śrutvā-etān ṛṣayo dharmān snātakasya yathā.uditān |
idam ūcur mahātmānam anala.prabhavaṃ bhṛgum || 1 ||
śrutvā-etān ṛṣayo dharmān snātakasya yathā.uditān | idam ūcur mahātmānam anala.prabhavaṃ bhṛgum || 1 ||
EeseDharmaSanātana Library
5अध्याय 5
169 shlokśrutvā-etān ṛṣayo dharmān snātakasya yathā.uditān |
idam ūcur mahātmānam anala.prabhavaṃ bhṛgum || 1 ||
śrutvā-etān ṛṣayo dharmān snātakasya yathā.uditān | idam ūcur mahātmānam anala.prabhavaṃ bhṛgum || 1 ||
evaṃ yathā.uktaṃ viprāṇāṃ svadharmam anutiṣṭhatām |
kathaṃ mṛtyuḥ prabhavati veda.śāstravidāṃ prabho || 2 ||
evaṃ yathā.uktaṃ viprāṇāṃ svadharmam anutiṣṭhatām | kathaṃ mṛtyuḥ prabhavati veda.śāstravidāṃ prabho || 2 ||
sa tān uvāca dharma.ātmā maharṣīn mānavo bhṛguḥ |
śrūyatāṃ yena doṣeṇa mṛtyur viprān jighāṃsati || 3 ||
sa tān uvāca dharma.ātmā maharṣīn mānavo bhṛguḥ | śrūyatāṃ yena doṣeṇa mṛtyur viprān jighāṃsati || 3 ||
anabhyāsena vedānām ācārasya ca varjanāt |
ālasyād annadoṣāc ca mṛtyur viprāñ jighāṃsati || 4 ||
anabhyāsena vedānām ācārasya ca varjanāt | ālasyād annadoṣāc ca mṛtyur viprāñ jighāṃsati || 4 ||
laśunaṃ gṛñjanaṃ ca-eva palāṇḍuṃ kavakāni ca |
abhakṣyāṇi dvijātīnām amedhya.prabhavāni ca || 5 ||
laśunaṃ gṛñjanaṃ ca-eva palāṇḍuṃ kavakāni ca | abhakṣyāṇi dvijātīnām amedhya.prabhavāni ca || 5 ||
lohitān vṛkṣaniryāsān vṛścana.prabhavāṃs tathā |
śeluṃ gavyaṃ ca peyūṣaṃ prayatnena vivarjayet || 6 ||
lohitān vṛkṣaniryāsān vṛścana.prabhavāṃs tathā | śeluṃ gavyaṃ ca peyūṣaṃ prayatnena vivarjayet || 6 ||
vṛthā kṛsara.saṃyāvaṃ pāyasa.apūpam eva ca |
an.upākṛtamāṃsāni devānnāni havīṃṣi ca || 7 ||
vṛthā kṛsara.saṃyāvaṃ pāyasa.apūpam eva ca | an.upākṛtamāṃsāni devānnāni havīṃṣi ca || 7 ||
a.nirdaśāyā goḥ kṣīram auṣṭram aikaśaphaṃ tathā |
āvikaṃ sandhinīkṣīraṃ vi.vatsāyāś ca goḥ payaḥ || 8 ||
a.nirdaśāyā goḥ kṣīram auṣṭram aikaśaphaṃ tathā | āvikaṃ sandhinīkṣīraṃ vi.vatsāyāś ca goḥ payaḥ || 8 ||
āraṇyānāṃ ca sarveṣāṃ mṛgāṇāṃ māhiṣaṃ vinā |
strīkṣīraṃ ca-eva varjyāni sarvaśuktāni ca-eva hi || 9 ||
āraṇyānāṃ ca sarveṣāṃ mṛgāṇāṃ māhiṣaṃ vinā | strīkṣīraṃ ca-eva varjyāni sarvaśuktāni ca-eva hi || 9 ||
dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu sarvaṃ ca dadhi.sambhavam |
yāni ca-eva-abhiṣūyante puṣpa.mūla.phalaiḥ śubhaiḥ || 10 ||
dadhi bhakṣyaṃ ca śukteṣu sarvaṃ ca dadhi.sambhavam | yāni ca-eva-abhiṣūyante puṣpa.mūla.phalaiḥ śubhaiḥ || 10 ||
kravyādāñ śakunān sarvān-tathā grāmanivāsinaḥ |
a.nirdiṣṭāṃś ca-ekaśaphāṃṣ ṭiṭṭibhaṃ ca vivarjayet || 11 ||
kravyādāñ śakunān sarvān-tathā grāmanivāsinaḥ | a.nirdiṣṭāṃś ca-ekaśaphāṃṣ ṭiṭṭibhaṃ ca vivarjayet || 11 ||
kalaviṅkaṃ plavaṃ haṃsaṃ cakrāhvaṃ grāmakukkuṭam |
sārasaṃ rajjuvālaṃ ca dātyūhaṃ śuka.sārike || 12 ||
kalaviṅkaṃ plavaṃ haṃsaṃ cakrāhvaṃ grāmakukkuṭam | sārasaṃ rajjuvālaṃ ca dātyūhaṃ śuka.sārike || 12 ||
pratudāñ jālapādāṃś ca koyaṣṭi.nakhaviṣkirān |
nimajjataś ca matsyādān saunaṃ vallūram eva ca || 13 ||
pratudāñ jālapādāṃś ca koyaṣṭi.nakhaviṣkirān | nimajjataś ca matsyādān saunaṃ vallūram eva ca || 13 ||
bakaṃ ca-eva balākāṃ ca kākolaṃ khañjarīṭakam |
matsyādān viḍvarāhāṃś ca matsyān eva ca sarvaśaḥ || 14 ||
bakaṃ ca-eva balākāṃ ca kākolaṃ khañjarīṭakam | matsyādān viḍvarāhāṃś ca matsyān eva ca sarvaśaḥ || 14 ||
yo yasya māṃsam aśnāti sa tanmāṃsāda ucyate |
matsyādaḥ sarvamāṃsādas tasmān matsyān vivarjayet || 15 ||
yo yasya māṃsam aśnāti sa tanmāṃsāda ucyate | matsyādaḥ sarvamāṃsādas tasmān matsyān vivarjayet || 15 ||
pāṭhīna.rohitāv ādyau niyuktau havya.kavyayoḥ |
rājīvān siṃhatuṇḍāś ca sa.śalkāś ca-eva sarvaśaḥ || 16 ||
pāṭhīna.rohitāv ādyau niyuktau havya.kavyayoḥ | rājīvān siṃhatuṇḍāś ca sa.śalkāś ca-eva sarvaśaḥ || 16 ||
na bhakṣayed ekacarān ajñātāṃś ca mṛga.dvijān |
bhakṣyeṣv api samuddiṣṭān sarvān pañcanakhāṃs tathā || 17 ||
na bhakṣayed ekacarān ajñātāṃś ca mṛga.dvijān | bhakṣyeṣv api samuddiṣṭān sarvān pañcanakhāṃs tathā || 17 ||
śvāvidhaṃ śalyakaṃ godhāṃ khaḍga.kūrma.śaśāṃs tathā |
bhakṣyān pañcanakheṣv āhur anuṣṭrāṃś ca-ekatodatah || 18 ||
śvāvidhaṃ śalyakaṃ godhāṃ khaḍga.kūrma.śaśāṃs tathā | bhakṣyān pañcanakheṣv āhur anuṣṭrāṃś ca-ekatodatah || 18 ||
chatrākaṃ viḍvarāhaṃ ca laśunaṃ grāmakukkuṭam |
palāṇḍuṃ gṛñjanaṃ ca-eva matyā jagdhvā pated dvijaḥ || 19 ||
chatrākaṃ viḍvarāhaṃ ca laśunaṃ grāmakukkuṭam | palāṇḍuṃ gṛñjanaṃ ca-eva matyā jagdhvā pated dvijaḥ || 19 ||
a.matyā-etāni ṣaḍ jagdhvā kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret |
yaticāndrāyāṇaṃ vā-api śeṣeṣu-upavased ahaḥ || 20 ||
a.matyā-etāni ṣaḍ jagdhvā kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret | yaticāndrāyāṇaṃ vā-api śeṣeṣu-upavased ahaḥ || 20 ||
saṃvatsarasya-ekam api caret kṛcchraṃ dvijottamaḥ |
a.jñātabhuktaśuddhi.arthaṃ jñātasya tu viṣeśataḥ || 21 ||
saṃvatsarasya-ekam api caret kṛcchraṃ dvijottamaḥ | a.jñātabhuktaśuddhi.arthaṃ jñātasya tu viṣeśataḥ || 21 ||
