EeseDharmaSanātana Library
←
Manusmṛti · Adhyay 6

Adhyay 6

अध्याय 6

97 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Manusmṛti 6.1◌ EeseDharma mein verified

evaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivat snātako dvijaḥ |

vane vaset tu niyato yathāvad vijita.indriyaḥ || 1 ||

Roman reading

evaṃ gṛhāśrame sthitvā vidhivat snātako dvijaḥ | vane vaset tu niyato yathāvad vijita.indriyaḥ || 1 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.2◌ EeseDharma mein verified

gṛhasthas tu yathā paśyed valī.palitam ātmanaḥ |

apatyasya-eva ca-apatyaṃ tadā-araṇyaṃ samāśrayet || 2 ||

Roman reading

gṛhasthas tu yathā paśyed valī.palitam ātmanaḥ | apatyasya-eva ca-apatyaṃ tadā-araṇyaṃ samāśrayet || 2 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.3◌ EeseDharma mein verified

santyajya grāmyam āhāraṃ sarvaṃ ca-eva paricchadam |

putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet saha-eva vā || 3 ||

Roman reading

santyajya grāmyam āhāraṃ sarvaṃ ca-eva paricchadam | putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet saha-eva vā || 3 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.4◌ EeseDharma mein verified

agnihotraṃ samādāya gṛhyaṃ ca-agniparicchadam |

grāmād araṇyaṃ niḥsṛtya nivasen niyata.indriyaḥ || 4 ||

Roman reading

agnihotraṃ samādāya gṛhyaṃ ca-agniparicchadam | grāmād araṇyaṃ niḥsṛtya nivasen niyata.indriyaḥ || 4 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.5◌ EeseDharma mein verified

muni.annair vividhair medhyaiḥ śāka.mūla.phalena vā |

etān eva mahāyajñān nirvaped vidhipūrvakam || 5 ||

Roman reading

muni.annair vividhair medhyaiḥ śāka.mūla.phalena vā | etān eva mahāyajñān nirvaped vidhipūrvakam || 5 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.6◌ EeseDharma mein verified

vasīta carma cīraṃ vā sāyaṃ snāyāt prage tathā |

jaṭāś ca bibhṛyān nityaṃ śmaśru.loma.nakhāni ca || 6 ||

Roman reading

vasīta carma cīraṃ vā sāyaṃ snāyāt prage tathā | jaṭāś ca bibhṛyān nityaṃ śmaśru.loma.nakhāni ca || 6 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.7◌ EeseDharma mein verified

yad.bhakṣyaṃ syād tato dadyād baliṃ bhikṣāṃ ca śaktitaḥ |

ap.mūla.phala.bhikṣābhir arcayed āśramāgatān || 7 ||

Roman reading

yad.bhakṣyaṃ syād tato dadyād baliṃ bhikṣāṃ ca śaktitaḥ | ap.mūla.phala.bhikṣābhir arcayed āśramāgatān || 7 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.8◌ EeseDharma mein verified

svādhyāye nityayuktaḥ syād dānto maitraḥ samāhitaḥ |

dātā nityam an.ādātā sarvabhūtānukampakaḥ || 8 ||

Roman reading

svādhyāye nityayuktaḥ syād dānto maitraḥ samāhitaḥ | dātā nityam an.ādātā sarvabhūtānukampakaḥ || 8 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.9◌ EeseDharma mein verified

vaitānikaṃ ca juhuyād agnihotraṃ yathāvidhi |

darśam a.skandayan parva paurṇamāsaṃ ca yogataḥ || 9 ||

Roman reading

vaitānikaṃ ca juhuyād agnihotraṃ yathāvidhi | darśam a.skandayan parva paurṇamāsaṃ ca yogataḥ || 9 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.10◌ EeseDharma mein verified

ṛkṣeṣṭy.āgrayaṇaṃ ca-eva cāturmāsyāni ca-āharet |

turāyaṇaṃ ca kramaśo dakṣasyāyanam eva ca || 10 ||

Roman reading

ṛkṣeṣṭy.āgrayaṇaṃ ca-eva cāturmāsyāni ca-āharet | turāyaṇaṃ ca kramaśo dakṣasyāyanam eva ca || 10 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.11◌ EeseDharma mein verified

vāsanta.śāradair medhyair muni.annaiḥ svayam āhṛtaiḥ |

puroḍāśāṃś carūṃś ca-eva vidhivat-nirvapet pṛthak || 11 ||

Roman reading

vāsanta.śāradair medhyair muni.annaiḥ svayam āhṛtaiḥ | puroḍāśāṃś carūṃś ca-eva vidhivat-nirvapet pṛthak || 11 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.12◌ EeseDharma mein verified

devatābhyas tu tadd hutvā vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ |

