuḥ śālyavato mṛgam || 44 ||
etāvān eva puruṣo yat-jāyā-ātmā prajā-iti ha |
viprāḥ prāhus tathā ca-etad yo bhartā sā smṛta.aṅganā || 45 ||
etāvān eva puruṣo yat-jāyā-ātmā prajā-iti ha | viprāḥ prāhus tathā ca-etad yo bhartā sā smṛta.aṅganā || 45 ||
na niṣkraya.visargābhyāṃ bhartur bhāryā vimucyate |
evaṃ dharmaṃ vijānīmaḥ prāk prajāpatinirmitam || 46 ||
na niṣkraya.visargābhyāṃ bhartur bhāryā vimucyate | evaṃ dharmaṃ vijānīmaḥ prāk prajāpatinirmitam || 46 ||
sakṛd aṃśo nipatati sakṛt kanyā pradīyate |
sakṛd āha dadāni-iti trīṇy etāni satāṃ sakṛt || 47 ||
sakṛd aṃśo nipatati sakṛt kanyā pradīyate | sakṛd āha dadāni-iti trīṇy etāni satāṃ sakṛt || 47 ||
yathā go.'śva.uṣṭra.dāsīṣu mahiṣy.ajā.avikāsu ca |
na-utpādakaḥ prajābhāgī tathā-eva-anyāṅganāsv api || 48 ||
yathā go.'śva.uṣṭra.dāsīṣu mahiṣy.ajā.avikāsu ca | na-utpādakaḥ prajābhāgī tathā-eva-anyāṅganāsv api || 48 ||
ye 'kṣetriṇo bījavantaḥ parakṣetrapravāpiṇaḥ |
te vai sasyasya jātasya na labhante phalaṃ kva cit || 49 ||
ye 'kṣetriṇo bījavantaḥ parakṣetrapravāpiṇaḥ | te vai sasyasya jātasya na labhante phalaṃ kva cit || 49 ||
yad anyagoṣu vṛṣabho vatsānāṃ janayet-śatam |
gominām eva te vatsā moghaṃ skanditam ārṣabham || 50 ||
yad anyagoṣu vṛṣabho vatsānāṃ janayet-śatam | gominām eva te vatsā moghaṃ skanditam ārṣabham || 50 ||
tathā-eva-akṣetriṇo bījaṃ parakṣetrapravāpiṇaḥ |
kurvanti kṣetriṇām arthaṃ na bījī labhate phalam || 51 ||
tathā-eva-akṣetriṇo bījaṃ parakṣetrapravāpiṇaḥ | kurvanti kṣetriṇām arthaṃ na bījī labhate phalam || 51 ||
phalaṃ tv an.abhisandhāya kṣetriṇāṃ bījinām tathā |
pratyakṣaṃ kṣetriṇām artho bījād yonir galīyasī || 52 ||
phalaṃ tv an.abhisandhāya kṣetriṇāṃ bījinām tathā | pratyakṣaṃ kṣetriṇām artho bījād yonir galīyasī || 52 ||
kriyābhyupagamāt tv etad bījārthaṃ yat pradīyate |
tasya-iha bhāginau dṛṣṭau bījī kṣetrika eva ca || 53 ||
kriyābhyupagamāt tv etad bījārthaṃ yat pradīyate | tasya-iha bhāginau dṛṣṭau bījī kṣetrika eva ca || 53 ||
ogha.vātāhṛtaṃ bījaṃ yasya kṣetre prarohati |
kṣetrikasya-eva tad bījaṃ na vaptā labhate phalam || 54 ||
ogha.vātāhṛtaṃ bījaṃ yasya kṣetre prarohati | kṣetrikasya-eva tad bījaṃ na vaptā labhate phalam || 54 ||
eṣa dharmo gava.aśvasya dāsy.uṣṭra.aja.avikasya ca |
vihaṅga.mahiṣīṇāṃ ca vijñeyaḥ prasavaṃ prati || 55 ||
eṣa dharmo gava.aśvasya dāsy.uṣṭra.aja.avikasya ca | vihaṅga.mahiṣīṇāṃ ca vijñeyaḥ prasavaṃ prati || 55 ||
etad vaḥ sāraphalgutvaṃ bīja.yonyoḥ prakīrtitam |
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yoṣitāṃ dharmam āpadi || 56 ||
etad vaḥ sāraphalgutvaṃ bīja.yonyoḥ prakīrtitam | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yoṣitāṃ dharmam āpadi || 56 ||
bhrātur jyeṣṭhasya bhāryā yā gurupatny anujasya sā |
yavīyasas tu yā bhāryā snuṣā jyeṣṭhasya sā smṛtā || 57 ||
bhrātur jyeṣṭhasya bhāryā yā gurupatny anujasya sā | yavīyasas tu yā bhāryā snuṣā jyeṣṭhasya sā smṛtā || 57 ||
jyeṣṭho yavīyaso bhāryāṃ yavīyān vā-agrajastriyam |
patitau bhavato gatvā niyuktāv apy anāpadi || 58 ||
jyeṣṭho yavīyaso bhāryāṃ yavīyān vā-agrajastriyam | patitau bhavato gatvā niyuktāv apy anāpadi || 58 ||
devarād vā sapiṇḍād vā striyā samyak-niyuktayā |
prajā-īpsitāa-adhigantavyā santānasya parikṣaye || 59 ||
devarād vā sapiṇḍād vā striyā samyak-niyuktayā | prajā-īpsitāa-adhigantavyā santānasya parikṣaye || 59 ||
vidhavāyāṃ niyuktas tu ghṛtākto vāgyato niśi |
ekam utpādayet putraṃ na dvitīyaṃ kathaṃ cana || 60 ||
vidhavāyāṃ niyuktas tu ghṛtākto vāgyato niśi | ekam utpādayet putraṃ na dvitīyaṃ kathaṃ cana || 60 ||
dvitīyam eke prajanaṃ manyante strīṣu tadvidaḥ |
a.nirvṛtaṃ niyogārthaṃ paśyanto dharmatas tayoḥ || 61 ||
dvitīyam eke prajanaṃ manyante strīṣu tadvidaḥ | a.nirvṛtaṃ niyogārthaṃ paśyanto dharmatas tayoḥ || 61 ||
vidhavāyāṃ niyogārthe nirvṛtte tu yathāvidhi |
guruvat-ca snuṣāvat-ca varteyātāṃ parasparam || 62 ||
vidhavāyāṃ niyogārthe nirvṛtte tu yathāvidhi | guruvat-ca snuṣāvat-ca varteyātāṃ parasparam || 62 ||
niyuktau yau vidhiṃ hitvā varteyātāṃ tu kāmataḥ |
tāv ubhau patitau syātāṃ snuṣāga.gurutalpagau || 63 ||
niyuktau yau vidhiṃ hitvā varteyātāṃ tu kāmataḥ | tāv ubhau patitau syātāṃ snuṣāga.gurutalpagau || 63 ||
na-anyasmin vidhavā nārī niyoktavyā dvijātibhiḥ |
anyasmin hi niyuñjānā dharmaṃ hanyuḥ sanātanam || 64 ||
na-anyasmin vidhavā nārī niyoktavyā dvijātibhiḥ | anyasmin hi niyuñjānā dharmaṃ hanyuḥ sanātanam || 64 ||
na-udvāhikeṣu mantreṣu niyogaḥ kīrtyate kva cit |
na vivāhavidhāv uktaṃ vidhavāvedanaṃ punaḥ || 65 ||
na-udvāhikeṣu mantreṣu niyogaḥ kīrtyate kva cit | na vivāhavidhāv uktaṃ vidhavāvedanaṃ punaḥ || 65 ||
ayaṃ dvijair hi vidvadbhiḥ paśudharmo vigarhitaḥ |
manuṣyāṇām api prokto vene rājyaṃ praśāsati || 66 ||
ayaṃ dvijair hi vidvadbhiḥ paśudharmo vigarhitaḥ | manuṣyāṇām api prokto vene rājyaṃ praśāsati || 66 ||
sa mahīm akhilāṃ bhuñjan rājarṣipravaraḥ purā |
varṇānāṃ saṅkaraṃ cakre kāma.upahata.cetanaḥ || 67 ||
sa mahīm akhilāṃ bhuñjan rājarṣipravaraḥ purā | varṇānāṃ saṅkaraṃ cakre kāma.upahata.cetanaḥ || 67 ||
tataḥ prabhṛti yo mohāt pramīta.patikāṃ striyam |
niyojayaty apatyārthaṃ taṃ vigarhanti sādhavaḥ || 68 ||
tataḥ prabhṛti yo mohāt pramīta.patikāṃ striyam | niyojayaty apatyārthaṃ taṃ vigarhanti sādhavaḥ || 68 ||
yasyā mriyeta kanyāyā vācā satye kṛte patiḥ |
tām anena vidhānena nijo vindeta devaraḥ || 69 ||
yasyā mriyeta kanyāyā vācā satye kṛte patiḥ | tām anena vidhānena nijo vindeta devaraḥ || 69 ||
yathāvidhi-adhigamya-enāṃ śukla.vastrāṃ śuci.vratām |
mitho bhajeta-ā prasavāt sakṛt.sakṛd ṛtāv.ṛtau || 70 ||
yathāvidhi-adhigamya-enāṃ śukla.vastrāṃ śuci.vratām | mitho bhajeta-ā prasavāt sakṛt.sakṛd ṛtāv.ṛtau || 70 ||
na dattvā kasya cit kanyāṃ punar dadyād vicakṣaṇaḥ |
dattvā punaḥ prayacchan hi prāpnoti puruṣānṛtam || 71 ||
na dattvā kasya cit kanyāṃ punar dadyād vicakṣaṇaḥ | dattvā punaḥ prayacchan hi prāpnoti puruṣānṛtam || 71 ||
vidhivat pratigṛhya-api tyajet kanyāṃ vigarhitām |
vyādhitāṃ vipraduṣṭāṃ vā chadmanā ca-upapāditām || 72 ||
vidhivat pratigṛhya-api tyajet kanyāṃ vigarhitām | vyādhitāṃ vipraduṣṭāṃ vā chadmanā ca-upapāditām || 72 ||
yas tu doṣavatīṃ kanyām an.ākhyāya-upapādayet |
tasya tad vitathaṃ kuryāt kanyādātur durātmanaḥ || 73 ||
yas tu doṣavatīṃ kanyām an.ākhyāya-upapādayet | tasya tad vitathaṃ kuryāt kanyādātur durātmanaḥ || 73 ||
vidhāya vṛttiṃ bhāryāyāḥ pravaset kāryavān naraḥ |
avṛttikarśitā hi strī praduṣyet sthitimaty api || 74 ||
vidhāya vṛttiṃ bhāryāyāḥ pravaset kāryavān naraḥ | avṛttikarśitā hi strī praduṣyet sthitimaty api || 74 ||
vidhāya proṣite vṛttiṃ jīven niyamam āsthitā |
proṣite tv a.vidhāya-eva jīvet-śilpair agarhitaiḥ || 75 ||
vidhāya proṣite vṛttiṃ jīven niyamam āsthitā | proṣite tv a.vidhāya-eva jīvet-śilpair agarhitaiḥ || 75 ||
proṣito dharmakāryārthaṃ pratīkṣyo 'ṣṭau naraḥ samāḥ |
vidyārthaṃ ṣaḍ yaśo.'rthaṃ vā kāmārthaṃ trīṃs tu vatsarān || 76 ||
proṣito dharmakāryārthaṃ pratīkṣyo 'ṣṭau naraḥ samāḥ | vidyārthaṃ ṣaḍ yaśo.'rthaṃ vā kāmārthaṃ trīṃs tu vatsarān || 76 ||
saṃvatsaraṃ pratīkṣeta dviṣantīṃ yoṣitaṃ patiḥ |
ūrdhvaṃ saṃvatsarāt tv enāṃ dāyaṃ hṛtvā na saṃvaset || 77 ||
saṃvatsaraṃ pratīkṣeta dviṣantīṃ yoṣitaṃ patiḥ | ūrdhvaṃ saṃvatsarāt tv enāṃ dāyaṃ hṛtvā na saṃvaset || 77 ||
atikrāmet pramattaṃ yā mattaṃ rogārtam eva vā |
sā trīn māsān parityājyā vibhūṣaṇa.paricchadā || 78 ||
atikrāmet pramattaṃ yā mattaṃ rogārtam eva vā | sā trīn māsān parityājyā vibhūṣaṇa.paricchadā || 78 ||
unmattaṃ patitaṃ klībam a.bījaṃ pāparogiṇam |
na tyāgo 'sti dviṣantyāś ca na ca dāyāpavartanam || 79 ||
unmattaṃ patitaṃ klībam a.bījaṃ pāparogiṇam | na tyāgo 'sti dviṣantyāś ca na ca dāyāpavartanam || 79 ||
madyapā-asādhuvṛttā ca pratikūlā ca yā bhavet |
vyādhitā vā-adhivettavyā hiṃsrā-arthaghnī ca sarvadā || 80 ||
madyapā-asādhuvṛttā ca pratikūlā ca yā bhavet | vyādhitā vā-adhivettavyā hiṃsrā-arthaghnī ca sarvadā || 80 ||
vandhyāṣṭame 'dhivedyā-'bde daśame tu mṛta.prajā |
ekādaśe strījananī sadyas tv apriyavādinī || 81 ||
vandhyāṣṭame 'dhivedyā-'bde daśame tu mṛta.prajā | ekādaśe strījananī sadyas tv apriyavādinī || 81 ||
yā rogiṇī syāt tu hitā sampannā ca-eva śīlataḥ |
