evaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivat snātako dvijaḥ |
vane vaset tu niyato yathāvad vijita.indriyaḥ || 1 ||
evaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivat snātako dvijaḥ | vane vaset tu niyato yathāvad vijita.indriyaḥ || 1 ||
EeseDharmaSanātana Library
6अध्याय 6
97 shlokevaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivat snātako dvijaḥ |
vane vaset tu niyato yathāvad vijita.indriyaḥ || 1 ||
evaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivat snātako dvijaḥ | vane vaset tu niyato yathāvad vijita.indriyaḥ || 1 ||
gṛhasthas tu yathā paśyed valī.palitam ātmanaḥ |
apatyasya-eva ca-apatyaṃ tadā-araṇyaṃ samāśrayet || 2 ||
gṛhasthas tu yathā paśyed valī.palitam ātmanaḥ | apatyasya-eva ca-apatyaṃ tadā-araṇyaṃ samāśrayet || 2 ||
santyajya grāmyam āhāraṃ sarvaṃ ca-eva paricchadam |
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet saha-eva vā || 3 ||
santyajya grāmyam āhāraṃ sarvaṃ ca-eva paricchadam | putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet saha-eva vā || 3 ||
agnihotraṃ samādāya gṛhyaṃ ca-agniparicchadam |
grāmād araṇyaṃ niḥsṛtya nivasen niyata.indriyaḥ || 4 ||
agnihotraṃ samādāya gṛhyaṃ ca-agniparicchadam | grāmād araṇyaṃ niḥsṛtya nivasen niyata.indriyaḥ || 4 ||
muni.annair vividhair medhyaiḥ śāka.mūla.phalena vā |
etān eva mahāyajñān nirvaped vidhipūrvakam || 5 ||
muni.annair vividhair medhyaiḥ śāka.mūla.phalena vā | etān eva mahāyajñān nirvaped vidhipūrvakam || 5 ||
vasīta carma cīraṃ vā sāyaṃ snāyāt prage tathā |
jaṭāś ca bibhṛyān nityaṃ śmaśru.loma.nakhāni ca || 6 ||
vasīta carma cīraṃ vā sāyaṃ snāyāt prage tathā | jaṭāś ca bibhṛyān nityaṃ śmaśru.loma.nakhāni ca || 6 ||
yad.bhakṣyaṃ syād tato dadyād baliṃ bhikṣāṃ ca śaktitaḥ |
ap.mūla.phala.bhikṣābhir arcayed āśramāgatān || 7 ||
yad.bhakṣyaṃ syād tato dadyād baliṃ bhikṣāṃ ca śaktitaḥ | ap.mūla.phala.bhikṣābhir arcayed āśramāgatān || 7 ||
svādhyāye nityayuktaḥ syād dānto maitraḥ samāhitaḥ |
dātā nityam an.ādātā sarvabhūtānukampakaḥ || 8 ||
svādhyāye nityayuktaḥ syād dānto maitraḥ samāhitaḥ | dātā nityam an.ādātā sarvabhūtānukampakaḥ || 8 ||
vaitānikaṃ ca juhuyād agnihotraṃ yathāvidhi |
darśam a.skandayan parva paurṇamāsaṃ ca yogataḥ || 9 ||
vaitānikaṃ ca juhuyād agnihotraṃ yathāvidhi | darśam a.skandayan parva paurṇamāsaṃ ca yogataḥ || 9 ||
ṛkṣeṣṭy.āgrayaṇaṃ ca-eva cāturmāsyāni ca-āharet |
turāyaṇaṃ ca kramaśo dakṣasyāyanam eva ca || 10 ||
ṛkṣeṣṭy.āgrayaṇaṃ ca-eva cāturmāsyāni ca-āharet | turāyaṇaṃ ca kramaśo dakṣasyāyanam eva ca || 10 ||
vāsanta.śāradair medhyair muni.annaiḥ svayam āhṛtaiḥ |
puroḍāśāṃś carūṃś ca-eva vidhivat-nirvapet pṛthak || 11 ||