śeṣam ātmani yuñjīta lavaṇaṃ ca svayaṃ kṛtam || 12 ||

Roman reading

devatābhyas tu tadd hutvā vanyaṃ medhyataraṃ haviḥ | śeṣam ātmani yuñjīta lavaṇaṃ ca svayaṃ kṛtam || 12 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.13◌ EeseDharma mein verified

sthalaja.audakaśākāni puṣpa.mūla.phalāni ca |

medhyavṛkṣa.udbhavāny adyāt snehāṃś ca phala.sambhavān || 13 ||

Roman reading

sthalaja.audakaśākāni puṣpa.mūla.phalāni ca | medhyavṛkṣa.udbhavāny adyāt snehāṃś ca phala.sambhavān || 13 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.14◌ EeseDharma mein verified

varjayen madhu māṃsaṃ ca bhaumāni kavakāni ca |

bhūstṛṇaṃ śigrukaṃ ca-eva śleśmātaka.phalāni ca || 14 ||

Roman reading

varjayen madhu māṃsaṃ ca bhaumāni kavakāni ca | bhūstṛṇaṃ śigrukaṃ ca-eva śleśmātaka.phalāni ca || 14 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.15◌ EeseDharma mein verified

tyajed āśvayuje māsi muni.annaṃ pūrvasañcitam |

jīrṇāni ca-eva vāsāṃsi śāka.mūla.phalāni ca || 15 ||

Roman reading

tyajed āśvayuje māsi muni.annaṃ pūrvasañcitam | jīrṇāni ca-eva vāsāṃsi śāka.mūla.phalāni ca || 15 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.16◌ EeseDharma mein verified

na phālakṛṣṭam aśnīyād utsṛṣṭam api kena cit |

na grāmajātāny ārto 'pi mūlāṇi ca phalāni ca || 16 ||

Roman reading

na phālakṛṣṭam aśnīyād utsṛṣṭam api kena cit | na grāmajātāny ārto 'pi mūlāṇi ca phalāni ca || 16 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.17◌ EeseDharma mein verified

agnipakva.aśano vā syāt kālapakvabhuj-eva vā |

aśma.kuṭṭo bhaved vā-api danta.ulūkhaliko 'pi vā || 17 ||

Roman reading

agnipakva.aśano vā syāt kālapakvabhuj-eva vā | aśma.kuṭṭo bhaved vā-api danta.ulūkhaliko 'pi vā || 17 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.18◌ EeseDharma mein verified

sadyaḥ prakṣālako vā syān māsa.sañcayiko 'pi vā |

ṣaṇmāsa.nicayo vā syāt samā.nicaya eva vā || 18 ||

Roman reading

sadyaḥ prakṣālako vā syān māsa.sañcayiko 'pi vā | ṣaṇmāsa.nicayo vā syāt samā.nicaya eva vā || 18 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.19◌ EeseDharma mein verified

naktaṃ ca-annaṃ samaśnīyād divā vā-āhṛtya śaktitaḥ |

caturthakāliko vā syāt syād vā-apy aṣṭama.kālikaḥ || 19 ||

Roman reading

naktaṃ ca-annaṃ samaśnīyād divā vā-āhṛtya śaktitaḥ | caturthakāliko vā syāt syād vā-apy aṣṭama.kālikaḥ || 19 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.20◌ EeseDharma mein verified

cāndrāyaṇavidhānair vā śukla.kṛṣṇe ca vartayet |

pakṣāntayor vā-apy aśnīyād yavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt || 20 ||

Roman reading

cāndrāyaṇavidhānair vā śukla.kṛṣṇe ca vartayet | pakṣāntayor vā-apy aśnīyād yavāgūṃ kvathitāṃ sakṛt || 20 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.21◌ EeseDharma mein verified

puṣpa.mūla.phalair vā-api kevalair vartayet sadā |

kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇair vaikhānasamate sthitaḥ || 21 ||

Roman reading

puṣpa.mūla.phalair vā-api kevalair vartayet sadā | kālapakvaiḥ svayaṃ śīrṇair vaikhānasamate sthitaḥ || 21 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.22◌ EeseDharma mein verified

bhūmau viparivarteta tiṣṭhed vā prapadair dinam |

sthāna.āsanābhyāṃ viharet savaneṣu-upayann apaḥ || 22 ||

Roman reading

bhūmau viparivarteta tiṣṭhed vā prapadair dinam | sthāna.āsanābhyāṃ viharet savaneṣu-upayann apaḥ || 22 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.23◌ EeseDharma mein verified

grīṣme pañca.tapās tu syād varṣāsv abhra.avakāśikaḥ |

ārdra.vāsās tu hemante kramaśo vardhayaṃs tapaḥ || 23 ||

Roman reading

grīṣme pañca.tapās tu syād varṣāsv abhra.avakāśikaḥ | ārdra.vāsās tu hemante kramaśo vardhayaṃs tapaḥ || 23 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.24◌ EeseDharma mein verified

upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ pitṝn devāṃś ca tarpayet |

tapas-caraṃś ca-ugrataraṃ śoṣayed deham ātmanaḥ || 24 ||

Roman reading

upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ pitṝn devāṃś ca tarpayet | tapas-caraṃś ca-ugrataraṃ śoṣayed deham ātmanaḥ || 24 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.25◌ EeseDharma mein verified