yajñārthaṃ brāhmaṇair vadhyāḥ praśastā mṛga.pakṣiṇaḥ |
bhṛtyānāṃ ca-eva vṛtti.artham agastyo hy ācarat purā || 22 ||
yajñārthaṃ brāhmaṇair vadhyāḥ praśastā mṛga.pakṣiṇaḥ | bhṛtyānāṃ ca-eva vṛtti.artham agastyo hy ācarat purā || 22 ||
babhūvur hi puroḍāśā bhakṣyāṇāṃ mṛga.pakṣiṇām |
purāṇeṣv api yajñeṣu brahma.kṣatrasaveṣu ca || 23 ||
babhūvur hi puroḍāśā bhakṣyāṇāṃ mṛga.pakṣiṇām | purāṇeṣv api yajñeṣu brahma.kṣatrasaveṣu ca || 23 ||
yat kiṃ cit snehasaṃyuktaṃ bhakṣyaṃ bhojyam a.garhitam |
tat paryuṣitam apy ādyaṃ haviḥśeṣaṃ ca yad bhavet || 24 ||
yat kiṃ cit snehasaṃyuktaṃ bhakṣyaṃ bhojyam a.garhitam | tat paryuṣitam apy ādyaṃ haviḥśeṣaṃ ca yad bhavet || 24 ||
cirasthitam api tv ādyam a.snehāktaṃ dvijātibhiḥ |
yava.godhūmajaṃ sarvaṃ payasaś ca-eva vikriyā || 25 ||
cirasthitam api tv ādyam a.snehāktaṃ dvijātibhiḥ | yava.godhūmajaṃ sarvaṃ payasaś ca-eva vikriyā || 25 ||
etad uktaṃ dvijātīnāṃ bhakṣya.abhakṣyam a.śeṣataḥ |
māṃsasya-ataḥ pravakṣyāmi vidhiṃ bhakṣaṇavarjane || 26 ||
etad uktaṃ dvijātīnāṃ bhakṣya.abhakṣyam a.śeṣataḥ | māṃsasya-ataḥ pravakṣyāmi vidhiṃ bhakṣaṇavarjane || 26 ||
prokṣitaṃ bhakṣayen māṃsaṃ brāhmaṇānāṃ ca kāmyayā |
yathāvidhi niyuktas tu prāṇānām eva ca-atyaye || 27 ||
prokṣitaṃ bhakṣayen māṃsaṃ brāhmaṇānāṃ ca kāmyayā | yathāvidhi niyuktas tu prāṇānām eva ca-atyaye || 27 ||
prāṇasya-annam idaṃ sarvaṃ prajāpatir akalpayat |
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca-eva sarvaṃ prāṇasya bhojanam || 28 ||
prāṇasya-annam idaṃ sarvaṃ prajāpatir akalpayat | sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca-eva sarvaṃ prāṇasya bhojanam || 28 ||
carāṇām annam a.carā daṃṣṭriṇām apy a.daṃṣṭriṇaḥ |
a.hastāś ca sa.hastānāṃ śūrāṇāṃ ca-eva bhīravaḥ || 29 ||
carāṇām annam a.carā daṃṣṭriṇām apy a.daṃṣṭriṇaḥ | a.hastāś ca sa.hastānāṃ śūrāṇāṃ ca-eva bhīravaḥ || 29 ||
na-attā duṣyaty adann ādyān prāṇino 'hany.ahany api |
dhātrā-eva sṛṣṭā hy ādyāś ca prāṇino 'ttāra eva ca || 30 ||
na-attā duṣyaty adann ādyān prāṇino 'hany.ahany api | dhātrā-eva sṛṣṭā hy ādyāś ca prāṇino 'ttāra eva ca || 30 ||
yajñāya jagdhir māṃsasya-ity eṣa daivo vidhiḥ smṛtaḥ |
ato 'nyathā pravṛttis tu rākṣaso vidhir ucyate || 31 ||
yajñāya jagdhir māṃsasya-ity eṣa daivo vidhiḥ smṛtaḥ | ato 'nyathā pravṛttis tu rākṣaso vidhir ucyate || 31 ||
krītvā svayaṃ vā-apy utpādya para.upakṛtam eva vā |
devān pitṝṃś ca-arcayitvā khādan māṃsaṃ na duṣyati || 32 ||
krītvā svayaṃ vā-apy utpādya para.upakṛtam eva vā | devān pitṝṃś ca-arcayitvā khādan māṃsaṃ na duṣyati || 32 ||
na-adyād avidhinā māṃsaṃ vidhijño 'nāpadi dvijaḥ |
jagdhvā hy a.vidhinā māṃsaṃ pretas tair adyate '.vaśaḥ || 33 ||
na-adyād avidhinā māṃsaṃ vidhijño 'nāpadi dvijaḥ | jagdhvā hy a.vidhinā māṃsaṃ pretas tair adyate '.vaśaḥ || 33 ||
na tādṛśaṃ bhavaty eno mṛgahantur dhanārthinaḥ |
yādṛśaṃ bhavati pretya vṛthāmāṃsāni khādataḥ || 34 ||
na tādṛśaṃ bhavaty eno mṛgahantur dhanārthinaḥ | yādṛśaṃ bhavati pretya vṛthāmāṃsāni khādataḥ || 34 ||
niyuktas tu yathānyāyaṃ yo māṃsaṃ na-atti mānavaḥ |
sa pretya paśutāṃ yāti sambhavān ekaviṃśatim || 35 ||
niyuktas tu yathānyāyaṃ yo māṃsaṃ na-atti mānavaḥ | sa pretya paśutāṃ yāti sambhavān ekaviṃśatim || 35 ||
asaṃskṛtān paśūn mantrair na-adyād vipraḥ kadā cana |
mantrais tu saṃskṛtān adyāt-śāśvataṃ vidhim āsthitaḥ || 36 ||
asaṃskṛtān paśūn mantrair na-adyād vipraḥ kadā cana | mantrais tu saṃskṛtān adyāt-śāśvataṃ vidhim āsthitaḥ || 36 ||
kuryād ghṛtapaśuṃ saṅge kuryāt piṣṭapaśuṃ tathā |
na tv eva tu vṛthā hantuṃ paśum icchet kadā cana || 37 ||
kuryād ghṛtapaśuṃ saṅge kuryāt piṣṭapaśuṃ tathā | na tv eva tu vṛthā hantuṃ paśum icchet kadā cana || 37 ||
yāvanti paśuromāṇi tāvatkṛtvo ha māraṇam |
vṛthāpaśughnaḥ prāpnoti pretya janmani janmani || 38 ||
yāvanti paśuromāṇi tāvatkṛtvo ha māraṇam | vṛthāpaśughnaḥ prāpnoti pretya janmani janmani || 38 ||
yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayam eva svayambhuvā |
yajño 'sya bhūtyai sarvasya tasmād yajñe vadho '.vadhaḥ || 39 ||
yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭāḥ svayam eva svayambhuvā | yajño 'sya bhūtyai sarvasya tasmād yajñe vadho '.vadhaḥ || 39 ||
oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā |
yajñārthaṃ nidhanaṃ prāptāḥ prāpnuvanty utsṛtīḥ punaḥ || 40 ||
oṣadhyaḥ paśavo vṛkṣās tiryañcaḥ pakṣiṇas tathā | yajñārthaṃ nidhanaṃ prāptāḥ prāpnuvanty utsṛtīḥ punaḥ || 40 ||
madhuparke ca yajñe ca pitṛ.daivatakarmaṇi |
atra-eva paśavo hiṃsyā na-anyatra-ity abravīn manuḥ || 41 ||
madhuparke ca yajñe ca pitṛ.daivatakarmaṇi | atra-eva paśavo hiṃsyā na-anyatra-ity abravīn manuḥ || 41 ||
eṣv artheṣu paśūn hiṃsan vedatattvārthavid dvijaḥ |
ātmānaṃ ca paśuṃ ca-eva gamayaty uttamaṃ gatim || 42 ||
