sāntānikaṃ yakṣyamāṇam adhvagaṃ sārvavedasam |
guru.arthaṃ pitṛ.mātṛ.arthaṃ svādhyāyārthy upatāpinaḥ || 1 ||
sāntānikaṃ yakṣyamāṇam adhvagaṃ sārvavedasam | guru.arthaṃ pitṛ.mātṛ.arthaṃ svādhyāyārthy upatāpinaḥ || 1 ||
EeseDharmaSanātana Library
11अध्याय 11
265 shloksāntānikaṃ yakṣyamāṇam adhvagaṃ sārvavedasam |
guru.arthaṃ pitṛ.mātṛ.arthaṃ svādhyāyārthy upatāpinaḥ || 1 ||
sāntānikaṃ yakṣyamāṇam adhvagaṃ sārvavedasam | guru.arthaṃ pitṛ.mātṛ.arthaṃ svādhyāyārthy upatāpinaḥ || 1 ||
na vai tān snātakān vidyād brāhmaṇān dharmabhikṣukān |
niḥsvebhyo deyam etebhyo dānaṃ vidyāviśeṣataḥ || 2 ||
na vai tān snātakān vidyād brāhmaṇān dharmabhikṣukān | niḥsvebhyo deyam etebhyo dānaṃ vidyāviśeṣataḥ || 2 ||
etebhyo hi dvijāgryebhyo deyam annaṃ sa.dakṣiṇam |
itarebhyo bahirvedi kṛtānnaṃ deyam ucyate || 3 ||
etebhyo hi dvijāgryebhyo deyam annaṃ sa.dakṣiṇam | itarebhyo bahirvedi kṛtānnaṃ deyam ucyate || 3 ||
sarvaratnāni rājā tu yathārhaṃ pratipādayet |
brāhmaṇān vedaviduṣo yajñārthaṃ ca-eva dakṣiṇām || 4 ||
sarvaratnāni rājā tu yathārhaṃ pratipādayet | brāhmaṇān vedaviduṣo yajñārthaṃ ca-eva dakṣiṇām || 4 ||
kṛta.dāro 'parān dārān bhikṣitvā yo 'dhigacchati |
rati.mātraṃ phalaṃ tasya dravyadātus tu santatiḥ || 5 ||
kṛta.dāro 'parān dārān bhikṣitvā yo 'dhigacchati | rati.mātraṃ phalaṃ tasya dravyadātus tu santatiḥ || 5 ||
dhanāni tu yathāśakti vipreṣu pratipādayet |
vedavitsu vivikteṣu pretya svargaṃ samaśnute || 6 ||
dhanāni tu yathāśakti vipreṣu pratipādayet | vedavitsu vivikteṣu pretya svargaṃ samaśnute || 6 ||
yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye |
adhikaṃ vā-api vidyeta sa somaṃ pātum arhati || 7 ||
yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye | adhikaṃ vā-api vidyeta sa somaṃ pātum arhati || 7 ||
ataḥ svalpīyasi dravye yaḥ somaṃ pibati dvijaḥ |
sa pītasoma.pūrvo 'pi na tasya-āpnoti tatphalam || 8 ||
ataḥ svalpīyasi dravye yaḥ somaṃ pibati dvijaḥ | sa pītasoma.pūrvo 'pi na tasya-āpnoti tatphalam || 8 ||
śaktaḥ parajane dātā svajane duḥkhajīvini |
madhv.āpāto viṣa.āsvādaḥ sa dharma.pratirūpakaḥ || 9 ||
śaktaḥ parajane dātā svajane duḥkhajīvini | madhv.āpāto viṣa.āsvādaḥ sa dharma.pratirūpakaḥ || 9 ||
bhṛtyānām uparodhena yat karoty aurdhvadehikam |
tad bhavaty asukha.udarkaṃ jīvataś ca mṛtasya ca || 10 ||
bhṛtyānām uparodhena yat karoty aurdhvadehikam | tad bhavaty asukha.udarkaṃ jīvataś ca mṛtasya ca || 10 ||
yajñaś cet pratiruddhaḥ syād ekena-aṅgena yajvanaḥ |
brāhmaṇasya viśeṣena dhārmike sati rājani || 11 ||
yajñaś cet pratiruddhaḥ syād ekena-aṅgena yajvanaḥ | brāhmaṇasya viśeṣena dhārmike sati rājani || 11 ||
yo vaiśyaḥ syād bahupaśur hīna.kratur asomapaḥ |
kuṭumbāt tasya tad dravyam āhared yajñasiddhaye || 12 ||
yo vaiśyaḥ syād bahupaśur hīna.kratur asomapaḥ | kuṭumbāt tasya tad dravyam āhared yajñasiddhaye || 12 ||
āharet trīṇi vā dve vā kāmaṃ śūdrasya veśmanaḥ |
na hi śūdrasya yajñeṣu kaś cid asti parigrahaḥ || 13 ||
āharet trīṇi vā dve vā kāmaṃ śūdrasya veśmanaḥ | na hi śūdrasya yajñeṣu kaś cid asti parigrahaḥ || 13 ||
yo 'nāhita.agniḥ śatagur a.yajvā ca sahasraguḥ |
tayor api kuṭumbābhyām āhared a.vicārayan || 14 ||