sā-anujñāpya-adhivettavyā na-avamānyā ca karhi cit || 82 ||
yā rogiṇī syāt tu hitā sampannā ca-eva śīlataḥ | sā-anujñāpya-adhivettavyā na-avamānyā ca karhi cit || 82 ||
adhivinnā tu yā nārī nirgacched ruṣitā gṛhāt |
sā sadyaḥ sanniroddhavyā tyājyā vā kulasannidhau || 83 ||
adhivinnā tu yā nārī nirgacched ruṣitā gṛhāt | sā sadyaḥ sanniroddhavyā tyājyā vā kulasannidhau || 83 ||
pratiṣiddhā-api ced yā tu madyam abhyudayeṣv api |
prekṣā.samājaṃ gacched vā sā daṇḍyā kṛṣṇalāni ṣaṭ || 84 ||
pratiṣiddhā-api ced yā tu madyam abhyudayeṣv api | prekṣā.samājaṃ gacched vā sā daṇḍyā kṛṣṇalāni ṣaṭ || 84 ||
yadi svāś ca-aparāś ca-eva vinderan yoṣito dvijāḥ |
tāsāṃ varṇakrameṇa syāj jyeṣṭhyaṃ pūjā ca veśma ca || 85 ||
yadi svāś ca-aparāś ca-eva vinderan yoṣito dvijāḥ | tāsāṃ varṇakrameṇa syāj jyeṣṭhyaṃ pūjā ca veśma ca || 85 ||
bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṃ dharmakāryaṃ ca naityakam |
svā ca-eva kuryāt sarveṣāṃ na-asvajātiḥ kathaṃ cana || 86 ||
bhartuḥ śarīraśuśrūṣāṃ dharmakāryaṃ ca naityakam | svā ca-eva kuryāt sarveṣāṃ na-asvajātiḥ kathaṃ cana || 86 ||
yas tu tat kārayen mohāt sa.jātyā sthitayā-anyayā |
yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ pūrvadṛṣṭas tathā-eva saḥ || 87 ||
yas tu tat kārayen mohāt sa.jātyā sthitayā-anyayā | yathā brāhmaṇacāṇḍālaḥ pūrvadṛṣṭas tathā-eva saḥ || 87 ||
utkṛṣṭāya-abhirūpāya varāya sadṛśāya ca |
aprāptām api tāṃ tasmai kanyāṃ dadyād yathāvidhi || 88 ||
utkṛṣṭāya-abhirūpāya varāya sadṛśāya ca | aprāptām api tāṃ tasmai kanyāṃ dadyād yathāvidhi || 88 ||
kāmam ā maraṇāt tiṣṭhed gṛhe kanyā-ṛtumaty api |
na ca-eva-enāṃ prayaccet tu guṇa.hīnāya karhi cit || 89 ||
kāmam ā maraṇāt tiṣṭhed gṛhe kanyā-ṛtumaty api | na ca-eva-enāṃ prayaccet tu guṇa.hīnāya karhi cit || 89 ||
trīṇi varṣāṇy udīkṣeta kumāry ṛtumatī satī |
ūrdhvaṃ tu kālād etasmād vindeta sadṛśaṃ patim || 90 ||
trīṇi varṣāṇy udīkṣeta kumāry ṛtumatī satī | ūrdhvaṃ tu kālād etasmād vindeta sadṛśaṃ patim || 90 ||
a.dīyamānā bhartāram adhigacched yadi svayam |
na-enaḥ kiṃ cid avāpnoti na ca yaṃ sā-adhigacchati || 91 ||
a.dīyamānā bhartāram adhigacched yadi svayam | na-enaḥ kiṃ cid avāpnoti na ca yaṃ sā-adhigacchati || 91 ||
alaṅkāraṃ na-ādadīta pitryaṃ kanyā svayaṃvarā |
mātṛkaṃ bhrātṛdattaṃ vā stenā syād yadi taṃ haret || 92 ||
alaṅkāraṃ na-ādadīta pitryaṃ kanyā svayaṃvarā | mātṛkaṃ bhrātṛdattaṃ vā stenā syād yadi taṃ haret || 92 ||
pitre na dadyāt-śulkaṃ tu kanyām ṛtumatīṃ haran |
sa ca svāmyād atikrāmed ṛtūnāṃ pratirodhanāt || 93 ||
pitre na dadyāt-śulkaṃ tu kanyām ṛtumatīṃ haran | sa ca svāmyād atikrāmed ṛtūnāṃ pratirodhanāt || 93 ||
triṃśadvarṣo vahet kanyāṃ hṛdyāṃ dvādaśavārṣikīm |
tryaṣṭavarṣo 'ṣṭavarṣāṃ vā dharme sīdati satvaraḥ || 94 ||
triṃśadvarṣo vahet kanyāṃ hṛdyāṃ dvādaśavārṣikīm | tryaṣṭavarṣo 'ṣṭavarṣāṃ vā dharme sīdati satvaraḥ || 94 ||
devadattāṃ patir bhāryāṃ vindate na-icchayā-ātmanaḥ |
tāṃ sādhvīṃ bibhṛyān nityaṃ devānāṃ priyam ācaran || 95 ||
devadattāṃ patir bhāryāṃ vindate na-icchayā-ātmanaḥ | tāṃ sādhvīṃ bibhṛyān nityaṃ devānāṃ priyam ācaran || 95 ||
prajanārthaṃ striyaḥ sṛṣṭāḥ santānārthaṃ ca mānavaḥ |
tasmāt sādhāraṇo dharmaḥ śrutau patnyā saha.uditaḥ || 96 ||
prajanārthaṃ striyaḥ sṛṣṭāḥ santānārthaṃ ca mānavaḥ | tasmāt sādhāraṇo dharmaḥ śrutau patnyā saha.uditaḥ || 96 ||
kanyāyāṃ datta.śulkāyāṃ mriyeta yadi śulkadaḥ |
devarāya pradātavyā yadi kanyā-anumanyate || 97 ||
kanyāyāṃ datta.śulkāyāṃ mriyeta yadi śulkadaḥ | devarāya pradātavyā yadi kanyā-anumanyate || 97 ||
ādadīta na śūdro 'pi śulkaṃ duhitaraṃ dadan |
śulkaṃ hi gṛhṇan kurute channaṃ duhitṛvikrayam || 98 ||
ādadīta na śūdro 'pi śulkaṃ duhitaraṃ dadan | śulkaṃ hi gṛhṇan kurute channaṃ duhitṛvikrayam || 98 ||
etat tu na pare cakrur na-apare jātu sādhavaḥ |
yad anyasya pratijñāya punar anyasya dīyate || 99 ||
etat tu na pare cakrur na-apare jātu sādhavaḥ | yad anyasya pratijñāya punar anyasya dīyate || 99 ||
na-anuśuśruma jātu-etat pūrveṣv api hi janmasu |
śulka.sañjñena mūlyena channaṃ duhitṛvikrayam || 100 ||
na-anuśuśruma jātu-etat pūrveṣv api hi janmasu | śulka.sañjñena mūlyena channaṃ duhitṛvikrayam || 100 ||
anyonyasya-avyabhicāro bhaved ā.maraṇāntikaḥ |
eṣa dharmaḥ samāsena jñeyaḥ strī.puṃsayoḥ paraḥ || 101 ||
anyonyasya-avyabhicāro bhaved ā.maraṇāntikaḥ | eṣa dharmaḥ samāsena jñeyaḥ strī.puṃsayoḥ paraḥ || 101 ||
tathā nityaṃ yateyātāṃ strī.puṃsau tu kṛta.kriyau |
yathā nābhicaretāṃ tau viyuktāv itaretaram || 102 ||
tathā nityaṃ yateyātāṃ strī.puṃsau tu kṛta.kriyau | yathā nābhicaretāṃ tau viyuktāv itaretaram || 102 ||
eṣa strī.puṃsayor ukto dharmo vo ratisaṃhitaḥ |
āpady apatyaprāptiś ca dāyadharmaṃ nibodhata || 103 ||
eṣa strī.puṃsayor ukto dharmo vo ratisaṃhitaḥ | āpady apatyaprāptiś ca dāyadharmaṃ nibodhata || 103 ||
ūrdhvaṃ pituś ca mātuś ca sametya bhrātaraḥ samam |
bhajeran paitṛkaṃ riktham anīśās te hi jīvatoḥ || 104 ||
ūrdhvaṃ pituś ca mātuś ca sametya bhrātaraḥ samam | bhajeran paitṛkaṃ riktham anīśās te hi jīvatoḥ || 104 ||
jyeṣṭha eva tu gṛhṇīyāt pitryaṃ dhanam aśeṣataḥ |
śeṣās tam upajīveyur yathā-eva pitaraṃ tathā || 105 ||
jyeṣṭha eva tu gṛhṇīyāt pitryaṃ dhanam aśeṣataḥ | śeṣās tam upajīveyur yathā-eva pitaraṃ tathā || 105 ||
jyeṣṭhena jātamātreṇa putrī bhavati mānavaḥ |
pitṝṇām an.ṛṇaś ca-eva sa tasmāt sarvam arhati || 106 ||
jyeṣṭhena jātamātreṇa putrī bhavati mānavaḥ | pitṝṇām an.ṛṇaś ca-eva sa tasmāt sarvam arhati || 106 ||
yasminn ṛṇaṃ sannayati yena ca-anantyam aśnute |
sa eva dharmajaḥ putraḥ kāmajān itarān viduḥ || 107 ||
yasminn ṛṇaṃ sannayati yena ca-anantyam aśnute | sa eva dharmajaḥ putraḥ kāmajān itarān viduḥ || 107 ||
pitā-iva pālayet pūtrān jyeṣṭho bhrātṝṇ yavīyasaḥ |
putravat-ca-api varteran jyeṣṭhe bhrātari dharmataḥ || 108 ||
pitā-iva pālayet pūtrān jyeṣṭho bhrātṝṇ yavīyasaḥ | putravat-ca-api varteran jyeṣṭhe bhrātari dharmataḥ || 108 ||
jyeṣṭhaḥ kulaṃ vardhayati vināśayati vā punaḥ |
jyeṣṭhaḥ pūjyatamo loke jyeṣṭhaḥ sadbhir a.garhitaḥ || 109 ||
jyeṣṭhaḥ kulaṃ vardhayati vināśayati vā punaḥ | jyeṣṭhaḥ pūjyatamo loke jyeṣṭhaḥ sadbhir a.garhitaḥ || 109 ||
yo jyeṣṭho jyeṣṭha.vṛttiḥ syān mātā-iva sa pitā-iva saḥ |
a.jyeṣṭhavṛttir yas tu syāt sa sampūjyas tu bandhuvat || 110 ||
yo jyeṣṭho jyeṣṭha.vṛttiḥ syān mātā-iva sa pitā-iva saḥ | a.jyeṣṭhavṛttir yas tu syāt sa sampūjyas tu bandhuvat || 110 ||
evaṃ saha vaseyur vā pṛthag vā dharmakāmyayā |
pṛthag vivardhate dharmas tasmād dharmyā pṛthakkriyā || 111 ||
evaṃ saha vaseyur vā pṛthag vā dharmakāmyayā | pṛthag vivardhate dharmas tasmād dharmyā pṛthakkriyā || 111 ||
jyeṣṭhasya viṃśa uddhāraḥ sarvadravyāc ca yad varam |
tato 'rdhaṃ madhyamasya syāt turīyaṃ tu yavīyasaḥ || 112 ||
jyeṣṭhasya viṃśa uddhāraḥ sarvadravyāc ca yad varam | tato 'rdhaṃ madhyamasya syāt turīyaṃ tu yavīyasaḥ || 112 ||
jyeṣṭhaś ca-eva kaniṣṭhaś ca saṃharetāṃ yathā.uditam |
ye 'nye jyeṣṭha.kaniṣṭhābhyāṃ teṣāṃ syān madhyamaṃ dhanam || 113 ||
jyeṣṭhaś ca-eva kaniṣṭhaś ca saṃharetāṃ yathā.uditam | ye 'nye jyeṣṭha.kaniṣṭhābhyāṃ teṣāṃ syān madhyamaṃ dhanam || 113 ||
sarveṣāṃ dhanajātānām ādadīta-agryam agrajaḥ |
yac ca sātiśayaṃ kiṃ cid daśataś ca-āpnuyād varam || 114 ||
sarveṣāṃ dhanajātānām ādadīta-agryam agrajaḥ | yac ca sātiśayaṃ kiṃ cid daśataś ca-āpnuyād varam || 114 ||
uddhāro na daśasv asti sampannānāṃ svakarmasu |
yat kiṃ cid eva deyaṃ tu jyāyase māna.vardhanam || 115 ||
uddhāro na daśasv asti sampannānāṃ svakarmasu | yat kiṃ cid eva deyaṃ tu jyāyase māna.vardhanam || 115 ||
evaṃ samuddhṛta.uddhāre samān aṃśān prakalpayet |
uddhāre 'n.uddhṛte tv eṣām iyaṃ syād aṃśakalpanā || 116 ||
evaṃ samuddhṛta.uddhāre samān aṃśān prakalpayet | uddhāre 'n.uddhṛte tv eṣām iyaṃ syād aṃśakalpanā || 116 ||
ekādhikaṃ harej jyeṣṭhaḥ putro 'dhyardhaṃ tato 'nujaḥ |
aṃśam aṃśaṃ yavīyāṃsa iti dharmo vyavasthitaḥ || 117 ||
ekādhikaṃ harej jyeṣṭhaḥ putro 'dhyardhaṃ tato 'nujaḥ | aṃśam aṃśaṃ yavīyāṃsa iti dharmo vyavasthitaḥ || 117 ||
svebhyo 'ṃśebhyas tu kanyābhyaḥ pradadyur bhrātaraḥ pṛthak |
svāt svād aṃśāc caturbhāgaṃ patitāḥ syur aditsavaḥ || 118 ||
svebhyo 'ṃśebhyas tu kanyābhyaḥ pradadyur bhrātaraḥ pṛthak | svāt svād aṃśāc caturbhāgaṃ patitāḥ syur aditsavaḥ || 118 ||