eṣv artheṣu paśūn hiṃsan vedatattvārthavid dvijaḥ | ātmānaṃ ca paśuṃ ca-eva gamayaty uttamaṃ gatim || 42 ||
gṛhe gurāv araṇye vā nivasann ātmavān dvijaḥ |
na-a.vedavihitāṃ hiṃsām āpady api samācaret || 43 ||
gṛhe gurāv araṇye vā nivasann ātmavān dvijaḥ | na-a.vedavihitāṃ hiṃsām āpady api samācaret || 43 ||
yā vedavihitā hiṃsā niyatā-asmiṃś cara.acare |
ahiṃsām eva tāṃ vidyād vedād dharmo hi nirbabhau || 44 ||
yā vedavihitā hiṃsā niyatā-asmiṃś cara.acare | ahiṃsām eva tāṃ vidyād vedād dharmo hi nirbabhau || 44 ||
yo 'hiṃsakāni bhūtāni hinasty ātmasukha.icchayā |
sa jīvāṃś ca mṛtaś ca-eva na kva cit sukham edhate || 45 ||
yo 'hiṃsakāni bhūtāni hinasty ātmasukha.icchayā | sa jīvāṃś ca mṛtaś ca-eva na kva cit sukham edhate || 45 ||
yo bandhanavadhakleśān prāṇināṃ na cikīrṣati |
sa sarvasya hitaprepsuḥ sukham atyantam aśnute || 46 ||
yo bandhanavadhakleśān prāṇināṃ na cikīrṣati | sa sarvasya hitaprepsuḥ sukham atyantam aśnute || 46 ||
yad dhyāyati yat kurute ratiṃ badhnāti yatra ca |
tad avāpnoty ayatnena yo hinasti na kiṃ cana || 47 ||
yad dhyāyati yat kurute ratiṃ badhnāti yatra ca | tad avāpnoty ayatnena yo hinasti na kiṃ cana || 47 ||
na-a.kṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ māṃsam utpadyate kva cit |
na ca prāṇivadhaḥ svargyas tasmān māṃsaṃ vivarjayet || 48 ||
na-a.kṛtvā prāṇināṃ hiṃsāṃ māṃsam utpadyate kva cit | na ca prāṇivadhaḥ svargyas tasmān māṃsaṃ vivarjayet || 48 ||
samutpattiṃ ca māṃsasya vadha.bandhau ca dehinām |
prasamīkṣya nivarteta sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt || 49 ||
samutpattiṃ ca māṃsasya vadha.bandhau ca dehinām | prasamīkṣya nivarteta sarvamāṃsasya bhakṣaṇāt || 49 ||
na bhakṣayati yo māṃsaṃ vidhiṃ hitvā piśācavat |
na loke priyatāṃ yāti vyādhibhiś ca na pīḍyate || 50 ||
na bhakṣayati yo māṃsaṃ vidhiṃ hitvā piśācavat | na loke priyatāṃ yāti vyādhibhiś ca na pīḍyate || 50 ||
anumantā viśasitā nihantā kraya.vikrayī |
saṃskartā ca-upahartā ca khādakaś ca-iti ghātakāḥ || 51 ||
anumantā viśasitā nihantā kraya.vikrayī | saṃskartā ca-upahartā ca khādakaś ca-iti ghātakāḥ || 51 ||
svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitum icchati |
an.abhyarcya pitṝn devāṃs tato 'nyo na-asty apuṇyakṛt || 52 ||
svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitum icchati | an.abhyarcya pitṝn devāṃs tato 'nyo na-asty apuṇyakṛt || 52 ||
varṣe varṣe 'śvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ |
māṃsāni ca na khāded yas tayoḥ puṇyaphalaṃ samam || 53 ||
varṣe varṣe 'śvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ | māṃsāni ca na khāded yas tayoḥ puṇyaphalaṃ samam || 53 ||
phala.mūla.aśanair medhyair muni.annānāṃ ca bhojanaiḥ |
na tat phalam avāpnoti yat-māṃsaparivarjanāt || 54 ||
phala.mūla.aśanair medhyair muni.annānāṃ ca bhojanaiḥ | na tat phalam avāpnoti yat-māṃsaparivarjanāt || 54 ||
māṃ sa bhakṣayitā-amutra yasya māṃsam iha-admy aham |
etat-māṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ || 55 ||
māṃ sa bhakṣayitā-amutra yasya māṃsam iha-admy aham | etat-māṃsasya māṃsatvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ || 55 ||
na māṃsabhakṣaṇe doṣo na madye na ca maithune |
pravṛttir eṣā bhūtānāṃ nivṛttis tu mahāphalā || 56 ||
na māṃsabhakṣaṇe doṣo na madye na ca maithune | pravṛttir eṣā bhūtānāṃ nivṛttis tu mahāphalā || 56 ||
pretaśuddhiṃ pravakṣyāmi dravyaśuddhiṃ tathā-eva ca |
caturṇām api varṇānāṃ yathāvad anupūrvaśaḥ || 57 ||
pretaśuddhiṃ pravakṣyāmi dravyaśuddhiṃ tathā-eva ca | caturṇām api varṇānāṃ yathāvad anupūrvaśaḥ || 57 ||
dantajāte 'nujāte ca kṛta.cūḍe ca saṃsthite |
aśuddhā bāndhavāḥ sarve sūtake ca tathā-ucyate || 58 ||
dantajāte 'nujāte ca kṛta.cūḍe ca saṃsthite | aśuddhā bāndhavāḥ sarve sūtake ca tathā-ucyate || 58 ||
daśāhaṃ śāvam āśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate |
arvāk sañcayanād asthnāṃ tryaham ekāham eva vā || 59 ||
daśāhaṃ śāvam āśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate | arvāk sañcayanād asthnāṃ tryaham ekāham eva vā || 59 ||
sapiṇḍatā tu puruṣe saptame vinivartate |
samānodakabhāvas tu janma.nāmnor a.vedane || 60 ||
sapiṇḍatā tu puruṣe saptame vinivartate | samānodakabhāvas tu janma.nāmnor a.vedane || 60 ||
yathā-idaṃ śāvam āśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate |
janane 'py evam eva syāt-nipuṇaṃ śuddhim icchatām || 61 ||
yathā-idaṃ śāvam āśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate | janane 'py evam eva syāt-nipuṇaṃ śuddhim icchatām || 61 ||
sarveṣāṃ śāvam āśaucaṃ mātā.pitros tu sūtakam |
sūtakaṃ mātur eva syād upaspṛśya pitā śuciḥ || 62 ||
sarveṣāṃ śāvam āśaucaṃ mātā.pitros tu sūtakam | sūtakaṃ mātur eva syād upaspṛśya pitā śuciḥ || 62 ||
nirasya tu pumān-śukram upaspṛsya-eva śudhyati |
baijikād abhisambandhād anurundhyād aghaṃ tryaham || 63 ||