agnīn ātmani vaitānān samāropya yathāvidhi |

an.agnir a.niketaḥ syān munir mūla.phala.aśanaḥ || 25 ||

Roman reading

agnīn ātmani vaitānān samāropya yathāvidhi | an.agnir a.niketaḥ syān munir mūla.phala.aśanaḥ || 25 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.26◌ EeseDharma mein verified

aprayatnaḥ sukhārtheṣu brahmacārī dharā.āśayaḥ |

śaraṇeṣv a.mamaś ca-eva vṛkṣamūla.niketanaḥ || 26 ||

Roman reading

aprayatnaḥ sukhārtheṣu brahmacārī dharā.āśayaḥ | śaraṇeṣv a.mamaś ca-eva vṛkṣamūla.niketanaḥ || 26 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.27◌ EeseDharma mein verified

tāpaseṣv eva vipreṣu yātrikaṃ bhaikṣam āharet |

gṛhamedhiṣu ca-anyeṣu dvijeṣu vanavāsiṣu || 27 ||

Roman reading

tāpaseṣv eva vipreṣu yātrikaṃ bhaikṣam āharet | gṛhamedhiṣu ca-anyeṣu dvijeṣu vanavāsiṣu || 27 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.28◌ EeseDharma mein verified

grāmād āhṛtya vā-aśnīyād aṣṭau grāsān vane vasan |

pratigṛhya puṭena-eva pāṇinā śakalena vā || 28 ||

Roman reading

grāmād āhṛtya vā-aśnīyād aṣṭau grāsān vane vasan | pratigṛhya puṭena-eva pāṇinā śakalena vā || 28 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.29◌ EeseDharma mein verified

etāś ca-anyāś ca seveta dīkṣā vipro vane vasan |

vividhāś ca-aupaniṣadīr ātmasaṃsiddhaye śrutīḥ || 29 ||

Roman reading

etāś ca-anyāś ca seveta dīkṣā vipro vane vasan | vividhāś ca-aupaniṣadīr ātmasaṃsiddhaye śrutīḥ || 29 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.30◌ EeseDharma mein verified

ṛṣibhir brāhmaṇaiś ca-eva gṛhasthair eva sevitāḥ |

vidyā.tapo.vivṛddhyarthaṃ śarīrasya ca śuddhaye || 30 ||

Roman reading

ṛṣibhir brāhmaṇaiś ca-eva gṛhasthair eva sevitāḥ | vidyā.tapo.vivṛddhyarthaṃ śarīrasya ca śuddhaye || 30 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.31◌ EeseDharma mein verified

aparājitāṃ vā-āsthāya vrajed diśam ajihmagaḥ |

ā nipātāt-śarīrasya yukto vāri.anila.aśanaḥ || 31 ||

Roman reading

aparājitāṃ vā-āsthāya vrajed diśam ajihmagaḥ | ā nipātāt-śarīrasya yukto vāri.anila.aśanaḥ || 31 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.32◌ EeseDharma mein verified

āsāṃ maharṣicaryāṇāṃ tyaktvā-anyatamayā tanum |

vīta.śoka.bhayo vipro brahmaloke mahīyate || 32 ||

Roman reading

āsāṃ maharṣicaryāṇāṃ tyaktvā-anyatamayā tanum | vīta.śoka.bhayo vipro brahmaloke mahīyate || 32 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.33◌ EeseDharma mein verified

vaneṣu ca vihṛtya-evaṃ tṛtīyaṃ bhāgam āyuṣaḥ |

caturtham āyuṣo bhāgaṃ tyakvā saṅgān parivrajet || 33 ||

Roman reading

vaneṣu ca vihṛtya-evaṃ tṛtīyaṃ bhāgam āyuṣaḥ | caturtham āyuṣo bhāgaṃ tyakvā saṅgān parivrajet || 33 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.34◌ EeseDharma mein verified

āśramād āśramaṃ gatvā huta.homo jita.indriyaḥ |

bhikṣā.bali.pariśrāntaḥ pravrajan pretya vardhate || 34 ||

Roman reading

āśramād āśramaṃ gatvā huta.homo jita.indriyaḥ | bhikṣā.bali.pariśrāntaḥ pravrajan pretya vardhate || 34 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.35◌ EeseDharma mein verified

ṛṇāni trīṇy apākṛtya mano mokṣe niveśayet |

an.apākṛtya mokṣaṃ tu sevamāno vrajaty adhaḥ || 35 ||

Roman reading

ṛṇāni trīṇy apākṛtya mano mokṣe niveśayet | an.apākṛtya mokṣaṃ tu sevamāno vrajaty adhaḥ || 35 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.36◌ EeseDharma mein verified

adhītya vidhivad vedān putrāṃś ca-utpādya dharmataḥ |

iṣṭvā ca śaktito yajñair mano mokṣe niveśayet || 36 ||

Roman reading

adhītya vidhivad vedān putrāṃś ca-utpādya dharmataḥ | iṣṭvā ca śaktito yajñair mano mokṣe niveśayet || 36 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.37◌ EeseDharma mein verified

an.adhītya dvijo vedān an.utpādya tathā sutān |

an.iṣṭvā ca-eva yajñaiś ca mokṣam icchan vrajaty adhaḥ || 37 ||

Roman reading

an.adhītya dvijo vedān an.utpādya tathā sutān | an.iṣṭvā ca-eva yajñaiś ca mokṣam icchan vrajaty adhaḥ || 37 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.38◌ EeseDharma mein verified

prājāpatyaṃ nirupya-iṣṭiṃ sarvavedasa.dakṣiṇām |

ātmany agnīn samāropya brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt || 38 ||