aja.āvikaṃ sa.ekaśaphaṃ na jātu viṣamaṃ bhajet |
aja.āvikaṃ tu viṣamaṃ jyeṣṭhasya-eva vidhīyate || 119 ||
aja.āvikaṃ sa.ekaśaphaṃ na jātu viṣamaṃ bhajet | aja.āvikaṃ tu viṣamaṃ jyeṣṭhasya-eva vidhīyate || 119 ||
yavīyān-jyeṣṭhabhāryāyāṃ putram utpādayed yadi |
samas tatra vibhāgaḥ syād iti dharmo vyavasthitaḥ || 120 ||
yavīyān-jyeṣṭhabhāryāyāṃ putram utpādayed yadi | samas tatra vibhāgaḥ syād iti dharmo vyavasthitaḥ || 120 ||
upasarjanaṃ pradhānasya dharmato na-upapadyate |
pitā pradhānaṃ prajane tasmād dharmeṇa taṃ bhajet || 121 ||
upasarjanaṃ pradhānasya dharmato na-upapadyate | pitā pradhānaṃ prajane tasmād dharmeṇa taṃ bhajet || 121 ||
putraḥ kaniṣṭho jyeṣṭhāyāṃ kaniṣṭhāyāṃ ca pūrvajaḥ |
kathaṃ tatra vibhāgaḥ syād iti cet saṃśayo bhavet || 122 ||
putraḥ kaniṣṭho jyeṣṭhāyāṃ kaniṣṭhāyāṃ ca pūrvajaḥ | kathaṃ tatra vibhāgaḥ syād iti cet saṃśayo bhavet || 122 ||
ekaṃ vṛṣabham uddhāraṃ saṃhareta sa pūrvajaḥ |
tato 'pare jyeṣṭhavṛṣās tad.ūnānāṃ svamātṛtaḥ || 123 ||
ekaṃ vṛṣabham uddhāraṃ saṃhareta sa pūrvajaḥ | tato 'pare jyeṣṭhavṛṣās tad.ūnānāṃ svamātṛtaḥ || 123 ||
jyeṣṭhas tu jāto jyeṣṭhāyāṃ hared vṛṣabha.ṣoḍaśāḥ |
tataḥ svamātṛtaḥ śeṣā bhajerann iti dhāraṇā || 124 ||
jyeṣṭhas tu jāto jyeṣṭhāyāṃ hared vṛṣabha.ṣoḍaśāḥ | tataḥ svamātṛtaḥ śeṣā bhajerann iti dhāraṇā || 124 ||
sadṛśastrīṣu jātānāṃ putrāṇām aviśeṣataḥ |
na mātṛto jyaiṣṭhyam asti janmato jyaiṣṭhyam ucyate || 125 ||
sadṛśastrīṣu jātānāṃ putrāṇām aviśeṣataḥ | na mātṛto jyaiṣṭhyam asti janmato jyaiṣṭhyam ucyate || 125 ||
janmajyeṣṭhena ca-āhvānaṃ subrahmaṇyāsv api smṛtam |
yamayoś ca-eva garbheṣu janmato jyeṣṭhatā smṛtā || 126 ||
janmajyeṣṭhena ca-āhvānaṃ subrahmaṇyāsv api smṛtam | yamayoś ca-eva garbheṣu janmato jyeṣṭhatā smṛtā || 126 ||
a.putro 'nena vidhinā sutāṃ kurvīta putrikām |
yad apatyaṃ bhaved asyāṃ tan mama syāt svadhākaram || 127 ||
a.putro 'nena vidhinā sutāṃ kurvīta putrikām | yad apatyaṃ bhaved asyāṃ tan mama syāt svadhākaram || 127 ||
anena tu vidhānena purā cakre 'tha putrikāḥ |
vivṛddhyarthaṃ svavaṃśasya svayaṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ || 128 ||
anena tu vidhānena purā cakre 'tha putrikāḥ | vivṛddhyarthaṃ svavaṃśasya svayaṃ dakṣaḥ prajāpatiḥ || 128 ||
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa |
somāya rājñe satkṛtya prīta.ātmā saptaviṃśatim || 129 ||
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa | somāya rājñe satkṛtya prīta.ātmā saptaviṃśatim || 129 ||
yathā-eva-ātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā |
tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ katham anyo dhanaṃ haret || 130 ||
yathā-eva-ātmā tathā putraḥ putreṇa duhitā samā | tasyām ātmani tiṣṭhantyāṃ katham anyo dhanaṃ haret || 130 ||
mātus tu yautakaṃ yat syāt kumārībhāga eva saḥ |
dauhitra eva ca hared a.putrasya-akhilaṃ dhanam || 131 ||
mātus tu yautakaṃ yat syāt kumārībhāga eva saḥ | dauhitra eva ca hared a.putrasya-akhilaṃ dhanam || 131 ||
dauhitro hy a.khilaṃ riktham a.putrasya pitur haret |
sa eva dadyād dvau piṇḍau pitre mātāmahāya ca || 132 ||
dauhitro hy a.khilaṃ riktham a.putrasya pitur haret | sa eva dadyād dvau piṇḍau pitre mātāmahāya ca || 132 ||
pautra.dauhitrayor loke na viśeṣo 'sti dharmataḥ |
tayor hi mātā.pitarau sambhūtau tasya dehataḥ || 133 ||
pautra.dauhitrayor loke na viśeṣo 'sti dharmataḥ | tayor hi mātā.pitarau sambhūtau tasya dehataḥ || 133 ||
putrikāyāṃ kṛtāyāṃ tu yadi putro 'nujāyate |
samas tatra vibhāgaḥ syāt-jyeṣṭhatā na-asti hi striyāḥ || 134 ||
putrikāyāṃ kṛtāyāṃ tu yadi putro 'nujāyate | samas tatra vibhāgaḥ syāt-jyeṣṭhatā na-asti hi striyāḥ || 134 ||
a.putrāyāṃ mṛtāyāṃ tu putrikāyāṃ kathaṃ cana |
dhanaṃ tat putrikābhartā hareta-eva-a.vicārayan || 135 ||
a.putrāyāṃ mṛtāyāṃ tu putrikāyāṃ kathaṃ cana | dhanaṃ tat putrikābhartā hareta-eva-a.vicārayan || 135 ||
akṛtā vā kṛtā vā-api yaṃ vindet sadṛśāt sutam |
pautrī mātāmahas tena dadyāt piṇḍaṃ hared dhanam || 136 ||
akṛtā vā kṛtā vā-api yaṃ vindet sadṛśāt sutam | pautrī mātāmahas tena dadyāt piṇḍaṃ hared dhanam || 136 ||
putreṇa lokān-jayati pautreṇa-ānantyam aśnute |
atha putrasya pautreṇa bradhnasya-āpnoti viṣṭapam || 137 ||
putreṇa lokān-jayati pautreṇa-ānantyam aśnute | atha putrasya pautreṇa bradhnasya-āpnoti viṣṭapam || 137 ||
put.nāmno narakād yasmāt trāyate pitaraṃ sutaḥ |
tasmāt putra iti proktaḥ svayam eva svayambhuvā || 138 ||
put.nāmno narakād yasmāt trāyate pitaraṃ sutaḥ | tasmāt putra iti proktaḥ svayam eva svayambhuvā || 138 ||
pautra.dauhitrayor loke viśeṣo na-upapadyate |
dauhitro 'pi hy amutra-enaṃ santārayati pautravat || 139 ||
pautra.dauhitrayor loke viśeṣo na-upapadyate | dauhitro 'pi hy amutra-enaṃ santārayati pautravat || 139 ||
mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṃ nirvapet putrikāsutaḥ |
dvitīyaṃ tu pitus tasyās tṛtīyaṃ tatpituḥ pituḥ || 140 ||
mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṃ nirvapet putrikāsutaḥ | dvitīyaṃ tu pitus tasyās tṛtīyaṃ tatpituḥ pituḥ || 140 ||
upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ putro yasya tu dattrimaḥ |
sa hareta-eva tadrikthaṃ samprāpto 'py anyagotrataḥ || 141 ||
upapanno guṇaiḥ sarvaiḥ putro yasya tu dattrimaḥ | sa hareta-eva tadrikthaṃ samprāpto 'py anyagotrataḥ || 141 ||
gotra.rikthe janayitur na hared dattrimaḥ kva cit |
gotra.rikthānugaḥ piṇḍo vyapaiti dadataḥ svadhā || 142 ||
gotra.rikthe janayitur na hared dattrimaḥ kva cit | gotra.rikthānugaḥ piṇḍo vyapaiti dadataḥ svadhā || 142 ||
aniyuktāsutaś ca-eva putriṇyā-āptaś ca devarāt |
ubhau tau na-arhato bhāgaṃ jārajātaka.kāmajau || 143 ||
aniyuktāsutaś ca-eva putriṇyā-āptaś ca devarāt | ubhau tau na-arhato bhāgaṃ jārajātaka.kāmajau || 143 ||
niyuktāyām api pumān nāryāṃ jāto 'vidhānataḥ |
na-eva-arhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ patita.utpādito hi saḥ || 144 ||
niyuktāyām api pumān nāryāṃ jāto 'vidhānataḥ | na-eva-arhaḥ paitṛkaṃ rikthaṃ patita.utpādito hi saḥ || 144 ||
haret tatra niyuktāyāṃ jātaḥ putro yathā-aurasaḥ |
kṣetrikasya tu tad bījaṃ dharmataḥ prasavaś ca saḥ || 145 ||
haret tatra niyuktāyāṃ jātaḥ putro yathā-aurasaḥ | kṣetrikasya tu tad bījaṃ dharmataḥ prasavaś ca saḥ || 145 ||
dhanaṃ yo bibhṛyād bhrātur mṛtasya striyam eva ca |
so 'patyaṃ bhrātur utpādya dadyāt tasya-eva taddhanam || 146 ||
dhanaṃ yo bibhṛyād bhrātur mṛtasya striyam eva ca | so 'patyaṃ bhrātur utpādya dadyāt tasya-eva taddhanam || 146 ||
yā niyuktā-anyataḥ putraṃ devarād vā-apy avāpnuyāt |
taṃ kāmajam a.rikthīyaṃ vṛthā.utpannaṃ pracakṣate || 147 ||
yā niyuktā-anyataḥ putraṃ devarād vā-apy avāpnuyāt | taṃ kāmajam a.rikthīyaṃ vṛthā.utpannaṃ pracakṣate || 147 ||
etad vidhānaṃ vijñeyaṃ vibhāgasya-ekayoniṣu |
bahvīṣu ca-ekajātānāṃ nānāstrīṣu nibodhata || 148 ||
etad vidhānaṃ vijñeyaṃ vibhāgasya-ekayoniṣu | bahvīṣu ca-ekajātānāṃ nānāstrīṣu nibodhata || 148 ||
brāhmaṇasya-anupūrvyeṇa catasras tu yadi striyaḥ |
tāsāṃ putreṣu jāteṣu vibhāge 'yaṃ vidhiḥ smṛtaḥ || 149 ||
brāhmaṇasya-anupūrvyeṇa catasras tu yadi striyaḥ | tāsāṃ putreṣu jāteṣu vibhāge 'yaṃ vidhiḥ smṛtaḥ || 149 ||
kīnāśo govṛṣo yānam alaṅkāraś ca veśma ca |
viprasya-auddhārikaṃ deyam ekāṃśaś ca pradhānataḥ || 150 ||
kīnāśo govṛṣo yānam alaṅkāraś ca veśma ca | viprasya-auddhārikaṃ deyam ekāṃśaś ca pradhānataḥ || 150 ||
tryaṃśaṃ dāyādd hared vipro dvāv aṃśau kṣatriyāsutaḥ |
vaiśyājaḥ sa.ardham eva-aṃśam aṃśaṃ śūdrāsuto haret || 151 ||
tryaṃśaṃ dāyādd hared vipro dvāv aṃśau kṣatriyāsutaḥ | vaiśyājaḥ sa.ardham eva-aṃśam aṃśaṃ śūdrāsuto haret || 151 ||
sarvaṃ vā rikthajātaṃ tad daśadhā parikalpya ca |
dharmyaṃ vibhāgaṃ kurvīta vidhinā-anena dharmavit || 152 ||
sarvaṃ vā rikthajātaṃ tad daśadhā parikalpya ca | dharmyaṃ vibhāgaṃ kurvīta vidhinā-anena dharmavit || 152 ||
caturo 'ṃśān hared vipras trīn aṃśān kṣatriyāsutaḥ |
vaiśyāputro hared dvyaṃśaṃ aṃśaṃ śūdrāsuto haret || 153 ||
caturo 'ṃśān hared vipras trīn aṃśān kṣatriyāsutaḥ | vaiśyāputro hared dvyaṃśaṃ aṃśaṃ śūdrāsuto haret || 153 ||
yady api syāt tu sat.putro 'py asat.putro 'pi vā bhavet |
na-adhikaṃ daśamād dadyāt-śūdrāputrāya dharmataḥ || 154 ||