yo 'nāhita.agniḥ śatagur a.yajvā ca sahasraguḥ | tayor api kuṭumbābhyām āhared a.vicārayan || 14 ||
ādāna.nityāc ca-ādātur āhared a.prayacchataḥ |
tathā yaśo 'sya prathate dharmaś ca-eva pravardhate || 15 ||
ādāna.nityāc ca-ādātur āhared a.prayacchataḥ | tathā yaśo 'sya prathate dharmaś ca-eva pravardhate || 15 ||
tathāa-eva saptame bhakte bhaktāni ṣaḍ an.aśnatā |
aśvastanavidhānena hartavyaṃ hīna.karmaṇaḥ || 16 ||
tathāa-eva saptame bhakte bhaktāni ṣaḍ an.aśnatā | aśvastanavidhānena hartavyaṃ hīna.karmaṇaḥ || 16 ||
khalāt kṣetrād agārād vā yato vā-apy upalabhyate |
ākhyātavyaṃ tu tat tasmai pṛcchate yadi pṛcchati || 17 ||
khalāt kṣetrād agārād vā yato vā-apy upalabhyate | ākhyātavyaṃ tu tat tasmai pṛcchate yadi pṛcchati || 17 ||
brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ kṣatriyeṇa kadā cana |
dasyu.niṣkriyayos tu svam a.jīvan hartum arhati || 18 ||
brāhmaṇasvaṃ na hartavyaṃ kṣatriyeṇa kadā cana | dasyu.niṣkriyayos tu svam a.jīvan hartum arhati || 18 ||
yo 'sādhubhyo 'rtham ādāya sādhubhyaḥ samprayacchati |
sa kṛtvā plavam ātmānaṃ santārayati tāv ubhau || 19 ||
yo 'sādhubhyo 'rtham ādāya sādhubhyaḥ samprayacchati | sa kṛtvā plavam ātmānaṃ santārayati tāv ubhau || 19 ||
yad dhanaṃ yajñaśīlānāṃ devasvaṃ tad vidur budhāḥ |
a.yajvanāṃ tu yad vittam āsurasvaṃ tad ucyate || 20 ||
yad dhanaṃ yajñaśīlānāṃ devasvaṃ tad vidur budhāḥ | a.yajvanāṃ tu yad vittam āsurasvaṃ tad ucyate || 20 ||
na tasmin dhārayed daṇḍaṃ dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ |
kṣatriyasya hi bāliśyād brāhmaṇaḥ sīdati kṣudhā || 21 ||
na tasmin dhārayed daṇḍaṃ dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ | kṣatriyasya hi bāliśyād brāhmaṇaḥ sīdati kṣudhā || 21 ||
tasya bhṛtyajanaṃ jñātvā svakuṭumbān mahīpatiḥ |
śruta.śīle ca vijñāya vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet || 22 ||
tasya bhṛtyajanaṃ jñātvā svakuṭumbān mahīpatiḥ | śruta.śīle ca vijñāya vṛttiṃ dharmyāṃ prakalpayet || 22 ||
kalpayitvā-asya vṛttiṃ ca rakṣed enaṃ samantataḥ |
rājā hi dharmaṣaḍbhāgaṃ tasmāt prāpnoti rakṣitāt || 23 ||
kalpayitvā-asya vṛttiṃ ca rakṣed enaṃ samantataḥ | rājā hi dharmaṣaḍbhāgaṃ tasmāt prāpnoti rakṣitāt || 23 ||
na yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrād vipro bhikṣeta karhi cit |
yajamāno hi bhikṣitvā caṇḍālaḥ pretya jāyate || 24 ||
na yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrād vipro bhikṣeta karhi cit | yajamāno hi bhikṣitvā caṇḍālaḥ pretya jāyate || 24 ||
yājñārtham arthaṃ bhikṣitvā yo na sarvaṃ prayacchati |
sa yāti bhāsatāṃ vipraḥ kākatāṃ vā śataṃ samāḥ || 25 ||
yājñārtham arthaṃ bhikṣitvā yo na sarvaṃ prayacchati | sa yāti bhāsatāṃ vipraḥ kākatāṃ vā śataṃ samāḥ || 25 ||
devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ vā lobhena-upahinasti yaḥ |
sa pāpa.ātmā pare loke gṛdhra.ucchiṣṭena jīvati || 26 ||
devasvaṃ brāhmaṇasvaṃ vā lobhena-upahinasti yaḥ | sa pāpa.ātmā pare loke gṛdhra.ucchiṣṭena jīvati || 26 ||
iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ nityaṃ nirvaped abdaparyaye |
kḷptānāṃ paśu.somānāṃ niṣkṛtyartham asambhave || 27 ||
iṣṭiṃ vaiśvānarīṃ nityaṃ nirvaped abdaparyaye | kḷptānāṃ paśu.somānāṃ niṣkṛtyartham asambhave || 27 ||