Roman reading

prājāpatyaṃ nirupya-iṣṭiṃ sarvavedasa.dakṣiṇām | ātmany agnīn samāropya brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt || 38 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.39◌ EeseDharma mein verified

yo dattvā sarvabhūtebhyaḥ pravrajaty abhayaṃ gṛhāt |

tasya tejomayā lokā bhavanti brahmavādinaḥ || 39 ||

Roman reading

yo dattvā sarvabhūtebhyaḥ pravrajaty abhayaṃ gṛhāt | tasya tejomayā lokā bhavanti brahmavādinaḥ || 39 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.40◌ EeseDharma mein verified

yasmād aṇu-api bhūtānāṃ dvijān na-utpadyate bhayam |

tasya dehād vimuktasya bhayaṃ na-asti kutaś cana || 40 ||

Roman reading

yasmād aṇu-api bhūtānāṃ dvijān na-utpadyate bhayam | tasya dehād vimuktasya bhayaṃ na-asti kutaś cana || 40 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.41◌ EeseDharma mein verified

agārād abhiniṣkrāntaḥ pavitra.upacito muniḥ |

samupoḍheṣu kāmeṣu nir.apekṣaḥ parivrajet || 41 ||

Roman reading

agārād abhiniṣkrāntaḥ pavitra.upacito muniḥ | samupoḍheṣu kāmeṣu nir.apekṣaḥ parivrajet || 41 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.42◌ EeseDharma mein verified

eka eva caren nityaṃ siddhyartham asahāyavān |

siddhim ekasya sampaśyan na jahāti na hīyate || 42 ||

Roman reading

eka eva caren nityaṃ siddhyartham asahāyavān | siddhim ekasya sampaśyan na jahāti na hīyate || 42 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.43◌ EeseDharma mein verified

an.agnir a.niketaḥ syād grāmam annārtham āśrayet |

upekṣako '.saṅkusuko munir bhāvasamāhitaḥ || 43 ||

Roman reading

an.agnir a.niketaḥ syād grāmam annārtham āśrayet | upekṣako '.saṅkusuko munir bhāvasamāhitaḥ || 43 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.44◌ EeseDharma mein verified

kapālaṃ vṛkṣamūlāni kucelam asahāyatā |

samatā ca-eva sarvasminn etat-muktasya lakṣaṇam || 44 ||

Roman reading

kapālaṃ vṛkṣamūlāni kucelam asahāyatā | samatā ca-eva sarvasminn etat-muktasya lakṣaṇam || 44 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.45◌ EeseDharma mein verified

na-abhinandeta maraṇaṃ na-abhinandeta jīvitam |

kālam eva pratīkṣeta nirveśaṃ bhṛtako yathā || 45 ||

Roman reading

na-abhinandeta maraṇaṃ na-abhinandeta jīvitam | kālam eva pratīkṣeta nirveśaṃ bhṛtako yathā || 45 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.46◌ EeseDharma mein verified

dṛṣṭipūtaṃ nyaset pādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet |

satyapūtāṃ vaded vācaṃ manaḥpūtaṃ samācaret || 46 ||

Roman reading

dṛṣṭipūtaṃ nyaset pādaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet | satyapūtāṃ vaded vācaṃ manaḥpūtaṃ samācaret || 46 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.47◌ EeseDharma mein verified

ativādāṃs titikṣeta na-avamanyeta kaṃ cana |

na ca-imaṃ deham āśritya vairaṃ kurvīta kena cit || 47 ||

Roman reading

ativādāṃs titikṣeta na-avamanyeta kaṃ cana | na ca-imaṃ deham āśritya vairaṃ kurvīta kena cit || 47 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.48◌ EeseDharma mein verified

kruddhyantaṃ na pratikrudhyed ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet |

saptadvārāvakīrṇāṃ ca na vācam anṛtāṃ vadet || 48 ||

Roman reading

kruddhyantaṃ na pratikrudhyed ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet | saptadvārāvakīrṇāṃ ca na vācam anṛtāṃ vadet || 48 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.49◌ EeseDharma mein verified

adhyātma.ratir āsīno nir.apekṣo nir.āmiṣaḥ |

ātmanā-eva sahāyena sukhārthī vicared iha || 49 ||

Roman reading

adhyātma.ratir āsīno nir.apekṣo nir.āmiṣaḥ | ātmanā-eva sahāyena sukhārthī vicared iha || 49 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.50◌ EeseDharma mein verified