yady api syāt tu sat.putro 'py asat.putro 'pi vā bhavet | na-adhikaṃ daśamād dadyāt-śūdrāputrāya dharmataḥ || 154 ||
brāhmaṇa.kṣatriya.viśāṃ śūdrāputro na rikthabhāk |
yad eva-asya pitā dadyāt tad eva-asya dhanaṃ bhavet || 155 ||
brāhmaṇa.kṣatriya.viśāṃ śūdrāputro na rikthabhāk | yad eva-asya pitā dadyāt tad eva-asya dhanaṃ bhavet || 155 ||
sama.varṇāsu vā jātāḥ sarve putrā dvijanmanām |
uddhāraṃ jyāyase dattvā bhajerann itare samam || 156 ||
sama.varṇāsu vā jātāḥ sarve putrā dvijanmanām | uddhāraṃ jyāyase dattvā bhajerann itare samam || 156 ||
śūdrasya tu savarṇā-eva na-anyā bhāryā vidhīyate |
tasyāṃ jātāḥ sama.aṃśāḥ syur yadi putraśataṃ bhavet || 157 ||
śūdrasya tu savarṇā-eva na-anyā bhāryā vidhīyate | tasyāṃ jātāḥ sama.aṃśāḥ syur yadi putraśataṃ bhavet || 157 ||
putrān dvādaśa yān āha nṝṇāṃ svāyambhuvo manuḥ |
teṣāṃ ṣaḍ bandhu.dāyādāḥ ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ || 158 ||
putrān dvādaśa yān āha nṝṇāṃ svāyambhuvo manuḥ | teṣāṃ ṣaḍ bandhu.dāyādāḥ ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ || 158 ||
aurasaḥ kṣetrajaś ca-eva dattaḥ kṛtrima eva ca |
gūḍha.utpanno 'paviddhaś ca dāyādā bāndhavāś ca ṣaṭ || 159 ||
aurasaḥ kṣetrajaś ca-eva dattaḥ kṛtrima eva ca | gūḍha.utpanno 'paviddhaś ca dāyādā bāndhavāś ca ṣaṭ || 159 ||
kānīnaś ca sahoḍhaś ca krītaḥ paunarbhavas tathā |
svayandattaś ca śaudraś ca ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ || 160 ||
kānīnaś ca sahoḍhaś ca krītaḥ paunarbhavas tathā | svayandattaś ca śaudraś ca ṣaḍ adāyāda.bāndhavāḥ || 160 ||
yādṛśaṃ phalam āpnoti kuplavaiḥ santaran-jalam |
tādṛśaṃ phalam āpnoti kuputraiḥ santaraṃs tamaḥ || 161 ||
yādṛśaṃ phalam āpnoti kuplavaiḥ santaran-jalam | tādṛśaṃ phalam āpnoti kuputraiḥ santaraṃs tamaḥ || 161 ||
yady ekarikthinau syātām aurasa.kṣetrajau sutau |
yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ sa tad gṛhṇīta na-itaraḥ || 162 ||
yady ekarikthinau syātām aurasa.kṣetrajau sutau | yasya yat paitṛkaṃ rikthaṃ sa tad gṛhṇīta na-itaraḥ || 162 ||
eka eva-aurasaḥ putraḥ pitryasya vasunaḥ prabhuḥ |
śeṣāṇām ānṛśaṃsyārthaṃ pradadyāt tu prajīvanam || 163 ||
eka eva-aurasaḥ putraḥ pitryasya vasunaḥ prabhuḥ | śeṣāṇām ānṛśaṃsyārthaṃ pradadyāt tu prajīvanam || 163 ||
ṣaṣṭhaṃ tu kṣetrajasya-aṃśaṃ pradadyāt paitṛkād dhanāt |
auraso vibhajan dāyaṃ pitryaṃ pañcamam eva vā || 164 ||
ṣaṣṭhaṃ tu kṣetrajasya-aṃśaṃ pradadyāt paitṛkād dhanāt | auraso vibhajan dāyaṃ pitryaṃ pañcamam eva vā || 164 ||
aurasa.kṣetrajau putrau pitṛrikthasya bhāginau |
daśa-apare tu kramaśo gotra.rikthāṃśabhāginaḥ || 165 ||
aurasa.kṣetrajau putrau pitṛrikthasya bhāginau | daśa-apare tu kramaśo gotra.rikthāṃśabhāginaḥ || 165 ||
svakṣetre saṃskṛtāyāṃ tu svayam utpādayedd hi yam |
tam aurasaṃ vijānīyāt putraṃ prāthamakalpikam || 166 ||
svakṣetre saṃskṛtāyāṃ tu svayam utpādayedd hi yam | tam aurasaṃ vijānīyāt putraṃ prāthamakalpikam || 166 ||
yas talpajaḥ pramītasya klībasya vyādhitasya vā |
svadharmeṇa niyuktāyāṃ sa putraḥ kṣetrajaḥ smṛtaḥ || 167 ||
yas talpajaḥ pramītasya klībasya vyādhitasya vā | svadharmeṇa niyuktāyāṃ sa putraḥ kṣetrajaḥ smṛtaḥ || 167 ||
mātā pitā vā dadyātāṃ yam adbhiḥ putram āpadi |
sadṛśaṃ prītisaṃyuktaṃ sa jñeyo dattrimaḥ sutaḥ || 168 ||
mātā pitā vā dadyātāṃ yam adbhiḥ putram āpadi | sadṛśaṃ prītisaṃyuktaṃ sa jñeyo dattrimaḥ sutaḥ || 168 ||
sadṛśaṃ tu prakuryād yaṃ guṇa.doṣa.vicakṣaṇam |
putraṃ putraguṇair yuktaṃ sa vijñeyaś ca kṛtrimaḥ || 169 ||
sadṛśaṃ tu prakuryād yaṃ guṇa.doṣa.vicakṣaṇam | putraṃ putraguṇair yuktaṃ sa vijñeyaś ca kṛtrimaḥ || 169 ||
utpadyate gṛhe yas tu na ca jñāyeta kasya saḥ |
sa gṛhe gūḍha utpannas tasya syād yasya talpajaḥ || 170 ||
utpadyate gṛhe yas tu na ca jñāyeta kasya saḥ | sa gṛhe gūḍha utpannas tasya syād yasya talpajaḥ || 170 ||
mātā.pitṛbhyām utsṛṣṭaṃ tayor anyatareṇa vā |
yaṃ putraṃ parigṛhṇīyād apaviddhaḥ sa ucyate || 171 ||
mātā.pitṛbhyām utsṛṣṭaṃ tayor anyatareṇa vā | yaṃ putraṃ parigṛhṇīyād apaviddhaḥ sa ucyate || 171 ||
pitṛveśmani kanyā tu yaṃ putraṃ janayed rahaḥ |
taṃ kānīnaṃ vaden nāmnā voḍhuḥ kanyā.samudbhavam || 172 ||
pitṛveśmani kanyā tu yaṃ putraṃ janayed rahaḥ | taṃ kānīnaṃ vaden nāmnā voḍhuḥ kanyā.samudbhavam || 172 ||
yā garbhiṇī saṃskriyate jñātā.ajñātā-api vā satī |
voḍhuḥ sa garbho bhavati sahoḍha iti ca-ucyate || 173 ||
yā garbhiṇī saṃskriyate jñātā.ajñātā-api vā satī | voḍhuḥ sa garbho bhavati sahoḍha iti ca-ucyate || 173 ||
krīṇīyād yas tv apatyārthaṃ mātā.pitror yam antikāt |
sa krītakaḥ sutas tasya sadṛśo 'sadṛśo 'pi vā || 174 ||
krīṇīyād yas tv apatyārthaṃ mātā.pitror yam antikāt | sa krītakaḥ sutas tasya sadṛśo 'sadṛśo 'pi vā || 174 ||
yā patyā vā parityaktā vidhavā vā svayā-icchayā |
utpādayet punar bhūtvā sa paunarbhava ucyate || 175 ||
yā patyā vā parityaktā vidhavā vā svayā-icchayā | utpādayet punar bhūtvā sa paunarbhava ucyate || 175 ||
sā ced akṣata.yoniḥ syād gata.pratyāgatā-api vā |
paunarbhavena bhartrā sā punaḥ saṃskāram arhati || 176 ||
sā ced akṣata.yoniḥ syād gata.pratyāgatā-api vā | paunarbhavena bhartrā sā punaḥ saṃskāram arhati || 176 ||
mātā.pitṛ.vihīno yas tyakto vā syād akāraṇāt |
ātmānam arpayed yasmai svayandattas tu sa smṛtaḥ || 177 ||
mātā.pitṛ.vihīno yas tyakto vā syād akāraṇāt | ātmānam arpayed yasmai svayandattas tu sa smṛtaḥ || 177 ||
yaṃ brāhmaṇas tu śūdrāyāṃ kāmād utpādayet sutam |
sa pārayann eva śavas tasmāt pāraśavaḥ smṛtaḥ || 178 ||
yaṃ brāhmaṇas tu śūdrāyāṃ kāmād utpādayet sutam | sa pārayann eva śavas tasmāt pāraśavaḥ smṛtaḥ || 178 ||
dāsyāṃ vā dāsadāsyāṃ vā yaḥ śūdrasya suto bhavet |
so 'nujñāto hared aṃśam iti dharmo vyavasthitaḥ || 179 ||
dāsyāṃ vā dāsadāsyāṃ vā yaḥ śūdrasya suto bhavet | so 'nujñāto hared aṃśam iti dharmo vyavasthitaḥ || 179 ||
kṣetraja.ādīn sutān etān ekādaśa yathā.uditān |
putrapratinidhīn āhuḥ kriyālopān manīṣiṇaḥ || 180 ||
kṣetraja.ādīn sutān etān ekādaśa yathā.uditān | putrapratinidhīn āhuḥ kriyālopān manīṣiṇaḥ || 180 ||
ya ete 'bhihitāḥ putrāḥ prasaṅgād anyabījajāḥ |
yasya te bījato jātās tasya te na-itarasya tu || 181 ||
ya ete 'bhihitāḥ putrāḥ prasaṅgād anyabījajāḥ | yasya te bījato jātās tasya te na-itarasya tu || 181 ||
bhrātṝṇām ekajātānām ekaś cet putravān bhavet |
sarvāṃs tāṃs tena putreṇa putriṇo manur abravīt || 182 ||
bhrātṝṇām ekajātānām ekaś cet putravān bhavet | sarvāṃs tāṃs tena putreṇa putriṇo manur abravīt || 182 ||
sarvāsām eka.patnīnām ekā cet putriṇī bhavet |
sarvās tās tena putreṇa prāha putravatīr manuḥ || 183 ||
sarvāsām eka.patnīnām ekā cet putriṇī bhavet | sarvās tās tena putreṇa prāha putravatīr manuḥ || 183 ||
śreyasaḥ śreyaso 'lābhe pāpīyān riktham arhati |
bahavaś cet tu sadṛśāḥ sarve rikthasya bhāginaḥ || 184 ||
śreyasaḥ śreyaso 'lābhe pāpīyān riktham arhati | bahavaś cet tu sadṛśāḥ sarve rikthasya bhāginaḥ || 184 ||
na bhrātaro na pitaraḥ putrā rikthaharāḥ pituḥ |
pitā hared a.putrasya rikthaṃ bhrātara eva ca || 185 ||
na bhrātaro na pitaraḥ putrā rikthaharāḥ pituḥ | pitā hared a.putrasya rikthaṃ bhrātara eva ca || 185 ||
trayāṇām udakaṃ kāryaṃ triṣu piṇḍaḥ pravartate |
caturthaḥ sampradātā-eṣāṃ pañcamo na-upapadyate || 186 ||
trayāṇām udakaṃ kāryaṃ triṣu piṇḍaḥ pravartate | caturthaḥ sampradātā-eṣāṃ pañcamo na-upapadyate || 186 ||
anantaraḥ sapiṇḍād yas tasya tasya dhanaṃ bhavet |
ata ūrdhvaṃ sakulyaḥ syād ācāryaḥ śiṣya eva vā || 187 ||
anantaraḥ sapiṇḍād yas tasya tasya dhanaṃ bhavet | ata ūrdhvaṃ sakulyaḥ syād ācāryaḥ śiṣya eva vā || 187 ||
sarveṣām apy abhāve tu brāhmaṇā rikthabhāginaḥ |
traividyāḥ śucayo dāntās tathā dharmo na hīyate || 188 ||
sarveṣām apy abhāve tu brāhmaṇā rikthabhāginaḥ | traividyāḥ śucayo dāntās tathā dharmo na hīyate || 188 ||
a.hāryaṃ brāhmaṇadravyaṃ rājñā nityam iti sthitiḥ |
itareṣāṃ tu varṇānāṃ sarva.abhāve haren nṛpaḥ || 189 ||
a.hāryaṃ brāhmaṇadravyaṃ rājñā nityam iti sthitiḥ | itareṣāṃ tu varṇānāṃ sarva.abhāve haren nṛpaḥ || 189 ||
saṃsthitasya-an.apatyasya sagotrāt putram āharet |
tatra yad rikthajātaṃ syāt tat tasmin pratipādayet || 190 ||
saṃsthitasya-an.apatyasya sagotrāt putram āharet | tatra yad rikthajātaṃ syāt tat tasmin pratipādayet || 190 ||