vāsanta.śāradair medhyair muni.annaiḥ svayam āhṛtaiḥ | puroḍāśāṃś carūṃś ca-eva vidhivat-nirvapet pṛthak || 11 ||
devatābhyas tu tadd hutvā vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ |
śeṣam ātmani yuñjīta lavaṇaṃ ca svayaṃ kṛtam || 12 ||
devatābhyas tu tadd hutvā vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ | śeṣam ātmani yuñjīta lavaṇaṃ ca svayaṃ kṛtam || 12 ||
sthalaja.audakaśākāni puṣpa.mūla.phalāni ca |
medhyavṛkṣa.udbhavāny adyāt snehāṃś ca phala.sambhavān || 13 ||
sthalaja.audakaśākāni puṣpa.mūla.phalāni ca | medhyavṛkṣa.udbhavāny adyāt snehāṃś ca phala.sambhavān || 13 ||
varjayen madhu māṃsaṃ ca bhaumāni kavakāni ca |
bhūstṛṇaṃ śigrukaṃ ca-eva śleśmātaka.phalāni ca || 14 ||
varjayen madhu māṃsaṃ ca bhaumāni kavakāni ca | bhūstṛṇaṃ śigrukaṃ ca-eva śleśmātaka.phalāni ca || 14 ||
tyajed āśvayuje māsi muni.annaṃ pūrvasañcitam |
jīrṇāni ca-eva vāsāṃsi śāka.mūla.phalāni ca || 15 ||
tyajed āśvayuje māsi muni.annaṃ pūrvasañcitam | jīrṇāni ca-eva vāsāṃsi śāka.mūla.phalāni ca || 15 ||
na phālakṛṣṭam aśnīyād utsṛṣṭam api kena cit |
na grāmajātāny ārto 'pi mūlāṇi ca phalāni ca || 16 ||
na phālakṛṣṭam aśnīyād utsṛṣṭam api kena cit | na grāmajātāny ārto 'pi mūlāṇi ca phalāni ca || 16 ||
agnipakva.aśano vā syāt kālapakvabhuj-eva vā |
aśma.kuṭṭo bhaved vā-api danta.ulūkhaliko 'pi vā || 17 ||
agnipakva.aśano vā syāt kālapakvabhuj-eva vā | aśma.kuṭṭo bhaved vā-api danta.ulūkhaliko 'pi vā || 17 ||
sadyaḥ prakṣālako vā syān māsa.sañcayiko 'pi vā |
ṣaṇmāsa.nicayo vā syāt samā.nicaya eva vā || 18 ||
sadyaḥ prakṣālako vā syān māsa.sañcayiko 'pi vā | ṣaṇmāsa.nicayo vā syāt samā.nicaya eva vā || 18 ||
naktaṃ ca-annaṃ samaśnīyād divā vā-āhṛtya śaktitaḥ |
caturthakāliko vā syāt syād vā-apy aṣṭama.kālikaḥ || 19 ||
naktaṃ ca-annaṃ samaśnīyād divā vā-āhṛtya śaktitaḥ | caturthakāliko vā syāt syād vā-apy aṣṭama.kālikaḥ || 19 ||
cāndrāyaṇavidhānair vā śukla.kṛṣṇe ca vartayet |
pakṣāntayor vā-apy aśnīyād yavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt || 20 ||
cāndrāyaṇavidhānair vā śukla.kṛṣṇe ca vartayet | pakṣāntayor vā-apy aśnīyād yavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt || 20 ||
puṣpa.mūla.phalair vā-api kevalair vartayet sadā |
kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇair vaikhānasamate sthitaḥ || 21 ||
puṣpa.mūla.phalair vā-api kevalair vartayet sadā | kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇair vaikhānasamate sthitaḥ || 21 ||
bhūmau viparivarteta tiṣṭhed vā prapadair dinam |
sthāna.āsanābhyāṃ viharet savaneṣu-upayann apaḥ || 22 ||
bhūmau viparivarteta tiṣṭhed vā prapadair dinam | sthāna.āsanābhyāṃ viharet savaneṣu-upayann apaḥ || 22 ||
grīṣme pañca.tapās tu syād varṣāsv abhra.avakāśikaḥ |
ārdra.vāsās tu hemante kramaśo vardhayaṃs tapaḥ || 23 ||