na ca-utpāta.nimittābhyāṃ na nakṣatra.aṅgavidyayā |

na-anuśāsana.vādābhyāṃ bhikṣāṃ lipseta karhi cit || 50 ||

Roman reading

na ca-utpāta.nimittābhyāṃ na nakṣatra.aṅgavidyayā | na-anuśāsana.vādābhyāṃ bhikṣāṃ lipseta karhi cit || 50 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.51◌ EeseDharma mein verified

na tāpasair brāhmaṇair vā vayobhir api vā śvabhiḥ |

ākīrṇaṃ bhikṣukair vā-anyair agāram upasaṃvrajet || 51 ||

Roman reading

na tāpasair brāhmaṇair vā vayobhir api vā śvabhiḥ | ākīrṇaṃ bhikṣukair vā-anyair agāram upasaṃvrajet || 51 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.52◌ EeseDharma mein verified

kḷpta.keśa.nakha.śmaśruḥ pātrī daṇḍī kusumbhavān |

vicaren niyato nityaṃ sarvabhūtāny a.pīḍayan || 52 ||

Roman reading

kḷpta.keśa.nakha.śmaśruḥ pātrī daṇḍī kusumbhavān | vicaren niyato nityaṃ sarvabhūtāny a.pīḍayan || 52 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.53◌ EeseDharma mein verified

ataijasāni pātrāṇi tasya syur nir.vraṇāni ca |

teṣām adbhiḥ smṛtaṃ śaucaṃ camasānām iva-adhvare || 53 ||

Roman reading

ataijasāni pātrāṇi tasya syur nir.vraṇāni ca | teṣām adbhiḥ smṛtaṃ śaucaṃ camasānām iva-adhvare || 53 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.54◌ EeseDharma mein verified

alābuṃ dārupātraṃ ca mṛṇmayaṃ vaidalaṃ tathā |

etāṇi yatipātrāṇi manuḥ svāyambhuvo 'bravīt || 54 ||

Roman reading

alābuṃ dārupātraṃ ca mṛṇmayaṃ vaidalaṃ tathā | etāṇi yatipātrāṇi manuḥ svāyambhuvo 'bravīt || 54 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.55◌ EeseDharma mein verified

ekakālaṃ cared bhaikṣaṃ na prasajjeta vistare |

bhaikṣe prasakto hi yatir viṣayeṣv api sajjati || 55 ||

Roman reading

ekakālaṃ cared bhaikṣaṃ na prasajjeta vistare | bhaikṣe prasakto hi yatir viṣayeṣv api sajjati || 55 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.56◌ EeseDharma mein verified

vi.dhūme sanna.musale vy.aṅgāre bhuktavaj.jane |

vṛtte śarāvasampāte bhikṣāṃ nityaṃ yatiś caret || 56 ||

Roman reading

vi.dhūme sanna.musale vy.aṅgāre bhuktavaj.jane | vṛtte śarāvasampāte bhikṣāṃ nityaṃ yatiś caret || 56 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.57◌ EeseDharma mein verified

alābhe na viṣadī syāt-lābhe ca-eva na harṣayet |

prāṇayātrika.mātraḥ syāt-mātrāsaṅgād vinirgataḥ || 57 ||

Roman reading

alābhe na viṣadī syāt-lābhe ca-eva na harṣayet | prāṇayātrika.mātraḥ syāt-mātrāsaṅgād vinirgataḥ || 57 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.58◌ EeseDharma mein verified

abhipūjitalābhāṃs tu jugupseta-eva sarvaśaḥ |

abhipūjitalābhaiś ca yatir mukto 'pi badhyate || 58 ||

Roman reading

abhipūjitalābhāṃs tu jugupseta-eva sarvaśaḥ | abhipūjitalābhaiś ca yatir mukto 'pi badhyate || 58 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.59◌ EeseDharma mein verified

alpānnābhyavahāreṇa rahaḥsthāna.āsanena ca |

hriyamāṇāni viṣayair indriyāṇi nivartayet || 59 ||

Roman reading

alpānnābhyavahāreṇa rahaḥsthāna.āsanena ca | hriyamāṇāni viṣayair indriyāṇi nivartayet || 59 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.60◌ EeseDharma mein verified

indriyāṇāṃ nirodhena rāga.dveśa.kṣayeṇa ca |

ahiṃsayā ca bhūtānām amṛtatvāya kalpate || 60 ||

Roman reading

indriyāṇāṃ nirodhena rāga.dveśa.kṣayeṇa ca | ahiṃsayā ca bhūtānām amṛtatvāya kalpate || 60 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.61◌ EeseDharma mein verified

avekṣeta gatīr nṝṇāṃ karmadoṣa.samudbhavāḥ |

niraye ca-eva patanaṃ yātanāś ca yamakṣaye || 61 ||

Roman reading

avekṣeta gatīr nṝṇāṃ karmadoṣa.samudbhavāḥ | niraye ca-eva patanaṃ yātanāś ca yamakṣaye || 61 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.62◌ EeseDharma mein verified

