ṣaṭtriṃśad.ābdikaṃ caryaṃ gurau traivedikaṃ vratam |
tadardhikaṃ pādikaṃ vā grahaṇāntikam eva vā || 1 ||
ṣaṭtriṃśad.ābdikaṃ caryaṃ gurau traivedikaṃ vratam | tadardhikaṃ pādikaṃ vā grahaṇāntikam eva vā || 1 ||
EeseDharmaSanātana Library
3अध्याय 3
286 shlokṣaṭtriṃśad.ābdikaṃ caryaṃ gurau traivedikaṃ vratam |
tadardhikaṃ pādikaṃ vā grahaṇāntikam eva vā || 1 ||
ṣaṭtriṃśad.ābdikaṃ caryaṃ gurau traivedikaṃ vratam | tadardhikaṃ pādikaṃ vā grahaṇāntikam eva vā || 1 ||
vedān adhītya vedau vā vedaṃ vā-api yathākramam |
a.vipluta.brahmacaryo gṛhasthāśramam āvaset || 2 ||
vedān adhītya vedau vā vedaṃ vā-api yathākramam | a.vipluta.brahmacaryo gṛhasthāśramam āvaset || 2 ||
taṃ pratītaṃ svadharmeṇa brahmadāyaharaṃ pituḥ |
sragviṇaṃ talpa āsīnam arhayet prathamaṃ gavā || 3 ||
taṃ pratītaṃ svadharmeṇa brahmadāyaharaṃ pituḥ | sragviṇaṃ talpa āsīnam arhayet prathamaṃ gavā || 3 ||
guruṇānumataḥ snātvā samāvṛtto yathāvidhi |
udvaheta dvijo bhāryāṃ sa.varṇāṃ lakṣaṇānvitām || 4 ||
guruṇānumataḥ snātvā samāvṛtto yathāvidhi | udvaheta dvijo bhāryāṃ sa.varṇāṃ lakṣaṇānvitām || 4 ||
a.sapiṇḍā ca yā mātur a.sagotrā ca yā pituḥ |
sā praśastā dvijātīnāṃ dārakarmaṇi maithune || 5 ||
a.sapiṇḍā ca yā mātur a.sagotrā ca yā pituḥ | sā praśastā dvijātīnāṃ dārakarmaṇi maithune || 5 ||
mahānty api samṛddhāni go.'ja.avi.dhana.dhānyataḥ |
strīsambandhe daśa-etāni kulāni parivarjayet || 6 ||
mahānty api samṛddhāni go.'ja.avi.dhana.dhānyataḥ | strīsambandhe daśa-etāni kulāni parivarjayet || 6 ||
hīna.kriyaṃ niṣ.puruṣaṃ niś.chando romaśa.arśasam |
kṣaya.āmayāvy.apasmāri.śvitri.kuṣṭhi.kulāni ca || 7 ||
hīna.kriyaṃ niṣ.puruṣaṃ niś.chando romaśa.arśasam | kṣaya.āmayāvy.apasmāri.śvitri.kuṣṭhi.kulāni ca || 7 ||
na-udvahet kapilāṃ kanyāṃ na-adhikāṅgīṃ na rogiṇīm |
na-a.lomikāṃ na-ati.lomāṃ na vācāṭāṃ na piṅgalām || 8 ||
na-udvahet kapilāṃ kanyāṃ na-adhikāṅgīṃ na rogiṇīm | na-a.lomikāṃ na-ati.lomāṃ na vācāṭāṃ na piṅgalām || 8 ||
na-ṛkṣa.vṛkṣa.nadī.nāmnīṃ na-antya.parvata.nāmikām |
na pakṣi.ahi.preṣya.nāmnīṃ na ca bhīṣana.nāmikām || 9 ||
na-ṛkṣa.vṛkṣa.nadī.nāmnīṃ na-antya.parvata.nāmikām | na pakṣi.ahi.preṣya.nāmnīṃ na ca bhīṣana.nāmikām || 9 ||
a.vyaṅga.aṅgīṃ saumya.nāmnīṃ haṃsa.vāraṇa.gāminīm |
tanuloma.keśa.daśanāṃ mṛdv.aṅgīm udvahet striyam || 10 ||
a.vyaṅga.aṅgīṃ saumya.nāmnīṃ haṃsa.vāraṇa.gāminīm | tanuloma.keśa.daśanāṃ mṛdv.aṅgīm udvahet striyam || 10 ||
yasyās tu na bhaved bhrātā na vijñāyeta vā pitā |
na-upayaccheta tāṃ prājñaḥ putrikā.adharmaśaṅkayā || 11 ||
yasyās tu na bhaved bhrātā na vijñāyeta vā pitā | na-upayaccheta tāṃ prājñaḥ putrikā.adharmaśaṅkayā || 11 ||
savarṇā-agre dvijātīnāṃ praśastā dārakarmaṇi |
kāmatas tu pravṛttānām imāḥ syuḥ kramaśo 'varāḥ || 12 ||
savarṇā-agre dvijātīnāṃ praśastā dārakarmaṇi | kāmatas tu pravṛttānām imāḥ syuḥ kramaśo 'varāḥ || 12 ||
śūdrā-eva bhāryā śūdrasya sā ca svā ca viśaḥ smṛte |
te ca svā ca-eva rājñaś ca tāś ca svā ca-agra.janmanaḥ || 13 ||
śūdrā-eva bhāryā śūdrasya sā ca svā ca viśaḥ smṛte | te ca svā ca-eva rājñaś ca tāś ca svā ca-agra.janmanaḥ || 13 ||
na brāhmaṇa.kṣatriyayor āpady api hi tiṣṭhatoḥ |
kasmiṃś cid api vṛttānte śūdrā bhāryā-upadiśyate || 14 ||
na brāhmaṇa.kṣatriyayor āpady api hi tiṣṭhatoḥ | kasmiṃś cid api vṛttānte śūdrā bhāryā-upadiśyate || 14 ||
hīnajāti.striyaṃ mohād udvahanto dvijātayaḥ |
kulāny eva nayanty āśu sa.santānāni śūdratām || 15 ||
hīnajāti.striyaṃ mohād udvahanto dvijātayaḥ | kulāny eva nayanty āśu sa.santānāni śūdratām || 15 ||
śūdrāvedī pataty atrer utathyatanayasya ca |
śaunakasya suta.utpattyā tad.apatyatayā bhṛgoḥ || 16 ||
śūdrāvedī pataty atrer utathyatanayasya ca | śaunakasya suta.utpattyā tad.apatyatayā bhṛgoḥ || 16 ||
śūdrāṃ śayanam āropya brāhmaṇo yāty adhogatim |
janayitvā sutaṃ tasyāṃ brāhmaṇyād eva hīyate || 17 ||
śūdrāṃ śayanam āropya brāhmaṇo yāty adhogatim | janayitvā sutaṃ tasyāṃ brāhmaṇyād eva hīyate || 17 ||
daiva.pitrya.ātitheyāni tat.pradhānāni yasya tu |
na-aśnanti pitṛ.devās tan na ca svargaṃ sa gacchati || 18 ||
daiva.pitrya.ātitheyāni tat.pradhānāni yasya tu | na-aśnanti pitṛ.devās tan na ca svargaṃ sa gacchati || 18 ||
vṛṣalīphena.pītasya niḥśvāsa.upahatasya ca |
tasyāṃ ca-eva prasūtasya niṣkṛtir na vidhīyate || 19 ||
vṛṣalīphena.pītasya niḥśvāsa.upahatasya ca | tasyāṃ ca-eva prasūtasya niṣkṛtir na vidhīyate || 19 ||
caturṇām api varṇānaṃ pretya ca-iha hita.ahitān |
aṣṭāv imān samāsena strīvivāhān nibodhata || 20 ||
caturṇām api varṇānaṃ pretya ca-iha hita.ahitān | aṣṭāv imān samāsena strīvivāhān nibodhata || 20 ||
brāhmo daivas tathā-eva-ārṣaḥ prājāpatyas tathā-asuraḥ |
gāndharvo rākṣasaś ca-eva paiśācaś ca-aṣṭamo 'dhamaḥ || 21 ||
brāhmo daivas tathā-eva-ārṣaḥ prājāpatyas tathā-asuraḥ | gāndharvo rākṣasaś ca-eva paiśācaś ca-aṣṭamo 'dhamaḥ || 21 ||
yo yasya dharmyo varṇasya guṇa.doṣau ca yasya yau |
tad vaḥ sarvaṃ pravakṣyāmi prasave ca guṇa.aguṇān || 22 ||
yo yasya dharmyo varṇasya guṇa.doṣau ca yasya yau | tad vaḥ sarvaṃ pravakṣyāmi prasave ca guṇa.aguṇān || 22 ||
ṣaḍ ānupūrvyā viprasya kṣatrasya caturo 'varān |
viś.śūdrayos tu tān eva vidyād dharmyān a.rākṣasān || 23 ||
ṣaḍ ānupūrvyā viprasya kṣatrasya caturo 'varān | viś.śūdrayos tu tān eva vidyād dharmyān a.rākṣasān || 23 ||
caturo brāhmaṇasya-ādyān praśastān kavayo viduḥ |
rākṣasaṃ kṣatriyasya-ekam āsuraṃ vaiśya.śūdrayoḥ || 24 ||
caturo brāhmaṇasya-ādyān praśastān kavayo viduḥ | rākṣasaṃ kṣatriyasya-ekam āsuraṃ vaiśya.śūdrayoḥ || 24 ||
pañcānāṃ tu trayo dharmyā dvāv adharmyau smṛtāv iha |
paiśācaś ca-asuraś ca-eva na kartavyau kadā cana || 25 ||
pañcānāṃ tu trayo dharmyā dvāv adharmyau smṛtāv iha | paiśācaś ca-asuraś ca-eva na kartavyau kadā cana || 25 ||
pṛthak pṛthag vā miśrau vā vivāhau pūrvacoditau |
gāndharvo rākṣasaś ca-eva dharmyau kṣatrasya tau smṛtau || 26 ||
pṛthak pṛthag vā miśrau vā vivāhau pūrvacoditau | gāndharvo rākṣasaś ca-eva dharmyau kṣatrasya tau smṛtau || 26 ||
ācchādya ca-arcayitvā ca śruta.śīlavate svayam |
āhūya dānaṃ kanyāyā brāhmo dharmaḥ prakīrtitaḥ || 27 ||
ācchādya ca-arcayitvā ca śruta.śīlavate svayam | āhūya dānaṃ kanyāyā brāhmo dharmaḥ prakīrtitaḥ || 27 ||
yajñe tu vitate samyag ṛtvije karma kurvate |
alaṅkṛtya sutādānaṃ daivaṃ dharmaṃ pracakṣate || 28 ||
yajñe tu vitate samyag ṛtvije karma kurvate | alaṅkṛtya sutādānaṃ daivaṃ dharmaṃ pracakṣate || 28 ||
ekaṃ gomithunaṃ dve vā varād ādāya dharmataḥ |
kanyāpradānaṃ vidhivad ārṣo dharmaḥ sa ucyate || 29 ||
ekaṃ gomithunaṃ dve vā varād ādāya dharmataḥ | kanyāpradānaṃ vidhivad ārṣo dharmaḥ sa ucyate || 29 ||
saha-ubhau caratāṃ dharmam iti vācā-anubhāṣya ca |
kanyāpradānam abhyarcya prājāpatyo vidhiḥ smṛtaḥ || 30 ||
saha-ubhau caratāṃ dharmam iti vācā-anubhāṣya ca | kanyāpradānam abhyarcya prājāpatyo vidhiḥ smṛtaḥ || 30 ||
jñātibhyo draviṇaṃ dattvā kanyāyai ca-eva śaktitaḥ |
kanyāpradānaṃ svācchandyād āsuro dharma ucyate || 31 ||
jñātibhyo draviṇaṃ dattvā kanyāyai ca-eva śaktitaḥ | kanyāpradānaṃ svācchandyād āsuro dharma ucyate || 31 ||
icchayā-anyonyasaṃyogaḥ kanyāyāś ca varasya ca |
gāndharvaḥ sa tu vijñeyo maithunyaḥ kāma.sambhavaḥ || 32 ||
icchayā-anyonyasaṃyogaḥ kanyāyāś ca varasya ca | gāndharvaḥ sa tu vijñeyo maithunyaḥ kāma.sambhavaḥ || 32 ||
hatvā chittvā ca bhittvā ca krośantīṃ rudantīṃ gṛhāt |
prasahya kanyāharaṇaṃ rākṣaso vidhir ucyate || 33 ||
hatvā chittvā ca bhittvā ca krośantīṃ rudantīṃ gṛhāt | prasahya kanyāharaṇaṃ rākṣaso vidhir ucyate || 33 ||
suptāṃ mattāṃ pramattāṃ vā raho yatra-upagacchati |
sa pāpiṣṭho vivāhānāṃ paiśācaś ca-aṣṭamo 'dhamaḥ || 34 ||
suptāṃ mattāṃ pramattāṃ vā raho yatra-upagacchati | sa pāpiṣṭho vivāhānāṃ paiśācaś ca-aṣṭamo 'dhamaḥ || 34 ||
adbhir eva dvija.agryāṇāṃ kanyādānaṃ viśiṣyate |
itareṣāṃ tu varṇānām itaretarakāmyayā || 35 ||
adbhir eva dvija.agryāṇāṃ kanyādānaṃ viśiṣyate | itareṣāṃ tu varṇānām itaretarakāmyayā || 35 ||
yo yasya-eṣāṃ vivāhānāṃ manunā kīrtito guṇaḥ |