nirasya tu pumān-śukram upaspṛsya-eva śudhyati | baijikād abhisambandhād anurundhyād aghaṃ tryaham || 63 ||
ahnā ca-ekena rātryā ca trirātrair eva ca tribhiḥ |
śava.spṛśo viśudhyanti tryahād udakadāyinaḥ || 64 ||
ahnā ca-ekena rātryā ca trirātrair eva ca tribhiḥ | śava.spṛśo viśudhyanti tryahād udakadāyinaḥ || 64 ||
guroḥ pretasya śiṣyas tu pitṛmedhaṃ samācaran |
pretahāraiḥ samaṃ tatra daśarātreṇa śudhyati || 65 ||
guroḥ pretasya śiṣyas tu pitṛmedhaṃ samācaran | pretahāraiḥ samaṃ tatra daśarātreṇa śudhyati || 65 ||
rātribhir māsa.tulyābhir garbhasrāve viśudhyati |
rajasy uparate sādhvī snānena strī rajasvalā || 66 ||
rātribhir māsa.tulyābhir garbhasrāve viśudhyati | rajasy uparate sādhvī snānena strī rajasvalā || 66 ||
nṛṇām a.kṛtacūḍānāṃ viśuddhir naiśikī smṛtā |
nirvṛtta.cūḍakānāṃ tu trirātrāt-śuddhir iṣyate || 67 ||
nṛṇām a.kṛtacūḍānāṃ viśuddhir naiśikī smṛtā | nirvṛtta.cūḍakānāṃ tu trirātrāt-śuddhir iṣyate || 67 ||
ūna.dvivārṣikaṃ pretaṃ nidadhyur bāndhavā bahiḥ |
alaṅkṛtya śucau bhūmāv asthisañcayanād ṛte || 68 ||
ūna.dvivārṣikaṃ pretaṃ nidadhyur bāndhavā bahiḥ | alaṅkṛtya śucau bhūmāv asthisañcayanād ṛte || 68 ||
na-asya kāryo 'gnisaṃskāro na ca kāryā-udakakriyā |
araṇye kāṣṭhavat tyaktvā kṣapeyus tryaham eva tu || 69 ||
na-asya kāryo 'gnisaṃskāro na ca kāryā-udakakriyā | araṇye kāṣṭhavat tyaktvā kṣapeyus tryaham eva tu || 69 ||
na-a.trivarṣasya kartavyā bāndhavair udakakriyā |
jāta.dantasya vā kuryur nāmni vā.api kṛte sati || 70 ||
na-a.trivarṣasya kartavyā bāndhavair udakakriyā | jāta.dantasya vā kuryur nāmni vā.api kṛte sati || 70 ||
sa.brahmacāriṇy ekāham atīte kṣapaṇam smṛtam |
janmany eka.udakānāṃ tu trirātrāt-śuddhir iṣyate || 71 ||
sa.brahmacāriṇy ekāham atīte kṣapaṇam smṛtam | janmany eka.udakānāṃ tu trirātrāt-śuddhir iṣyate || 71 ||
strīṇām a.saṃskṛtānāṃ tu tryahāt-śudhyanti bāndhavāḥ |
yathā.uktena-eva kalpena śudhyanti tu sa.nābhayaḥ || 72 ||
strīṇām a.saṃskṛtānāṃ tu tryahāt-śudhyanti bāndhavāḥ | yathā.uktena-eva kalpena śudhyanti tu sa.nābhayaḥ || 72 ||
a.kṣāra.lavaṇa.annāḥ syur nimajjeyuś ca te tryaham |
māṃsāśanaṃ ca na-aśnīyuḥ śayīraṃś ca pṛthak kṣitau || 73 ||
a.kṣāra.lavaṇa.annāḥ syur nimajjeyuś ca te tryaham | māṃsāśanaṃ ca na-aśnīyuḥ śayīraṃś ca pṛthak kṣitau || 73 ||
sannidhāv eṣa vai kalpaḥ śāva.āśaucasya kīrtitaḥ |
a.sannidhāv ayaṃ jñeyo vidhiḥ sambandhi.bāndhavaiḥ || 74 ||
sannidhāv eṣa vai kalpaḥ śāva.āśaucasya kīrtitaḥ | a.sannidhāv ayaṃ jñeyo vidhiḥ sambandhi.bāndhavaiḥ || 74 ||
vigataṃ tu videśasthaṃ śṛṇuyād yo hy a.nirdaśam |
yat-śeṣaṃ daśarātrasya tāvad eva-aśucir bhavet || 75 ||
vigataṃ tu videśasthaṃ śṛṇuyād yo hy a.nirdaśam | yat-śeṣaṃ daśarātrasya tāvad eva-aśucir bhavet || 75 ||
atikrānte daśāhe ca trirātram aśucir bhavet |
saṃvatsare vyatīte tu spṛṣṭvā-eva-āpo viśudhyati || 76 ||
atikrānte daśāhe ca trirātram aśucir bhavet | saṃvatsare vyatīte tu spṛṣṭvā-eva-āpo viśudhyati || 76 ||
nirdaśaṃ jñātimaraṇaṃ śrutvā putrasya janma ca |
sa.vāsā jalam āplutya śuddho bhavati mānavaḥ || 77 ||
nirdaśaṃ jñātimaraṇaṃ śrutvā putrasya janma ca | sa.vāsā jalam āplutya śuddho bhavati mānavaḥ || 77 ||
bāle deśāntarasthe ca pṛthak.piṇḍe ca saṃsthite |
sa.vāsā jalam āplutya sadya eva viśudhyati || 78 ||
bāle deśāntarasthe ca pṛthak.piṇḍe ca saṃsthite | sa.vāsā jalam āplutya sadya eva viśudhyati || 78 ||
antar.daśāhe syātāṃ cet punar maraṇa.janmanī |
tāvat syād a.śucir vipro yāvat tat syād a.nirdaśam || 79 ||
antar.daśāhe syātāṃ cet punar maraṇa.janmanī | tāvat syād a.śucir vipro yāvat tat syād a.nirdaśam || 79 ||
trirātram āhur āśaucam ācārye saṃsthite sati |
tasya putre ca patnyāṃ ca divā.rātram iti sthitiḥ || 80 ||
trirātram āhur āśaucam ācārye saṃsthite sati | tasya putre ca patnyāṃ ca divā.rātram iti sthitiḥ || 80 ||
śrotriye tu-upasampanne trirātram aśucir bhavet |
mātule pakṣiṇīṃ rātriṃ śiṣya.ṛtvig.bāndhaveṣu ca || 81 ||
śrotriye tu-upasampanne trirātram aśucir bhavet | mātule pakṣiṇīṃ rātriṃ śiṣya.ṛtvig.bāndhaveṣu ca || 81 ||
prete rājani sa.jyotir yasya syād viṣaye sthitaḥ |
a.śrotriye tv ahaḥ kṛtsnam anūcāne tathā gurau || 82 ||
prete rājani sa.jyotir yasya syād viṣaye sthitaḥ | a.śrotriye tv ahaḥ kṛtsnam anūcāne tathā gurau || 82 ||
śuddhyed vipro daśāhena dvādaśāhena bhūmipaḥ |
vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati || 83 ||
śuddhyed vipro daśāhena dvādaśāhena bhūmipaḥ | vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati || 83 ||
na vardhayed agha.ahāni pratyūhen na-agniṣu kriyāḥ |
na ca tatkarma kurvāṇaḥ sa.nābhyo 'py aśucir bhavet || 84 ||
na vardhayed agha.ahāni pratyūhen na-agniṣu kriyāḥ | na ca tatkarma kurvāṇaḥ sa.nābhyo 'py aśucir bhavet || 84 ||
divākīrtim udakyāṃ ca patitaṃ sūtikāṃ tathā |
śavaṃ tatspṛṣṭinaṃ ca-eva spṛṣṭvā snānena śudhyati || 85 ||