āpatkalpena yo dharmaṃ kurute 'nāpadi dvijaḥ |
sa na-āpnoti phalaṃ tasya paratra-iti vicāritam || 28 ||
āpatkalpena yo dharmaṃ kurute 'nāpadi dvijaḥ | sa na-āpnoti phalaṃ tasya paratra-iti vicāritam || 28 ||
viśvaiś ca devaiḥ sādhyaiś ca brāhmaṇaiś ca maharṣibhiḥ |
āpatsu maraṇād bhītair vidheḥ pratinidhiḥ kṛtaḥ || 29 ||
viśvaiś ca devaiḥ sādhyaiś ca brāhmaṇaiś ca maharṣibhiḥ | āpatsu maraṇād bhītair vidheḥ pratinidhiḥ kṛtaḥ || 29 ||
prabhuḥ prathamakalpasya yo 'nukalpena vartate |
na sāmparāyikaṃ tasya dur.mater vidyate phalam || 30 ||
prabhuḥ prathamakalpasya yo 'nukalpena vartate | na sāmparāyikaṃ tasya dur.mater vidyate phalam || 30 ||
na brāhmaṇo vedayeta kiṃ cid rājani dharmavit |
svavīryeṇa-eva tān-śiṣyān mānavān apakāriṇaḥ || 31 ||
na brāhmaṇo vedayeta kiṃ cid rājani dharmavit | svavīryeṇa-eva tān-śiṣyān mānavān apakāriṇaḥ || 31 ||
svavīryād rājavīryāc ca svavīryaṃ balavattaram |
tasmāt svena-eva vīryeṇa nigṛhṇīyād arīn dvijaḥ || 32 ||
svavīryād rājavīryāc ca svavīryaṃ balavattaram | tasmāt svena-eva vīryeṇa nigṛhṇīyād arīn dvijaḥ || 32 ||
śrutīr atharvāṅgirasīḥ kuryād ity a.vicārayan |
vākśastraṃ vai brāhmaṇasya tena hanyād arīn dvijaḥ || 33 ||
śrutīr atharvāṅgirasīḥ kuryād ity a.vicārayan | vākśastraṃ vai brāhmaṇasya tena hanyād arīn dvijaḥ || 33 ||
kṣatriyo bāhuvīryeṇa tared āpadam ātmanaḥ |
dhanena vaiśya.śūdrau tu japa.homair dvijottamaḥ || 34 ||
kṣatriyo bāhuvīryeṇa tared āpadam ātmanaḥ | dhanena vaiśya.śūdrau tu japa.homair dvijottamaḥ || 34 ||
vidhātā śāsitā vaktā maitro brāhmaṇa ucyate |
tasmai na-akuśalaṃ brūyān na śuṣkāṃ giram īrayet || 35 ||
vidhātā śāsitā vaktā maitro brāhmaṇa ucyate | tasmai na-akuśalaṃ brūyān na śuṣkāṃ giram īrayet || 35 ||
na vai kanyā na yuvatir na-alpa.vidyo na bāliśaḥ |
hotā syād agnihotrasya na-ārto na-asaṃskṛtas tathā || 36 ||
na vai kanyā na yuvatir na-alpa.vidyo na bāliśaḥ | hotā syād agnihotrasya na-ārto na-asaṃskṛtas tathā || 36 ||
narake hi patanty ete juhvantaḥ sa ca yasya tat |
tasmād vaitānakuśalo hotā syād vedapāragaḥ || 37 ||
narake hi patanty ete juhvantaḥ sa ca yasya tat | tasmād vaitānakuśalo hotā syād vedapāragaḥ || 37 ||
prājāpatyam a.dattvā-aśvam agnyādheyasya dakṣiṇām |
anāhitāgnir bhavati brāhmaṇo vibhave sati || 38 ||
prājāpatyam a.dattvā-aśvam agnyādheyasya dakṣiṇām | anāhitāgnir bhavati brāhmaṇo vibhave sati || 38 ||
puṇyāny anyāni kurvīta śraddadhāno jita.indriyaḥ |
na tv alpa.dakṣiṇair yajñair yajeta-iha kathaṃ cana || 39 ||
puṇyāny anyāni kurvīta śraddadhāno jita.indriyaḥ | na tv alpa.dakṣiṇair yajñair yajeta-iha kathaṃ cana || 39 ||
indriyāṇi yaśaḥ svargam āyuḥ kīrtiṃ prajāḥ paśūn |
hanty alpa.dakṣiṇo yajñas tasmān na-alpa.dhano yajet || 40 ||
indriyāṇi yaśaḥ svargam āyuḥ kīrtiṃ prajāḥ paśūn | hanty alpa.dakṣiṇo yajñas tasmān na-alpa.dhano yajet || 40 ||
agnihotry apavidhya-agnīn brāhmaṇaḥ kāmakārataḥ |
cāndrāyaṇaṃ caren māsaṃ vīrahatyāsamaṃ hi tat || 41 ||
agnihotry apavidhya-agnīn brāhmaṇaḥ kāmakārataḥ | cāndrāyaṇaṃ caren māsaṃ vīrahatyāsamaṃ hi tat || 41 ||
ye śūdrād adhigamya-artham agnihotram upāsate |
ṛtvijas te hi śūdrāṇāṃ brahmavādiṣu garhitāḥ || 42 ||
ye śūdrād adhigamya-artham agnihotram upāsate | ṛtvijas te hi śūdrāṇāṃ brahmavādiṣu garhitāḥ || 42 ||