grīṣme pañca.tapās tu syād varṣāsv abhra.avakāśikaḥ | ārdra.vāsās tu hemante kramaśo vardhayaṃs tapaḥ || 23 ||
upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ pitṝn devāṃś ca tarpayet |
tapas-caraṃś ca-ugrataraṃ śoṣayed deham ātmanaḥ || 24 ||
upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ pitṝn devāṃś ca tarpayet | tapas-caraṃś ca-ugrataraṃ śoṣayed deham ātmanaḥ || 24 ||
agnīn ātmani vaitānān samāropya yathāvidhi |
an.agnir a.niketaḥ syān munir mūla.phala.aśanaḥ || 25 ||
agnīn ātmani vaitānān samāropya yathāvidhi | an.agnir a.niketaḥ syān munir mūla.phala.aśanaḥ || 25 ||
aprayatnaḥ sukhārtheṣu brahmacārī dharā.āśayaḥ |
śaraṇeṣv a.mamaś ca-eva vṛkṣamūla.niketanaḥ || 26 ||
aprayatnaḥ sukhārtheṣu brahmacārī dharā.āśayaḥ | śaraṇeṣv a.mamaś ca-eva vṛkṣamūla.niketanaḥ || 26 ||
tāpaseṣv eva vipreṣu yātrikaṃ bhaikṣam āharet |
gṛhamedhiṣu ca-anyeṣu dvijeṣu vanavāsiṣu || 27 ||
tāpaseṣv eva vipreṣu yātrikaṃ bhaikṣam āharet | gṛhamedhiṣu ca-anyeṣu dvijeṣu vanavāsiṣu || 27 ||
grāmād āhṛtya vā-aśnīyād aṣṭau grāsān vane vasan |
pratigṛhya puṭena-eva pāṇinā śakalena vā || 28 ||
grāmād āhṛtya vā-aśnīyād aṣṭau grāsān vane vasan | pratigṛhya puṭena-eva pāṇinā śakalena vā || 28 ||
etāś ca-anyāś ca seveta dīkṣā vipro vane vasan |
vividhāś ca-aupaniṣadīr ātmasaṃsiddhaye śrutīḥ || 29 ||
etāś ca-anyāś ca seveta dīkṣā vipro vane vasan | vividhāś ca-aupaniṣadīr ātmasaṃsiddhaye śrutīḥ || 29 ||
ṛṣibhir brāhmaṇaiś ca-eva gṛhasthair eva sevitāḥ |
vidyā.tapo.vivṛddhyarthaṃ śarīrasya ca śuddhaye || 30 ||
ṛṣibhir brāhmaṇaiś ca-eva gṛhasthair eva sevitāḥ | vidyā.tapo.vivṛddhyarthaṃ śarīrasya ca śuddhaye || 30 ||
aparājitāṃ vā-āsthāya vrajed diśam ajihmagaḥ |
ā nipātāt-śarīrasya yukto vāri.anila.aśanaḥ || 31 ||
aparājitāṃ vā-āsthāya vrajed diśam ajihmagaḥ | ā nipātāt-śarīrasya yukto vāri.anila.aśanaḥ || 31 ||
āsāṃ maharṣicaryāṇāṃ tyaktvā-anyatamayā tanum |
vīta.śoka.bhayo vipro brahmaloke mahīyate || 32 ||
āsāṃ maharṣicaryāṇāṃ tyaktvā-anyatamayā tanum | vīta.śoka.bhayo vipro brahmaloke mahīyate || 32 ||
vaneṣu ca vihṛtya-evaṃ tṛtīyaṃ bhāgam āyuṣaḥ |
caturtham āyuṣo bhāgaṃ tyakvā saṅgān parivrajet || 33 ||
vaneṣu ca vihṛtya-evaṃ tṛtīyaṃ bhāgam āyuṣaḥ | caturtham āyuṣo bhāgaṃ tyakvā saṅgān parivrajet || 33 ||
āśramād āśramaṃ gatvā huta.homo jita.indriyaḥ |
bhikṣā.bali.pariśrāntaḥ pravrajan pretya vardhate || 34 ||
āśramād āśramaṃ gatvā huta.homo jita.indriyaḥ | bhikṣā.bali.pariśrāntaḥ pravrajan pretya vardhate || 34 ||
ṛṇāni trīṇy apākṛtya mano mokṣe niveśayet |
an.apākṛtya mokṣaṃ tu sevamāno vrajaty adhaḥ || 35 ||
ṛṇāni trīṇy apākṛtya mano mokṣe niveśayet | an.apākṛtya mokṣaṃ tu sevamāno vrajaty adhaḥ || 35 ||