divākīrtim udakyāṃ ca patitaṃ sūtikāṃ tathā | śavaṃ tatspṛṣṭinaṃ ca-eva spṛṣṭvā snānena śudhyati || 85 ||
ācamya prayato nityaṃ japed a.śucidarśane |
saurān mantrān yathā.utsāhaṃ pāvamānīś ca śaktitaḥ || 86 ||
ācamya prayato nityaṃ japed a.śucidarśane | saurān mantrān yathā.utsāhaṃ pāvamānīś ca śaktitaḥ || 86 ||
nāraṃ spṛṣṭvā-asthi sa.snehaṃ snātvā vipro viśudhyati |
ācamya-eva tu niḥsnehaṃ gām ālabhya-arkam īkṣya vā || 87 ||
nāraṃ spṛṣṭvā-asthi sa.snehaṃ snātvā vipro viśudhyati | ācamya-eva tu niḥsnehaṃ gām ālabhya-arkam īkṣya vā || 87 ||
ādiṣṭī na-udakaṃ kuryād ā vratasya samāpanāt |
samāpte tu-udakaṃ kṛtvā trirātreṇa-eva śudhyati || 88 ||
ādiṣṭī na-udakaṃ kuryād ā vratasya samāpanāt | samāpte tu-udakaṃ kṛtvā trirātreṇa-eva śudhyati || 88 ||
vṛthā.saṅkara.jātānāṃ pravrajyāsu ca tiṣṭhatām |
ātmanas tyāgināṃ ca-eva nivarteta-udakakriyā || 89 ||
vṛthā.saṅkara.jātānāṃ pravrajyāsu ca tiṣṭhatām | ātmanas tyāgināṃ ca-eva nivarteta-udakakriyā || 89 ||
pāṣaṇḍam āśritānāṃ ca carantīnāṃ ca kāmataḥ |
garbha.bhartṛ.druhāṃ ca-eva surāpīnāṃ ca yoṣitām || 90 ||
pāṣaṇḍam āśritānāṃ ca carantīnāṃ ca kāmataḥ | garbha.bhartṛ.druhāṃ ca-eva surāpīnāṃ ca yoṣitām || 90 ||
ācāryaṃ svam upādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ gurum |
nirhṛtya tu vratī pretān na vratena viyujyate || 91 ||
ācāryaṃ svam upādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ gurum | nirhṛtya tu vratī pretān na vratena viyujyate || 91 ||
dakṣiṇena mṛtaṃ śūdraṃ puradvāreṇa nirharet |
paścima.uttara.pūrvais tu yathāyogaṃ dvijanmanaḥ || 92 ||
dakṣiṇena mṛtaṃ śūdraṃ puradvāreṇa nirharet | paścima.uttara.pūrvais tu yathāyogaṃ dvijanmanaḥ || 92 ||
na rājñām aghadoṣo 'sti vratināṃ na ca sattriṇām |
aindraṃ sthānam upāsīnā brahmabhūtā hi te sadā || 93 ||
na rājñām aghadoṣo 'sti vratināṃ na ca sattriṇām | aindraṃ sthānam upāsīnā brahmabhūtā hi te sadā || 93 ||
rājño mahātmike sthāne sadyaḥśaucaṃ vidhīyate |
prajānāṃ parirakṣārtham āsanaṃ ca-atra kāraṇam || 94 ||
rājño mahātmike sthāne sadyaḥśaucaṃ vidhīyate | prajānāṃ parirakṣārtham āsanaṃ ca-atra kāraṇam || 94 ||
ḍimbha.āhava.hatānāṃ ca vidyutā pārthivena ca |
go.brāhmaṇasya ca-eva-arthe yasya ca-icchati pārthivaḥ || 95 ||
ḍimbha.āhava.hatānāṃ ca vidyutā pārthivena ca | go.brāhmaṇasya ca-eva-arthe yasya ca-icchati pārthivaḥ || 95 ||
soma.agni.arka.anila.indrāṇāṃ vitta.appatyor yamasya ca |
aṣṭānāṃ lokapālānāṃ vapur dhārayate nṛpaḥ || 96 ||
soma.agni.arka.anila.indrāṇāṃ vitta.appatyor yamasya ca | aṣṭānāṃ lokapālānāṃ vapur dhārayate nṛpaḥ || 96 ||
lokeśādhiṣṭhito rājā na-asya-āśaucaṃ vidhīyate |
śauca.āśaucaṃ hi martyānāṃ lokebhyaḥ prabhava.apyayau || 97 ||
lokeśādhiṣṭhito rājā na-asya-āśaucaṃ vidhīyate | śauca.āśaucaṃ hi martyānāṃ lokebhyaḥ prabhava.apyayau || 97 ||
udyatair āhave śastraiḥ kṣatradharmahatasya ca |
sadyaḥ santiṣṭhate yajñas tathā-āśaucam iti sthitiḥ || 98 ||
udyatair āhave śastraiḥ kṣatradharmahatasya ca | sadyaḥ santiṣṭhate yajñas tathā-āśaucam iti sthitiḥ || 98 ||
vipraḥ śudhyaty apaḥ spṛṣṭvā kṣatriyo vāhana.āyudham |
vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīn vā yaṣṭiṃ śūdraḥ kṛta.kriyaḥ || 99 ||
vipraḥ śudhyaty apaḥ spṛṣṭvā kṣatriyo vāhana.āyudham | vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīn vā yaṣṭiṃ śūdraḥ kṛta.kriyaḥ || 99 ||
etad vo 'bhihitaṃ śaucaṃ sapiṇḍeṣu dvijottamāḥ |
asapiṇḍeṣu sarveṣu pretaśuddhiṃ nibodhata || 100 ||
etad vo 'bhihitaṃ śaucaṃ sapiṇḍeṣu dvijottamāḥ | asapiṇḍeṣu sarveṣu pretaśuddhiṃ nibodhata || 100 ||
asapiṇḍaṃ dvijaṃ pretaṃ vipro nirhṛtya bandhuvat |
viśudhyati trirātreṇa mātur āptāṃś ca bāndhavān || 101 ||
asapiṇḍaṃ dvijaṃ pretaṃ vipro nirhṛtya bandhuvat | viśudhyati trirātreṇa mātur āptāṃś ca bāndhavān || 101 ||
yady annam atti teṣāṃ tu daśāhena-eva śudhyati |
an.adann annam ahnā-eva na cet tasmin gṛhe vaset || 102 ||
yady annam atti teṣāṃ tu daśāhena-eva śudhyati | an.adann annam ahnā-eva na cet tasmin gṛhe vaset || 102 ||
anugamya-icchayā pretaṃ jñātim ajñātim eva ca |
snātvā sa.cailaḥ spṛṣṭvā-agniṃ ghṛtaṃ prāśya viśudhyati || 103 ||
anugamya-icchayā pretaṃ jñātim ajñātim eva ca | snātvā sa.cailaḥ spṛṣṭvā-agniṃ ghṛtaṃ prāśya viśudhyati || 103 ||
na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet |
a.svargyā hy āhutiḥ sā syāt-śūdrasaṃsparśadūṣitā || 104 ||
na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet | a.svargyā hy āhutiḥ sā syāt-śūdrasaṃsparśadūṣitā || 104 ||
jñānaṃ tapo 'gnir āhāro mṛt-mano vāry upāñjanam |
vāyuḥ karma-arka.kālau ca śuddheḥ kartṝṇi dehinām || 105 ||
jñānaṃ tapo 'gnir āhāro mṛt-mano vāry upāñjanam | vāyuḥ karma-arka.kālau ca śuddheḥ kartṝṇi dehinām || 105 ||
sarveṣām eva śaucānām arthaśaucaṃ paraṃ smṛtaṃ |
yo 'rthe śucir hi sa śucir na mṛt.vāri.śuciḥ śuciḥ || 106 ||
sarveṣām eva śaucānām arthaśaucaṃ paraṃ smṛtaṃ | yo 'rthe śucir hi sa śucir na mṛt.vāri.śuciḥ śuciḥ || 106 ||
kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso dānena-a.kāryakāriṇaḥ |
pracchanna.pāpā japyena tapasā vedavittamāḥ || 107 ||
kṣāntyā śudhyanti vidvāṃso dānena-a.kāryakāriṇaḥ | pracchanna.pāpā japyena tapasā vedavittamāḥ || 107 ||
mṛt.toyaiḥ śudhyate śodhyaṃ nadī vegena śudhyati |
rajasā strī manoduṣṭā sannyāsena dvijottamāḥ || 108 ||
mṛt.toyaiḥ śudhyate śodhyaṃ nadī vegena śudhyati | rajasā strī manoduṣṭā sannyāsena dvijottamāḥ || 108 ||
adbhir gātrāṇi śudhyanti manaḥ satyena śudhyati |
vidyā.tapobhyāṃ bhūtātmā buddhir jñānena śudhyati || 109 ||
adbhir gātrāṇi śudhyanti manaḥ satyena śudhyati | vidyā.tapobhyāṃ bhūtātmā buddhir jñānena śudhyati || 109 ||
eṣa śaucasya vaḥ proktaḥ śarīrasya vinirṇayaḥ |
nānāvidhānāṃ dravyāṇāṃ śuddheḥ śṛṇuta nirṇayam || 110 ||
eṣa śaucasya vaḥ proktaḥ śarīrasya vinirṇayaḥ | nānāvidhānāṃ dravyāṇāṃ śuddheḥ śṛṇuta nirṇayam || 110 ||
taijasānāṃ maṇīnāṃ ca sarvasya-aśmamayasya ca |
bhasmanā-adbhir mṛdā ca-eva śuddhir uktā manīṣibhiḥ || 111 ||
taijasānāṃ maṇīnāṃ ca sarvasya-aśmamayasya ca | bhasmanā-adbhir mṛdā ca-eva śuddhir uktā manīṣibhiḥ || 111 ||
nirlepaṃ kāñcanaṃ bhāṇḍam adbhir eva viśudhyati |
ap.jam aśmamayaṃ ca-eva rājataṃ ca-an.upaskṛtam || 112 ||
nirlepaṃ kāñcanaṃ bhāṇḍam adbhir eva viśudhyati | ap.jam aśmamayaṃ ca-eva rājataṃ ca-an.upaskṛtam || 112 ||
apām agneś ca saṃyogādd haimaṃ raupyaṃ ca nirbabhau |
tasmāt tayoḥ svayonyā-eva nirṇeko guṇavattaraḥ || 113 ||
apām agneś ca saṃyogādd haimaṃ raupyaṃ ca nirbabhau | tasmāt tayoḥ svayonyā-eva nirṇeko guṇavattaraḥ || 113 ||
tāmra.ayas.kāṃsya.raityānāṃ trapuṇaḥ sīsakasya ca |
śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ kṣāra.amlodaka.vāribhiḥ || 114 ||
tāmra.ayas.kāṃsya.raityānāṃ trapuṇaḥ sīsakasya ca | śaucaṃ yathārhaṃ kartavyaṃ kṣāra.amlodaka.vāribhiḥ || 114 ||
dravāṇāṃ ca-eva sarveṣāṃ śuddhir utpavanaṃ smṛtam |
prokṣaṇaṃ saṃhatānāṃ ca dāravāṇāṃ ca takṣaṇam || 115 ||
dravāṇāṃ ca-eva sarveṣāṃ śuddhir utpavanaṃ smṛtam | prokṣaṇaṃ saṃhatānāṃ ca dāravāṇāṃ ca takṣaṇam || 115 ||
mārjanaṃ yajñapātrāṇāṃ pāṇinā yajñakarmaṇi |
camasānāṃ grahāṇāṃ ca śuddhiḥ prakṣālanena tu || 116 ||
mārjanaṃ yajñapātrāṇāṃ pāṇinā yajñakarmaṇi | camasānāṃ grahāṇāṃ ca śuddhiḥ prakṣālanena tu || 116 ||
carūṇāṃ sruk.sruvāṇāṃ ca śuddhir uṣṇena vāriṇā |
sphya.śūrpa.śakaṭānāṃ ca musala.ulūkhalasya ca || 117 ||
carūṇāṃ sruk.sruvāṇāṃ ca śuddhir uṣṇena vāriṇā | sphya.śūrpa.śakaṭānāṃ ca musala.ulūkhalasya ca || 117 ||
adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ bahūnāṃ dhānya.vāsasām |
prakṣālanena tv alpānām adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate || 118 ||
adbhis tu prokṣaṇaṃ śaucaṃ bahūnāṃ dhānya.vāsasām | prakṣālanena tv alpānām adbhiḥ śaucaṃ vidhīyate || 118 ||
cailavat-carmaṇāṃ śuddhir vaidalānāṃ tathā-eva ca |
śāka.mūla.phalānāṃ ca dhānyavat-śuddhir iṣyate || 119 ||
cailavat-carmaṇāṃ śuddhir vaidalānāṃ tathā-eva ca | śāka.mūla.phalānāṃ ca dhānyavat-śuddhir iṣyate || 119 ||
kauśeya.āvikayor ūṣaiḥ kutapānām ariṣṭakaiḥ |
śrīphalair aṃśupaṭṭānāṃ kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ || 120 ||
kauśeya.āvikayor ūṣaiḥ kutapānām ariṣṭakaiḥ | śrīphalair aṃśupaṭṭānāṃ kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ || 120 ||
kṣaumavat-śaṅkha.śṛṅgāṇām asthi.dantamayasya ca |
śuddhir vijānatā kāryā go.mūtreṇa-udakena vā || 121 ||
kṣaumavat-śaṅkha.śṛṅgāṇām asthi.dantamayasya ca | śuddhir vijānatā kāryā go.mūtreṇa-udakena vā || 121 ||
prokṣaṇāt tṛṇa.kāṣṭhaṃ ca palālaṃ ca-eva śudhyati |
mārjana.upāñjanair veśma punaḥpākena mṛt.mayam || 122 ||
prokṣaṇāt tṛṇa.kāṣṭhaṃ ca palālaṃ ca-eva śudhyati | mārjana.upāñjanair veśma punaḥpākena mṛt.mayam || 122 ||
madyair mūtraiḥ purīṣair vā ṣṭhīvanaih pūyaśoṇitaiḥ |
saṃspṛṣṭaṃ na-eva śuddhyeta punaḥpākena mṛt.mayam || 123 ||
madyair mūtraiḥ purīṣair vā ṣṭhīvanaih pūyaśoṇitaiḥ | saṃspṛṣṭaṃ na-eva śuddhyeta punaḥpākena mṛt.mayam || 123 ||
sammārjana.upāñjanena sekena-ullekhanena ca |
gavāṃ ca parivāsena bhūmiḥ śudhyati pañcabhiḥ || 124 ||
sammārjana.upāñjanena sekena-ullekhanena ca | gavāṃ ca parivāsena bhūmiḥ śudhyati pañcabhiḥ || 124 ||
pakṣi.jagdhaṃ gavā ghrātam avadhūtam avakṣutam |
dūṣitaṃ keśa.kīṭaiś ca mṛt.prakṣepeṇa śudhyati || 125 ||
pakṣi.jagdhaṃ gavā ghrātam avadhūtam avakṣutam | dūṣitaṃ keśa.kīṭaiś ca mṛt.prakṣepeṇa śudhyati || 125 ||
yāvat-na-apaity a.medhyāktād gandho lepaś ca tat.kṛtaḥ |
tāvan mṛd.vāri ca-ādeyaṃ sarvāsu dravyaśuddhiṣu || 126 ||
yāvat-na-apaity a.medhyāktād gandho lepaś ca tat.kṛtaḥ | tāvan mṛd.vāri ca-ādeyaṃ sarvāsu dravyaśuddhiṣu || 126 ||
trīṇi devāḥ pavitrāṇi brāhmaṇānām akalpayan |
a.dṛṣṭam adbhir nirṇiktaṃ yac ca vācā praśasyate || 127 ||
trīṇi devāḥ pavitrāṇi brāhmaṇānām akalpayan | a.dṛṣṭam adbhir nirṇiktaṃ yac ca vācā praśasyate || 127 ||