teṣāṃ satatam ajñānāṃ vṛṣalāgnyupasevinām |
padā mastakam ākramya dātā durgāṇi santaret || 43 ||
teṣāṃ satatam ajñānāṃ vṛṣalāgnyupasevinām | padā mastakam ākramya dātā durgāṇi santaret || 43 ||
a.kurvan vihitaṃ karma ninditaṃ ca samācaran |
prasaktaś ca-indriyārtheṣu prāyaścittīyate naraḥ || 44 ||
a.kurvan vihitaṃ karma ninditaṃ ca samācaran | prasaktaś ca-indriyārtheṣu prāyaścittīyate naraḥ || 44 ||
akāmataḥ kṛte pāpe prāyaścittaṃ vidur budhāḥ |
kāmakārakṛte 'py āhur eke śrutinidarśanāt || 45 ||
akāmataḥ kṛte pāpe prāyaścittaṃ vidur budhāḥ | kāmakārakṛte 'py āhur eke śrutinidarśanāt || 45 ||
akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ vedābhyāsena śudhyati |
kāmatas tu kṛtaṃ mohāt prāyaścittaiḥ pṛthagvidhaiḥ || 46 ||
akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ vedābhyāsena śudhyati | kāmatas tu kṛtaṃ mohāt prāyaścittaiḥ pṛthagvidhaiḥ || 46 ||
prāyaścittīyatāṃ prāpya daivāt pūrvakṛtena vā |
na saṃsargaṃ vrajet sadbhiḥ prāyaścitte 'kṛte dvijaḥ || 47 ||
prāyaścittīyatāṃ prāpya daivāt pūrvakṛtena vā | na saṃsargaṃ vrajet sadbhiḥ prāyaścitte 'kṛte dvijaḥ || 47 ||
iha duścaritaiḥ ke cit ke cit pūrvakṛtais tathā |
prāpnuvanti dur.ātmāno narā rūpaviparyayam || 48 ||
iha duścaritaiḥ ke cit ke cit pūrvakṛtais tathā | prāpnuvanti dur.ātmāno narā rūpaviparyayam || 48 ||
suvarṇacauraḥ kaunakhyaṃ surāpaḥ śyāvadantatām |
brahmahā kṣayarogitvaṃ dauścarmyaṃ gurutalpagaḥ || 49 ||
suvarṇacauraḥ kaunakhyaṃ surāpaḥ śyāvadantatām | brahmahā kṣayarogitvaṃ dauścarmyaṃ gurutalpagaḥ || 49 ||
piśunaḥ pautināsikyaṃ sūcakaḥ pūtivaktratām |
dhānyacauro 'ṅgahīnatvam ātiraikyaṃ tu miśrakaḥ || 50 ||
piśunaḥ pautināsikyaṃ sūcakaḥ pūtivaktratām | dhānyacauro 'ṅgahīnatvam ātiraikyaṃ tu miśrakaḥ || 50 ||
annahartā-āmayāvitvaṃ maukyaṃ vāgapahārakaḥ |
vastrāpahārakaḥ śvaitryaṃ paṅgutām aśvahārakaḥ || 51 ||
annahartā-āmayāvitvaṃ maukyaṃ vāgapahārakaḥ | vastrāpahārakaḥ śvaitryaṃ paṅgutām aśvahārakaḥ || 51 ||
evaṃ karmaviśeṣeṇa jāyante sadvigarhitāḥ |
jaḍa.mūka.andha.badhirā vikṛta.ākṛtayas tathā || 52 ||
evaṃ karmaviśeṣeṇa jāyante sadvigarhitāḥ | jaḍa.mūka.andha.badhirā vikṛta.ākṛtayas tathā || 52 ||
caritavyam ato nityaṃ prāyaścittaṃ viśuddhaye |
nindyair hi lakṣaṇair yuktā jāyante 'niṣkṛta.enasaḥ || 53 ||
caritavyam ato nityaṃ prāyaścittaṃ viśuddhaye | nindyair hi lakṣaṇair yuktā jāyante 'niṣkṛta.enasaḥ || 53 ||
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ |
mahānti pātakāny āhuḥ saṃsargaś ca-api taiḥ saha || 54 ||
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ | mahānti pātakāny āhuḥ saṃsargaś ca-api taiḥ saha || 54 ||
anṛtaṃ ca samutkarṣe rājagāmi ca paiśunam |
guroś cālīka.nirbandhaḥ samāni brahmahatyayā || 55 ||
anṛtaṃ ca samutkarṣe rājagāmi ca paiśunam | guroś cālīka.nirbandhaḥ samāni brahmahatyayā || 55 ||
brahma.ujjhatā vedanindā kauṭasākṣyaṃ suhṛdvadhaḥ |
garhita.anādyayor jagdhiḥ surāpānasamāni ṣaṭ || 56 ||
brahma.ujjhatā vedanindā kauṭasākṣyaṃ suhṛdvadhaḥ | garhita.anādyayor jagdhiḥ surāpānasamāni ṣaṭ || 56 ||
nikṣepasya-apaharaṇaṃ nara.aśva.rajatasya ca |
bhūmi.vajra.maṇīnāṃ ca rukmasteyasamaṃ smṛtam || 57 ||