dvau tu yau vivadeyātāṃ dvābhyāṃ jātau striyā dhane |
tayor yad yasya pitryaṃ syāt tat sa gṛhṇīta na-itaraḥ || 191 ||
dvau tu yau vivadeyātāṃ dvābhyāṃ jātau striyā dhane | tayor yad yasya pitryaṃ syāt tat sa gṛhṇīta na-itaraḥ || 191 ||
jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu samaṃ sarve saha.udarāḥ |
bhajeran mātṛkaṃ rikthaṃ bhaginyaś ca sa.nābhayaḥ || 192 ||
jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu samaṃ sarve saha.udarāḥ | bhajeran mātṛkaṃ rikthaṃ bhaginyaś ca sa.nābhayaḥ || 192 ||
yās tāsāṃ syur duhitaras tāsām api yathārhataḥ |
mātāmahyā dhanāt kiṃ cit pradeyaṃ prītipūrvakam || 193 ||
yās tāsāṃ syur duhitaras tāsām api yathārhataḥ | mātāmahyā dhanāt kiṃ cit pradeyaṃ prītipūrvakam || 193 ||
adhyagni.adhyāvāhanikaṃ dattaṃ ca prītikarmaṇi |
bhrātṛ.mātṛ.pitṛprāptaṃ ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam || 194 ||
adhyagni.adhyāvāhanikaṃ dattaṃ ca prītikarmaṇi | bhrātṛ.mātṛ.pitṛprāptaṃ ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam || 194 ||
anvādheyaṃ ca yad dattaṃ patyā prītena ca-eva yat |
patyau jīvati vṛttāyāḥ prajāyās tad dhanaṃ bhavet || 195 ||
anvādheyaṃ ca yad dattaṃ patyā prītena ca-eva yat | patyau jīvati vṛttāyāḥ prajāyās tad dhanaṃ bhavet || 195 ||
brāhma.daiva.ārṣa.gāndharva.prājāpatyeṣu yad vasu |
a.prajāyām atītāyāṃ bhartur eva tad iṣyate || 196 ||
brāhma.daiva.ārṣa.gāndharva.prājāpatyeṣu yad vasu | a.prajāyām atītāyāṃ bhartur eva tad iṣyate || 196 ||
yat tv asyāḥ syād dhanaṃ dattaṃ vivāheṣv āsura.ādiṣu |
a.prajāyām atītāyāṃ mātā.pitros tad iṣyate || 197 ||
yat tv asyāḥ syād dhanaṃ dattaṃ vivāheṣv āsura.ādiṣu | a.prajāyām atītāyāṃ mātā.pitros tad iṣyate || 197 ||
striyāṃ tu yad bhaved vittaṃ pitrā dattaṃ kathaṃ cana |
brāhmaṇī tadd haret kanyā tadapatyasya vā bhavet || 198 ||
striyāṃ tu yad bhaved vittaṃ pitrā dattaṃ kathaṃ cana | brāhmaṇī tadd haret kanyā tadapatyasya vā bhavet || 198 ||
na nirhāraṃ striyaḥ kuryuḥ kuṭumbād bahumadhyagāt |
svakād api ca vittādd hi svasya bhartur anājñayā || 199 ||
na nirhāraṃ striyaḥ kuryuḥ kuṭumbād bahumadhyagāt | svakād api ca vittādd hi svasya bhartur anājñayā || 199 ||
patyau jīvati yaḥ strībhir alaṅkāro dhṛto bhavet |
na taṃ bhajeran dāyādā bhajamānāḥ patanti te || 200 ||
patyau jīvati yaḥ strībhir alaṅkāro dhṛto bhavet | na taṃ bhajeran dāyādā bhajamānāḥ patanti te || 200 ||
an.aṃśau klība.patitau jātyandha.badhirau tathā |
unmatta.jaḍa.mūkāś ca ye ca ke cin nir.indriyāḥ || 201 ||
an.aṃśau klība.patitau jātyandha.badhirau tathā | unmatta.jaḍa.mūkāś ca ye ca ke cin nir.indriyāḥ || 201 ||
sarveṣām api tu nyāyyaṃ dātuṃ śaktyā manīṣiṇā |
grāsa.ācchādanam atyantaṃ patito hy a.dadad bhavet || 202 ||
sarveṣām api tu nyāyyaṃ dātuṃ śaktyā manīṣiṇā | grāsa.ācchādanam atyantaṃ patito hy a.dadad bhavet || 202 ||
yady arthitā tu dāraiḥ syāt klībādīnāṃ kathaṃ cana |
teṣām utpanna.tantūnām apatyaṃ dāyam arhati || 203 ||
yady arthitā tu dāraiḥ syāt klībādīnāṃ kathaṃ cana | teṣām utpanna.tantūnām apatyaṃ dāyam arhati || 203 ||
yat kiṃ cit pitari prete dhanaṃ jyeṣṭho 'dhigacchati |
bhāgo yavīyasāṃ tatra yadi vidyānupālinaḥ || 204 ||
yat kiṃ cit pitari prete dhanaṃ jyeṣṭho 'dhigacchati | bhāgo yavīyasāṃ tatra yadi vidyānupālinaḥ || 204 ||
a.vidyānāṃ tu sarveṣāṃ īhātaś ced dhanaṃ bhavet |
samas tatra vibhāgaḥ syād apitrya iti dhāraṇā || 205 ||
a.vidyānāṃ tu sarveṣāṃ īhātaś ced dhanaṃ bhavet | samas tatra vibhāgaḥ syād apitrya iti dhāraṇā || 205 ||
vidyādhanaṃ tu yady asya tat tasya-eva dhanaṃ bhavet |
maitryam audvāhikaṃ ca-eva mādhuparkikam eva ca || 206 ||
vidyādhanaṃ tu yady asya tat tasya-eva dhanaṃ bhavet | maitryam audvāhikaṃ ca-eva mādhuparkikam eva ca || 206 ||
bhrātṝṇāṃ yas tu na-īheta dhanaṃ śaktaḥ svakarmaṇā |
sa nirbhājyaḥ svakād aṃśāt kiṃ cid dattvā-upajīvanam || 207 ||
bhrātṝṇāṃ yas tu na-īheta dhanaṃ śaktaḥ svakarmaṇā | sa nirbhājyaḥ svakād aṃśāt kiṃ cid dattvā-upajīvanam || 207 ||
an.upaghnan pitṛdravyaṃ śrameṇa yad upārjitam |
svayam īhitalabdhaṃ tan na-a.kāmo dātum arhati || 208 ||
an.upaghnan pitṛdravyaṃ śrameṇa yad upārjitam | svayam īhitalabdhaṃ tan na-a.kāmo dātum arhati || 208 ||
paitṛkaṃ tu pitā dravyam anavāptaṃ yad āpnuyāt |
na tat putrair bhajet sārdham a.kāmaḥ svayam arjitam || 209 ||
paitṛkaṃ tu pitā dravyam anavāptaṃ yad āpnuyāt | na tat putrair bhajet sārdham a.kāmaḥ svayam arjitam || 209 ||
vibhaktāḥ saha jīvanto vibhajeran punar yadi |
samas tatra vibhāgaḥ syāj jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate || 210 ||
vibhaktāḥ saha jīvanto vibhajeran punar yadi | samas tatra vibhāgaḥ syāj jyaiṣṭhyaṃ tatra na vidyate || 210 ||
yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā hīyeta-aṃśapradānataḥ |
mriyeta-anyataro vā-api tasya bhāgo na lupyate || 211 ||
yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ kaniṣṭho vā hīyeta-aṃśapradānataḥ | mriyeta-anyataro vā-api tasya bhāgo na lupyate || 211 ||
sodaryā vibhajeraṃs taṃ sametya sahitāḥ samam |
bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā bhāginyaś ca sa.nābhayaḥ || 212 ||
sodaryā vibhajeraṃs taṃ sametya sahitāḥ samam | bhrātaro ye ca saṃsṛṣṭā bhāginyaś ca sa.nābhayaḥ || 212 ||
yo jyeṣṭho vinikurvīta lobhād bhrātṝn yavīyasaḥ |
so 'jyeṣṭhaḥ syād a.bhāgaś ca niyantavyaś ca rājabhiḥ || 213 ||
yo jyeṣṭho vinikurvīta lobhād bhrātṝn yavīyasaḥ | so 'jyeṣṭhaḥ syād a.bhāgaś ca niyantavyaś ca rājabhiḥ || 213 ||
sarva eva vikarmasthā na-arhanti bhrātaro dhanam |
na ca-a.dattvā kaniṣṭhebhyo jyeṣṭhaḥ kurvīta yautakam || 214 ||
sarva eva vikarmasthā na-arhanti bhrātaro dhanam | na ca-a.dattvā kaniṣṭhebhyo jyeṣṭhaḥ kurvīta yautakam || 214 ||
bhrātṝṇām a.vibhaktānāṃ yady utthānaṃ bhavet saha |
na putrabhāgaṃ viṣamaṃ pitā dadyāt kathaṃ cana || 215 ||
bhrātṝṇām a.vibhaktānāṃ yady utthānaṃ bhavet saha | na putrabhāgaṃ viṣamaṃ pitā dadyāt kathaṃ cana || 215 ||
ūrdhvaṃ vibhāgāt-jātas tu pitryam eva hared dhanam |
saṃsṛṣṭās tena vā ye syur vibhajeta sa taiḥ saha || 216 ||
ūrdhvaṃ vibhāgāt-jātas tu pitryam eva hared dhanam | saṃsṛṣṭās tena vā ye syur vibhajeta sa taiḥ saha || 216 ||
an.apatyasya putrasya mātā dāyam avāpnuyāt |
mātary api ca vṛttāyāṃ pitur mātā hared dhanam || 217 ||
an.apatyasya putrasya mātā dāyam avāpnuyāt | mātary api ca vṛttāyāṃ pitur mātā hared dhanam || 217 ||
ṛṇe dhane ca sarvasmin pravibhakte yathāvidhi |
paścād dṛśyeta yat kiṃ cit tat sarvaṃ samatāṃ nayet || 218 ||
ṛṇe dhane ca sarvasmin pravibhakte yathāvidhi | paścād dṛśyeta yat kiṃ cit tat sarvaṃ samatāṃ nayet || 218 ||
vastraṃ patram alaṅkāraṃ kṛtānnam udakaṃ striyaḥ |
yogakṣemaṃ pracāraṃ ca na vibhājyaṃ pracakṣate || 219 ||
vastraṃ patram alaṅkāraṃ kṛtānnam udakaṃ striyaḥ | yogakṣemaṃ pracāraṃ ca na vibhājyaṃ pracakṣate || 219 ||
ayam ukto vibhāgo vaḥ putrāṇāṃ ca kriyāvidhiḥ |
kramaśaḥ kṣetrajādīnāṃ dyūtadharmaṃ nibodhata || 220 ||
ayam ukto vibhāgo vaḥ putrāṇāṃ ca kriyāvidhiḥ | kramaśaḥ kṣetrajādīnāṃ dyūtadharmaṃ nibodhata || 220 ||
dyūtaṃ samāhvayaṃ ca-eva rājā rāṣṭrāt-nivārayet |
rājāntakaraṇāv etau dvau doṣau pṛthivīkṣitām || 221 ||
dyūtaṃ samāhvayaṃ ca-eva rājā rāṣṭrāt-nivārayet | rājāntakaraṇāv etau dvau doṣau pṛthivīkṣitām || 221 ||
prakāśam etat tāskaryaṃ yad devana.samāhvayau |
tayor nityaṃ pratīghāte nṛpatir yatnavān bhavet || 222 ||
prakāśam etat tāskaryaṃ yad devana.samāhvayau | tayor nityaṃ pratīghāte nṛpatir yatnavān bhavet || 222 ||
aprāṇibhir yat kriyate tat-loke dyūtam ucyate |
prāṇibhiḥ kriyate yas tu sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ || 223 ||
aprāṇibhir yat kriyate tat-loke dyūtam ucyate | prāṇibhiḥ kriyate yas tu sa vijñeyaḥ samāhvayaḥ || 223 ||
dyūtaṃ samāhvayaṃ ca-eva yaḥ kuryāt kārayeta vā |
tān sarvān ghātayed rājā śūdrāṃś ca dvijaliṅginaḥ || 224 ||
dyūtaṃ samāhvayaṃ ca-eva yaḥ kuryāt kārayeta vā | tān sarvān ghātayed rājā śūdrāṃś ca dvijaliṅginaḥ || 224 ||
kitavān kuśīlavān krūrān pāṣaṇḍasthāṃś ca mānavān |
vikarmasthān śauṇḍikāṃś ca kṣipraṃ nirvāsayet purāt || 225 ||
kitavān kuśīlavān krūrān pāṣaṇḍasthāṃś ca mānavān | vikarmasthān śauṇḍikāṃś ca kṣipraṃ nirvāsayet purāt || 225 ||
ete rāṣṭre vartamānā rājñaḥ prachannataskarāḥ |