āpaḥ śuddhā bhūmigatā vaitṛṣṇyaṃ yāsu gor bhavet |
a.vyāptāś ced a.medhyena gandha.varṇa.rasa.anvitāḥ || 128 ||
āpaḥ śuddhā bhūmigatā vaitṛṣṇyaṃ yāsu gor bhavet | a.vyāptāś ced a.medhyena gandha.varṇa.rasa.anvitāḥ || 128 ||
nityaṃ śuddhaḥ kāru.hastaḥ paṇye yac ca prasāritam |
brahmacārigataṃ bhaikṣyaṃ nityaṃ medhyam iti sthitiḥ || 129 ||
nityaṃ śuddhaḥ kāru.hastaḥ paṇye yac ca prasāritam | brahmacārigataṃ bhaikṣyaṃ nityaṃ medhyam iti sthitiḥ || 129 ||
nityam āsyaṃ śuci strīṇāṃ śakuniḥ phalapātane |
prasrave ca śucir vatsaḥ śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ || 130 ||
nityam āsyaṃ śuci strīṇāṃ śakuniḥ phalapātane | prasrave ca śucir vatsaḥ śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ || 130 ||
śvabhir hatasya yan māṃsaṃ śuci tan manur abravīt |
kravyādbhiś ca hatasya-anyaiś caṇḍālādyaiś ca dasyubhiḥ || 131 ||
śvabhir hatasya yan māṃsaṃ śuci tan manur abravīt | kravyādbhiś ca hatasya-anyaiś caṇḍālādyaiś ca dasyubhiḥ || 131 ||
ūrdhvaṃ nābher yāni khāni tāni medhyāni sarvaśaḥ |
yāny adhas tāny a.medhyāni dehāc ca-eva malāś cyutāḥ || 132 ||
ūrdhvaṃ nābher yāni khāni tāni medhyāni sarvaśaḥ | yāny adhas tāny a.medhyāni dehāc ca-eva malāś cyutāḥ || 132 ||
makṣikā vipruṣaś chāyā gaur aśvaḥ sūryaraśmayaḥ |
rajo bhūr vāyur agniś ca sparśe medhyāni nirdiśet || 133 ||
makṣikā vipruṣaś chāyā gaur aśvaḥ sūryaraśmayaḥ | rajo bhūr vāyur agniś ca sparśe medhyāni nirdiśet || 133 ||
viṣ.mūtra.utsarga.śuddhi.arthaṃ mṛt.vāry ādeyam arthavat |
daihikānāṃ malānāṃ ca śuddhiṣu dvādaśasv api || 134 ||
viṣ.mūtra.utsarga.śuddhi.arthaṃ mṛt.vāry ādeyam arthavat | daihikānāṃ malānāṃ ca śuddhiṣu dvādaśasv api || 134 ||
vasā śukram asṛj-majjā mūtra.viṣ-ghrāṇa.karṇa.viṣ-(sic |
śleśma aśru dūṣikā svedo dvādaśa-ete nṛṇāṃ malāḥ || 135 ||
vasā śukram asṛj-majjā mūtra.viṣ-ghrāṇa.karṇa.viṣ-(sic | śleśma aśru dūṣikā svedo dvādaśa-ete nṛṇāṃ malāḥ || 135 ||
ekā liṅge gude tisras tathā-ekatra kare daśa |
ubhayoḥ sapta dātavyā mṛdaḥ śuddhim abhīpsatā || 136 ||
ekā liṅge gude tisras tathā-ekatra kare daśa | ubhayoḥ sapta dātavyā mṛdaḥ śuddhim abhīpsatā || 136 ||
etat-śaucaṃ gṛhasthānāṃ dviguṇaṃ brahmacāriṇām |
triguṇaṃ syād vanasthānāṃ yatīnāṃ tu caturguṇam || 137 ||
etat-śaucaṃ gṛhasthānāṃ dviguṇaṃ brahmacāriṇām | triguṇaṃ syād vanasthānāṃ yatīnāṃ tu caturguṇam || 137 ||
kṛtvā mūtraṃ purīṣaṃ vā khāny ācānta upaspṛśet |
vedam adhyeṣyamāṇaś ca annam aśnaṃś ca sarvadā || 138 ||
kṛtvā mūtraṃ purīṣaṃ vā khāny ācānta upaspṛśet | vedam adhyeṣyamāṇaś ca annam aśnaṃś ca sarvadā || 138 ||
trir ācāmed apaḥ pūrvaṃ dviḥ pramṛjyāt tato mukham |
śarīraṃ śaucam icchan hi strī śūdras tu sakṛt sakṛt || 139 ||
trir ācāmed apaḥ pūrvaṃ dviḥ pramṛjyāt tato mukham | śarīraṃ śaucam icchan hi strī śūdras tu sakṛt sakṛt || 139 ||
śūdrāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ vapanaṃ nyāyavartinām |
vaiśyavat-śaucakalpaś ca dvija.ucchiṣṭaṃ ca bhojanam || 140 ||
śūdrāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ vapanaṃ nyāyavartinām | vaiśyavat-śaucakalpaś ca dvija.ucchiṣṭaṃ ca bhojanam || 140 ||
na-ucchiṣṭaṃ kurvate mukhyā vipruṣo 'ṅgaṃ na yānti yāḥ |
na śmaśrūṇi gatāny āsyaṃ na dantāntar.adhiṣṭhitam || 141 ||
na-ucchiṣṭaṃ kurvate mukhyā vipruṣo 'ṅgaṃ na yānti yāḥ | na śmaśrūṇi gatāny āsyaṃ na dantāntar.adhiṣṭhitam || 141 ||
spṛśanti bindavaḥ pādau ya ācāmayataḥ parān |
bhaumikais te samā jñeyā na tair āprayato bhavet || 142 ||
spṛśanti bindavaḥ pādau ya ācāmayataḥ parān | bhaumikais te samā jñeyā na tair āprayato bhavet || 142 ||
ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo dravya.hastaḥ kathaṃ cana |
a.nidhāya-eva tad dravyam ācāntaḥ śucitām iyāt || 143 ||
ucchiṣṭena tu saṃspṛṣṭo dravya.hastaḥ kathaṃ cana | a.nidhāya-eva tad dravyam ācāntaḥ śucitām iyāt || 143 ||
vānto viriktaḥ snātvā tu ghṛtaprāśanam ācaret |
ācāmed eva bhuktvā-annaṃ snānaṃ maithuninaḥ smṛtam || 144 ||
vānto viriktaḥ snātvā tu ghṛtaprāśanam ācaret | ācāmed eva bhuktvā-annaṃ snānaṃ maithuninaḥ smṛtam || 144 ||
suptvā kṣutvā ca bhuktvā ca niṣṭhīvya-uktvā-anṛtāni ca |
pītvā-apo 'dhyeṣyamāṇaś ca ācāmet prayato 'pi san || 145 ||
suptvā kṣutvā ca bhuktvā ca niṣṭhīvya-uktvā-anṛtāni ca | pītvā-apo 'dhyeṣyamāṇaś ca ācāmet prayato 'pi san || 145 ||
eṣāṃ śaucavidhiḥ kṛtsno dravyaśuddhis tathā-eva ca |
ukto vaḥ sarvavarṇānāṃ strīṇāṃ dharmān nibodhata || 146 ||
eṣāṃ śaucavidhiḥ kṛtsno dravyaśuddhis tathā-eva ca | ukto vaḥ sarvavarṇānāṃ strīṇāṃ dharmān nibodhata || 146 ||
bālayā vā yuvatyā vā vṛddhayā vā-api yoṣitā |
na svātantryeṇa kartavyaṃ kiṃ cid kāryaṃ gṛheṣv api || 147 ||
bālayā vā yuvatyā vā vṛddhayā vā-api yoṣitā | na svātantryeṇa kartavyaṃ kiṃ cid kāryaṃ gṛheṣv api || 147 ||
bālye pitur vaśe tiṣṭhet pāṇigrāhasya yauvane |