nikṣepasya-apaharaṇaṃ nara.aśva.rajatasya ca | bhūmi.vajra.maṇīnāṃ ca rukmasteyasamaṃ smṛtam || 57 ||
retaḥsekaḥ svayonīṣu kumārīṣv antyajāsu ca |
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu gurutalpasamaṃ viduḥ || 58 ||
retaḥsekaḥ svayonīṣu kumārīṣv antyajāsu ca | sakhyuḥ putrasya ca strīṣu gurutalpasamaṃ viduḥ || 58 ||
govadho 'yājya.saṃyājyaṃ pāradārya.ātmavikrayaḥ |
guru.mātṛ.pitṛ.tyāgaḥ svādhyāya.agnyoḥ sutasya ca || 59 ||
govadho 'yājya.saṃyājyaṃ pāradārya.ātmavikrayaḥ | guru.mātṛ.pitṛ.tyāgaḥ svādhyāya.agnyoḥ sutasya ca || 59 ||
parivittitā-anuje 'nūḍhe parivedanam eva ca |
tayor dānaṃ ca kanyāyās tayor eva ca yājanam || 60 ||
parivittitā-anuje 'nūḍhe parivedanam eva ca | tayor dānaṃ ca kanyāyās tayor eva ca yājanam || 60 ||
kanyāyā dūṣaṇaṃ ca-eva vārdhuṣyaṃ vratalopanam |
taḍāga.ārāma.dārāṇām apatyasya ca vikrayaḥ || 61 ||
kanyāyā dūṣaṇaṃ ca-eva vārdhuṣyaṃ vratalopanam | taḍāga.ārāma.dārāṇām apatyasya ca vikrayaḥ || 61 ||
vrātyatā bāndhavatyāgo bhṛtyādhyāpanam eva ca |
bhṛtyā ca-adhyayanādānam apaṇyānāṃ ca vikrayaḥ || 62 ||
vrātyatā bāndhavatyāgo bhṛtyādhyāpanam eva ca | bhṛtyā ca-adhyayanādānam apaṇyānāṃ ca vikrayaḥ || 62 ||
sarvākāreṣv adhīkāro mahāyantrapravartanam |
hiṃsā-oṣadhīnāṃ stri.ājīvo 'bhicāro mūlakarma ca || 63 ||
sarvākāreṣv adhīkāro mahāyantrapravartanam | hiṃsā-oṣadhīnāṃ stri.ājīvo 'bhicāro mūlakarma ca || 63 ||
indhanārtham aśuṣkāṇāṃ drumāṇām avapātanam |
ātmārthaṃ ca kriyārambho ninditānnādanaṃ tathā || 64 ||
indhanārtham aśuṣkāṇāṃ drumāṇām avapātanam | ātmārthaṃ ca kriyārambho ninditānnādanaṃ tathā || 64 ||
anāhitāgnitā steyam ṛṇānām anapakriyā |
asat.śāṣtrādhigamanaṃ kauśīlavyasya ca kriyā || 65 ||
anāhitāgnitā steyam ṛṇānām anapakriyā | asat.śāṣtrādhigamanaṃ kauśīlavyasya ca kriyā || 65 ||
dhānya.kupya.paśusteyaṃ madyapastrīniṣevaṇam |
strī.śūdra.viś.kṣatravadho nāstikyaṃ ca-upapātakam || 66 ||
dhānya.kupya.paśusteyaṃ madyapastrīniṣevaṇam | strī.śūdra.viś.kṣatravadho nāstikyaṃ ca-upapātakam || 66 ||
brāhmaṇasya rujaḥ kṛtvā ghrātir aghreya.madyayoḥ |
jaihmyaṃ ca maithunaṃ puṃsi jātibhraṃśakaraṃ smṛtam || 67 ||
brāhmaṇasya rujaḥ kṛtvā ghrātir aghreya.madyayoḥ | jaihmyaṃ ca maithunaṃ puṃsi jātibhraṃśakaraṃ smṛtam || 67 ||
khara.aśva.uṣṭra.mṛga.ibhānām aja.āvikavadhas tathā |
saṅkarīkaraṇaṃ jñeyaṃ mīna.ahi.mahiṣasya ca || 68 ||
khara.aśva.uṣṭra.mṛga.ibhānām aja.āvikavadhas tathā | saṅkarīkaraṇaṃ jñeyaṃ mīna.ahi.mahiṣasya ca || 68 ||
ninditebhyo dhanādānaṃ vāṇijyaṃ śūdrasevanam |
apātrīkaraṇaṃ jñeyam asatyasya ca bhāṣaṇam || 69 ||
ninditebhyo dhanādānaṃ vāṇijyaṃ śūdrasevanam | apātrīkaraṇaṃ jñeyam asatyasya ca bhāṣaṇam || 69 ||
kṛmi.kīṭa.vayo.hatyā madyānugatabhojanam |
phala.edhaḥ.kusuma.steyam adhairyaṃ ca malāvaham || 70 ||
kṛmi.kīṭa.vayo.hatyā madyānugatabhojanam | phala.edhaḥ.kusuma.steyam adhairyaṃ ca malāvaham || 70 ||
etāny enāṃsi sarvāṇi yathā.uktāni pṛthak pṛthak |
yair yair vratair apohyante tāni samyaṅ nibodhata || 71 ||
etāny enāṃsi sarvāṇi yathā.uktāni pṛthak pṛthak | yair yair vratair apohyante tāni samyaṅ nibodhata || 71 ||
brahmahā dvādaśa samāḥ kuṭīṃ kṛtvā vane vaset |
bhaikṣāśy ātmaviśuddhyarthaṃ kṛtvā śavaśiro dhvajam || 72 ||