adhītya vidhivad vedān putrāṃś ca-utpādya dharmataḥ |
iṣṭvā ca śaktito yajñair mano mokṣe niveśayet || 36 ||
adhītya vidhivad vedān putrāṃś ca-utpādya dharmataḥ | iṣṭvā ca śaktito yajñair mano mokṣe niveśayet || 36 ||
an.adhītya dvijo vedān an.utpādya tathā sutān |
an.iṣṭvā ca-eva yajñaiś ca mokṣam icchan vrajaty adhaḥ || 37 ||
an.adhītya dvijo vedān an.utpādya tathā sutān | an.iṣṭvā ca-eva yajñaiś ca mokṣam icchan vrajaty adhaḥ || 37 ||
prājāpatyaṃ nirupya-iṣṭiṃ sarvavedasa.dakṣiṇām |
ātmany agnīn samāropya brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt || 38 ||
prājāpatyaṃ nirupya-iṣṭiṃ sarvavedasa.dakṣiṇām | ātmany agnīn samāropya brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt || 38 ||
yo dattvā sarvabhūtebhyaḥ pravrajaty abhayaṃ gṛhāt |
tasya tejomayā lokā bhavanti brahmavādinaḥ || 39 ||
yo dattvā sarvabhūtebhyaḥ pravrajaty abhayaṃ gṛhāt | tasya tejomayā lokā bhavanti brahmavādinaḥ || 39 ||
yasmād aṇu-api bhūtānāṃ dvijān na-utpadyate bhayam |
tasya dehād vimuktasya bhayaṃ na-asti kutaś cana || 40 ||
yasmād aṇu-api bhūtānāṃ dvijān na-utpadyate bhayam | tasya dehād vimuktasya bhayaṃ na-asti kutaś cana || 40 ||
agārād abhiniṣkrāntaḥ pavitra.upacito muniḥ |
samupoḍheṣu kāmeṣu nir.apekṣaḥ parivrajet || 41 ||
agārād abhiniṣkrāntaḥ pavitra.upacito muniḥ | samupoḍheṣu kāmeṣu nir.apekṣaḥ parivrajet || 41 ||
eka eva caren nityaṃ siddhyartham asahāyavān |
siddhim ekasya sampaśyan na jahāti na hīyate || 42 ||
eka eva caren nityaṃ siddhyartham asahāyavān | siddhim ekasya sampaśyan na jahāti na hīyate || 42 ||
an.agnir a.niketaḥ syād grāmam annārtham āśrayet |
upekṣako '.saṅkusuko munir bhāvasamāhitaḥ || 43 ||
an.agnir a.niketaḥ syād grāmam annārtham āśrayet | upekṣako '.saṅkusuko munir bhāvasamāhitaḥ || 43 ||
kapālaṃ vṛkṣamūlāni kucelam asahāyatā |
samatā ca-eva sarvasminn etat-muktasya lakṣaṇam || 44 ||
kapālaṃ vṛkṣamūlāni kucelam asahāyatā | samatā ca-eva sarvasminn etat-muktasya lakṣaṇam || 44 ||
na-abhinandeta maraṇaṃ na-abhinandeta jīvitam |
kālam eva pratīkṣeta nirveśaṃ bhṛtako yathā || 45 ||
na-abhinandeta maraṇaṃ na-abhinandeta jīvitam | kālam eva pratīkṣeta nirveśaṃ bhṛtako yathā || 45 ||
dṛṣṭipūtaṃ nyaset pādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet |
satyapūtāṃ vaded vācaṃ manaḥpūtaṃ samācaret || 46 ||
dṛṣṭipūtaṃ nyaset pādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet | satyapūtāṃ vaded vācaṃ manaḥpūtaṃ samācaret || 46 ||
ativādāṃs titikṣeta na-avamanyeta kaṃ cana |
na ca-imaṃ deham āśritya vairaṃ kurvīta kena cit || 47 ||
ativādāṃs titikṣeta na-avamanyeta kaṃ cana | na ca-imaṃ deham āśritya vairaṃ kurvīta kena cit || 47 ||
kruddhyantaṃ na pratikrudhyed ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet |
saptadvārāvakīrṇāṃ ca na vācam anṛtāṃ vadet || 48 ||
kruddhyantaṃ na pratikrudhyed ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet | saptadvārāvakīrṇāṃ ca na vācam anṛtāṃ vadet || 48 ||
adhyātma.ratir āsīno nir.apekṣo nir.āmiṣaḥ |
ātmanā-eva sahāyena sukhārthī vicared iha || 49 ||
adhyātma.ratir āsīno nir.apekṣo nir.āmiṣaḥ | ātmanā-eva sahāyena sukhārthī vicared iha || 49 ||
na ca-utpāta.nimittābhyāṃ na nakṣatra.aṅgavidyayā |
na-anuśāsana.vādābhyāṃ bhikṣāṃ lipseta karhi cit || 50 ||
na ca-utpāta.nimittābhyāṃ na nakṣatra.aṅgavidyayā | na-anuśāsana.vādābhyāṃ bhikṣāṃ lipseta karhi cit || 50 ||
na tāpasair brāhmaṇair vā vayobhir api vā śvabhiḥ |
ākīrṇaṃ bhikṣukair vā-anyair agāram upasaṃvrajet || 51 ||
na tāpasair brāhmaṇair vā vayobhir api vā śvabhiḥ | ākīrṇaṃ bhikṣukair vā-anyair agāram upasaṃvrajet || 51 ||
kḷpta.keśa.nakha.śmaśruḥ pātrī daṇḍī kusumbhavān |
vicaren niyato nityaṃ sarvabhūtāny a.pīḍayan || 52 ||
kḷpta.keśa.nakha.śmaśruḥ pātrī daṇḍī kusumbhavān | vicaren niyato nityaṃ sarvabhūtāny a.pīḍayan || 52 ||
ataijasāni pātrāṇi tasya syur nir.vraṇāni ca |
teṣām adbhiḥ smṛtaṃ śaucaṃ camasānām iva-adhvare || 53 ||
ataijasāni pātrāṇi tasya syur nir.vraṇāni ca | teṣām adbhiḥ smṛtaṃ śaucaṃ camasānām iva-adhvare || 53 ||
alābuṃ dārupātraṃ ca mṛṇmayaṃ vaidalaṃ tathā |
etāṇi yatipātrāṇi manuḥ svāyambhuvo 'bravīt || 54 ||
alābuṃ dārupātraṃ ca mṛṇmayaṃ vaidalaṃ tathā | etāṇi yatipātrāṇi manuḥ svāyambhuvo 'bravīt || 54 ||
ekakālaṃ cared bhaikṣaṃ na prasajjeta vistare |
bhaikṣe prasakto hi yatir viṣayeṣv api sajjati || 55 ||
ekakālaṃ cared bhaikṣaṃ na prasajjeta vistare | bhaikṣe prasakto hi yatir viṣayeṣv api sajjati || 55 ||
vi.dhūme sanna.musale vy.aṅgāre bhuktavaj.jane |
vṛtte śarāvasampāte bhikṣāṃ nityaṃ yatiś caret || 56 ||
vi.dhūme sanna.musale vy.aṅgāre bhuktavaj.jane | vṛtte śarāvasampāte bhikṣāṃ nityaṃ yatiś caret || 56 ||
alābhe na viṣadī syāt-lābhe ca-eva na harṣayet |
prāṇayātrika.mātraḥ syāt-mātrāsaṅgād vinirgataḥ || 57 ||
alābhe na viṣadī syāt-lābhe ca-eva na harṣayet | prāṇayātrika.mātraḥ syāt-mātrāsaṅgād vinirgataḥ || 57 ||
abhipūjitalābhāṃs tu jugupseta-eva sarvaśaḥ |
abhipūjitalābhaiś ca yatir mukto 'pi badhyate || 58 ||
abhipūjitalābhāṃs tu jugupseta-eva sarvaśaḥ | abhipūjitalābhaiś ca yatir mukto 'pi badhyate || 58 ||
alpānnābhyavahāreṇa rahaḥsthāna.āsanena ca |
hriyamāṇāni viṣayair indriyāṇi nivartayet || 59 ||
alpānnābhyavahāreṇa rahaḥsthāna.āsanena ca | hriyamāṇāni viṣayair indriyāṇi nivartayet || 59 ||
indriyāṇāṃ nirodhena rāga.dveśa.kṣayeṇa ca |
ahiṃsayā ca bhūtānām amṛtatvāya kalpate || 60 ||
indriyāṇāṃ nirodhena rāga.dveśa.kṣayeṇa ca | ahiṃsayā ca bhūtānām amṛtatvāya kalpate || 60 ||