sarvaṃ śṛṇuta taṃ viprāḥ sarvaṃ kīrtayato mama || 36 ||
yo yasya-eṣāṃ vivāhānāṃ manunā kīrtito guṇaḥ | sarvaṃ śṛṇuta taṃ viprāḥ sarvaṃ kīrtayato mama || 36 ||
daśa pūrvān parān vaṃśyān ātmānaṃ ca-ekaviṃśakam |
brāhmīputraḥ sukṛtakṛt-mocayaty enasaḥ pitṝn || 37 ||
daśa pūrvān parān vaṃśyān ātmānaṃ ca-ekaviṃśakam | brāhmīputraḥ sukṛtakṛt-mocayaty enasaḥ pitṝn || 37 ||
daiva.ūḍhājaḥ sutaś ca-eva sapta sapta para.avarān |
ārṣa.ūḍhājaḥ sutas trīṃs trīn ṣaṭ ṣaṭ kāya.ūḍhajaḥ sutaḥ || 38 ||
daiva.ūḍhājaḥ sutaś ca-eva sapta sapta para.avarān | ārṣa.ūḍhājaḥ sutas trīṃs trīn ṣaṭ ṣaṭ kāya.ūḍhajaḥ sutaḥ || 38 ||
brāhma.ādiṣu vivāheṣu caturṣv eva-anupūrvaśaḥ |
brahmavarcasvinaḥ putrā jāyante śiṣṭasammatāḥ || 39 ||
brāhma.ādiṣu vivāheṣu caturṣv eva-anupūrvaśaḥ | brahmavarcasvinaḥ putrā jāyante śiṣṭasammatāḥ || 39 ||
rūpa.sattva.guṇa.upetā dhanavanto yaśasvinaḥ |
paryāpta.bhogā dharmiṣṭhā jīvanti ca śataṃ samāḥ || 40 ||
rūpa.sattva.guṇa.upetā dhanavanto yaśasvinaḥ | paryāpta.bhogā dharmiṣṭhā jīvanti ca śataṃ samāḥ || 40 ||
itareṣu tu śiṣṭeṣu nṛśaṃsā.anṛtavādinaḥ |
jāyante durvivāheṣu brahma.dharma.dviṣaḥ sutāḥ || 41 ||
itareṣu tu śiṣṭeṣu nṛśaṃsā.anṛtavādinaḥ | jāyante durvivāheṣu brahma.dharma.dviṣaḥ sutāḥ || 41 ||
aninditaiḥ strīvivāhair anindyā bhavati prajā |
ninditair ninditā nṝṇāṃ tasmān nindyān vivarjayet || 42 ||
aninditaiḥ strīvivāhair anindyā bhavati prajā | ninditair ninditā nṝṇāṃ tasmān nindyān vivarjayet || 42 ||
pāṇigrahaṇasaṃskāraḥ sa.varṇāsu-upadiśyate |
a.savarṇāsv ayaṃ jñeyo vidhir udvāhakarmaṇi || 43 ||
pāṇigrahaṇasaṃskāraḥ sa.varṇāsu-upadiśyate | a.savarṇāsv ayaṃ jñeyo vidhir udvāhakarmaṇi || 43 ||
śaraḥ kṣatriyayā grāhyaḥ pratodo vaiśyakanyayā |
vasanasya daśā grāhyā śūdrayā-utkṛṣṭavedane || 44 ||
śaraḥ kṣatriyayā grāhyaḥ pratodo vaiśyakanyayā | vasanasya daśā grāhyā śūdrayā-utkṛṣṭavedane || 44 ||
ṛtukālābhigāmī syāt svadāranirataḥ sadā |
parvavarjaṃ vrajec ca-enāṃ tad.vrato ratikāmyayā || 45 ||
ṛtukālābhigāmī syāt svadāranirataḥ sadā | parvavarjaṃ vrajec ca-enāṃ tad.vrato ratikāmyayā || 45 ||
ṛtuḥ svābhāvikaḥ strīṇāṃ rātrayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ |
caturbhir itaraiḥ sārdham ahobhiḥ sadvigarhitaiḥ || 46 ||
ṛtuḥ svābhāvikaḥ strīṇāṃ rātrayaḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ | caturbhir itaraiḥ sārdham ahobhiḥ sadvigarhitaiḥ || 46 ||
tāsām ādyāś catasras tu ninditā-ekādaśī ca yā |
trayodaśī ca śeṣās tu praśastā daśarātrayaḥ || 47 ||
tāsām ādyāś catasras tu ninditā-ekādaśī ca yā | trayodaśī ca śeṣās tu praśastā daśarātrayaḥ || 47 ||
yugmāsu putrā jāyante striyo 'yugmāsu rātriṣu |
tasmād yugmāsu putrārthī saṃviśed ārtave striyam || 48 ||
yugmāsu putrā jāyante striyo 'yugmāsu rātriṣu | tasmād yugmāsu putrārthī saṃviśed ārtave striyam || 48 ||
pumān puṃso 'dhike śukre strī bhavaty adhike striyāḥ |
same 'pumān puṃ.striyau vā kṣīṇe 'lpe ca viparyayaḥ || 49 ||
pumān puṃso 'dhike śukre strī bhavaty adhike striyāḥ | same 'pumān puṃ.striyau vā kṣīṇe 'lpe ca viparyayaḥ || 49 ||
nindyāsv aṣṭāsu ca-anyāsu striyo rātriṣu varjayan |
brahmacāry eva bhavati yatra tatra-āśrame vasan || 50 ||
nindyāsv aṣṭāsu ca-anyāsu striyo rātriṣu varjayan | brahmacāry eva bhavati yatra tatra-āśrame vasan || 50 ||
na kanyāyāḥ pitā vidvān gṛhṇīyāt-śulkam aṇu-api |
gṛhṇan-śulkaṃ hi lobhena syān naro 'patyavikrayī || 51 ||
na kanyāyāḥ pitā vidvān gṛhṇīyāt-śulkam aṇu-api | gṛhṇan-śulkaṃ hi lobhena syān naro 'patyavikrayī || 51 ||
strīdhanāni tu ye mohād upajīvanti bāndhavāḥ |
nārī yānāni vastraṃ vā te pāpā yānty adhogatim || 52 ||
strīdhanāni tu ye mohād upajīvanti bāndhavāḥ | nārī yānāni vastraṃ vā te pāpā yānty adhogatim || 52 ||
ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ ke cid āhur mṛṣā-eva tat |
alpo 'py evaṃ mahān vā-api vikrayas tāvad eva saḥ || 53 ||
ārṣe gomithunaṃ śulkaṃ ke cid āhur mṛṣā-eva tat | alpo 'py evaṃ mahān vā-api vikrayas tāvad eva saḥ || 53 ||
yāsāṃ na-ādadate śulkaṃ jñātayo na sa vikrayaḥ |
arhaṇaṃ tat kumārīṇām ānṛśaṃsyaṃ ca kevalam || 54 ||
yāsāṃ na-ādadate śulkaṃ jñātayo na sa vikrayaḥ | arhaṇaṃ tat kumārīṇām ānṛśaṃsyaṃ ca kevalam || 54 ||
pitṛbhir bhrātṛbhiś ca-etāḥ patibhir devarais tathā |
pūjyā bhūṣayitavyāś ca bahukalyāṇam īpsubhiḥ || 55 ||
pitṛbhir bhrātṛbhiś ca-etāḥ patibhir devarais tathā | pūjyā bhūṣayitavyāś ca bahukalyāṇam īpsubhiḥ || 55 ||
yatra nāryas tu pūjyante ramante tatra devatāḥ |
yatra-etās tu na pūjyante sarvās tatra-a.phalāḥ kriyāḥ || 56 ||
yatra nāryas tu pūjyante ramante tatra devatāḥ | yatra-etās tu na pūjyante sarvās tatra-a.phalāḥ kriyāḥ || 56 ||
śocanti jāmayo yatra vinaśyaty āśu tat kulam |
na śocanti tu yatra-etā vardhate tadd hi sarvadā || 57 ||
śocanti jāmayo yatra vinaśyaty āśu tat kulam | na śocanti tu yatra-etā vardhate tadd hi sarvadā || 57 ||
jāmayo yāni gehāni śapanty a.pratipūjitāḥ |
tāni kṛtyāhatāni-iva vinaśyanti samantataḥ || 58 ||
jāmayo yāni gehāni śapanty a.pratipūjitāḥ | tāni kṛtyāhatāni-iva vinaśyanti samantataḥ || 58 ||
tasmād etāḥ sadā pūjyā bhūṣaṇa.ācchādana.aśanaiḥ |
bhūti.kāmair narair nityaṃ satkareṣu-utsaveṣu ca || 59 ||
tasmād etāḥ sadā pūjyā bhūṣaṇa.ācchādana.aśanaiḥ | bhūti.kāmair narair nityaṃ satkareṣu-utsaveṣu ca || 59 ||
santuṣṭo bhāryayā bhartā bhartrā bhāryā tatha-eva ca |
yasminn eva kule nityaṃ kalyāṇaṃ tatra vai dhruvam || 60 ||
santuṣṭo bhāryayā bhartā bhartrā bhāryā tatha-eva ca | yasminn eva kule nityaṃ kalyāṇaṃ tatra vai dhruvam || 60 ||
yadi hi strī na roceta pumāṃsaṃ na pramodayet |
apramodāt punaḥ puṃsaḥ prajanaṃ na pravartate || 61 ||
yadi hi strī na roceta pumāṃsaṃ na pramodayet | apramodāt punaḥ puṃsaḥ prajanaṃ na pravartate || 61 ||
striyāṃ tu rocamānāyāṃ sarvaṃ tad rocate kulaṃ |
tasyāṃ tv arocamānāyāṃ sarvam eva na rocate || 62 ||
striyāṃ tu rocamānāyāṃ sarvaṃ tad rocate kulaṃ | tasyāṃ tv arocamānāyāṃ sarvam eva na rocate || 62 ||
ku.vivāhaiḥ kriyā.lopair vedānadhyayanena ca |
kulāny akulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca || 63 ||
ku.vivāhaiḥ kriyā.lopair vedānadhyayanena ca | kulāny akulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca || 63 ||
śilpena vyavahāreṇa śūdrāpatyaiś ca kevalaiḥ |
gobhir aśvaiś ca yānaiś ca kṛṣyā rāja.upasevayā || 64 ||
śilpena vyavahāreṇa śūdrāpatyaiś ca kevalaiḥ | gobhir aśvaiś ca yānaiś ca kṛṣyā rāja.upasevayā || 64 ||
ayājyayājanaiś ca-eva nāstikyena ca karmaṇām |
kulāny āśu vinaśyanti yāni hīnāni mantrataḥ || 65 ||
ayājyayājanaiś ca-eva nāstikyena ca karmaṇām | kulāny āśu vinaśyanti yāni hīnāni mantrataḥ || 65 ||
mantratas tu samṛddhāni kulāny alpa.dhanāny api |
kulasaṅkhyāṃ ca gacchanti karṣanti ca mahad yaśaḥ || 66 ||
mantratas tu samṛddhāni kulāny alpa.dhanāny api | kulasaṅkhyāṃ ca gacchanti karṣanti ca mahad yaśaḥ || 66 ||
vaivāhike 'gnau kurvīta gṛhyaṃ karma yathāvidhi |
pañcayajñavidhānaṃ ca paktiṃ ca-anvāhikīṃ gṛhī || 67 ||
vaivāhike 'gnau kurvīta gṛhyaṃ karma yathāvidhi | pañcayajñavidhānaṃ ca paktiṃ ca-anvāhikīṃ gṛhī || 67 ||
pañca sūnā gṛhasthasya cullī peṣaṇy upaskaraḥ |
kaṇḍanī ca-udakumbhaś ca badhyate yās tu vāhayan || 68 ||
pañca sūnā gṛhasthasya cullī peṣaṇy upaskaraḥ | kaṇḍanī ca-udakumbhaś ca badhyate yās tu vāhayan || 68 ||
tāsāṃ krameṇa sarvāsāṃ niṣkṛtyarthaṃ maharṣibhiḥ |
pañca kḷptā mahāyajñāḥ pratyahaṃ gṛhamedhinām || 69 ||
tāsāṃ krameṇa sarvāsāṃ niṣkṛtyarthaṃ maharṣibhiḥ | pañca kḷptā mahāyajñāḥ pratyahaṃ gṛhamedhinām || 69 ||
adhyāpanaṃ brahmayajñaḥ pitṛyajñas tu tarpaṇam |
homo daivo balir bhauto nṛyajño 'tithipūjanam || 70 ||
adhyāpanaṃ brahmayajñaḥ pitṛyajñas tu tarpaṇam | homo daivo balir bhauto nṛyajño 'tithipūjanam || 70 ||
pañca-etān yo mahāayajñān na hāpayati śaktitaḥ |
sa gṛhe 'pi vasan nityaṃ sūnādoṣair na lipyate || 71 ||
pañca-etān yo mahāayajñān na hāpayati śaktitaḥ | sa gṛhe 'pi vasan nityaṃ sūnādoṣair na lipyate || 71 ||
devatā.atithi.bhṛtyānāṃ pitṝṇām ātmanaś ca yaḥ |
na nirvapati pañcānām ucchvasan na sa jīvati || 72 ||