vikarmakriyayā nityaṃ bādhante bhadrikāḥ prajāḥ || 226 ||
ete rāṣṭre vartamānā rājñaḥ prachannataskarāḥ | vikarmakriyayā nityaṃ bādhante bhadrikāḥ prajāḥ || 226 ||
dyūtam etat purā kalpe dṛṣṭaṃ vairakaraṃ mahat |
tasmād dyūtaṃ na seveta hāsyārtham api buddhimān || 227 ||
dyūtam etat purā kalpe dṛṣṭaṃ vairakaraṃ mahat | tasmād dyūtaṃ na seveta hāsyārtham api buddhimān || 227 ||
pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā tat-niṣeveta yo naraḥ |
tasya daṇḍavikalpaḥ syād yathā.iṣṭaṃ nṛpates tathā || 228 ||
pracchannaṃ vā prakāśaṃ vā tat-niṣeveta yo naraḥ | tasya daṇḍavikalpaḥ syād yathā.iṣṭaṃ nṛpates tathā || 228 ||
kṣatra.viś.śūdrayonis tu daṇḍaṃ dātum aśaknuvan |
ānṛṇyaṃ karmaṇā gacched vipro dadyāt-śanaiḥ śanaiḥ || 229 ||
kṣatra.viś.śūdrayonis tu daṇḍaṃ dātum aśaknuvan | ānṛṇyaṃ karmaṇā gacched vipro dadyāt-śanaiḥ śanaiḥ || 229 ||
strī.bāla.unmatta.vṛddhānāṃ daridrāṇāṃ ca rogiṇām |
śiphā.vidala.rajju.ādyair vidadhyāt-nṛpatir damam || 230 ||
strī.bāla.unmatta.vṛddhānāṃ daridrāṇāṃ ca rogiṇām | śiphā.vidala.rajju.ādyair vidadhyāt-nṛpatir damam || 230 ||
ye niyuktās tu kāryeṣu hanyuḥ kāryāṇi kāryiṇām |
dhana.uṣmaṇā pacyamānās tān niḥ.svān kārayen nṛpaḥ || 231 ||
ye niyuktās tu kāryeṣu hanyuḥ kāryāṇi kāryiṇām | dhana.uṣmaṇā pacyamānās tān niḥ.svān kārayen nṛpaḥ || 231 ||
kūṭaśāsanakartṝṃś ca prakṛtīnāṃ ca dūṣakān |
strī.bāla.brāhmaṇaghnāṃś ca hanyād dviṣ.sevinas tathā || 232 ||
kūṭaśāsanakartṝṃś ca prakṛtīnāṃ ca dūṣakān | strī.bāla.brāhmaṇaghnāṃś ca hanyād dviṣ.sevinas tathā || 232 ||
tīritaṃ ca-anuśiṣṭaṃ ca yatra kva cana yad bhavet |
kṛtaṃ tad dharmato vidyāt-na tad bhūyo nivartayet || 233 ||
tīritaṃ ca-anuśiṣṭaṃ ca yatra kva cana yad bhavet | kṛtaṃ tad dharmato vidyāt-na tad bhūyo nivartayet || 233 ||
amātyāḥ prāḍvivāko vā yat kuryuḥ kāryam anyathā |
tat svayaṃ nṛpatiḥ kuryāt tān sahasraṃ ca daṇḍayet || 234 ||
amātyāḥ prāḍvivāko vā yat kuryuḥ kāryam anyathā | tat svayaṃ nṛpatiḥ kuryāt tān sahasraṃ ca daṇḍayet || 234 ||
brahmahā ca surāpaś ca steyī ca gurutalpagaḥ |
ete sarve pṛthag jñeyā mahāpātakino narāḥ || 235 ||
brahmahā ca surāpaś ca steyī ca gurutalpagaḥ | ete sarve pṛthag jñeyā mahāpātakino narāḥ || 235 ||
caturṇām api ca-eteṣāṃ prāyaścittam a.kurvatām |
śārīraṃ dhanasaṃyuktaṃ daṇḍaṃ dharmyaṃ prakalpayet || 236 ||
caturṇām api ca-eteṣāṃ prāyaścittam a.kurvatām | śārīraṃ dhanasaṃyuktaṃ daṇḍaṃ dharmyaṃ prakalpayet || 236 ||
gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ surāpāne surādhvajaḥ |
steye ca śvapadaṃ kāryaṃ brahmahaṇy a.śirāḥ pumān || 237 ||
gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ surāpāne surādhvajaḥ | steye ca śvapadaṃ kāryaṃ brahmahaṇy a.śirāḥ pumān || 237 ||
a.sambhojyā hy a.saṃyājyā a.sampāṭhyā '.vivāhinaḥ |
careyuḥ pṛthivīṃ dīnāḥ sarvadharmabahiṣkṛtāḥ || 238 ||
a.sambhojyā hy a.saṃyājyā a.sampāṭhyā '.vivāhinaḥ | careyuḥ pṛthivīṃ dīnāḥ sarvadharmabahiṣkṛtāḥ || 238 ||
jñāti.sambandhibhis tv ete tyaktavyāḥ kṛta.lakṣaṇāḥ |
nir.dayā nir.namaskārās tan manor anuśāsanam || 239 ||
jñāti.sambandhibhis tv ete tyaktavyāḥ kṛta.lakṣaṇāḥ | nir.dayā nir.namaskārās tan manor anuśāsanam || 239 ||
prāyaścittaṃ tu kurvāṇāḥ sarvavarṇā yathoditam |
na-aṅkyā rājñā lalāṭe syur dāpyās tu-uttamasāhasam || 240 ||
prāyaścittaṃ tu kurvāṇāḥ sarvavarṇā yathoditam | na-aṅkyā rājñā lalāṭe syur dāpyās tu-uttamasāhasam || 240 ||
āgaḥsu brāhmaṇasya-eva kāryo madhyamasāhasaḥ |
vivāsyo vā bhaved rāṣṭrāt sa.dravyaḥ sa.paricchadaḥ || 241 ||
āgaḥsu brāhmaṇasya-eva kāryo madhyamasāhasaḥ | vivāsyo vā bhaved rāṣṭrāt sa.dravyaḥ sa.paricchadaḥ || 241 ||
itare kṛtavantas tu pāpāny etāny akāmataḥ |
sarvasvahāram arhanti kāmatas tu pravāsanam || 242 ||
itare kṛtavantas tu pāpāny etāny akāmataḥ | sarvasvahāram arhanti kāmatas tu pravāsanam || 242 ||
na-ādadīta nṛpaḥ sādhur mahāpātakino dhanam |
ādadānas tu tat-lobhāt tena doṣeṇa lipyate || 243 ||
na-ādadīta nṛpaḥ sādhur mahāpātakino dhanam | ādadānas tu tat-lobhāt tena doṣeṇa lipyate || 243 ||
apsu praveśya taṃ daṇḍaṃ varuṇāya-upapādayet |
śruta.vṛtta.upapanne vā brāhmaṇe pratipādayet || 244 ||
apsu praveśya taṃ daṇḍaṃ varuṇāya-upapādayet | śruta.vṛtta.upapanne vā brāhmaṇe pratipādayet || 244 ||
īśo daṇḍasya varuṇo rājñāṃ daṇḍadharo hi saḥ |
īśaḥ sarvasya jagato brāhmaṇo vedapāragaḥ || 245 ||
īśo daṇḍasya varuṇo rājñāṃ daṇḍadharo hi saḥ | īśaḥ sarvasya jagato brāhmaṇo vedapāragaḥ || 245 ||
yatra varjayate rājā pāpakṛdbhyo dhanāgamam |
tatra kālena jāyante mānavā dīrghajīvinaḥ || 246 ||
yatra varjayate rājā pāpakṛdbhyo dhanāgamam | tatra kālena jāyante mānavā dīrghajīvinaḥ || 246 ||
niṣpadyante ca sasyāni yathā.uptāni viśāṃ pṛthak |
bālāś ca na pramīyante vikṛtaṃ ca na jāyate || 247 ||
niṣpadyante ca sasyāni yathā.uptāni viśāṃ pṛthak | bālāś ca na pramīyante vikṛtaṃ ca na jāyate || 247 ||
brāhmaṇān bādhamānaṃ tu kāmād avaravarṇajam |
hanyāc citrair vadha.upāyair udvejanakarair nṛpaḥ || 248 ||
brāhmaṇān bādhamānaṃ tu kāmād avaravarṇajam | hanyāc citrair vadha.upāyair udvejanakarair nṛpaḥ || 248 ||
yāvān a.vadhyasya vadhe tāvān vadhyasya mokṣaṇe |
adharmo nṛpater dṛṣṭo dharmas tu viniyacchataḥ || 249 ||
yāvān a.vadhyasya vadhe tāvān vadhyasya mokṣaṇe | adharmo nṛpater dṛṣṭo dharmas tu viniyacchataḥ || 249 ||
udito 'yaṃ vistaraśo mitho vivādamānayoḥ |
aṣṭādaśasu mārgeṣu vyavahārasya nirṇayaḥ || 250 ||
udito 'yaṃ vistaraśo mitho vivādamānayoḥ | aṣṭādaśasu mārgeṣu vyavahārasya nirṇayaḥ || 250 ||
evaṃ dharmyāṇi kāryāṇi samyak kurvan mahīpatiḥ |
deśān alabdhān-lipseta labdhāṃś ca paripālayet || 251 ||
evaṃ dharmyāṇi kāryāṇi samyak kurvan mahīpatiḥ | deśān alabdhān-lipseta labdhāṃś ca paripālayet || 251 ||
samyak.niviṣṭa.deśas tu kṛta.durgaś ca śāstrataḥ |
kaṇṭaka.uddharaṇe nityam ātiṣṭhed yatnam uttamam || 252 ||
samyak.niviṣṭa.deśas tu kṛta.durgaś ca śāstrataḥ | kaṇṭaka.uddharaṇe nityam ātiṣṭhed yatnam uttamam || 252 ||
rakṣanād āryavṛttānāṃ kaṇṭakānāṃ ca śodhanāt |
narendrās tridivaṃ yānti prajāpālana.tatparāḥ || 253 ||
rakṣanād āryavṛttānāṃ kaṇṭakānāṃ ca śodhanāt | narendrās tridivaṃ yānti prajāpālana.tatparāḥ || 253 ||
a.śāsaṃs taskarān yas tu baliṃ gṛhṇāti pārthivaḥ |
tasya prakṣubhyate rāṣṭraṃ svargāc ca parihīyate || 254 ||
a.śāsaṃs taskarān yas tu baliṃ gṛhṇāti pārthivaḥ | tasya prakṣubhyate rāṣṭraṃ svargāc ca parihīyate || 254 ||
nirbhayaṃ tu bhaved yasya rāṣṭraṃ bāhu.balāśritam |
tasya tad vardhate nityaṃ sicyamāna iva drumaḥ || 255 ||
nirbhayaṃ tu bhaved yasya rāṣṭraṃ bāhu.balāśritam | tasya tad vardhate nityaṃ sicyamāna iva drumaḥ || 255 ||
dvividhāṃs taskarān vidyāt paradravyāpahārakān |
prakāśāṃś ca-aprakāśāṃś ca cāra.cakṣur mahīpatiḥ || 256 ||
dvividhāṃs taskarān vidyāt paradravyāpahārakān | prakāśāṃś ca-aprakāśāṃś ca cāra.cakṣur mahīpatiḥ || 256 ||
prakāśavañcakās teṣāṃ nānāpaṇya-upajīvinaḥ |
pracchannavañcakās tv ete ye stena.aṭavikādayaḥ || 257 ||
prakāśavañcakās teṣāṃ nānāpaṇya-upajīvinaḥ | pracchannavañcakās tv ete ye stena.aṭavikādayaḥ || 257 ||
utkocakāś ca-aupadhikā vañcakāḥ kitavās tathā |
maṅgalādeśa.vṛttāś ca bhadrāś ca-īkṣaṇikaiḥ saha || 258 ||
utkocakāś ca-aupadhikā vañcakāḥ kitavās tathā | maṅgalādeśa.vṛttāś ca bhadrāś ca-īkṣaṇikaiḥ saha || 258 ||
asamyakkāriṇaś ca-eva mahāmātrāś cikitsakāḥ |
śilpa.upacārayuktāś ca nipuṇāḥ paṇyayoṣitaḥ || 259 ||
asamyakkāriṇaś ca-eva mahāmātrāś cikitsakāḥ | śilpa.upacārayuktāś ca nipuṇāḥ paṇyayoṣitaḥ || 259 ||
evamādīn vijānīyāt prakāśāṃl lokakaṇṭakān |
nigūḍhacāriṇaś ca-anyān anāryān āryaliṅginaḥ || 260 ||
evamādīn vijānīyāt prakāśāṃl lokakaṇṭakān | nigūḍhacāriṇaś ca-anyān anāryān āryaliṅginaḥ || 260 ||
tān viditvā sucaritair gūḍhais tatkarmakāribhiḥ |
cāraiś ca-aneka.saṃsthānaiḥ protsādya vaśam ānayet || 261 ||
tān viditvā sucaritair gūḍhais tatkarmakāribhiḥ | cāraiś ca-aneka.saṃsthānaiḥ protsādya vaśam ānayet || 261 ||
teṣāṃ doṣān abhikhyāpya sve sve karmaṇi tattvataḥ |
kurvīta śāsanaṃ rājā samyak sāra.aparādhataḥ || 262 ||
teṣāṃ doṣān abhikhyāpya sve sve karmaṇi tattvataḥ | kurvīta śāsanaṃ rājā samyak sāra.aparādhataḥ || 262 ||
na hi daṇḍād ṛte śakyaḥ kartuṃ pāpa.vinigrahaḥ |
stenānāṃ pāpabuddhīnāṃ nibhṛtaṃ caratāṃ kṣitau || 263 ||