brahmahā dvādaśa samāḥ kuṭīṃ kṛtvā vane vaset | bhaikṣāśy ātmaviśuddhyarthaṃ kṛtvā śavaśiro dhvajam || 72 ||
lakṣyaṃ śastrabhṛtāṃ vā syād viduṣām icchayā-ātmanaḥ |
prāsyed ātmānam agnau vā samiddhe trir avāk.śirāḥ || 73 ||
lakṣyaṃ śastrabhṛtāṃ vā syād viduṣām icchayā-ātmanaḥ | prāsyed ātmānam agnau vā samiddhe trir avāk.śirāḥ || 73 ||
yajeta vā-aśvamedhena svarjitā gosavena vā |
abhijid.viśvajidbhyāṃ vā trivṛtā-agniṣṭutā-api vā || 74 ||
yajeta vā-aśvamedhena svarjitā gosavena vā | abhijid.viśvajidbhyāṃ vā trivṛtā-agniṣṭutā-api vā || 74 ||
japan vā-anyatamaṃ vedaṃ yojanānāṃ śataṃ vrajet |
brahmahatyāpanodāya mitabhuj-niyata.indriyaḥ || 75 ||
japan vā-anyatamaṃ vedaṃ yojanānāṃ śataṃ vrajet | brahmahatyāpanodāya mitabhuj-niyata.indriyaḥ || 75 ||
sarvasvaṃ vedaviduṣe brāhmaṇāya-upapādayet |
dhanaṃ hi jīvanāya-alaṃ gṛhaṃ vā sa.paricchadam || 76 ||
sarvasvaṃ vedaviduṣe brāhmaṇāya-upapādayet | dhanaṃ hi jīvanāya-alaṃ gṛhaṃ vā sa.paricchadam || 76 ||
haviṣyabhug vā-anusaret pratisrotaḥ sarasvatīm |
japed vā niyata.āhāras trir vai vedasya saṃhitām || 77 ||
haviṣyabhug vā-anusaret pratisrotaḥ sarasvatīm | japed vā niyata.āhāras trir vai vedasya saṃhitām || 77 ||
kṛta.vāpano nivased grāmānte govraje 'pi vā |
āśrame vṛkṣamūle vā go.brāhmaṇahite rataḥ || 78 ||
kṛta.vāpano nivased grāmānte govraje 'pi vā | āśrame vṛkṣamūle vā go.brāhmaṇahite rataḥ || 78 ||
brāhmaṇārthe gavārthe vā sadyaḥ prāṇān parityajet |
mucyate brahmahatyāyā goptā gor brāhmaṇasya ca || 79 ||
brāhmaṇārthe gavārthe vā sadyaḥ prāṇān parityajet | mucyate brahmahatyāyā goptā gor brāhmaṇasya ca || 79 ||
trivāraṃ pratiroddhā vā sarvasvam avajitya vā |
viprasya tannimitte vā prāṇālābhe vimucyate || 80 ||
trivāraṃ pratiroddhā vā sarvasvam avajitya vā | viprasya tannimitte vā prāṇālābhe vimucyate || 80 ||
evaṃ dṛḍha.vrato nityaṃ brahmacārī samāhitaḥ |
samāpte dvādaśe varṣe brahmahatyām vyapohati || 81 ||
evaṃ dṛḍha.vrato nityaṃ brahmacārī samāhitaḥ | samāpte dvādaśe varṣe brahmahatyām vyapohati || 81 ||
śiṣṭvā vā bhūmidevānāṃ naradevasamāgame |
svam eno 'vabhṛthasnāto hayamedhe vimucyate || 82 ||
śiṣṭvā vā bhūmidevānāṃ naradevasamāgame | svam eno 'vabhṛthasnāto hayamedhe vimucyate || 82 ||
dharmasya brāhmaṇo mūlam agraṃ rājanya ucyate |
tasmāt samāgame teṣām eno vikhyāpya śudhyati || 83 ||
dharmasya brāhmaṇo mūlam agraṃ rājanya ucyate | tasmāt samāgame teṣām eno vikhyāpya śudhyati || 83 ||
brahmaṇaḥ sambhavena-eva devānām api daivatam |
pramāṇaṃ ca-eva lokasya brahmātra-eva hi kāraṇam || 84 ||
brahmaṇaḥ sambhavena-eva devānām api daivatam | pramāṇaṃ ca-eva lokasya brahmātra-eva hi kāraṇam || 84 ||
teṣāṃ vedavido brūyus trayo 'py enaḥ suniṣkṛtim |
sā teṣāṃ pāvanāya syāt pavitrā viduṣāṃ hi vāk || 85 ||
teṣāṃ vedavido brūyus trayo 'py enaḥ suniṣkṛtim | sā teṣāṃ pāvanāya syāt pavitrā viduṣāṃ hi vāk || 85 ||
ato 'nyatamam āsthāya vidhiṃ vipraḥ samāhitaḥ |
brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ vyapohaty ātmavattayā || 86 ||
ato 'nyatamam āsthāya vidhiṃ vipraḥ samāhitaḥ | brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ vyapohaty ātmavattayā || 86 ||
hatvā garbham avijñātam etad eva vrataṃ caret |