viprayogaṃ priyaiś ca-eva saṃyogaṃ ca tathā-apriyaiḥ |

jarayā ca-abhibhavanaṃ vyādhibhiś ca-upapīḍanaṃ || 62 ||

Roman reading

viprayogaṃ priyaiś ca-eva saṃyogaṃ ca tathā-apriyaiḥ | jarayā ca-abhibhavanaṃ vyādhibhiś ca-upapīḍanaṃ || 62 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.63◌ EeseDharma mein verified

dehād utkramaṇaṃ ca-aṣmāt punar garbhe ca sambhavam |

yonikoṭisahasreṣu sṛtīś ca-asya-antarātmanaḥ || 63 ||

Roman reading

dehād utkramaṇaṃ ca-aṣmāt punar garbhe ca sambhavam | yonikoṭisahasreṣu sṛtīś ca-asya-antarātmanaḥ || 63 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.64◌ EeseDharma mein verified

adharma.prabhavaṃ ca-eva duḥkhayogaṃ śarīriṇām |

dharmārtha.prabhavaṃ ca-eva sukhasaṃyogam akṣayam || 64 ||

Roman reading

adharma.prabhavaṃ ca-eva duḥkhayogaṃ śarīriṇām | dharmārtha.prabhavaṃ ca-eva sukhasaṃyogam akṣayam || 64 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.65◌ EeseDharma mein verified

sūkṣmatāṃ ca-anvavekṣeta yogena paramātmanaḥ |

deheṣu ca samutpattim uttameṣv adhameṣu ca || 65 ||

Roman reading

sūkṣmatāṃ ca-anvavekṣeta yogena paramātmanaḥ | deheṣu ca samutpattim uttameṣv adhameṣu ca || 65 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.66◌ EeseDharma mein verified

dūṣito 'pi cared dharmaṃ yatra tatra-āśrame rataḥ |

samaḥ sarveṣu bhūteṣu na liṅgaṃ dharmakāraṇam || 66 ||

Roman reading

dūṣito 'pi cared dharmaṃ yatra tatra-āśrame rataḥ | samaḥ sarveṣu bhūteṣu na liṅgaṃ dharmakāraṇam || 66 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.67◌ EeseDharma mein verified

phalaṃ katakavṛkṣasya yady apy ambuprasādakam |

na nāmagrahaṇād eva tasya vāri prasīdati || 67 ||

Roman reading

phalaṃ katakavṛkṣasya yady apy ambuprasādakam | na nāmagrahaṇād eva tasya vāri prasīdati || 67 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.68◌ EeseDharma mein verified

saṃrakṣaṇārthaṃ jantūnāṃ rātrāv ahani vā sadā |

śarīrasya-atyaye ca-eva samīkṣya vasudhāṃ caret || 68 ||

Roman reading

saṃrakṣaṇārthaṃ jantūnāṃ rātrāv ahani vā sadā | śarīrasya-atyaye ca-eva samīkṣya vasudhāṃ caret || 68 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.69◌ EeseDharma mein verified

ahnā rātryā ca yāñ jantūn hinasty ajñānato yatiḥ |

teṣāṃ snātvā viśuddhyarthaṃ prāṇāyāmān ṣaḍ ācaret || 69 ||

Roman reading

ahnā rātryā ca yāñ jantūn hinasty ajñānato yatiḥ | teṣāṃ snātvā viśuddhyarthaṃ prāṇāyāmān ṣaḍ ācaret || 69 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.70◌ EeseDharma mein verified

prāṇāyāmā brāhmaṇasya trayo 'pi vidhivat kṛtāḥ |

vyāhṛti.praṇavair yuktā vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ || 70 ||

Roman reading

prāṇāyāmā brāhmaṇasya trayo 'pi vidhivat kṛtāḥ | vyāhṛti.praṇavair yuktā vijñeyaṃ paramaṃ tapaḥ || 70 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.71◌ EeseDharma mein verified

dahyante dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malāḥ |

tathā-indriyāṇāṃ dahyante doṣāḥ prāṇasya nigrahāt || 71 ||

Roman reading

dahyante dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malāḥ | tathā-indriyāṇāṃ dahyante doṣāḥ prāṇasya nigrahāt || 71 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.72◌ EeseDharma mein verified

prāṇāyamair dahed doṣān dhāraṇābhiś ca kilbiṣam |

pratyāhāreṇa saṃsargān dhyānena-an.īśvarān guṇān || 72 ||

Roman reading

prāṇāyamair dahed doṣān dhāraṇābhiś ca kilbiṣam | pratyāhāreṇa saṃsargān dhyānena-an.īśvarān guṇān || 72 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.73◌ EeseDharma mein verified

uccāvaceṣu bhūteṣu durjñeyām akṛta.ātmabhiḥ |

dhyānayogena sampaśyed gatim asya-antarātmanaḥ || 73 ||

Roman reading

uccāvaceṣu bhūteṣu durjñeyām akṛta.ātmabhiḥ | dhyānayogena sampaśyed gatim asya-antarātmanaḥ || 73 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.74◌ EeseDharma mein verified