devatā.atithi.bhṛtyānāṃ pitṝṇām ātmanaś ca yaḥ | na nirvapati pañcānām ucchvasan na sa jīvati || 72 ||
a.hutaṃ ca hutaṃ ca-eva tathā prahutam eva ca |
brāhmyaṃ hutaṃ prāśitaṃ ca pañcayajñān pracakṣate || 73 ||
a.hutaṃ ca hutaṃ ca-eva tathā prahutam eva ca | brāhmyaṃ hutaṃ prāśitaṃ ca pañcayajñān pracakṣate || 73 ||
japo 'huto huto homaḥ prahuto bhautiko baliḥ |
brāhmyaṃ hutaṃ dvijāgryārcā prāśitaṃ pitṛtarpaṇam || 74 ||
japo 'huto huto homaḥ prahuto bhautiko baliḥ | brāhmyaṃ hutaṃ dvijāgryārcā prāśitaṃ pitṛtarpaṇam || 74 ||
svādhyāye nityayuktaḥ syād daive ca-eva-iha karmaṇi |
daivakarmaṇi yukto hi bibharti-idaṃ cara.acaram || 75 ||
svādhyāye nityayuktaḥ syād daive ca-eva-iha karmaṇi | daivakarmaṇi yukto hi bibharti-idaṃ cara.acaram || 75 ||
agnau prāstā-āhutiḥ samyag ādityam upatiṣṭhate |
ādityāj jāyate vṛṣtir vṛṣter annaṃ tataḥ prajāḥ || 76 ||
agnau prāstā-āhutiḥ samyag ādityam upatiṣṭhate | ādityāj jāyate vṛṣtir vṛṣter annaṃ tataḥ prajāḥ || 76 ||
yathā vāyuṃ samāśritya vartante sarvajantavaḥ |
tathā gṛhastham āśritya vartante sarva āśramāḥ || 77 ||
yathā vāyuṃ samāśritya vartante sarvajantavaḥ | tathā gṛhastham āśritya vartante sarva āśramāḥ || 77 ||
yasmāt trayo 'py āśramiṇo jñānena-annena ca-anvaham |
gṛhasthena-eva dhāryante tasmāj jyeṣṭhāśramo gṛhī || 78 ||
yasmāt trayo 'py āśramiṇo jñānena-annena ca-anvaham | gṛhasthena-eva dhāryante tasmāj jyeṣṭhāśramo gṛhī || 78 ||
sa sandhāryaḥ prayatnena svargam akṣayam icchatā |
sukhaṃ ca-iha-icchatā-atyantaṃ yo 'dhāryo durbala.indriyaiḥ || 79 ||
sa sandhāryaḥ prayatnena svargam akṣayam icchatā | sukhaṃ ca-iha-icchatā-atyantaṃ yo 'dhāryo durbala.indriyaiḥ || 79 ||
ṛṣayaḥ pitaro devā bhūtāny atithayas tathā |
āśāsate kuṭumbibhyas tebhyaḥ kāryaṃ vijānatā || 80 ||
ṛṣayaḥ pitaro devā bhūtāny atithayas tathā | āśāsate kuṭumbibhyas tebhyaḥ kāryaṃ vijānatā || 80 ||
svādhyāyena-arcayeta-ṛṣīn homair devān yathāvidhi |
pitṝn-śrāddhaiś ca nṝn annair bhūtāni balikarmaṇā || 81 ||
svādhyāyena-arcayeta-ṛṣīn homair devān yathāvidhi | pitṝn-śrāddhaiś ca nṝn annair bhūtāni balikarmaṇā || 81 ||
kuryād ahar.ahaḥ śrāddham annādyena-udakena vā |
payo.mūla.phalair vā-api pitṛbhyaḥ prītim āvahan || 82 ||
kuryād ahar.ahaḥ śrāddham annādyena-udakena vā | payo.mūla.phalair vā-api pitṛbhyaḥ prītim āvahan || 82 ||
ekam apy āśayed vipraṃ pitṛ.arthe pāñcayajñike |
na ca-eva-atra-āśayet kiṃ cid vaiśvadevaṃ prati dvijam || 83 ||
ekam apy āśayed vipraṃ pitṛ.arthe pāñcayajñike | na ca-eva-atra-āśayet kiṃ cid vaiśvadevaṃ prati dvijam || 83 ||
vaiśvadevasya siddhasya gṛhye 'gnau vidhipūrvakam |
ābhyaḥ kuryād devatābhyo brāhmaṇo homam anvaham || 84 ||
vaiśvadevasya siddhasya gṛhye 'gnau vidhipūrvakam | ābhyaḥ kuryād devatābhyo brāhmaṇo homam anvaham || 84 ||
agneḥ somasya ca-eva-ādau tayoś ca-eva samastayoḥ |
viśvebhyaś ca-eva devebhyo dhanvantaraya eva ca || 85 ||
agneḥ somasya ca-eva-ādau tayoś ca-eva samastayoḥ | viśvebhyaś ca-eva devebhyo dhanvantaraya eva ca || 85 ||
kuhvai ca-eva-anumatyai ca prajāpataya eva ca |
saha dyāvāpṛthivyoś ca tathā sviṣṭakṛte 'ntataḥ || 86 ||
kuhvai ca-eva-anumatyai ca prajāpataya eva ca | saha dyāvāpṛthivyoś ca tathā sviṣṭakṛte 'ntataḥ || 86 ||
evaṃ samyagg havir hutvā sarvadikṣu pradakṣiṇam |
indra.antaka.appati.indubhyaḥ sa.anugebhyo baliṃ haret || 87 ||
evaṃ samyagg havir hutvā sarvadikṣu pradakṣiṇam | indra.antaka.appati.indubhyaḥ sa.anugebhyo baliṃ haret || 87 ||
marudbhya iti tu dvāri kṣiped apsv adbhya ity api |
vanaspatibhya ity evaṃ musala.ulūkhale haret || 88 ||
marudbhya iti tu dvāri kṣiped apsv adbhya ity api | vanaspatibhya ity evaṃ musala.ulūkhale haret || 88 ||
ucchīrṣake śriyai kuryād bhadrakālyai ca pādataḥ |
brahma.vāstoṣpatibhyāṃ tu vāstumadhye baliṃ haret || 89 ||
ucchīrṣake śriyai kuryād bhadrakālyai ca pādataḥ | brahma.vāstoṣpatibhyāṃ tu vāstumadhye baliṃ haret || 89 ||
viśvebhyaś ca-eva devebhyo balim ākāśa utkṣipet |
divācarebhyo bhūtebhyo naktañcāribhya eva ca || 90 ||
viśvebhyaś ca-eva devebhyo balim ākāśa utkṣipet | divācarebhyo bhūtebhyo naktañcāribhya eva ca || 90 ||
pṛṣṭhavāstuni kurvīta baliṃ sarvātmabhūtaye |
pitṛbhyo baliśeṣaṃ tu sarvaṃ dakṣiṇato haret || 91 ||
pṛṣṭhavāstuni kurvīta baliṃ sarvātmabhūtaye | pitṛbhyo baliśeṣaṃ tu sarvaṃ dakṣiṇato haret || 91 ||
śūnāṃ ca patitānāṃ ca śvapacāṃ pāpa.rogiṇām |
vayasānāṃ kṛmīṇāṃ ca śanakair nirvaped bhuvi || 92 ||
śūnāṃ ca patitānāṃ ca śvapacāṃ pāpa.rogiṇām | vayasānāṃ kṛmīṇāṃ ca śanakair nirvaped bhuvi || 92 ||
evaṃ yaḥ sarvabhūtāni brāhmaṇo nityam arcati |
sa gacchati paraṃ sthānaṃ tejomūrtiḥ pathā-ṛjunā || 93 ||
evaṃ yaḥ sarvabhūtāni brāhmaṇo nityam arcati | sa gacchati paraṃ sthānaṃ tejomūrtiḥ pathā-ṛjunā || 93 ||
kṛtvā-etad balikarma-evam atithiṃ pūrvam āśayet |
bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyād vidhivad brahmacāriṇe || 94 ||
kṛtvā-etad balikarma-evam atithiṃ pūrvam āśayet | bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyād vidhivad brahmacāriṇe || 94 ||
yat puṇyaphalam āpnoti gāṃ dattvā vidhivad guroḥ |
tat puṇyaphalam āpnoti bhikṣāṃ dattvā dvijo gṛhī || 95 ||
yat puṇyaphalam āpnoti gāṃ dattvā vidhivad guroḥ | tat puṇyaphalam āpnoti bhikṣāṃ dattvā dvijo gṛhī || 95 ||
bhikṣām apy udapātraṃ vā satkṛtya vidhipūrvakam |
vedatattvārthaviduṣe brāhmaṇāya-upapādayet || 96 ||
bhikṣām apy udapātraṃ vā satkṛtya vidhipūrvakam | vedatattvārthaviduṣe brāhmaṇāya-upapādayet || 96 ||
naśyanti havya.kavyāni narāṇām a.vijānatām |
bhasmībhūteṣu vipreṣu mohād dattāni dātṛbhiḥ || 97 ||
naśyanti havya.kavyāni narāṇām a.vijānatām | bhasmībhūteṣu vipreṣu mohād dattāni dātṛbhiḥ || 97 ||
vidyā.tapaḥ.samṛddheṣu hutaṃ vipramukhāgniṣu |
nistārayati durgāc ca mahataś ca-eva kilbiṣāt || 98 ||
vidyā.tapaḥ.samṛddheṣu hutaṃ vipramukhāgniṣu | nistārayati durgāc ca mahataś ca-eva kilbiṣāt || 98 ||
samprāptāya tv atithaye pradadyād āsana.udake |
annaṃ ca-eva yathāśakti satkṛtya vidhipūrvakam || 99 ||
samprāptāya tv atithaye pradadyād āsana.udake | annaṃ ca-eva yathāśakti satkṛtya vidhipūrvakam || 99 ||
śilān apy uñchato nityaṃ pañcāgnīn api juhvataḥ |
sarvaṃ sukṛtam ādatte brāhmaṇo 'narcito vasan || 100 ||
śilān apy uñchato nityaṃ pañcāgnīn api juhvataḥ | sarvaṃ sukṛtam ādatte brāhmaṇo 'narcito vasan || 100 ||
tṛṇāni bhūmir udakaṃ vāk caturthī ca sūnṛtā |
etāny api satāṃ gehe na-ucchidyante kadā cana || 101 ||
tṛṇāni bhūmir udakaṃ vāk caturthī ca sūnṛtā | etāny api satāṃ gehe na-ucchidyante kadā cana || 101 ||
ekarātraṃ tu nivasann atithir brāhmaṇaḥ smṛtaḥ |
anityaṃ hi sthito yasmāt tasmād atithir ucyate || 102 ||
ekarātraṃ tu nivasann atithir brāhmaṇaḥ smṛtaḥ | anityaṃ hi sthito yasmāt tasmād atithir ucyate || 102 ||
na-ekagrāmīṇam atithiṃ vipraṃ sāṅgatikaṃ tathā |
upasthitaṃ gṛhe vidyād bhāryā yatra-agnayo 'pi vā || 103 ||
na-ekagrāmīṇam atithiṃ vipraṃ sāṅgatikaṃ tathā | upasthitaṃ gṛhe vidyād bhāryā yatra-agnayo 'pi vā || 103 ||
upāsate ye gṛhasthāḥ parapākam a.buddhayaḥ |
tena te pretya paśutāṃ vrajanty annādidāyinaḥ || 104 ||
upāsate ye gṛhasthāḥ parapākam a.buddhayaḥ | tena te pretya paśutāṃ vrajanty annādidāyinaḥ || 104 ||
a.praṇodyo 'tithiḥ sāyaṃ sūrya.ūḍho gṛhamedhinā |
kāle prāptas tv akāle vā na-asya-an.aśnan gṛhe vaset || 105 ||
a.praṇodyo 'tithiḥ sāyaṃ sūrya.ūḍho gṛhamedhinā | kāle prāptas tv akāle vā na-asya-an.aśnan gṛhe vaset || 105 ||
na vai svayaṃ tad aśnīyād atithiṃ yan na bhojayet |
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ svargyaṃ vā-atithipūjanam || 106 ||
na vai svayaṃ tad aśnīyād atithiṃ yan na bhojayet | dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ svargyaṃ vā-atithipūjanam || 106 ||
āsana.āvasathau śayyām anuvrajyām upāsanām |
uttameṣu-uttamaṃ kuryādd hīine hīnaṃ same samam || 107 ||
āsana.āvasathau śayyām anuvrajyām upāsanām | uttameṣu-uttamaṃ kuryādd hīine hīnaṃ same samam || 107 ||
vaiśvadeve tu nirvṛtte yady anyo 'tithir āvrajet |
tasya-apy annaṃ yathāśakti pradadyān na baliṃ haret || 108 ||