avekṣeta gatīr nṝṇāṃ karmadoṣa.samudbhavāḥ |
niraye ca-eva patanaṃ yātanāś ca yamakṣaye || 61 ||
avekṣeta gatīr nṝṇāṃ karmadoṣa.samudbhavāḥ | niraye ca-eva patanaṃ yātanāś ca yamakṣaye || 61 ||
viprayogaṃ priyaiś ca-eva saṃyogaṃ ca tathā-apriyaiḥ |
jarayā ca-abhibhavanaṃ vyādhibhiś ca-upapīḍanaṃ || 62 ||
viprayogaṃ priyaiś ca-eva saṃyogaṃ ca tathā-apriyaiḥ | jarayā ca-abhibhavanaṃ vyādhibhiś ca-upapīḍanaṃ || 62 ||
dehād utkramaṇaṃ ca-aṣmāt punar garbhe ca sambhavam |
yonikoṭisahasreṣu sṛtīś ca-asya-antarātmanaḥ || 63 ||
dehād utkramaṇaṃ ca-aṣmāt punar garbhe ca sambhavam | yonikoṭisahasreṣu sṛtīś ca-asya-antarātmanaḥ || 63 ||
adharma.prabhavaṃ ca-eva duḥkhayogaṃ śarīriṇām |
dharmārtha.prabhavaṃ ca-eva sukhasaṃyogam akṣayam || 64 ||
adharma.prabhavaṃ ca-eva duḥkhayogaṃ śarīriṇām | dharmārtha.prabhavaṃ ca-eva sukhasaṃyogam akṣayam || 64 ||
sūkṣmatāṃ ca-anvavekṣeta yogena paramātmanaḥ |
deheṣu ca samutpattim uttameṣv adhameṣu ca || 65 ||
sūkṣmatāṃ ca-anvavekṣeta yogena paramātmanaḥ | deheṣu ca samutpattim uttameṣv adhameṣu ca || 65 ||
dūṣito 'pi cared dharmaṃ yatra tatra-āśrame rataḥ |
samaḥ sarveṣu bhūteṣu na liṅgaṃ dharmakāraṇam || 66 ||
dūṣito 'pi cared dharmaṃ yatra tatra-āśrame rataḥ | samaḥ sarveṣu bhūteṣu na liṅgaṃ dharmakāraṇam || 66 ||
phalaṃ katakavṛkṣasya yady apy ambuprasādakam |
na nāmagrahaṇād eva tasya vāri prasīdati || 67 ||
phalaṃ katakavṛkṣasya yady apy ambuprasādakam | na nāmagrahaṇād eva tasya vāri prasīdati || 67 ||
saṃrakṣaṇārthaṃ jantūnāṃ rātrāv ahani vā sadā |
śarīrasya-atyaye ca-eva samīkṣya vasudhāṃ caret || 68 ||
saṃrakṣaṇārthaṃ jantūnāṃ rātrāv ahani vā sadā | śarīrasya-atyaye ca-eva samīkṣya vasudhāṃ caret || 68 ||
ahnā rātryā ca yāñ jantūn hinasty ajñānato yatiḥ |
teṣāṃ snātvā viśuddhyarthaṃ prāṇāyāmān ṣaḍ ācaret || 69 ||
ahnā rātryā ca yāñ jantūn hinasty ajñānato yatiḥ | teṣāṃ snātvā viśuddhyarthaṃ prāṇāyāmān ṣaḍ ācaret || 69 ||
prāṇāyāmā brāhmaṇasya trayo 'pi vidhivat kṛtāḥ |
vyāhṛti.praṇavair yuktā vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ || 70 ||
prāṇāyāmā brāhmaṇasya trayo 'pi vidhivat kṛtāḥ | vyāhṛti.praṇavair yuktā vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ || 70 ||
dahyante dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malāḥ |
tathā-indriyāṇāṃ dahyante doṣāḥ prāṇasya nigrahāt || 71 ||
dahyante dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malāḥ | tathā-indriyāṇāṃ dahyante doṣāḥ prāṇasya nigrahāt || 71 ||
prāṇāyamair dahed doṣān dhāraṇābhiś ca kilbiṣam |
pratyāhāreṇa saṃsargān dhyānena-an.īśvarān guṇān || 72 ||
prāṇāyamair dahed doṣān dhāraṇābhiś ca kilbiṣam | pratyāhāreṇa saṃsargān dhyānena-an.īśvarān guṇān || 72 ||
uccāvaceṣu bhūteṣu durjñeyām akṛta.ātmabhiḥ |