rājanya.vaiśyau ca-ījānāv ātreyīm eva ca striyam || 87 ||
hatvā garbham avijñātam etad eva vrataṃ caret | rājanya.vaiśyau ca-ījānāv ātreyīm eva ca striyam || 87 ||
uktvā ca-eva-anṛtaṃ sākṣye pratirudhya guruṃ tathā |
apahṛtya ca niḥkṣepaṃ kṛtvā ca strī.suhṛt.vadham || 88 ||
uktvā ca-eva-anṛtaṃ sākṣye pratirudhya guruṃ tathā | apahṛtya ca niḥkṣepaṃ kṛtvā ca strī.suhṛt.vadham || 88 ||
iyaṃ viśuddhir uditā pramāpya-akāmato dvijam |
kāmato brāhmaṇavadhe niṣkṛtir na vidhīyate || 89 ||
iyaṃ viśuddhir uditā pramāpya-akāmato dvijam | kāmato brāhmaṇavadhe niṣkṛtir na vidhīyate || 89 ||
surāṃ pītvā dvijo mohād agni.varṇāṃ surāṃ pibet |
tayā sa kāye nirdagdhe mucyate kilbiṣāt tataḥ || 90 ||
surāṃ pītvā dvijo mohād agni.varṇāṃ surāṃ pibet | tayā sa kāye nirdagdhe mucyate kilbiṣāt tataḥ || 90 ||
gomūtram agni.varṇaṃ vā pibed udakam eva vā |
payo ghṛtaṃ vā-ā maraṇād gośakṛdrasam eva vā || 91 ||
gomūtram agni.varṇaṃ vā pibed udakam eva vā | payo ghṛtaṃ vā-ā maraṇād gośakṛdrasam eva vā || 91 ||
kaṇān vā bhakṣayed abdaṃ piṇyākaṃ vā sakṛt-niśi |
surāpānāpanuttyarthaṃ vālavāsā jaṭī dhvajī || 92 ||
kaṇān vā bhakṣayed abdaṃ piṇyākaṃ vā sakṛt-niśi | surāpānāpanuttyarthaṃ vālavāsā jaṭī dhvajī || 92 ||
surā vai malam annānāṃ pāpmā ca malam ucyate |
tasmād brāhmaṇa.rājanyau vaiśyaś ca na surāṃ pibet || 93 ||
surā vai malam annānāṃ pāpmā ca malam ucyate | tasmād brāhmaṇa.rājanyau vaiśyaś ca na surāṃ pibet || 93 ||
gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā |
yathā-eva-ekā tathā sarvā na pātavyā dvijottamaiḥ || 94 ||
gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā | yathā-eva-ekā tathā sarvā na pātavyā dvijottamaiḥ || 94 ||
yakṣa.rakṣaḥ.piśāca.annaṃ madyaṃ māṃsaṃ surāsavam |
tad brāhmaṇena na-attavyaṃ devānām aśnatā haviḥ || 95 ||
yakṣa.rakṣaḥ.piśāca.annaṃ madyaṃ māṃsaṃ surāsavam | tad brāhmaṇena na-attavyaṃ devānām aśnatā haviḥ || 95 ||
amedhye vā paten matto vaidikaṃ vā-apy udāharet |
akāryam anyat kuryād vā brāhmaṇo madamohitaḥ || 96 ||
amedhye vā paten matto vaidikaṃ vā-apy udāharet | akāryam anyat kuryād vā brāhmaṇo madamohitaḥ || 96 ||
yasya kāyagataṃ brahma madyena-āplāvyate sakṛt |
tasya vyapaiti brāhmaṇyaṃ śūdratvaṃ ca sa gacchati || 97 ||
yasya kāyagataṃ brahma madyena-āplāvyate sakṛt | tasya vyapaiti brāhmaṇyaṃ śūdratvaṃ ca sa gacchati || 97 ||
eṣā vicitrābhihitā surāpānasya niṣkṛtiḥ |
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi suvarṇasteyaniṣkṛtim || 98 ||
eṣā vicitrābhihitā surāpānasya niṣkṛtiḥ | ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi suvarṇasteyaniṣkṛtim || 98 ||
suvarṇasteyakṛd vipro rājānam abhigamya tu |
svakarma khyāpayan brūyāt-māṃ bhavān anuśāstv iti || 99 ||
suvarṇasteyakṛd vipro rājānam abhigamya tu | svakarma khyāpayan brūyāt-māṃ bhavān anuśāstv iti || 99 ||
gṛhītvā musalaṃ rājā sakṛdd hanyāt tu taṃ svayam |
vadhena śudhyati steno brāhmaṇas tapasā-eva tu || 100 ||
gṛhītvā musalaṃ rājā sakṛdd hanyāt tu taṃ svayam | vadhena śudhyati steno brāhmaṇas tapasā-eva tu || 100 ||
tapasāpanunutsus tu suvarṇasteyajaṃ malam |
cīravāsā dvijo 'raṇye cared brahmahaṇo vratam || 101 ||
tapasāpanunutsus tu suvarṇasteyajaṃ malam | cīravāsā dvijo 'raṇye cared brahmahaṇo vratam || 101 ||