vaiśvadeve tu nirvṛtte yady anyo 'tithir āvrajet | tasya-apy annaṃ yathāśakti pradadyān na baliṃ haret || 108 ||
na bhojanārthaṃ sve vipraḥ kula.gotre nivedayet |
bhojanārthaṃ hi te śaṃsan vāntāśī-ity ucyate budhaiḥ || 109 ||
na bhojanārthaṃ sve vipraḥ kula.gotre nivedayet | bhojanārthaṃ hi te śaṃsan vāntāśī-ity ucyate budhaiḥ || 109 ||
na brāhmaṇasya tv atithir gṛhe rājanya ucyate |
vaiśya.śūdrau sakhā ca-eva jñātayo gurur eva ca || 110 ||
na brāhmaṇasya tv atithir gṛhe rājanya ucyate | vaiśya.śūdrau sakhā ca-eva jñātayo gurur eva ca || 110 ||
yadi tv atithidharmeṇa kṣatriyo gṛham āvrajet |
bhuktavatsu ca vipreṣu kāmaṃ tam api bhojayet || 111 ||
yadi tv atithidharmeṇa kṣatriyo gṛham āvrajet | bhuktavatsu ca vipreṣu kāmaṃ tam api bhojayet || 111 ||
vaiśya.śūdrāv api prāptau kuṭumbe 'tithi.dharmiṇau |
bhojayet saha bhṛtyais tāv ānṛśaṃsyaṃ prayojayan || 112 ||
vaiśya.śūdrāv api prāptau kuṭumbe 'tithi.dharmiṇau | bhojayet saha bhṛtyais tāv ānṛśaṃsyaṃ prayojayan || 112 ||
itarān api sakhi.ādīn samprītyā gṛham āgatān |
prakṛtya-annaṃ yathāśakti bhojayet saha bhāryayā || 113 ||
itarān api sakhi.ādīn samprītyā gṛham āgatān | prakṛtya-annaṃ yathāśakti bhojayet saha bhāryayā || 113 ||
suvāsinīḥ kumārīś ca rogiṇo garbhiṇīḥ striyaḥ |
atithibhyo 'gra eva-etān bhojayed avicārayan || 114 ||
suvāsinīḥ kumārīś ca rogiṇo garbhiṇīḥ striyaḥ | atithibhyo 'gra eva-etān bhojayed avicārayan || 114 ||
a.dattvā tu ya etebhyaḥ pūrvaṃ bhuṅkte '.vicakṣaṇaḥ |
sa bhuñjāno na jānāti śva.gṛdhrair jagdhim ātmanaḥ || 115 ||
a.dattvā tu ya etebhyaḥ pūrvaṃ bhuṅkte '.vicakṣaṇaḥ | sa bhuñjāno na jānāti śva.gṛdhrair jagdhim ātmanaḥ || 115 ||
bhuktavatsv atha vipreṣu sveṣu bhṛtyeṣu ca-eva hi |
bhuñjīyātāṃ tataḥ paścād avaśiṣṭaṃ tu dampatī || 116 ||
bhuktavatsv atha vipreṣu sveṣu bhṛtyeṣu ca-eva hi | bhuñjīyātāṃ tataḥ paścād avaśiṣṭaṃ tu dampatī || 116 ||
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn gṛhyāś ca devatāḥ |
pūjayitvā tataḥ paścād gṛhasthaḥ śeṣabhug bhavet || 117 ||
devān ṛṣīn manuṣyāṃś ca pitṝn gṛhyāś ca devatāḥ | pūjayitvā tataḥ paścād gṛhasthaḥ śeṣabhug bhavet || 117 ||
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte yaḥ pacaty ātmakāraṇāt |
yajñaśiṣṭāśanaṃ hy etat satām annaṃ vidhīyate || 118 ||
aghaṃ sa kevalaṃ bhuṅkte yaḥ pacaty ātmakāraṇāt | yajñaśiṣṭāśanaṃ hy etat satām annaṃ vidhīyate || 118 ||
rāja.ṛtvij.snātaka.gurūn priya.śvaśura.mātulān |
arhayen madhuparkeṇa parisaṃvatsarāt punaḥ || 119 ||
rāja.ṛtvij.snātaka.gurūn priya.śvaśura.mātulān | arhayen madhuparkeṇa parisaṃvatsarāt punaḥ || 119 ||
rājā ca śrotriyaś ca-eva yajñakarmaṇy upasthitau |
madhuparkeṇa sampūjyau na tv ayajña iti sthitiḥ || 120 ||
rājā ca śrotriyaś ca-eva yajñakarmaṇy upasthitau | madhuparkeṇa sampūjyau na tv ayajña iti sthitiḥ || 120 ||
sāyaṃ tv annasya siddhasya patny a.mantraṃ baliṃ haret |
vaiśvadevaṃ hi nāma-etat sāyaṃ prātar vidhīyate || 121 ||
sāyaṃ tv annasya siddhasya patny a.mantraṃ baliṃ haret | vaiśvadevaṃ hi nāma-etat sāyaṃ prātar vidhīyate || 121 ||
pitṛyajñaṃ tu nirvartya vipraś candrakṣaye 'gnimān |
piṇḍānvāhāryakaṃ śrāddhaṃ kuryān māsa.anumāsikam || 122 ||
pitṛyajñaṃ tu nirvartya vipraś candrakṣaye 'gnimān | piṇḍānvāhāryakaṃ śrāddhaṃ kuryān māsa.anumāsikam || 122 ||
pitṝṇāṃ māsikaṃ śrāddham anvāhāryaṃ vidur budhāḥ |
tac ca-āmiṣeṇā kartavyaṃ praśastena prayatnataḥ || 123 ||
pitṝṇāṃ māsikaṃ śrāddham anvāhāryaṃ vidur budhāḥ | tac ca-āmiṣeṇā kartavyaṃ praśastena prayatnataḥ || 123 ||
tatra ye bhojanīyāḥ syur ye ca varjyā dvijottamāḥ |
yāvantaś ca-eva yaiś ca-annais tān pravakṣyāmy aśeṣataḥ || 124 ||
tatra ye bhojanīyāḥ syur ye ca varjyā dvijottamāḥ | yāvantaś ca-eva yaiś ca-annais tān pravakṣyāmy aśeṣataḥ || 124 ||
dvau daive pitṛkārye trīn ekaikam ubhayatra vā |
bhojayet su.samṛddho 'pi na prasajjeta vistare || 125 ||
dvau daive pitṛkārye trīn ekaikam ubhayatra vā | bhojayet su.samṛddho 'pi na prasajjeta vistare || 125 ||
satkriyāṃ deśa.kālau ca śaucaṃ brāhmaṇasampadaḥ |
pañca-etān vistaro hanti tasmān na-īheta vistaram || 126 ||
satkriyāṃ deśa.kālau ca śaucaṃ brāhmaṇasampadaḥ | pañca-etān vistaro hanti tasmān na-īheta vistaram || 126 ||
prathitā pretakṛtyā-eṣā pitryaṃ nāma vidhukṣaye |
tasmin yuktasya-eti nityaṃ pretakṛtyā-eva laukikī || 127 ||
prathitā pretakṛtyā-eṣā pitryaṃ nāma vidhukṣaye | tasmin yuktasya-eti nityaṃ pretakṛtyā-eva laukikī || 127 ||
śrotriyāya-eva deyāni havya.kavyāni dātṛbhiḥ |
arhattamāya viprāya tasmai dattaṃ mahāphalam || 128 ||
śrotriyāya-eva deyāni havya.kavyāni dātṛbhiḥ | arhattamāya viprāya tasmai dattaṃ mahāphalam || 128 ||
ekaikam api vidvāṃsaṃ daive pitrye ca bhojayet |
puṣkalaṃ phalam āpnoti na-amantrajñān bahūn api || 129 ||
ekaikam api vidvāṃsaṃ daive pitrye ca bhojayet | puṣkalaṃ phalam āpnoti na-amantrajñān bahūn api || 129 ||
dūrād eva parīkṣeta brāhmaṇaṃ vedapāragam |
tīrthaṃ tadd havya.kavyānāṃ pradāne so 'tithiḥ smṛtaḥ || 130 ||
dūrād eva parīkṣeta brāhmaṇaṃ vedapāragam | tīrthaṃ tadd havya.kavyānāṃ pradāne so 'tithiḥ smṛtaḥ || 130 ||
sahasraṃ hi sahasrāṇām an.ṛcāṃ yatra bhuñjate |
ekas tān mantravit prītaḥ sarvān arhati dharmataḥ || 131 ||
sahasraṃ hi sahasrāṇām an.ṛcāṃ yatra bhuñjate | ekas tān mantravit prītaḥ sarvān arhati dharmataḥ || 131 ||
jñāna.utkṛṣṭāya deyāni kavyāni ca havīṃṣi ca |
na hi hastāv asṛgdigdhau rudhireṇa-eva śudhyataḥ || 132 ||
jñāna.utkṛṣṭāya deyāni kavyāni ca havīṃṣi ca | na hi hastāv asṛgdigdhau rudhireṇa-eva śudhyataḥ || 132 ||
yāvato grasate grāsān havya.kavyeṣv a.mantravit |
tāvato grasate preto dīptaśūla.ṛṣṭi.ayoguḍān || 133 ||
yāvato grasate grāsān havya.kavyeṣv a.mantravit | tāvato grasate preto dīptaśūla.ṛṣṭi.ayoguḍān || 133 ||
jñānaniṣṭhā dvijāḥ ke cit taponiṣṭhās tathā-apare |
tapaḥ.svādhyāyaniṣṭhāś ca karmaniṣṭhās tathā-apare || 134 ||
jñānaniṣṭhā dvijāḥ ke cit taponiṣṭhās tathā-apare | tapaḥ.svādhyāyaniṣṭhāś ca karmaniṣṭhās tathā-apare || 134 ||
jñānaniṣṭheṣu kavyāni pratiṣṭhāpyāni yatnataḥ |
havyāni tu yathānyāyaṃ sarveṣv eva caturṣv api || 135 ||
jñānaniṣṭheṣu kavyāni pratiṣṭhāpyāni yatnataḥ | havyāni tu yathānyāyaṃ sarveṣv eva caturṣv api || 135 ||
aśrotriyaḥ pitā yasya putraḥ syād vedapāragaḥ |
aśrotriyo vā putraḥ syāt pitā syād vedapāragaḥ || 136 ||
aśrotriyaḥ pitā yasya putraḥ syād vedapāragaḥ | aśrotriyo vā putraḥ syāt pitā syād vedapāragaḥ || 136 ||
jyāyāṃsam anayor vidyād yasya syāt-śrotriyaḥ pitā |
mantrasampūjanārthaṃ tu satkāram itaro 'rhati || 137 ||
jyāyāṃsam anayor vidyād yasya syāt-śrotriyaḥ pitā | mantrasampūjanārthaṃ tu satkāram itaro 'rhati || 137 ||
na śrāddhe bhojayen mitraṃ dhanaiḥ kāryo 'sya saṅgrahaḥ |
nāriṃ na mitraṃ yaṃ vidyāt taṃ śrāddhe bhojayed dvijam || 138 ||
na śrāddhe bhojayen mitraṃ dhanaiḥ kāryo 'sya saṅgrahaḥ | nāriṃ na mitraṃ yaṃ vidyāt taṃ śrāddhe bhojayed dvijam || 138 ||
yasya mitra.pradhānāni śrāddhāni ca havīṃṣi ca |
tasya pretya phalaṃ na-asti śrāddheṣu ca haviḥṣu ca || 139 ||
yasya mitra.pradhānāni śrāddhāni ca havīṃṣi ca | tasya pretya phalaṃ na-asti śrāddheṣu ca haviḥṣu ca || 139 ||
yaḥ saṅgatāni kurute mohāt-śrāddhena mānavaḥ |
sa svargāc cyavate lokāt-śrāddha.mitro dvijādhamaḥ || 140 ||
yaḥ saṅgatāni kurute mohāt-śrāddhena mānavaḥ | sa svargāc cyavate lokāt-śrāddha.mitro dvijādhamaḥ || 140 ||
sambhojāni sā-abhihitā paiśācī dakṣiṇā dvijaiḥ |
iha-eva-āste tu sā loke gaur andhā-iva-ekaveśmani || 141 ||
sambhojāni sā-abhihitā paiśācī dakṣiṇā dvijaiḥ | iha-eva-āste tu sā loke gaur andhā-iva-ekaveśmani || 141 ||
yathā-iriṇe bījam uptvā na vaptā labhate phalam |
tathā-an.ṛce havir dattvā na dātā labhate phalam || 142 ||
yathā-iriṇe bījam uptvā na vaptā labhate phalam | tathā-an.ṛce havir dattvā na dātā labhate phalam || 142 ||
dātṝn pratigrahītṝṃś ca kurute phalabhāginaḥ |
viduṣe dakṣiṇāṃ dattvā vidhivat pretya ca-iha ca || 143 ||
dātṝn pratigrahītṝṃś ca kurute phalabhāginaḥ | viduṣe dakṣiṇāṃ dattvā vidhivat pretya ca-iha ca || 143 ||