putrāṇāṃ bhartari prete na bhajet strī svatantratām || 148 ||
bālye pitur vaśe tiṣṭhet pāṇigrāhasya yauvane | putrāṇāṃ bhartari prete na bhajet strī svatantratām || 148 ||
pitrā bhartrā sutair vā-api na-icched viraham ātmanaḥ |
eṣāṃ hi viraheṇa strī garhye kuryād ubhe kule || 149 ||
pitrā bhartrā sutair vā-api na-icched viraham ātmanaḥ | eṣāṃ hi viraheṇa strī garhye kuryād ubhe kule || 149 ||
sadā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ gṛhakārye ca dakṣayā |
susaṃskṛta.upaskarayā vyaye ca-amukta.hastayā || 150 ||
sadā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ gṛhakārye ca dakṣayā | susaṃskṛta.upaskarayā vyaye ca-amukta.hastayā || 150 ||
yasmai dadyāt pitā tv enāṃ bhrātā vā-anumate pituḥ |
taṃ śuśrūṣeta jīvantaṃ saṃsthitaṃ ca na laṅghayet || 151 ||
yasmai dadyāt pitā tv enāṃ bhrātā vā-anumate pituḥ | taṃ śuśrūṣeta jīvantaṃ saṃsthitaṃ ca na laṅghayet || 151 ||
maṅgalārthaṃ svastyayanaṃ yajñaś ca-āsāṃ prajāpateḥ |
prayujyate vivāhe tu pradānaṃ svāmya.kāraṇam || 152 ||
maṅgalārthaṃ svastyayanaṃ yajñaś ca-āsāṃ prajāpateḥ | prayujyate vivāhe tu pradānaṃ svāmya.kāraṇam || 152 ||
an.ṛtāv ṛtukāle ca mantra.saṃskārakṛt patiḥ |
sukhasya nityaṃ dātā-iha paraloke ca yoṣitaḥ || 153 ||
an.ṛtāv ṛtukāle ca mantra.saṃskārakṛt patiḥ | sukhasya nityaṃ dātā-iha paraloke ca yoṣitaḥ || 153 ||
vi.śīlaḥ kāma.vṛtto vā guṇair vā parivarjitaḥ |
upacāryaḥ striyā sādhvyā satataṃ devavat patiḥ || 154 ||
vi.śīlaḥ kāma.vṛtto vā guṇair vā parivarjitaḥ | upacāryaḥ striyā sādhvyā satataṃ devavat patiḥ || 154 ||
na-asti strīṇāṃ pṛthag yajño na vrataṃ na-apy upoṣaṇam |
patiṃ śuśrūṣate yena tena svarge mahīyate || 155 ||
na-asti strīṇāṃ pṛthag yajño na vrataṃ na-apy upoṣaṇam | patiṃ śuśrūṣate yena tena svarge mahīyate || 155 ||
pāṇigrāhasya sādhvī strī jīvato vā mṛtasya vā |
patilokam abhīpsantī na-ācaret kiṃ cid a.priyam || 156 ||
pāṇigrāhasya sādhvī strī jīvato vā mṛtasya vā | patilokam abhīpsantī na-ācaret kiṃ cid a.priyam || 156 ||
kāmaṃ tu ksapayed dehaṃ puṣpa.mūla.phalaiḥ śubhaiḥ |
na tu nāma-api gṛhṇīyāt patyau prete parasya tu || 157 ||
kāmaṃ tu ksapayed dehaṃ puṣpa.mūla.phalaiḥ śubhaiḥ | na tu nāma-api gṛhṇīyāt patyau prete parasya tu || 157 ||
āsīta-ā maraṇāt ksāntā niyatā brahmacāriṇī |
yo dharma ekapatnīnāṃ kāṅkṣantī tam anuttamam || 158 ||
āsīta-ā maraṇāt ksāntā niyatā brahmacāriṇī | yo dharma ekapatnīnāṃ kāṅkṣantī tam anuttamam || 158 ||
anekāni sahasrāṇi kumāra.brahmacāriṇām |
divaṃ gatāni viprāṇām a.kṛtvā kulasantatim || 159 ||
anekāni sahasrāṇi kumāra.brahmacāriṇām | divaṃ gatāni viprāṇām a.kṛtvā kulasantatim || 159 ||
mṛte bhartari sāḍhvī strī brahmacarye vyavasthitā |
svargaṃ gacchaty a.putrā-api yathā te brahmacāriṇaḥ || 160 ||
mṛte bhartari sāḍhvī strī brahmacarye vyavasthitā | svargaṃ gacchaty a.putrā-api yathā te brahmacāriṇaḥ || 160 ||
apatyalobhād yā tu strī bhartāram ativartate |
sā-iha nindām avāpnoti paralokāc ca hīyate || 161 ||
apatyalobhād yā tu strī bhartāram ativartate | sā-iha nindām avāpnoti paralokāc ca hīyate || 161 ||
na-anya.utpannā prajā-asti-iha na ca-apy anyaparigrahe |
na dvitīyaś ca sādhvīnāṃ kva cid bhartā-upadiśyate || 162 ||
na-anya.utpannā prajā-asti-iha na ca-apy anyaparigrahe | na dvitīyaś ca sādhvīnāṃ kva cid bhartā-upadiśyate || 162 ||
patiṃ hitvā-apakṛṣṭaṃ svam utkṛṣṭaṃ yā niṣevate |
nindyā-eva sā bhavel loke para.pūrvā-iti ca-ucyate || 163 ||
patiṃ hitvā-apakṛṣṭaṃ svam utkṛṣṭaṃ yā niṣevate | nindyā-eva sā bhavel loke para.pūrvā-iti ca-ucyate || 163 ||
vyabhicārāt tu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām |
śṛgāla.yoniṃ prāpnoti pāpa.rogaiś ca pīḍyate || 164 ||
vyabhicārāt tu bhartuḥ strī loke prāpnoti nindyatām | śṛgāla.yoniṃ prāpnoti pāpa.rogaiś ca pīḍyate || 164 ||
patiṃ yā na-abhicarati mano.vāg.dehasaṃyutā |
sā bhartṛlokam āpnoti sadbhiḥ sādhvī-iti ca-ucyate || 165 ||
patiṃ yā na-abhicarati mano.vāg.dehasaṃyutā | sā bhartṛlokam āpnoti sadbhiḥ sādhvī-iti ca-ucyate || 165 ||
anena nārī vṛttena mano.vāg.dehasaṃyatā |
iha-agryāṃ kīrtim āpnoti patilokaṃ paratra ca || 166 ||
anena nārī vṛttena mano.vāg.dehasaṃyatā | iha-agryāṃ kīrtim āpnoti patilokaṃ paratra ca || 166 ||
evaṃ vṛttāṃ sa.varṇāṃ strīṃ dvijātiḥ pūrvamāriṇīm |
dāhayed agnihotreṇa yajñapātraiś ca dharmavit || 167 ||
evaṃ vṛttāṃ sa.varṇāṃ strīṃ dvijātiḥ pūrvamāriṇīm | dāhayed agnihotreṇa yajñapātraiś ca dharmavit || 167 ||
bhāryāyai pūrvamāriṇyai dattvā-agnīn antyakarmaṇi |
punar dārakriyāṃ kuryāt punar ādhānam eva ca || 168 ||
bhāryāyai pūrvamāriṇyai dattvā-agnīn antyakarmaṇi | punar dārakriyāṃ kuryāt punar ādhānam eva ca || 168 ||
anena vidhinā nityaṃ pañcayajñān na hāpayet |
dvitīyam āyuṣo bhāgaṃ kṛta.dāro gṛhe vaset || 169 ||
anena vidhinā nityaṃ pañcayajñān na hāpayet | dvitīyam āyuṣo bhāgaṃ kṛta.dāro gṛhe vaset || 169 ||