dhyānayogena sampaśyed gatim asya-antarātmanaḥ || 73 ||
uccāvaceṣu bhūteṣu durjñeyām akṛta.ātmabhiḥ | dhyānayogena sampaśyed gatim asya-antarātmanaḥ || 73 ||
samyagdarśanasampannaḥ karmabhir na nibadhyate |
darśanena vihīnas tu saṃsāraṃ pratipadyate || 74 ||
samyagdarśanasampannaḥ karmabhir na nibadhyate | darśanena vihīnas tu saṃsāraṃ pratipadyate || 74 ||
ahiṃsayā-indriya.a.saṅgair vaidikaiś ca-eva karmabhiḥ |
tapasaś caraṇaiś ca-ugraiḥ sādhayanti-iha tatpadam || 75 ||
ahiṃsayā-indriya.a.saṅgair vaidikaiś ca-eva karmabhiḥ | tapasaś caraṇaiś ca-ugraiḥ sādhayanti-iha tatpadam || 75 ||
asthi.sthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsa.śoṇita.lepanam |
carmāvanaddhaṃ dur.gandhi pūrṇaṃ mūtra.purīṣayoḥ || 76 ||
asthi.sthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsa.śoṇita.lepanam | carmāvanaddhaṃ dur.gandhi pūrṇaṃ mūtra.purīṣayoḥ || 76 ||
jarā.śokasamāviṣṭaṃ rogāyatanam āturam |
rajasvalam anityaṃ ca bhūtāvāsam imaṃ tyajet || 77 ||
jarā.śokasamāviṣṭaṃ rogāyatanam āturam | rajasvalam anityaṃ ca bhūtāvāsam imaṃ tyajet || 77 ||
nadīkūlaṃ yathā vṛkṣo vṛkṣaṃ vā śakunir yathā |
tathā tyajann imaṃ dehaṃ kṛcchrād grāhād vimucyate || 78 ||
nadīkūlaṃ yathā vṛkṣo vṛkṣaṃ vā śakunir yathā | tathā tyajann imaṃ dehaṃ kṛcchrād grāhād vimucyate || 78 ||
priyeṣu sveṣu sukṛtam apriyeṣu ca duṣkṛtam |
visṛjya dhyānayogena brahma-abhyeti sanātanam || 79 ||
priyeṣu sveṣu sukṛtam apriyeṣu ca duṣkṛtam | visṛjya dhyānayogena brahma-abhyeti sanātanam || 79 ||
yadā bhāvena bhavati sarvabhāveṣu niḥspṛhaḥ |
tadā sukham avāpnoti pretya ca-iha ca śāśvatam || 80 ||
yadā bhāvena bhavati sarvabhāveṣu niḥspṛhaḥ | tadā sukham avāpnoti pretya ca-iha ca śāśvatam || 80 ||
anena vidhinā sarvāṃs tyaktvā saṅgān-śanaiḥ śanaiḥ |
sarvadvandvavinirmukto brahmaṇy eva-avatiṣṭhate || 81 ||
anena vidhinā sarvāṃs tyaktvā saṅgān-śanaiḥ śanaiḥ | sarvadvandvavinirmukto brahmaṇy eva-avatiṣṭhate || 81 ||
dhyānikaṃ sarvam eva-etad yad etad abhiśabditam |
na hy an.adhyātmavit kaś cit kriyāphalam upāśnute || 82 ||
dhyānikaṃ sarvam eva-etad yad etad abhiśabditam | na hy an.adhyātmavit kaś cit kriyāphalam upāśnute || 82 ||
adhiyajñaṃ brahma japed ādhidaivikam eva ca |
ādhyātmikaṃ ca satataṃ vedāntābhihitaṃ ca yat || 83 ||
adhiyajñaṃ brahma japed ādhidaivikam eva ca | ādhyātmikaṃ ca satataṃ vedāntābhihitaṃ ca yat || 83 ||
idaṃ śaraṇam ajñānām idam eva vijānatām |
idam anvicchatāṃ svargam idam ānantyam icchatām || 84 ||
idaṃ śaraṇam ajñānām idam eva vijānatām | idam anvicchatāṃ svargam idam ānantyam icchatām || 84 ||
anena kramayogena parivrajati yo dvijaḥ |
sa vidhūya-iha pāpmānaṃ paraṃ brahma-adhigacchati || 85 ||