na hi daṇḍād ṛte śakyaḥ kartuṃ pāpa.vinigrahaḥ | stenānāṃ pāpabuddhīnāṃ nibhṛtaṃ caratāṃ kṣitau || 263 ||
sabhā.prapā.apūpa.śālāveśa.madya.anna.vikrayāḥ |
catuṣpathāṃś caityavṛkṣāḥ samājāḥ prekṣaṇāni ca || 264 ||
sabhā.prapā.apūpa.śālāveśa.madya.anna.vikrayāḥ | catuṣpathāṃś caityavṛkṣāḥ samājāḥ prekṣaṇāni ca || 264 ||
jīrṇa.udyānāny araṇyāni kārukāveśanāni ca |
śūnyāni ca-apy agārāṇi vanāny upavanāni ca || 265 ||
jīrṇa.udyānāny araṇyāni kārukāveśanāni ca | śūnyāni ca-apy agārāṇi vanāny upavanāni ca || 265 ||
evaṃvidhān nṛpo deśān gulmaiḥ sthāvara.jaṅgamaiḥ |
taskarapratiṣedhārthaṃ cāraiś ca-apy anucārayet || 266 ||
evaṃvidhān nṛpo deśān gulmaiḥ sthāvara.jaṅgamaiḥ | taskarapratiṣedhārthaṃ cāraiś ca-apy anucārayet || 266 ||
tatsahāyair anugatair nānākarmapravedibhiḥ |
vidyād utsādayec ca-eva nipuṇaiḥ pūrvataskaraiḥ || 267 ||
tatsahāyair anugatair nānākarmapravedibhiḥ | vidyād utsādayec ca-eva nipuṇaiḥ pūrvataskaraiḥ || 267 ||
bhakṣya.bhojya.upadeśaiś ca brāhmaṇānāṃ ca darśanaiḥ |
śauryakarmāpadeśaiś ca kuryus teṣāṃ samāgamam || 268 ||
bhakṣya.bhojya.upadeśaiś ca brāhmaṇānāṃ ca darśanaiḥ | śauryakarmāpadeśaiś ca kuryus teṣāṃ samāgamam || 268 ||
ye tatra na-upasarpeyur mūlapraṇihitāś ca ye |
tān prasahya nṛpo hanyāt sa.mitra.jñāti.bāndhavān || 269 ||
ye tatra na-upasarpeyur mūlapraṇihitāś ca ye | tān prasahya nṛpo hanyāt sa.mitra.jñāti.bāndhavān || 269 ||
na ha-ūḍhena vinā cauraṃ ghātayed dhārmiko nṛpaḥ |
saha-ūḍhaṃ sa.upakaraṇaṃ ghātayed a.vicārayan || 270 ||
na ha-ūḍhena vinā cauraṃ ghātayed dhārmiko nṛpaḥ | saha-ūḍhaṃ sa.upakaraṇaṃ ghātayed a.vicārayan || 270 ||
grāmeṣv api ca ye ke cic caurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ |
bhāṇḍa.avakāśadāś ca-eva sarvāṃs tān api ghātayet || 271 ||
grāmeṣv api ca ye ke cic caurāṇāṃ bhaktadāyakāḥ | bhāṇḍa.avakāśadāś ca-eva sarvāṃs tān api ghātayet || 271 ||
rāṣṭreṣu rakṣādhikṛtān sāmantāṃś ca-eva coditān |
abhyāghāteṣu madhyasthāñ śiṣyāc caurān iva drutam || 272 ||
rāṣṭreṣu rakṣādhikṛtān sāmantāṃś ca-eva coditān | abhyāghāteṣu madhyasthāñ śiṣyāc caurān iva drutam || 272 ||
yaś ca-api dharmasamayāt pracyuto dharma.jīvanaḥ |
daṇḍena-eva tam apy oṣet svakād dharmādd hi vicyutam || 273 ||
yaś ca-api dharmasamayāt pracyuto dharma.jīvanaḥ | daṇḍena-eva tam apy oṣet svakād dharmādd hi vicyutam || 273 ||
grāmaghāte hitābhaṅge pathi moṣābhidarśane |
śaktito na-abhidhāvanto nirvāsyāḥ sa.paricchadāḥ || 274 ||
grāmaghāte hitābhaṅge pathi moṣābhidarśane | śaktito na-abhidhāvanto nirvāsyāḥ sa.paricchadāḥ || 274 ||
rājñaḥ kośāpahartṝṃś ca pratikūleṣu ca sthitān |
ghātayed vividhair daṇḍair arīṇāṃ ca-upajāpakān || 275 ||
rājñaḥ kośāpahartṝṃś ca pratikūleṣu ca sthitān | ghātayed vividhair daṇḍair arīṇāṃ ca-upajāpakān || 275 ||
sandhiṃ chittvā tu ye cauryaṃ rātrau kurvanti taskarāḥ |
teṣāṃ chittvā nṛpo hastau tīkṣṇe śūle niveśayet || 276 ||
sandhiṃ chittvā tu ye cauryaṃ rātrau kurvanti taskarāḥ | teṣāṃ chittvā nṛpo hastau tīkṣṇe śūle niveśayet || 276 ||
aṅgulīr granthibhedasya chedayet prathame grahe |
dvitīye hasta.caraṇau tṛtīye vadham arhati || 277 ||
aṅgulīr granthibhedasya chedayet prathame grahe | dvitīye hasta.caraṇau tṛtīye vadham arhati || 277 ||
agnidān bhaktadāṃś ca-eva tathā śastra.avakāśadān |
sannidhātṝṃś ca moṣasya hanyāc cauram iva-īśvaraḥ || 278 ||
agnidān bhaktadāṃś ca-eva tathā śastra.avakāśadān | sannidhātṝṃś ca moṣasya hanyāc cauram iva-īśvaraḥ || 278 ||
taḍāgabhedakaṃ hanyād apsu śuddhavadhena vā |
yad vā-api pratisaṃskuryād dāpyas tu-uttamasāhasam || 279 ||
taḍāgabhedakaṃ hanyād apsu śuddhavadhena vā | yad vā-api pratisaṃskuryād dāpyas tu-uttamasāhasam || 279 ||
koṣṭhāgāra.āyudhāgāra.devatāgāra.bhedakān |
hasti.aśva.rathahartṝṃś ca hanyād eva-a.vicārayan || 280 ||
koṣṭhāgāra.āyudhāgāra.devatāgāra.bhedakān | hasti.aśva.rathahartṝṃś ca hanyād eva-a.vicārayan || 280 ||
yas tu pūrvaniviṣṭasya taḍāgasya-udakaṃ haret |
āgamaṃ vā-apy apāṃ bhindyāt sa dāpyaḥ pūrvasāhasam || 281 ||
yas tu pūrvaniviṣṭasya taḍāgasya-udakaṃ haret | āgamaṃ vā-apy apāṃ bhindyāt sa dāpyaḥ pūrvasāhasam || 281 ||
samutsṛjed rājamārge yas tv amedhyam anāpadi |
sa dvau kārṣāpaṇau dadyād amedhyaṃ ca-āśu śodhayet || 282 ||
samutsṛjed rājamārge yas tv amedhyam anāpadi | sa dvau kārṣāpaṇau dadyād amedhyaṃ ca-āśu śodhayet || 282 ||
āpadgato 'tha vā vṛddhā garbhiṇī bāla eva vā |
paribhāṣaṇam arhanti tac ca śodhyam iti sthitiḥ || 283 ||
āpadgato 'tha vā vṛddhā garbhiṇī bāla eva vā | paribhāṣaṇam arhanti tac ca śodhyam iti sthitiḥ || 283 ||
cikitsakānāṃ sarveṣāṃ mithyāpracaratāṃ damaḥ |
amānuṣeṣu prathamo mānuṣeṣu tu madhyamaḥ || 284 ||
cikitsakānāṃ sarveṣāṃ mithyāpracaratāṃ damaḥ | amānuṣeṣu prathamo mānuṣeṣu tu madhyamaḥ || 284 ||
saṅkrama.dhvaja.yaṣṭīnāṃ pratimānāṃ ca bhedakaḥ |
pratikuryāc ca tat sarvaṃ pañca dadyāt-śatāni ca || 285 ||
saṅkrama.dhvaja.yaṣṭīnāṃ pratimānāṃ ca bhedakaḥ | pratikuryāc ca tat sarvaṃ pañca dadyāt-śatāni ca || 285 ||
adūṣitānāṃ dravyāṇāṃ dūṣaṇe bhedane tathā |
maṇīnām apavedhe ca daṇḍaḥ prathamasāhasaḥ || 286 ||
adūṣitānāṃ dravyāṇāṃ dūṣaṇe bhedane tathā | maṇīnām apavedhe ca daṇḍaḥ prathamasāhasaḥ || 286 ||
samair hi viṣamaṃ yas tu cared vai mūlyato 'pi vā |
samāpnuyād damaṃ pūrvaṃ naro madhyamam eva vā || 287 ||
samair hi viṣamaṃ yas tu cared vai mūlyato 'pi vā | samāpnuyād damaṃ pūrvaṃ naro madhyamam eva vā || 287 ||
bandhanāni ca sarvāṇi rājā mārge niveśayet |
duḥkhitā yatra dṛśyeran vikṛtāḥ pāpakāriṇah || 288 ||
bandhanāni ca sarvāṇi rājā mārge niveśayet | duḥkhitā yatra dṛśyeran vikṛtāḥ pāpakāriṇah || 288 ||
prākārasya ca bhettāraṃ parikhāṇāṃ ca pūrakam |
dvārāṇāṃ ca-eva bhaṅktāraṃ kṣipram eva pravāsayet || 289 ||
prākārasya ca bhettāraṃ parikhāṇāṃ ca pūrakam | dvārāṇāṃ ca-eva bhaṅktāraṃ kṣipram eva pravāsayet || 289 ||
abhicāreṣu sarveṣu kartavyo dviśato damaḥ |
mūlakarmaṇi ca-anāpteḥ kṛtyāsu vividhāsu ca || 290 ||
abhicāreṣu sarveṣu kartavyo dviśato damaḥ | mūlakarmaṇi ca-anāpteḥ kṛtyāsu vividhāsu ca || 290 ||
abījavikrayī ca-eva bīja.utkṛṣṭā tathā-eva ca |
maryādābhedakaś ca-eva vikṛtaṃ prāpnuyād vadham || 291 ||
abījavikrayī ca-eva bīja.utkṛṣṭā tathā-eva ca | maryādābhedakaś ca-eva vikṛtaṃ prāpnuyād vadham || 291 ||
sarvakaṇṭakapāpiṣṭhaṃ hemakāraṃ tu pārthivaḥ |
pravartamānam anyāye chedayet-lavaśaḥ kṣuraiḥ || 292 ||
sarvakaṇṭakapāpiṣṭhaṃ hemakāraṃ tu pārthivaḥ | pravartamānam anyāye chedayet-lavaśaḥ kṣuraiḥ || 292 ||
sītā.dravyāpaharaṇe śastrāṇām auṣadhasya ca |
kālam āsādya kāryaṃ ca rājā daṇḍaṃ prakalpayet || 293 ||
sītā.dravyāpaharaṇe śastrāṇām auṣadhasya ca | kālam āsādya kāryaṃ ca rājā daṇḍaṃ prakalpayet || 293 ||
svāmy.amātyau puraṃ rāṣṭraṃ kośa.daṇḍau suhṛt tathā |
sapta prakṛtayo hy etāḥ saptāṅgaṃ rājyam ucyate || 294 ||
svāmy.amātyau puraṃ rāṣṭraṃ kośa.daṇḍau suhṛt tathā | sapta prakṛtayo hy etāḥ saptāṅgaṃ rājyam ucyate || 294 ||
saptānāṃ prakṛtīnāṃ tu rājyasya-āsāṃ yathākramam |
pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ jānīyād vyasanaṃ mahat || 295 ||
saptānāṃ prakṛtīnāṃ tu rājyasya-āsāṃ yathākramam | pūrvaṃ pūrvaṃ gurutaraṃ jānīyād vyasanaṃ mahat || 295 ||
sapta.aṅgasya-iha rājyasya viṣṭabdhasya tridaṇḍavat |
anyonyaguṇavaiśeṣyāt-na kiṃ cid atiricyate || 296 ||
sapta.aṅgasya-iha rājyasya viṣṭabdhasya tridaṇḍavat | anyonyaguṇavaiśeṣyāt-na kiṃ cid atiricyate || 296 ||
teṣu teṣu tu kṛtyeṣu tat tad aṅgaṃ viśiṣyate |
yena yat sādhyate kāryaṃ tat tasmin-śreṣṭham ucyate || 297 ||
teṣu teṣu tu kṛtyeṣu tat tad aṅgaṃ viśiṣyate | yena yat sādhyate kāryaṃ tat tasmin-śreṣṭham ucyate || 297 ||
cāreṇa-utsāhayogena kriyayā-eva ca karmaṇām |
svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca nityaṃ vidyāt-mahīpatiḥ || 298 ||
cāreṇa-utsāhayogena kriyayā-eva ca karmaṇām | svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca nityaṃ vidyāt-mahīpatiḥ || 298 ||
pīḍanāni ca sarvāṇi vyasanāni tathā-eva ca |
ārabheta tataḥ kāryaṃ sañcintya guru.lāghavam || 299 ||
pīḍanāni ca sarvāṇi vyasanāni tathā-eva ca | ārabheta tataḥ kāryaṃ sañcintya guru.lāghavam || 299 ||
ārabheta-eva karmāṇi śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ |
karmāṇy ārabhamāṇaṃ hi puruṣaṃ śrīr niṣevate || 300 ||