samyagdarśanasampannaḥ karmabhir na nibadhyate |

darśanena vihīnas tu saṃsāraṃ pratipadyate || 74 ||

Roman reading

samyagdarśanasampannaḥ karmabhir na nibadhyate | darśanena vihīnas tu saṃsāraṃ pratipadyate || 74 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.75◌ EeseDharma mein verified

ahiṃsayā-indriya.a.saṅgair vaidikaiś ca-eva karmabhiḥ |

tapasaś caraṇaiś ca-ugraiḥ sādhayanti-iha tatpadam || 75 ||

Roman reading

ahiṃsayā-indriya.a.saṅgair vaidikaiś ca-eva karmabhiḥ | tapasaś caraṇaiś ca-ugraiḥ sādhayanti-iha tatpadam || 75 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.76◌ EeseDharma mein verified

asthi.sthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsa.śoṇita.lepanam |

carmāvanaddhaṃ dur.gandhi pūrṇaṃ mūtra.purīṣayoḥ || 76 ||

Roman reading

asthi.sthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsa.śoṇita.lepanam | carmāvanaddhaṃ dur.gandhi pūrṇaṃ mūtra.purīṣayoḥ || 76 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.77◌ EeseDharma mein verified

jarā.śokasamāviṣṭaṃ rogāyatanam āturam |

rajasvalam anityaṃ ca bhūtāvāsam imaṃ tyajet || 77 ||

Roman reading

jarā.śokasamāviṣṭaṃ rogāyatanam āturam | rajasvalam anityaṃ ca bhūtāvāsam imaṃ tyajet || 77 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.78◌ EeseDharma mein verified

nadīkūlaṃ yathā vṛkṣo vṛkṣaṃ vā śakunir yathā |

tathā tyajann imaṃ dehaṃ kṛcchrād grāhād vimucyate || 78 ||

Roman reading

nadīkūlaṃ yathā vṛkṣo vṛkṣaṃ vā śakunir yathā | tathā tyajann imaṃ dehaṃ kṛcchrād grāhād vimucyate || 78 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.79◌ EeseDharma mein verified

priyeṣu sveṣu sukṛtam apriyeṣu ca duṣkṛtam |

visṛjya dhyānayogena brahma-abhyeti sanātanam || 79 ||

Roman reading

priyeṣu sveṣu sukṛtam apriyeṣu ca duṣkṛtam | visṛjya dhyānayogena brahma-abhyeti sanātanam || 79 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.80◌ EeseDharma mein verified

yadā bhāvena bhavati sarvabhāveṣu niḥspṛhaḥ |

tadā sukham avāpnoti pretya ca-iha ca śāśvatam || 80 ||

Roman reading

yadā bhāvena bhavati sarvabhāveṣu niḥspṛhaḥ | tadā sukham avāpnoti pretya ca-iha ca śāśvatam || 80 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.81◌ EeseDharma mein verified

anena vidhinā sarvāṃs tyaktvā saṅgān-śanaiḥ śanaiḥ |

sarvadvandvavinirmukto brahmaṇy eva-avatiṣṭhate || 81 ||

Roman reading

anena vidhinā sarvāṃs tyaktvā saṅgān-śanaiḥ śanaiḥ | sarvadvandvavinirmukto brahmaṇy eva-avatiṣṭhate || 81 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.82◌ EeseDharma mein verified

dhyānikaṃ sarvam eva-etad yad etad abhiśabditam |

na hy an.adhyātmavit kaś cit kriyāphalam upāśnute || 82 ||

Roman reading

dhyānikaṃ sarvam eva-etad yad etad abhiśabditam | na hy an.adhyātmavit kaś cit kriyāphalam upāśnute || 82 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.83◌ EeseDharma mein verified

adhiyajñaṃ brahma japed ādhidaivikam eva ca |

ādhyātmikaṃ ca satataṃ vedāntābhihitaṃ ca yat || 83 ||

Roman reading

adhiyajñaṃ brahma japed ādhidaivikam eva ca | ādhyātmikaṃ ca satataṃ vedāntābhihitaṃ ca yat || 83 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.84◌ EeseDharma mein verified

idaṃ śaraṇam ajñānām idam eva vijānatām |

idam anvicchatāṃ svargam idam ānantyam icchatām || 84 ||

Roman reading

idaṃ śaraṇam ajñānām idam eva vijānatām | idam anvicchatāṃ svargam idam ānantyam icchatām || 84 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.85◌ EeseDharma mein verified

anena kramayogena parivrajati yo dvijaḥ |

sa vidhūya-iha pāpmānaṃ paraṃ brahma-adhigacchati || 85 ||

Roman reading

anena kramayogena parivrajati yo dvijaḥ | sa vidhūya-iha pāpmānaṃ paraṃ brahma-adhigacchati || 85 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.86◌ EeseDharma mein verified