anena kramayogena parivrajati yo dvijaḥ | sa vidhūya-iha pāpmānaṃ paraṃ brahma-adhigacchati || 85 ||
eṣa dharmo 'nuśiṣṭo vo yatīnāṃ niyata.ātmanām |
vedasannyāsikānāṃ tu karmayogaṃ nibodhata || 86 ||
eṣa dharmo 'nuśiṣṭo vo yatīnāṃ niyata.ātmanām | vedasannyāsikānāṃ tu karmayogaṃ nibodhata || 86 ||
brahmacārī gṛhasthaś ca vānaprastho yatis tathā |
ete gṛhastha.prabhavāś catvāraḥ pṛthag āśramāḥ || 87 ||
brahmacārī gṛhasthaś ca vānaprastho yatis tathā | ete gṛhastha.prabhavāś catvāraḥ pṛthag āśramāḥ || 87 ||
sarve 'pi kramaśas tv ete yathāśāstraṃ niṣevitāḥ |
yathā.ukta.kāriṇaṃ vipraṃ nayanti paramāṃ gatim || 88 ||
sarve 'pi kramaśas tv ete yathāśāstraṃ niṣevitāḥ | yathā.ukta.kāriṇaṃ vipraṃ nayanti paramāṃ gatim || 88 ||
sarveṣām api ca-eteṣāṃ veda.smṛtividhānataḥ |
gṛhastha ucyate śreṣṭhaḥ sa trīn etān bibharti hi || 89 ||
sarveṣām api ca-eteṣāṃ veda.smṛtividhānataḥ | gṛhastha ucyate śreṣṭhaḥ sa trīn etān bibharti hi || 89 ||
yathā nadī.nadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthitim |
tathā-eva-āśramiṇaḥ sarve gṛhasthe yānti saṃsthitim || 90 ||
yathā nadī.nadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthitim | tathā-eva-āśramiṇaḥ sarve gṛhasthe yānti saṃsthitim || 90 ||
caturbhir api ca-eva-etair nityam āśramibhir dvijaiḥ |
daśa.lakṣaṇako dharmaḥ sevitavyaḥ prayatnataḥ || 91 ||
caturbhir api ca-eva-etair nityam āśramibhir dvijaiḥ | daśa.lakṣaṇako dharmaḥ sevitavyaḥ prayatnataḥ || 91 ||
dhṛtiḥ kṣamā damo 'steyaṃ śaucam indriyanigrahaḥ |
dhīr vidyā satyam akrodho daśakaṃ dharmalakṣaṇam || 92 ||
dhṛtiḥ kṣamā damo 'steyaṃ śaucam indriyanigrahaḥ | dhīr vidyā satyam akrodho daśakaṃ dharmalakṣaṇam || 92 ||
daśa lakṣaṇāni dharmasya ye viprāḥ samadhīyate |
adhītya ca-anuvartante te yānti paramāṃ gatim || 93 ||
daśa lakṣaṇāni dharmasya ye viprāḥ samadhīyate | adhītya ca-anuvartante te yānti paramāṃ gatim || 93 ||
daśa.lakṣaṇakaṃ dharmam anutiṣṭhan samāhitaḥ |
vedāntaṃ vidhivat-śrutvā sannyased an.ṛṇo dvijaḥ || 94 ||
daśa.lakṣaṇakaṃ dharmam anutiṣṭhan samāhitaḥ | vedāntaṃ vidhivat-śrutvā sannyased an.ṛṇo dvijaḥ || 94 ||
sannyasya sarvakarmāṇi karmadoṣān apānudan |
niyato vedam abhyasya putraiśvarye sukhaṃ vaset || 95 ||
sannyasya sarvakarmāṇi karmadoṣān apānudan | niyato vedam abhyasya putraiśvarye sukhaṃ vaset || 95 ||
evaṃ sannyasya karmāṇi svakārya.paramo '.spṛhaḥ |
sannyāsena-apahatya-enaḥ prāpnoti paramaṃ gatim || 96 ||
evaṃ sannyasya karmāṇi svakārya.paramo '.spṛhaḥ | sannyāsena-apahatya-enaḥ prāpnoti paramaṃ gatim || 96 ||
eṣa vo 'bhihito dharmo brāhmaṇasya catur.vidhaḥ |
puṇyo 'kṣaya.phalaḥ pretya rājñāṃ dharmaṃ nibodhata || 97 ||
eṣa vo 'bhihito dharmo brāhmaṇasya catur.vidhaḥ | puṇyo 'kṣaya.phalaḥ pretya rājñāṃ dharmaṃ nibodhata || 97 ||