ārabheta-eva karmāṇi śrāntaḥ śrāntaḥ punaḥ punaḥ | karmāṇy ārabhamāṇaṃ hi puruṣaṃ śrīr niṣevate || 300 ||
kṛtaṃ tretāyugaṃ ca-eva dvāparaṃ kalir eva ca |
rājño vṛttāni sarvāṇi rājā hi yugam ucyate || 301 ||
kṛtaṃ tretāyugaṃ ca-eva dvāparaṃ kalir eva ca | rājño vṛttāni sarvāṇi rājā hi yugam ucyate || 301 ||
kaliḥ prasupto bhavati sa jāgrad dvāparaṃ yugam |
karmasv abhyudyatas tretā vicaraṃs tu kṛtaṃ yugam || 302 ||
kaliḥ prasupto bhavati sa jāgrad dvāparaṃ yugam | karmasv abhyudyatas tretā vicaraṃs tu kṛtaṃ yugam || 302 ||
indrasya-arkasya vāyoś ca yamasya varuṇasya ca |
candrasya-agneḥ pṛthivyāś ca tejovṛttaṃ nṛpaś caret || 303 ||
indrasya-arkasya vāyoś ca yamasya varuṇasya ca | candrasya-agneḥ pṛthivyāś ca tejovṛttaṃ nṛpaś caret || 303 ||
vārṣikāṃś caturo māsān yathā-indro 'bhipravarṣati |
tathā-abhivarṣet svaṃ rāṣṭraṃ kāmair indravrataṃ caran || 304 ||
vārṣikāṃś caturo māsān yathā-indro 'bhipravarṣati | tathā-abhivarṣet svaṃ rāṣṭraṃ kāmair indravrataṃ caran || 304 ||
aṣṭau māsān yathā-ādityas toyaṃ harati raśmibhiḥ |
tathā haret karaṃ rāṣṭrāt-nityam arkavrataṃ hi tat || 305 ||
aṣṭau māsān yathā-ādityas toyaṃ harati raśmibhiḥ | tathā haret karaṃ rāṣṭrāt-nityam arkavrataṃ hi tat || 305 ||
praviśya sarvabhūtāni yathā carati mārutaḥ |
tathā cāraiḥ praveṣṭavyaṃ vratam etadd hi mārutam || 306 ||
praviśya sarvabhūtāni yathā carati mārutaḥ | tathā cāraiḥ praveṣṭavyaṃ vratam etadd hi mārutam || 306 ||
yathā yamaḥ priya.dveṣyau prāpte kāle niyacchati |
tathā rājñā niyantavyāḥ prajās tadd hi yamavratam || 307 ||
yathā yamaḥ priya.dveṣyau prāpte kāle niyacchati | tathā rājñā niyantavyāḥ prajās tadd hi yamavratam || 307 ||
varuṇena yathā pāśair baddha eva-abhidṛśyate |
tathā pāpān nigṛhṇīyād vratam etadd hi vāruṇam || 308 ||
varuṇena yathā pāśair baddha eva-abhidṛśyate | tathā pāpān nigṛhṇīyād vratam etadd hi vāruṇam || 308 ||
paripūrṇaṃ yathā candraṃ dṛṣṭvā hṛṣyanti mānavāḥ |
tathā prakṛtayo yasmin sa cāndravratiko nṛpaḥ || 309 ||
paripūrṇaṃ yathā candraṃ dṛṣṭvā hṛṣyanti mānavāḥ | tathā prakṛtayo yasmin sa cāndravratiko nṛpaḥ || 309 ||
pratāpayuktas tejasvī nityaṃ syāt pāpakarmasu |
duṣṭasāmantahiṃsraś ca tad āgneyaṃ vrataṃ smṛtam || 310 ||
pratāpayuktas tejasvī nityaṃ syāt pāpakarmasu | duṣṭasāmantahiṃsraś ca tad āgneyaṃ vrataṃ smṛtam || 310 ||
yathā sarvāṇi bhūtāni dharā dhārayate samam |
tathā sarvāṇi bhūtāni bibhrataḥ pārthivaṃ vratam || 311 ||
yathā sarvāṇi bhūtāni dharā dhārayate samam | tathā sarvāṇi bhūtāni bibhrataḥ pārthivaṃ vratam || 311 ||
etair upāyair anyaiś ca yukto nityam atandritaḥ |
stenān rājā nigṛhṇīyāt svarāṣṭre para eva ca || 312 ||
etair upāyair anyaiś ca yukto nityam atandritaḥ | stenān rājā nigṛhṇīyāt svarāṣṭre para eva ca || 312 ||
parām apy āpadaṃ prāpto brāhmaṇān na prakopayet |
te hy enaṃ kupitā hanyuḥ sadyaḥ sa.bala.vāhanam || 313 ||
parām apy āpadaṃ prāpto brāhmaṇān na prakopayet | te hy enaṃ kupitā hanyuḥ sadyaḥ sa.bala.vāhanam || 313 ||
yaiḥ kṛtaḥ sarvabhakṣyo 'gnir apeyaś ca mahodadhiḥ |
kṣayī ca-āpyāyitaḥ somaḥ ko na naśyet prakopya tān || 314 ||
yaiḥ kṛtaḥ sarvabhakṣyo 'gnir apeyaś ca mahodadhiḥ | kṣayī ca-āpyāyitaḥ somaḥ ko na naśyet prakopya tān || 314 ||
lokān anyān sṛjeyur ye lokapālāṃś ca kopitāḥ |
devān kuryur adevāṃś ca kaḥ kṣiṇvaṃs tān samṛdhnuyāt || 315 ||
lokān anyān sṛjeyur ye lokapālāṃś ca kopitāḥ | devān kuryur adevāṃś ca kaḥ kṣiṇvaṃs tān samṛdhnuyāt || 315 ||
yān upāśritya tiṣṭhanti lokā devāś ca sarvadā |
brahma ca-eva dhanaṃ yeṣāṃ ko hiṃsyāt tāñ jijīviṣuḥ || 316 ||
yān upāśritya tiṣṭhanti lokā devāś ca sarvadā | brahma ca-eva dhanaṃ yeṣāṃ ko hiṃsyāt tāñ jijīviṣuḥ || 316 ||
a.vidvāṃś ca-eva vidvāṃś ca brāhmaṇo daivataṃ mahat |
praṇītaś ca-a.praṇītaś ca yathā-agnir daivataṃ mahat || 317 ||
a.vidvāṃś ca-eva vidvāṃś ca brāhmaṇo daivataṃ mahat | praṇītaś ca-a.praṇītaś ca yathā-agnir daivataṃ mahat || 317 ||
śmaśāneṣv api tejasvī pāvako na-eva duṣyati |
hūyamānaś ca yajñeṣu bhūya eva-abhivardhate || 318 ||
śmaśāneṣv api tejasvī pāvako na-eva duṣyati | hūyamānaś ca yajñeṣu bhūya eva-abhivardhate || 318 ||
evaṃ yady apy aniṣṭeṣu vartante sarvakarmasu |
sarvathā brāhmaṇāḥ pūjyāḥ paramaṃ daivatam hi tat || 319 ||
evaṃ yady apy aniṣṭeṣu vartante sarvakarmasu | sarvathā brāhmaṇāḥ pūjyāḥ paramaṃ daivatam hi tat || 319 ||
kṣatrasya-atipravṛddhasya brāhmaṇān prati sarvaśaḥ |
brahma-eva sanniyantṛ syāt kṣatraṃ hi brahma.sambhavam || 320 ||
kṣatrasya-atipravṛddhasya brāhmaṇān prati sarvaśaḥ | brahma-eva sanniyantṛ syāt kṣatraṃ hi brahma.sambhavam || 320 ||
adbhyo 'gnir brahmataḥ kṣatram aśmano loham utthitam |
teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati || 321 ||
adbhyo 'gnir brahmataḥ kṣatram aśmano loham utthitam | teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati || 321 ||
na-a.brahma kṣatram ṛdhnoti na-a.kṣatraṃ brahma vardhate |
brahma kṣatraṃ ca sampṛktam iha ca-amutra vardhate || 322 ||
na-a.brahma kṣatram ṛdhnoti na-a.kṣatraṃ brahma vardhate | brahma kṣatraṃ ca sampṛktam iha ca-amutra vardhate || 322 ||
dattvā dhanaṃ tu viprebhyaḥ sarvadaṇḍasamutthitam |
putre rājyaṃ samāsṛjya kurvīta prāyaṇaṃ raṇe || 323 ||
dattvā dhanaṃ tu viprebhyaḥ sarvadaṇḍasamutthitam | putre rājyaṃ samāsṛjya kurvīta prāyaṇaṃ raṇe || 323 ||
evaṃ caran sadā yukto rājadharmeṣu pārthivaḥ |
hiteṣu ca-eva lokasya sarvān bhṛtyān niyojayet || 324 ||
evaṃ caran sadā yukto rājadharmeṣu pārthivaḥ | hiteṣu ca-eva lokasya sarvān bhṛtyān niyojayet || 324 ||
eṣo '.khilaḥ karmavidhir ukto rājñaḥ sanātanaḥ |
imaṃ karmavidhiṃ vidyāt kramaśo vaiśya.śūdrayoḥ || 325 ||
eṣo '.khilaḥ karmavidhir ukto rājñaḥ sanātanaḥ | imaṃ karmavidhiṃ vidyāt kramaśo vaiśya.śūdrayoḥ || 325 ||
vaiśyas tu kṛta.saṃskāraḥ kṛtvā dāraparigraham |
vārtāyāṃ nityayuktaḥ syāt paśūnāṃ ca-eva rakṣaṇe || 326 ||
vaiśyas tu kṛta.saṃskāraḥ kṛtvā dāraparigraham | vārtāyāṃ nityayuktaḥ syāt paśūnāṃ ca-eva rakṣaṇe || 326 ||
prajāpatir hi vaiśyāya sṛṣṭvā paridade paśūn |
brāhmaṇāya ca rājñe ca sarvāḥ paridade prajāḥ || 327 ||
prajāpatir hi vaiśyāya sṛṣṭvā paridade paśūn | brāhmaṇāya ca rājñe ca sarvāḥ paridade prajāḥ || 327 ||
na ca vaiśyasya kāmaḥ syān na rakṣeyaṃ paśūn iti |
vaiśye ca-icchati na-anyena rakṣitavyāḥ kathaṃ cana || 328 ||
na ca vaiśyasya kāmaḥ syān na rakṣeyaṃ paśūn iti | vaiśye ca-icchati na-anyena rakṣitavyāḥ kathaṃ cana || 328 ||
maṇi.muktā.pravālānāṃ lohānāṃ tāntavasya ca |
gandhānāṃ ca rasānāṃ ca vidyād argha.bala.abalam || 329 ||
maṇi.muktā.pravālānāṃ lohānāṃ tāntavasya ca | gandhānāṃ ca rasānāṃ ca vidyād argha.bala.abalam || 329 ||
bījānām uptivid-ca syāt kṣetradoṣa.guṇasya ca |
mānayogaṃ ca jānīyāt tulāyogāṃś ca sarvaśaḥ || 330 ||
bījānām uptivid-ca syāt kṣetradoṣa.guṇasya ca | mānayogaṃ ca jānīyāt tulāyogāṃś ca sarvaśaḥ || 330 ||
sāra.asāraṃ ca bhāṇḍānāṃ deśānāṃ ca guṇa.aguṇān |
lābha.alābhaṃ ca paṇyānāṃ paśūnāṃ parivardhanam || 331 ||
sāra.asāraṃ ca bhāṇḍānāṃ deśānāṃ ca guṇa.aguṇān | lābha.alābhaṃ ca paṇyānāṃ paśūnāṃ parivardhanam || 331 ||
bhṛtyānāṃ ca bhṛtiṃ vidyād bhāṣāś ca vividhā nṛṇāṃ |
dravyāṇāṃ sthāna.yogāṃś ca kraya.vikrayam eva ca || 332 ||
bhṛtyānāṃ ca bhṛtiṃ vidyād bhāṣāś ca vividhā nṛṇāṃ | dravyāṇāṃ sthāna.yogāṃś ca kraya.vikrayam eva ca || 332 ||
dharmeṇa ca dravyavṛddhāv ātiṣṭhed yatnam uttamam |
dadyāc ca sarvabhūtānām annam eva prayatnataḥ || 333 ||
dharmeṇa ca dravyavṛddhāv ātiṣṭhed yatnam uttamam | dadyāc ca sarvabhūtānām annam eva prayatnataḥ || 333 ||
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ gṛhasthānāṃ yaśasvinām |
śuśrūṣā-eva tu śūdrasya dharmo naiśreyasaḥ paraḥ || 334 ||
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ gṛhasthānāṃ yaśasvinām | śuśrūṣā-eva tu śūdrasya dharmo naiśreyasaḥ paraḥ || 334 ||
śucir utkṛṣṭaśuśrūṣur mṛdu.vāg an.ahaṅkṛtaḥ |
brāhmaṇādi.āśrayo nityam utkṛṣṭāṃ jātim aśnute || 335 ||
śucir utkṛṣṭaśuśrūṣur mṛdu.vāg an.ahaṅkṛtaḥ | brāhmaṇādi.āśrayo nityam utkṛṣṭāṃ jātim aśnute || 335 ||
eṣo 'nāpadi varṇānām uktaḥ karmavidhiḥ śubhaḥ |
āpady api hi yas teṣāṃ kramaśas tan nibodhata || 336 ||
eṣo 'nāpadi varṇānām uktaḥ karmavidhiḥ śubhaḥ | āpady api hi yas teṣāṃ kramaśas tan nibodhata || 336 ||