kāmaṃ śrāddhe 'rcayen mitraṃ na-abhirūpam api tv arim |
dviṣatā hi havir bhuktaṃ bhavati pretya niṣ.phalam || 144 ||
kāmaṃ śrāddhe 'rcayen mitraṃ na-abhirūpam api tv arim | dviṣatā hi havir bhuktaṃ bhavati pretya niṣ.phalam || 144 ||
yatnena bhojayet-śrāddhe bahvṛcaṃ vedapāragam |
śākhāntagam atha-adhvaryuṃ chandogaṃ tu samāptikam || 145 ||
yatnena bhojayet-śrāddhe bahvṛcaṃ vedapāragam | śākhāntagam atha-adhvaryuṃ chandogaṃ tu samāptikam || 145 ||
eṣām anyatamo yasya bhuñjīta śrāddham arcitaḥ |
pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syāt-śāśvatī sāptapauruṣī || 146 ||
eṣām anyatamo yasya bhuñjīta śrāddham arcitaḥ | pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syāt-śāśvatī sāptapauruṣī || 146 ||
eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ pradāne havya.kavyayoḥ |
anukalpas tv ayaṃ jñeyaḥ sadā sadbhir anuṣṭhitaḥ || 147 ||
eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ pradāne havya.kavyayoḥ | anukalpas tv ayaṃ jñeyaḥ sadā sadbhir anuṣṭhitaḥ || 147 ||
mātāmahaṃ mātulaṃ ca svasrīyaṃ śvaśuraṃ gurum |
dauhitraṃ viṭpatiṃ bandhum ṛtvig yājyau ca bhojayet || 148 ||
mātāmahaṃ mātulaṃ ca svasrīyaṃ śvaśuraṃ gurum | dauhitraṃ viṭpatiṃ bandhum ṛtvig yājyau ca bhojayet || 148 ||
na brāhmaṇaṃ parīkṣeta daive karmaṇi dharmavit |
pitrye karmaṇi tu prāpte parīkṣeta prayatnataḥ || 149 ||
na brāhmaṇaṃ parīkṣeta daive karmaṇi dharmavit | pitrye karmaṇi tu prāpte parīkṣeta prayatnataḥ || 149 ||
ye stena.patita.klībā ye ca nāstikavṛttayaḥ |
tān havya.kavyayor viprān anarhān manur abravīt || 150 ||
ye stena.patita.klībā ye ca nāstikavṛttayaḥ | tān havya.kavyayor viprān anarhān manur abravīt || 150 ||
jaṭilaṃ ca-anadhīyānaṃ durbālaṃ kitavaṃ tathā |
yājayanti ca ye pūgāṃs tāṃś ca śrāddhe na bhojayet || 151 ||
jaṭilaṃ ca-anadhīyānaṃ durbālaṃ kitavaṃ tathā | yājayanti ca ye pūgāṃs tāṃś ca śrāddhe na bhojayet || 151 ||
cikitsakān devalakān māṃsavikrayiṇas tathā |
vipaṇena ca jīvanto varjyāḥ syur havya.kavyayoḥ || 152 ||
cikitsakān devalakān māṃsavikrayiṇas tathā | vipaṇena ca jīvanto varjyāḥ syur havya.kavyayoḥ || 152 ||
preṣyo grāmasya rājñaś ca kunakhī śyāvadantakaḥ |
pratiroddhā guroś ca-eva tyakta.agnir vārdhuṣis tathā || 153 ||
preṣyo grāmasya rājñaś ca kunakhī śyāvadantakaḥ | pratiroddhā guroś ca-eva tyakta.agnir vārdhuṣis tathā || 153 ||
yakṣmī ca paśupālaś ca parivettā nirākṛtiḥ |
brahmadviṣ-parivittiś ca gaṇābhyantara eva ca || 154 ||
yakṣmī ca paśupālaś ca parivettā nirākṛtiḥ | brahmadviṣ-parivittiś ca gaṇābhyantara eva ca || 154 ||
kuśīlavo 'vakīrṇī ca vṛṣalīpatir eva ca |
paunarbhavaś ca kāṇaś ca yasya ca-upapatir gṛhe || 155 ||
kuśīlavo 'vakīrṇī ca vṛṣalīpatir eva ca | paunarbhavaś ca kāṇaś ca yasya ca-upapatir gṛhe || 155 ||
bhṛtakādhyāpako yaś ca bhṛtakādhyāpitas tathā |
śūdra.śiṣyo guruś ca-eva vāgduṣṭaḥ kuṇḍa.golakau || 156 ||
bhṛtakādhyāpako yaś ca bhṛtakādhyāpitas tathā | śūdra.śiṣyo guruś ca-eva vāgduṣṭaḥ kuṇḍa.golakau || 156 ||
akāraṇe parityaktā mātā.pitror guros tathā |
brāhmair yaunaiś ca sambandhaiḥ saṃyogaṃ patitair gataḥ || 157 ||
akāraṇe parityaktā mātā.pitror guros tathā | brāhmair yaunaiś ca sambandhaiḥ saṃyogaṃ patitair gataḥ || 157 ||
agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī |
samudrayāyī bandī ca tailikaḥ kūṭakārakaḥ || 158 ||
agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī | samudrayāyī bandī ca tailikaḥ kūṭakārakaḥ || 158 ||
pitrā vivadamānaś ca kitavo madyapas tathā |
pāparogy abhiśastaś ca dāmbhiko rasavikrayī || 159 ||
pitrā vivadamānaś ca kitavo madyapas tathā | pāparogy abhiśastaś ca dāmbhiko rasavikrayī || 159 ||
dhanuḥ.śarāṇāṃ kartā ca yaś ca-agredidhiṣūpatiḥ |
mitradhrug dyūta.vṛttiś ca putra.ācāryas tathā-eva ca || 160 ||
dhanuḥ.śarāṇāṃ kartā ca yaś ca-agredidhiṣūpatiḥ | mitradhrug dyūta.vṛttiś ca putra.ācāryas tathā-eva ca || 160 ||
bhrāmarī ganḍamālī ca śvitry atho piśunas tathā |
unmatto 'ndhaś ca varjyāḥ syur vedanindaka eva ca || 161 ||
bhrāmarī ganḍamālī ca śvitry atho piśunas tathā | unmatto 'ndhaś ca varjyāḥ syur vedanindaka eva ca || 161 ||
hasti.go.'śva.uṣṭradamako nakṣatrair yaś ca jīvati |
pakṣiṇāṃ poṣako yaś ca yuddhācāryas tathā-eva ca || 162 ||
hasti.go.'śva.uṣṭradamako nakṣatrair yaś ca jīvati | pakṣiṇāṃ poṣako yaś ca yuddhācāryas tathā-eva ca || 162 ||
srotasāṃ bhedako yaś ca teṣāṃ ca-āvaraṇe rataḥ |
gṛhasaṃveśako dūto vṛkṣāropaka eva ca || 163 ||
srotasāṃ bhedako yaś ca teṣāṃ ca-āvaraṇe rataḥ | gṛhasaṃveśako dūto vṛkṣāropaka eva ca || 163 ||
śvakrīḍī śyenajīvī ca kanyādūṣaka eva ca |
hiṃsro vṛṣala.vṛttiś ca gaṇānāṃ ca-eva yājakaḥ || 164 ||
śvakrīḍī śyenajīvī ca kanyādūṣaka eva ca | hiṃsro vṛṣala.vṛttiś ca gaṇānāṃ ca-eva yājakaḥ || 164 ||
ācāra.hīnaḥ klībaś ca nityaṃ yācanakas tathā |
kṛṣijīvī ślīpadī ca sadbhir nindita eva ca || 165 ||
ācāra.hīnaḥ klībaś ca nityaṃ yācanakas tathā | kṛṣijīvī ślīpadī ca sadbhir nindita eva ca || 165 ||
aurabhriko māhiṣikaḥ parapūrvāpatis tathā |
pretaniryāpakaś ca-eva varjanīyāḥ prayatnataḥ || 166 ||
aurabhriko māhiṣikaḥ parapūrvāpatis tathā | pretaniryāpakaś ca-eva varjanīyāḥ prayatnataḥ || 166 ||
etān vigarhita.ācārān apāṅkteyān dvijādhamān |
dvijātipravaro vidvān ubhayatra vivarjayet || 167 ||
etān vigarhita.ācārān apāṅkteyān dvijādhamān | dvijātipravaro vidvān ubhayatra vivarjayet || 167 ||
brāhmaṇo tv an.adhīyānas tṛṇāgnir iva śāmyati |
tasmai havyaṃ na dātavyaṃ na hi bhasmani hūyate || 168 ||
brāhmaṇo tv an.adhīyānas tṛṇāgnir iva śāmyati | tasmai havyaṃ na dātavyaṃ na hi bhasmani hūyate || 168 ||
apāṅktadāne yo dātur bhavaty ūrdhvaṃ phala.udayaḥ |
daive haviṣi pitrye vā taṃ pravaksyāmy aśeṣataḥ || 169 ||
apāṅktadāne yo dātur bhavaty ūrdhvaṃ phala.udayaḥ | daive haviṣi pitrye vā taṃ pravaksyāmy aśeṣataḥ || 169 ||
a.vratair yad dvijair bhuktaṃ parivetṛ.ādibhis tathā |
apāṅkteyair yad anyaiś ca tad vai rakṣāṃsi bhuñjate || 170 ||
a.vratair yad dvijair bhuktaṃ parivetṛ.ādibhis tathā | apāṅkteyair yad anyaiś ca tad vai rakṣāṃsi bhuñjate || 170 ||
dārāgnihotrasaṃyogaṃ kurute yo 'graje sthite |
parivettā sa vijñeyaḥ parivittis tu pūrvajaḥ || 171 ||
dārāgnihotrasaṃyogaṃ kurute yo 'graje sthite | parivettā sa vijñeyaḥ parivittis tu pūrvajaḥ || 171 ||
parivittiḥ parivettā yayā ca parividyate |
sarve te narakaṃ yānti dātṛyājaka.pañcamāḥ || 172 ||
parivittiḥ parivettā yayā ca parividyate | sarve te narakaṃ yānti dātṛyājaka.pañcamāḥ || 172 ||
bhrātur mṛtasya bhāryāyāṃ yo 'nurajyeta kāmataḥ |
dharmeṇa-api niyuktāyāṃ sa jñeyo didhiṣūpatiḥ || 173 ||
bhrātur mṛtasya bhāryāyāṃ yo 'nurajyeta kāmataḥ | dharmeṇa-api niyuktāyāṃ sa jñeyo didhiṣūpatiḥ || 173 ||
paradāreṣu jāyete dvau sutau kuṇḍa.golakau |
patyau jīvati kuṇḍaḥ syān mṛte bhartari golakaḥ || 174 ||
paradāreṣu jāyete dvau sutau kuṇḍa.golakau | patyau jīvati kuṇḍaḥ syān mṛte bhartari golakaḥ || 174 ||
tau tu jātau parakṣetre prāṇinau pretya ca-iha ca |
dattāni havya.kavyāni nāśayanti pradāyinām || 175 ||
tau tu jātau parakṣetre prāṇinau pretya ca-iha ca | dattāni havya.kavyāni nāśayanti pradāyinām || 175 ||
apāṅktyo yāvataḥ paṅktyān bhuñjānān anupaśyati |
tāvatāṃ na phalaṃ tatra dātā prāpnoti bāliśaḥ || 176 ||
apāṅktyo yāvataḥ paṅktyān bhuñjānān anupaśyati | tāvatāṃ na phalaṃ tatra dātā prāpnoti bāliśaḥ || 176 ||
vīkṣya-andho navateḥ kāṇaḥ ṣaṣṭeḥ śvitrī śatasya tu |
pāparogī sahasrasya dātur nāśayate phalam || 177 ||
vīkṣya-andho navateḥ kāṇaḥ ṣaṣṭeḥ śvitrī śatasya tu | pāparogī sahasrasya dātur nāśayate phalam || 177 ||
yāvataḥ saṃspṛśed aṅgair brāhmaṇān-śūdrayājakaḥ |
tāvatāṃ na bhaved dātuḥ phalaṃ dānasya paurtikam || 178 ||
yāvataḥ saṃspṛśed aṅgair brāhmaṇān-śūdrayājakaḥ | tāvatāṃ na bhaved dātuḥ phalaṃ dānasya paurtikam || 178 ||
vedavid-ca-api vipro 'sya lobhāt kṛtvā pratigraham |
vināśaṃ vrajati kṣipram āmapātram iva-ambhasi || 179 ||
vedavid-ca-api vipro 'sya lobhāt kṛtvā pratigraham | vināśaṃ vrajati kṣipram āmapātram iva-ambhasi || 179 ||