eṣa dharmo 'nuśiṣṭo vo yatīnāṃ niyata.ātmanām |

vedasannyāsikānāṃ tu karmayogaṃ nibodhata || 86 ||

Roman reading

eṣa dharmo 'nuśiṣṭo vo yatīnāṃ niyata.ātmanām | vedasannyāsikānāṃ tu karmayogaṃ nibodhata || 86 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.87◌ EeseDharma mein verified

brahmacārī gṛhasthaś ca vānaprastho yatis tathā |

ete gṛhastha.prabhavāś catvāraḥ pṛthag āśramāḥ || 87 ||

Roman reading

brahmacārī gṛhasthaś ca vānaprastho yatis tathā | ete gṛhastha.prabhavāś catvāraḥ pṛthag āśramāḥ || 87 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.88◌ EeseDharma mein verified

sarve 'pi kramaśas tv ete yathāśāstraṃ niṣevitāḥ |

yathā.ukta.kāriṇaṃ vipraṃ nayanti paramāṃ gatim || 88 ||

Roman reading

sarve 'pi kramaśas tv ete yathāśāstraṃ niṣevitāḥ | yathā.ukta.kāriṇaṃ vipraṃ nayanti paramāṃ gatim || 88 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.89◌ EeseDharma mein verified

sarveṣām api ca-eteṣāṃ veda.smṛtividhānataḥ |

gṛhastha ucyate śreṣṭhaḥ sa trīn etān bibharti hi || 89 ||

Roman reading

sarveṣām api ca-eteṣāṃ veda.smṛtividhānataḥ | gṛhastha ucyate śreṣṭhaḥ sa trīn etān bibharti hi || 89 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.90◌ EeseDharma mein verified

yathā nadī.nadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthitim |

tathā-eva-āśramiṇaḥ sarve gṛhasthe yānti saṃsthitim || 90 ||

Roman reading

yathā nadī.nadāḥ sarve sāgare yānti saṃsthitim | tathā-eva-āśramiṇaḥ sarve gṛhasthe yānti saṃsthitim || 90 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.91◌ EeseDharma mein verified

caturbhir api ca-eva-etair nityam āśramibhir dvijaiḥ |

daśa.lakṣaṇako dharmaḥ sevitavyaḥ prayatnataḥ || 91 ||

Roman reading

caturbhir api ca-eva-etair nityam āśramibhir dvijaiḥ | daśa.lakṣaṇako dharmaḥ sevitavyaḥ prayatnataḥ || 91 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.92◌ EeseDharma mein verified

dhṛtiḥ kṣamā damo 'steyaṃ śaucam indriyanigrahaḥ |

dhīr vidyā satyam akrodho daśakaṃ dharmalakṣaṇam || 92 ||

Roman reading

dhṛtiḥ kṣamā damo 'steyaṃ śaucam indriyanigrahaḥ | dhīr vidyā satyam akrodho daśakaṃ dharmalakṣaṇam || 92 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.93◌ EeseDharma mein verified

daśa lakṣaṇāni dharmasya ye viprāḥ samadhīyate |

adhītya ca-anuvartante te yānti paramāṃ gatim || 93 ||

Roman reading

daśa lakṣaṇāni dharmasya ye viprāḥ samadhīyate | adhītya ca-anuvartante te yānti paramāṃ gatim || 93 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.94◌ EeseDharma mein verified

daśa.lakṣaṇakaṃ dharmam anutiṣṭhan samāhitaḥ |

vedāntaṃ vidhivat-śrutvā sannyased an.ṛṇo dvijaḥ || 94 ||

Roman reading

daśa.lakṣaṇakaṃ dharmam anutiṣṭhan samāhitaḥ | vedāntaṃ vidhivat-śrutvā sannyased an.ṛṇo dvijaḥ || 94 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.95◌ EeseDharma mein verified

sannyasya sarvakarmāṇi karmadoṣān apānudan |

niyato vedam abhyasya putraiśvarye sukhaṃ vaset || 95 ||

Roman reading

sannyasya sarvakarmāṇi karmadoṣān apānudan | niyato vedam abhyasya putraiśvarye sukhaṃ vaset || 95 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.96◌ EeseDharma mein verified

evaṃ sannyasya karmāṇi svakārya.paramo '.spṛhaḥ |

sannyāsena-apahatya-enaḥ prāpnoti paramaṃ gatim || 96 ||

Roman reading

evaṃ sannyasya karmāṇi svakārya.paramo '.spṛhaḥ | sannyāsena-apahatya-enaḥ prāpnoti paramaṃ gatim || 96 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Manusmṛti 6.97◌ EeseDharma mein verified

eṣa vo 'bhihito dharmo brāhmaṇasya catur.vidhaḥ |

puṇyo 'kṣaya.phalaḥ pretya rājñāṃ dharmaṃ nibodhata || 97 ||

Roman reading

eṣa vo 'bhihito dharmo brāhmaṇasya catur.vidhaḥ | puṇyo 'kṣaya.phalaḥ pretya rājñāṃ dharmaṃ nibodhata || 97 ||

Project-owned meaning abhi available nahi hai.