somavikrayiṇe viṣṭhā bhiṣaje pūya.śoṇitam |
naṣṭaṃ devalake dattam a.pratiṣṭhaṃ tu vārdhuṣau || 180 ||
somavikrayiṇe viṣṭhā bhiṣaje pūya.śoṇitam | naṣṭaṃ devalake dattam a.pratiṣṭhaṃ tu vārdhuṣau || 180 ||
yat tu vāṇijake dattaṃ na-iha na-amutra tad bhavet |
bhasmani-iva hutaṃ dravyaṃ tathā paunarbhave dvije || 181 ||
yat tu vāṇijake dattaṃ na-iha na-amutra tad bhavet | bhasmani-iva hutaṃ dravyaṃ tathā paunarbhave dvije || 181 ||
itareṣu tv apāṅktyeṣu yathā.uddiṣṭeṣv a.sādhuṣu |
medo.'sṛṅ.māṃsa.majjā.asthi vadanty annaṃ manīṣiṇaḥ || 182 ||
itareṣu tv apāṅktyeṣu yathā.uddiṣṭeṣv a.sādhuṣu | medo.'sṛṅ.māṃsa.majjā.asthi vadanty annaṃ manīṣiṇaḥ || 182 ||
apāṅktya.upahatā paṅktiḥ pāvyate yair dvijottamaiḥ |
tān nibodhata kārtsnyena dvijāgryān paṅktipāvanān || 183 ||
apāṅktya.upahatā paṅktiḥ pāvyate yair dvijottamaiḥ | tān nibodhata kārtsnyena dvijāgryān paṅktipāvanān || 183 ||
agryāḥ sarveṣu vedeṣu sarvapravacaneṣu ca |
śrotriyānvayajāś ca-eva vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ || 184 ||
agryāḥ sarveṣu vedeṣu sarvapravacaneṣu ca | śrotriyānvayajāś ca-eva vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ || 184 ||
triṇāciketaḥ pañca.agnis trisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit |
brahmadeyātmasantāno jyeṣṭhasāmaga eva ca || 185 ||
triṇāciketaḥ pañca.agnis trisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit | brahmadeyātmasantāno jyeṣṭhasāmaga eva ca || 185 ||
vedārtha.vit pravaktā ca brahmacārī sahasradaḥ |
śatāyuś ca-eva vijñeyā brāhmaṇāḥ paṅktipāvanāḥ || 186 ||
vedārtha.vit pravaktā ca brahmacārī sahasradaḥ | śatāyuś ca-eva vijñeyā brāhmaṇāḥ paṅktipāvanāḥ || 186 ||
pūrvedyur aparedyur vā śrāddhakarmaṇy upasthite |
nimantrayeta try.avarān samyag viprān yathā.uditān || 187 ||
pūrvedyur aparedyur vā śrāddhakarmaṇy upasthite | nimantrayeta try.avarān samyag viprān yathā.uditān || 187 ||
nimantrito dvijaḥ pitrye niyatātmā bhavet sadā |
na ca chandāṃsy adhīyīta yasya śrāddhaṃ ca tad bhavet || 188 ||
nimantrito dvijaḥ pitrye niyatātmā bhavet sadā | na ca chandāṃsy adhīyīta yasya śrāddhaṃ ca tad bhavet || 188 ||
nimantritān hi pitara upatiṣṭhanti tān dvijān |
vāyuvat-ca-anugacchanti tathā-āsīnān upāsate || 189 ||
nimantritān hi pitara upatiṣṭhanti tān dvijān | vāyuvat-ca-anugacchanti tathā-āsīnān upāsate || 189 ||
ketitas tu yathānyāyaṃ havye kavye dvijottamaḥ |
kathaṃ cid apy atikrāman pāpaḥ sūkaratāṃ vrajet || 190 ||
ketitas tu yathānyāyaṃ havye kavye dvijottamaḥ | kathaṃ cid apy atikrāman pāpaḥ sūkaratāṃ vrajet || 190 ||
āmantritas tu yaḥ śrāddhe vṛśalyā saha modate |
dātur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit tat sarvaṃ pratipadyate || 191 ||
āmantritas tu yaḥ śrāddhe vṛśalyā saha modate | dātur yad duṣkṛtaṃ kiṃ cit tat sarvaṃ pratipadyate || 191 ||
a.krodhanāḥ śauca.parāḥ satataṃ brahmacāriṇaḥ |
nyasta.śastrā mahā.bhāgāḥ pitaraḥ pūrvadevatāḥ || 192 ||
a.krodhanāḥ śauca.parāḥ satataṃ brahmacāriṇaḥ | nyasta.śastrā mahā.bhāgāḥ pitaraḥ pūrvadevatāḥ || 192 ||
yasmād utpattir eteṣāṃ sarveṣām apy aśeṣataḥ |
ye ca yair upacaryāḥ syur niyamais tān nibodhata || 193 ||
yasmād utpattir eteṣāṃ sarveṣām apy aśeṣataḥ | ye ca yair upacaryāḥ syur niyamais tān nibodhata || 193 ||
manor hairaṇyagarbhasya ye marīci.ādayaḥ sutāḥ |
teṣām ṛṣīṇāṃ sarveṣāṃ putrāḥ pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ || 194 ||
manor hairaṇyagarbhasya ye marīci.ādayaḥ sutāḥ | teṣām ṛṣīṇāṃ sarveṣāṃ putrāḥ pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ || 194 ||
virāj.sutāḥ somasadaḥ sādhyānāṃ pitaraḥ smṛtāḥ |
agniṣvāttāś ca devānāṃ mārīcā lokaviśrutāḥ || 195 ||
virāj.sutāḥ somasadaḥ sādhyānāṃ pitaraḥ smṛtāḥ | agniṣvāttāś ca devānāṃ mārīcā lokaviśrutāḥ || 195 ||
daitya.dānava.yakṣāṇāṃ gandharva.uraga.rakṣasām |
suparṇa.kinnarāṇāṃ ca smṛtā barhiṣado 'trijāḥ || 196 ||
daitya.dānava.yakṣāṇāṃ gandharva.uraga.rakṣasām | suparṇa.kinnarāṇāṃ ca smṛtā barhiṣado 'trijāḥ || 196 ||
somapā nāma viprāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ havirbhujaḥ |
vaiśyānām ājyapā nāma śūdrāṇāṃ tu sukālinaḥ || 197 ||
somapā nāma viprāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ havirbhujaḥ | vaiśyānām ājyapā nāma śūdrāṇāṃ tu sukālinaḥ || 197 ||
somapās tu kaveḥ putrā haviṣmanto 'ṅgiraḥsutāḥ |
pulastyasya-ājyapāḥ putrā vasiṣṭhasya sukālinaḥ || 198 ||
somapās tu kaveḥ putrā haviṣmanto 'ṅgiraḥsutāḥ | pulastyasya-ājyapāḥ putrā vasiṣṭhasya sukālinaḥ || 198 ||
agnidagdha.anagnidagdhān kāvyān barhiṣadas tathā |
agniṣvāttāṃś ca saumyāṃś ca viprāṇām eva nirdiśet || 199 ||
agnidagdha.anagnidagdhān kāvyān barhiṣadas tathā | agniṣvāttāṃś ca saumyāṃś ca viprāṇām eva nirdiśet || 199 ||
ya ete tu gaṇā mukhyāḥ pitṝṇāṃ parikīrtitāḥ |
teṣām api-iha vijñeyaṃ putra.pautram an.antakam || 200 ||
ya ete tu gaṇā mukhyāḥ pitṝṇāṃ parikīrtitāḥ | teṣām api-iha vijñeyaṃ putra.pautram an.antakam || 200 ||
ṛṣibhyaḥ pitaro jātāḥ pitṛbhyo deva.mānavāḥ |
devebhyas tu jagat sarvaṃ caraṃ sthāṇv anupūrvaśaḥ || 201 ||
ṛṣibhyaḥ pitaro jātāḥ pitṛbhyo deva.mānavāḥ | devebhyas tu jagat sarvaṃ caraṃ sthāṇv anupūrvaśaḥ || 201 ||
rājatair bhājanair eṣām atho vā rajatānvitaiḥ |
vāry api śraddhayā dattam akṣayāya-upakalpate || 202 ||
rājatair bhājanair eṣām atho vā rajatānvitaiḥ | vāry api śraddhayā dattam akṣayāya-upakalpate || 202 ||
daivakāryād dvijātīnāṃ pitṛkāryaṃ viśiṣyate |
daivaṃ hi pitṛkāryasya pūrvam āpyāyanaṃ smṛtam || 203 ||
daivakāryād dvijātīnāṃ pitṛkāryaṃ viśiṣyate | daivaṃ hi pitṛkāryasya pūrvam āpyāyanaṃ smṛtam || 203 ||
teṣām ārakṣabhūtaṃ tu pūrvaṃ daivaṃ niyojayet |
raksāṃsi vipralumpanti śrāddham ārakṣavarjitam || 204 ||
teṣām ārakṣabhūtaṃ tu pūrvaṃ daivaṃ niyojayet | raksāṃsi vipralumpanti śrāddham ārakṣavarjitam || 204 ||
daiva.ādyantaṃ tad īheta pitṛ.ādyantaṃ na tad bhavet |
pitṛ.ādyantaṃ tv īhamānaḥ kṣipraṃ naśyati sa.anvayaḥ || 205 ||
daiva.ādyantaṃ tad īheta pitṛ.ādyantaṃ na tad bhavet | pitṛ.ādyantaṃ tv īhamānaḥ kṣipraṃ naśyati sa.anvayaḥ || 205 ||
śuciṃ deśaṃ viviktaṃ ca gomayena-upalepayet |
dakṣinā.pravaṇaṃ ca-eva prayatnena-upapādayet || 206 ||
śuciṃ deśaṃ viviktaṃ ca gomayena-upalepayet | dakṣinā.pravaṇaṃ ca-eva prayatnena-upapādayet || 206 ||
avakāśeṣu cokṣeṣu jalatīreṣu ca-eva hi |
vivikteṣu ca tuṣyanti dattena pitaraḥ sadā || 207 ||
avakāśeṣu cokṣeṣu jalatīreṣu ca-eva hi | vivikteṣu ca tuṣyanti dattena pitaraḥ sadā || 207 ||
āsaneṣu-upakḷpteṣu barhiṣmatsu pṛthak.pṛthak |
upaspṛṣṭa.udakān samyag viprāṃs tān upaveśayet || 208 ||
āsaneṣu-upakḷpteṣu barhiṣmatsu pṛthak.pṛthak | upaspṛṣṭa.udakān samyag viprāṃs tān upaveśayet || 208 ||
upaveśya tu tān viprān āsaneṣv ajugupsitān |
gandha.mālyaiḥ surabhibhir arcayed daivapūrvakam || 209 ||
upaveśya tu tān viprān āsaneṣv ajugupsitān | gandha.mālyaiḥ surabhibhir arcayed daivapūrvakam || 209 ||
teṣām udakam ānīya sa.pavitrāṃs tilān api |
agnau kuryād anujñāto brāhmaṇo brāhmaṇaiḥ saha || 210 ||
teṣām udakam ānīya sa.pavitrāṃs tilān api | agnau kuryād anujñāto brāhmaṇo brāhmaṇaiḥ saha || 210 ||
agneḥ soma.yamābhyāṃ ca kṛtvā-āpyāyanam āditaḥ |
havirdānena vidhivat paścāt santarpayet pitṝn || 211 ||
agneḥ soma.yamābhyāṃ ca kṛtvā-āpyāyanam āditaḥ | havirdānena vidhivat paścāt santarpayet pitṝn || 211 ||
agni.abhāve tu viprasya pāṇāv eva-upapādayet |
yo hy agniḥ sa dvijo viprair mantradarśibhir ucyate || 212 ||
agni.abhāve tu viprasya pāṇāv eva-upapādayet | yo hy agniḥ sa dvijo viprair mantradarśibhir ucyate || 212 ||
a.krodhanān su.prasādān vadanty etān purātanān |
lokasya-āpyāyane yuktān śrāddha.devān dvijottamān || 213 ||
a.krodhanān su.prasādān vadanty etān purātanān | lokasya-āpyāyane yuktān śrāddha.devān dvijottamān || 213 ||
apasavyam agnau kṛtvā sarvam āvṛtya vikramam |
apasavyena hastena nirvaped udakaṃ bhuvi || 214 ||
apasavyam agnau kṛtvā sarvam āvṛtya vikramam | apasavyena hastena nirvaped udakaṃ bhuvi || 214 ||
trīṃs tu tasmādd haviḥśeṣāt piṇḍān kṛtvā samāhitaḥ |
audakena-eva vidhinā nirvaped dakṣiṇā.mukhaḥ || 215 ||
trīṃs tu tasmādd haviḥśeṣāt piṇḍān kṛtvā samāhitaḥ | audakena-eva vidhinā nirvaped dakṣiṇā.mukhaḥ || 215 ||
nyupya piṇḍāṃs tatas tāṃs tu prayato vidhipūrvakam |
teṣu darbheṣu taṃ hastaṃ nirmṛjyāt-lepabhāginām || 216 ||
nyupya piṇḍāṃs tatas tāṃs tu prayato vidhipūrvakam | teṣu darbheṣu taṃ hastaṃ nirmṛjyāt-lepabhāginām || 216 ||
ācamya-udakparāvṛtya trir āyamya śanair asūn |
ṣaḍ ṛtūṃś ca namaskuryāt pitṝn eva ca mantravat || 217 ||
ācamya-udakparāvṛtya trir āyamya śanair asūn | ṣaḍ ṛtūṃś ca namaskuryāt pitṝn eva ca mantravat || 217 ||
udakaṃ ninayet-śeṣaṃ śanaiḥ piṇḍāntike punaḥ |
avajighrec ca tān piṇḍān yathānyuptān samāhitaḥ || 218 ||
udakaṃ ninayet-śeṣaṃ śanaiḥ piṇḍāntike punaḥ | avajighrec ca tān piṇḍān yathānyuptān samāhitaḥ || 218 ||
piṇḍebhyas tv alpikāṃ mātrāṃ samādāya-anupūrvaśaḥ |
tān eva viprān āsīnān vidhivat pūrvam āśayet || 219 ||
piṇḍebhyas tv alpikāṃ mātrāṃ samādāya-anupūrvaśaḥ | tān eva viprān āsīnān vidhivat pūrvam āśayet || 219 ||
dhriyamāṇe tu pitari pūrveṣām eva nirvapet |
vipravad vā-api taṃ śrāddhe svakaṃ pitaram āśayet || 220 ||
dhriyamāṇe tu pitari pūrveṣām eva nirvapet | vipravad vā-api taṃ śrāddhe svakaṃ pitaram āśayet || 220 ||
pitā yasya nivṛttaḥ syāj jīvec ca-api pitāmahaḥ |
pituḥ sa nāma saṅkīrtya kīrtayet prapitāmaham || 221 ||
pitā yasya nivṛttaḥ syāj jīvec ca-api pitāmahaḥ | pituḥ sa nāma saṅkīrtya kīrtayet prapitāmaham || 221 ||
pitāmaho vā tat.śrāddhaṃ bhuñjīta-ity abravīn manuḥ |
kāmaṃ vā samanujñātaḥ svayam eva samācaret || 222 ||
pitāmaho vā tat.śrāddhaṃ bhuñjīta-ity abravīn manuḥ | kāmaṃ vā samanujñātaḥ svayam eva samācaret || 222 ||
teṣāṃ dattvā tu hasteṣu sa.pavitraṃ tila.udakam |
tatpiṇḍāgraṃ prayaccheta svadhā-eṣām astv iti bruvan || 223 ||
teṣāṃ dattvā tu hasteṣu sa.pavitraṃ tila.udakam | tatpiṇḍāgraṃ prayaccheta svadhā-eṣām astv iti bruvan || 223 ||
pāṇibhyāṃ tu-upasaṅgṛhya svayam annasya vardhitam |
viprāntike pitṝn dhyāyan śanakair upanikṣipet || 224 ||
pāṇibhyāṃ tu-upasaṅgṛhya svayam annasya vardhitam | viprāntike pitṝn dhyāyan śanakair upanikṣipet || 224 ||
ubhayor hastayor muktaṃ yad annam upanīyate |
tad vipralumpanty asurāḥ sahasā duṣṭa.cetasaḥ || 225 ||
ubhayor hastayor muktaṃ yad annam upanīyate | tad vipralumpanty asurāḥ sahasā duṣṭa.cetasaḥ || 225 ||
guṇāṃś ca sūpa.śākādyān payo dadhi ghṛtaṃ madhu |
vinyaset prayataḥ pūrvaṃ bhūmāv eva samāhitaḥ || 226 ||
guṇāṃś ca sūpa.śākādyān payo dadhi ghṛtaṃ madhu | vinyaset prayataḥ pūrvaṃ bhūmāv eva samāhitaḥ || 226 ||
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca vividhaṃ mūlāni ca phalāni ca |
hṛdyāni ca-eva māṃsāni pānāni su.rabhīṇi ca || 227 ||
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca vividhaṃ mūlāni ca phalāni ca | hṛdyāni ca-eva māṃsāni pānāni su.rabhīṇi ca || 227 ||
upanīya tu tat sarvaṃ śanakaiḥ susamāhitaḥ |
pariveṣayeta prayato guṇān sarvān pracodayan || 228 ||
upanīya tu tat sarvaṃ śanakaiḥ susamāhitaḥ | pariveṣayeta prayato guṇān sarvān pracodayan || 228 ||
na-asram āpātayej jātu na kupyen na-anṛtaṃ vadet |
na pādena spṛśed annaṃ na ca-etad avadhūnayet || 229 ||
na-asram āpātayej jātu na kupyen na-anṛtaṃ vadet | na pādena spṛśed annaṃ na ca-etad avadhūnayet || 229 ||
asraṃ gamayati pretān kopo 'rīn anṛtaṃ śunaḥ |
pādasparśas tu rakṣāṃsi duṣkṛtīn avadhūnanam || 230 ||
asraṃ gamayati pretān kopo 'rīn anṛtaṃ śunaḥ | pādasparśas tu rakṣāṃsi duṣkṛtīn avadhūnanam || 230 ||
yad yad roceta viprebhyas tat tad dadyād a.matsaraḥ |
brahmodyāś ca kathāḥ kuryāt pitṝṇām etad īpsitam || 231 ||
yad yad roceta viprebhyas tat tad dadyād a.matsaraḥ | brahmodyāś ca kathāḥ kuryāt pitṝṇām etad īpsitam || 231 ||
svādhyāyaṃ śrāvayet pitrye dharmaśāstrāṇi ca-eva hi |
ākhyānāni-itihāsāṃś ca purāṇāni khilāni ca || 232 ||
svādhyāyaṃ śrāvayet pitrye dharmaśāstrāṇi ca-eva hi | ākhyānāni-itihāsāṃś ca purāṇāni khilāni ca || 232 ||
harṣayed brāhmaṇāṃs tuṣṭo bhojayec ca śanaiḥ.śanaiḥ |
annādyena-asakṛc ca-etān guṇaiś ca paricodayet || 233 ||
harṣayed brāhmaṇāṃs tuṣṭo bhojayec ca śanaiḥ.śanaiḥ | annādyena-asakṛc ca-etān guṇaiś ca paricodayet || 233 ||
vratastham api dauhitraṃ śrāddhe yatnena bhojayet |
kutapaṃ ca.āsanaṃ dadyāt tilaiś ca vikiren mahīm || 234 ||
vratastham api dauhitraṃ śrāddhe yatnena bhojayet | kutapaṃ ca.āsanaṃ dadyāt tilaiś ca vikiren mahīm || 234 ||
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapas tilāḥ |
trīṇi ca-atra praśaṃsanti śaucam a.krodham a.tvarām || 235 ||
trīṇi śrāddhe pavitrāṇi dauhitraḥ kutapas tilāḥ | trīṇi ca-atra praśaṃsanti śaucam a.krodham a.tvarām || 235 ||
atyuṣṇaṃ sarvam annaṃ syād bhuñjīraṃs te ca vāgyatāḥ |
na ca dvijātayo brūyur dātrā pṛṣṭā havirguṇān || 236 ||
atyuṣṇaṃ sarvam annaṃ syād bhuñjīraṃs te ca vāgyatāḥ | na ca dvijātayo brūyur dātrā pṛṣṭā havirguṇān || 236 ||
yāvad uṣmā bhavaty annaṃ yāvad aśnanti vāgyatāḥ |
pitaras tāvad aśnanti yāvat-na-uktā havirguṇāḥ || 237 ||
yāvad uṣmā bhavaty annaṃ yāvad aśnanti vāgyatāḥ | pitaras tāvad aśnanti yāvat-na-uktā havirguṇāḥ || 237 ||
yad veṣṭita.śirā bhuṅkte yad bhuṅkte dakṣiṇā.mukhaḥ |
sa.upānatkaś ca yad bhuṅkte tad vai rakṣāṃsi bhuñjate || 238 ||
yad veṣṭita.śirā bhuṅkte yad bhuṅkte dakṣiṇā.mukhaḥ | sa.upānatkaś ca yad bhuṅkte tad vai rakṣāṃsi bhuñjate || 238 ||
cāṇḍālaś ca varāhaś ca kukkuṭaḥ śvā tathā-eva ca |
rajasvalā ca ṣaṇḍhaś ca na-īkṣerann aśnato dvijān || 239 ||
cāṇḍālaś ca varāhaś ca kukkuṭaḥ śvā tathā-eva ca | rajasvalā ca ṣaṇḍhaś ca na-īkṣerann aśnato dvijān || 239 ||
home pradāne bhojye ca yad ebhir abhivīkṣyate |
daive haviṣi pitrye vā tad gacchaty ayathātatham || 240 ||
home pradāne bhojye ca yad ebhir abhivīkṣyate | daive haviṣi pitrye vā tad gacchaty ayathātatham || 240 ||
ghrāṇena sūkaro hanti pakṣavātena kukkuṭaḥ |
śvā tu dṛṣṭinipātena sparśeṇa-avaravarṇajaḥ || 241 ||
ghrāṇena sūkaro hanti pakṣavātena kukkuṭaḥ | śvā tu dṛṣṭinipātena sparśeṇa-avaravarṇajaḥ || 241 ||
khañjo vā yadi vā kāṇo dātuḥ preṣyo 'pi vā bhavet |
hīna.atirikta.gātro vā tam apy apanayet punaḥ || 242 ||
khañjo vā yadi vā kāṇo dātuḥ preṣyo 'pi vā bhavet | hīna.atirikta.gātro vā tam apy apanayet punaḥ || 242 ||
brāhmaṇaṃ bhikṣukaṃ vā-api bhojanārtham upasthitam |
brāhmaṇair abhyanujñātaḥ śaktitaḥ pratipūjayet || 243 ||
brāhmaṇaṃ bhikṣukaṃ vā-api bhojanārtham upasthitam | brāhmaṇair abhyanujñātaḥ śaktitaḥ pratipūjayet || 243 ||
sārvavarṇikam annādyaṃ sannīya-āplāvya vāriṇā |
samutsṛjed bhuktavatām agrato vikiran bhuvi || 244 ||
sārvavarṇikam annādyaṃ sannīya-āplāvya vāriṇā | samutsṛjed bhuktavatām agrato vikiran bhuvi || 244 ||
asaṃskṛta.pramītānāṃ tyāgināṃ kulayoṣitām |
ucchiṣṭaṃ bhāgadheyaṃ syād darbheṣu vikiraś ca yaḥ || 245 ||
asaṃskṛta.pramītānāṃ tyāgināṃ kulayoṣitām | ucchiṣṭaṃ bhāgadheyaṃ syād darbheṣu vikiraś ca yaḥ || 245 ||
uccheṣaṇāṃ bhūmigatam a.jihmasya-a.śaṭhasya ca |
dāsavargasya tat pitrye bhāgadheyaṃ pracakṣate || 246 ||
uccheṣaṇāṃ bhūmigatam a.jihmasya-a.śaṭhasya ca | dāsavargasya tat pitrye bhāgadheyaṃ pracakṣate || 246 ||
ā.sapiṇḍakriyākarma dvijāteḥ saṃsthitasya tu |
a.daivaṃ bhojayet-śrāddhaṃ piṇḍam ekaṃ ca nirvapet || 247 ||
ā.sapiṇḍakriyākarma dvijāteḥ saṃsthitasya tu | a.daivaṃ bhojayet-śrāddhaṃ piṇḍam ekaṃ ca nirvapet || 247 ||
sahapiṇḍakriyāyāṃ tu kṛtāyām asya dharmataḥ |
anayā-eva-āvṛtā kāryaṃ piṇḍanirvapanaṃ sutaiḥ || 248 ||
sahapiṇḍakriyāyāṃ tu kṛtāyām asya dharmataḥ | anayā-eva-āvṛtā kāryaṃ piṇḍanirvapanaṃ sutaiḥ || 248 ||
śrāddhaṃ bhuktvā ya ucchiṣṭaṃ vṛṣalāya prayacchati |
sa mūḍho narakaṃ yāti kālasūtram a.vākśirāḥ || 249 ||
śrāddhaṃ bhuktvā ya ucchiṣṭaṃ vṛṣalāya prayacchati | sa mūḍho narakaṃ yāti kālasūtram a.vākśirāḥ || 249 ||
śrāddhabhug vṛṣalītalpaṃ tad ahar yo 'dhigacchati |
tasyāḥ purīṣe taṃ māsaṃ pitaras tasya śerate || 250 ||
śrāddhabhug vṛṣalītalpaṃ tad ahar yo 'dhigacchati | tasyāḥ purīṣe taṃ māsaṃ pitaras tasya śerate || 250 ||
pṛṣṭvā svaditam ity evaṃ tṛptān ācāmayet tataḥ |
ācāntāṃś ca-anujānīyād abhito ramyatām iti || 251 ||
pṛṣṭvā svaditam ity evaṃ tṛptān ācāmayet tataḥ | ācāntāṃś ca-anujānīyād abhito ramyatām iti || 251 ||
svadhā-astv ity eva taṃ brūyur brāhmaṇās tadanantaram |
svadhākāraḥ parā hy āṣīḥ sarveṣu pitṛkarmasu || 252 ||
svadhā-astv ity eva taṃ brūyur brāhmaṇās tadanantaram | svadhākāraḥ parā hy āṣīḥ sarveṣu pitṛkarmasu || 252 ||
tato bhuktavatāṃ teṣām annaśeṣaṃ nivedayet |
yathā brūyus tathā kuryād anujñātas tato dvijaiḥ || 253 ||
tato bhuktavatāṃ teṣām annaśeṣaṃ nivedayet | yathā brūyus tathā kuryād anujñātas tato dvijaiḥ || 253 ||
pitrye svaditam ity eva vācyaṃ goṣṭhe tu suśṛtam |
sampannam ity abhyudaye daive rucitam ity api || 254 ||
pitrye svaditam ity eva vācyaṃ goṣṭhe tu suśṛtam | sampannam ity abhyudaye daive rucitam ity api || 254 ||
aparāhṇas tathā darbhā vāstusampādanaṃ tilāḥ |
sṛṣṭir mṛṣṭir dvijāś ca-agryāḥ śrāddhakarmasu sampadaḥ || 255 ||
aparāhṇas tathā darbhā vāstusampādanaṃ tilāḥ | sṛṣṭir mṛṣṭir dvijāś ca-agryāḥ śrāddhakarmasu sampadaḥ || 255 ||
darbhāḥ pavitraṃ pūrvāhṇo haviṣyāṇi ca sarvaśaḥ |
pavitraṃ yac ca pūrva.uktaṃ vijñeyā havyasampadaḥ || 256 ||
darbhāḥ pavitraṃ pūrvāhṇo haviṣyāṇi ca sarvaśaḥ | pavitraṃ yac ca pūrva.uktaṃ vijñeyā havyasampadaḥ || 256 ||
muni.annāni payaḥ somo māṃsaṃ yac ca-an.upaskṛtam |
aksāra.lavaṇaṃ ca-eva prakṛtyā havir ucyate || 257 ||
muni.annāni payaḥ somo māṃsaṃ yac ca-an.upaskṛtam | aksāra.lavaṇaṃ ca-eva prakṛtyā havir ucyate || 257 ||
visṛjya brāhmaṇāṃs tāṃs tu niyato vāgyataḥ śuciḥ |
dakṣiṇāṃ diśam ākāṅkṣan yāceta-imān varān pitṝn || 258 ||
visṛjya brāhmaṇāṃs tāṃs tu niyato vāgyataḥ śuciḥ | dakṣiṇāṃ diśam ākāṅkṣan yāceta-imān varān pitṝn || 258 ||
dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatir eva ca |
śraddhā ca no mā vyagamad bahudeyaṃ ca no 'stv iti || 259 ||
dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatir eva ca | śraddhā ca no mā vyagamad bahudeyaṃ ca no 'stv iti || 259 ||
evaṃ nirvapaṇaṃ kṛtvā piṇḍāṃs tāṃs tadanantaram |
gāṃ vipram ajam agniṃ vā prāśayed apsu vā kṣipet || 260 ||
evaṃ nirvapaṇaṃ kṛtvā piṇḍāṃs tāṃs tadanantaram | gāṃ vipram ajam agniṃ vā prāśayed apsu vā kṣipet || 260 ||
piṇḍanirvapaṇaṃ ke cit parastād eva kurvate |
vayobhiḥ khādayanty anye prakṣipanty anale 'psu vā || 261 ||
piṇḍanirvapaṇaṃ ke cit parastād eva kurvate | vayobhiḥ khādayanty anye prakṣipanty anale 'psu vā || 261 ||
pati.vratā dharmapatnī pitṛpūjana.tatparā |
madhyamaṃ tu tataḥ piṇḍam adyāt samyak sutārthinī || 262 ||
pati.vratā dharmapatnī pitṛpūjana.tatparā | madhyamaṃ tu tataḥ piṇḍam adyāt samyak sutārthinī || 262 ||
āyuṣmantaṃ sutaṃ sūte yaśo.medhāsamanvitam |
dhanavantaṃ prajāvantaṃ sāttvikaṃ dhārmikaṃ tathā || 263 ||
āyuṣmantaṃ sutaṃ sūte yaśo.medhāsamanvitam | dhanavantaṃ prajāvantaṃ sāttvikaṃ dhārmikaṃ tathā || 263 ||
praksālya hastāv ācāmya jñātiprāyaṃ prakalpayet |
jñātibhyaḥ satkṛtaṃ dattvā bāndhavān api bhojayet || 264 ||
praksālya hastāv ācāmya jñātiprāyaṃ prakalpayet | jñātibhyaḥ satkṛtaṃ dattvā bāndhavān api bhojayet || 264 ||
uccheṣaṇaṃ tu tat tiṣṭhed yāvad viprā visarjitāḥ |
tato gṛhabaliṃ kuryād iti dharmo vyavasthitaḥ || 265 ||
uccheṣaṇaṃ tu tat tiṣṭhed yāvad viprā visarjitāḥ | tato gṛhabaliṃ kuryād iti dharmo vyavasthitaḥ || 265 ||
havir yac cirarātrāya yac ca-ānantyāya kalpate |
pitṛbhyo vidhivad dattaṃ tat pravakṣyāmy aśeṣataḥ || 266 ||
havir yac cirarātrāya yac ca-ānantyāya kalpate | pitṛbhyo vidhivad dattaṃ tat pravakṣyāmy aśeṣataḥ || 266 ||
tilair vrīhi.yavair māṣair adbhir mūla.phalena vā |
dattena māsaṃ tṛpyanti vidhivat pitaro nṛnām || 267 ||
tilair vrīhi.yavair māṣair adbhir mūla.phalena vā | dattena māsaṃ tṛpyanti vidhivat pitaro nṛnām || 267 ||
dvau māsau matsyamāṃsena trīn māsān hāriṇena tu |
aurabhreṇa-atha caturaḥ śākunena-atha pañca vai || 268 ||
dvau māsau matsyamāṃsena trīn māsān hāriṇena tu | aurabhreṇa-atha caturaḥ śākunena-atha pañca vai || 268 ||
ṣaṇmāsāṃś chāgamāṃsena pārṣatena ca sapta vai |
aṣṭāv enasya māṃsena rauraveṇa nava-eva tu || 269 ||
ṣaṇmāsāṃś chāgamāṃsena pārṣatena ca sapta vai | aṣṭāv enasya māṃsena rauraveṇa nava-eva tu || 269 ||
daśamāsāṃs tu tṛpyanti varāha.mahiṣāmiṣaiḥ |
śaśa.kūrmayos tu māṃsena māsān ekādaśa-eva tu || 270 ||
daśamāsāṃs tu tṛpyanti varāha.mahiṣāmiṣaiḥ | śaśa.kūrmayos tu māṃsena māsān ekādaśa-eva tu || 270 ||
saṃvatsaraṃ tu gavyena payasā pāyasena ca |
vārdhrīṇasasya māṃsena tṛptir dvādaśavārṣikī || 271 ||
saṃvatsaraṃ tu gavyena payasā pāyasena ca | vārdhrīṇasasya māṃsena tṛptir dvādaśavārṣikī || 271 ||
kālaśākaṃ mahāśalkāḥ khaṅga.lohāmiṣaṃ madhu |
ānantyāya-eva kalpyante muni.annāni ca sarvaśaḥ || 272 ||
kālaśākaṃ mahāśalkāḥ khaṅga.lohāmiṣaṃ madhu | ānantyāya-eva kalpyante muni.annāni ca sarvaśaḥ || 272 ||
yat kiṃ cin madhunā miśraṃ pradadyāt tu trayodaśīm |
tad apy akṣayam eva syād varṣāsu ca maghāsu ca || 273 ||
yat kiṃ cin madhunā miśraṃ pradadyāt tu trayodaśīm | tad apy akṣayam eva syād varṣāsu ca maghāsu ca || 273 ||
api naḥ sa kule bhūyād yo no dadyāt trayodaśīm |
pāyasaṃ madhu.sarpirbhyāṃ prāk chāye kuñjarasya ca || 274 ||
api naḥ sa kule bhūyād yo no dadyāt trayodaśīm | pāyasaṃ madhu.sarpirbhyāṃ prāk chāye kuñjarasya ca || 274 ||
yad yad dadāti vidhivat samyak śraddhāsamanvitaḥ |
tat tat pitṝṇāṃ bhavati paratra-anantam akṣayam || 275 ||
yad yad dadāti vidhivat samyak śraddhāsamanvitaḥ | tat tat pitṝṇāṃ bhavati paratra-anantam akṣayam || 275 ||
kṛṣṇapakṣe daśamyādau varjayitvā caturdaśīm |
śrāddhe praśastās tithayo yathā-etā na tathā-itarāḥ || 276 ||
kṛṣṇapakṣe daśamyādau varjayitvā caturdaśīm | śrāddhe praśastās tithayo yathā-etā na tathā-itarāḥ || 276 ||
yukṣu kurvan dina.ṛkṣeṣu sarvān kāmān samaśnute |
ayukṣu tu pitṝn sarvān prajāṃ prāpnoti puṣkalām || 277 ||
yukṣu kurvan dina.ṛkṣeṣu sarvān kāmān samaśnute | ayukṣu tu pitṝn sarvān prajāṃ prāpnoti puṣkalām || 277 ||
yathā ca-eva-aparaḥ pakṣaḥ pūrvapakṣād viśiṣyate |
tathā śrāddhasya pūrvāhṇād aparāhṇo viśiṣyate || 278 ||
yathā ca-eva-aparaḥ pakṣaḥ pūrvapakṣād viśiṣyate | tathā śrāddhasya pūrvāhṇād aparāhṇo viśiṣyate || 278 ||
prācīnāvītinā samyag apasavyam a.tandriṇā |
pitryam ā nidhanāt kāryaṃ vidhivad darbha.pāṇinā || 279 ||
prācīnāvītinā samyag apasavyam a.tandriṇā | pitryam ā nidhanāt kāryaṃ vidhivad darbha.pāṇinā || 279 ||
rātrau śrāddhaṃ na kurvīta rākṣasī kīrtitā hi sā |
sandhyayor ubhayoś ca-eva sūrye ca-eva-acira.udite || 280 ||
rātrau śrāddhaṃ na kurvīta rākṣasī kīrtitā hi sā | sandhyayor ubhayoś ca-eva sūrye ca-eva-acira.udite || 280 ||
anena vidhinā śrāddhaṃ trir abdasya-iha nirvapet |
hemanta.grīṣma.varṣāsu pāñcayajñikam anvaham || 281 ||
anena vidhinā śrāddhaṃ trir abdasya-iha nirvapet | hemanta.grīṣma.varṣāsu pāñcayajñikam anvaham || 281 ||
na paitṛyajñiyo homo laukike 'gnau vidhīyate |
na darśena vinā śrāddham āhita.agner dvijanmanaḥ || 282 ||
na paitṛyajñiyo homo laukike 'gnau vidhīyate | na darśena vinā śrāddham āhita.agner dvijanmanaḥ || 282 ||
yad eva tarpayaty adbhiḥ pitṝn snātvā dvijottamaḥ |
tena-eva kṛtsnam āpnoti pitṛyajñakriyāphalam || 283 ||
yad eva tarpayaty adbhiḥ pitṝn snātvā dvijottamaḥ | tena-eva kṛtsnam āpnoti pitṛyajñakriyāphalam || 283 ||
vasūn vadanti tu pitṝn rudrāṃś ca-eva pitāmahān |
prapitāmahāṃs tathā-ādityān śrutir eṣā sanātanī || 284 ||
vasūn vadanti tu pitṝn rudrāṃś ca-eva pitāmahān | prapitāmahāṃs tathā-ādityān śrutir eṣā sanātanī || 284 ||
vighasāśī bhaven nityaṃ nityaṃ vā-amṛta.bhojanaḥ |
vighaso bhuktaśeṣaṃ tu yajñaśeṣaṃ tathā-amṛtam || 285 ||
vighasāśī bhaven nityaṃ nityaṃ vā-amṛta.bhojanaḥ | vighaso bhuktaśeṣaṃ tu yajñaśeṣaṃ tathā-amṛtam || 285 ||
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ vidhānaṃ pāñcayajñikam |
dvijātimukhyavṛttīnāṃ vidhānaṃ śrūyatām iti || 286 ||
etad vo 'bhihitaṃ sarvaṃ vidhānaṃ pāñcayajñikam | dvijātimukhyavṛttīnāṃ vidhānaṃ śrūyatām iti || 286 ||