etair vratair apoheta pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ |
gurustrīgamanī-iyaṃ tu vratair ebhir apānudet || 102 ||
etair vratair apoheta pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ | gurustrīgamanī-iyaṃ tu vratair ebhir apānudet || 102 ||
gurutalpy abhibhāṣya-enas tapte svapyād ayomaye |
sūrmīṃ jvalantīṃ svāśliṣyen mṛtyunā sa viśudhyati || 103 ||
gurutalpy abhibhāṣya-enas tapte svapyād ayomaye | sūrmīṃ jvalantīṃ svāśliṣyen mṛtyunā sa viśudhyati || 103 ||
svayaṃ vā śiṣṇa.vṛṣaṇāv utkṛtya-ādhāya ca-añjalau |
nairṛtīṃ diśam ātiṣṭhed ā nipātād ajihmagaḥ || 104 ||
svayaṃ vā śiṣṇa.vṛṣaṇāv utkṛtya-ādhāya ca-añjalau | nairṛtīṃ diśam ātiṣṭhed ā nipātād ajihmagaḥ || 104 ||
khaṭvāṅgī cīra.vāsā vā śmaśrulo vijane vane |
prājāpatyaṃ caret kṛcchram abdam ekaṃ samāhitaḥ || 105 ||
khaṭvāṅgī cīra.vāsā vā śmaśrulo vijane vane | prājāpatyaṃ caret kṛcchram abdam ekaṃ samāhitaḥ || 105 ||
cāndrāyaṇaṃ vā trīn māsān abhyasyen niyata.indriyaḥ |
haviṣyeṇa yavāgvā vā gurutalpāpanuttaye || 106 ||
cāndrāyaṇaṃ vā trīn māsān abhyasyen niyata.indriyaḥ | haviṣyeṇa yavāgvā vā gurutalpāpanuttaye || 106 ||
etair vratair apoheyur mahāpātakino malam |
upapātakinas tv evam ebhir nānāvidhair vrataiḥ || 107 ||
etair vratair apoheyur mahāpātakino malam | upapātakinas tv evam ebhir nānāvidhair vrataiḥ || 107 ||
upapātakasaṃyukto goghno māsaṃ yavān pibet |
kṛta.vāpo vased goṣṭhe carmaṇā tena saṃvṛtaḥ || 108 ||
upapātakasaṃyukto goghno māsaṃ yavān pibet | kṛta.vāpo vased goṣṭhe carmaṇā tena saṃvṛtaḥ || 108 ||
caturthakālam aśnīyād a.kṣāra.lavaṇaṃ mitam |
gomūtreṇa-ācaret snānaṃ dvau māsau niyata.indriyaḥ || 109 ||
caturthakālam aśnīyād a.kṣāra.lavaṇaṃ mitam | gomūtreṇa-ācaret snānaṃ dvau māsau niyata.indriyaḥ || 109 ||
divā-anugacched gās tās tu tiṣṭhann ūrdhvaṃ rajaḥ pibet |
śuśrūṣitvā namaskṛtya rātrau vīrāsanaṃ vaset || 110 ||
divā-anugacched gās tās tu tiṣṭhann ūrdhvaṃ rajaḥ pibet | śuśrūṣitvā namaskṛtya rātrau vīrāsanaṃ vaset || 110 ||
tiṣṭhantīṣv anutiṣṭhet tu vrajantīṣv apy anuvrajet |
āsīnāsu tathā-āsīno niyato vīta.matsaraḥ || 111 ||
tiṣṭhantīṣv anutiṣṭhet tu vrajantīṣv apy anuvrajet | āsīnāsu tathā-āsīno niyato vīta.matsaraḥ || 111 ||
āturām abhiśastāṃ vā caura.vyāghrādibhir bhayaiḥ |
patitāṃ paṅkalagnaṃ vā sarva.upāyair vimocayet || 112 ||
āturām abhiśastāṃ vā caura.vyāghrādibhir bhayaiḥ | patitāṃ paṅkalagnaṃ vā sarva.upāyair vimocayet || 112 ||
uṣṇe varṣati śīte vā mārute vāti vā bhṛśam |
na kurvīta-ātmanas trāṇaṃ gor a.kṛtvā tu śaktitaḥ || 113 ||
uṣṇe varṣati śīte vā mārute vāti vā bhṛśam | na kurvīta-ātmanas trāṇaṃ gor a.kṛtvā tu śaktitaḥ || 113 ||
ātmano yadi vā-anyeṣāṃ gṛhe kṣetre 'tha vā khale |
bhakṣayantīṃ na kathayet pibantaṃ ca-eva vatsakam || 114 ||
ātmano yadi vā-anyeṣāṃ gṛhe kṣetre 'tha vā khale | bhakṣayantīṃ na kathayet pibantaṃ ca-eva vatsakam || 114 ||
anena vidhinā yas tu goghno gām anugacchati |
sa gohatyākṛtaṃ pāpaṃ tribhir māsair vyapohati || 115 ||
anena vidhinā yas tu goghno gām anugacchati | sa gohatyākṛtaṃ pāpaṃ tribhir māsair vyapohati || 115 ||
vṛṣabha.ekādaśā gāś ca dadyāt sucarita.vrataḥ |
a.vidyamāne sarvasvaṃ vedavidbhyo nivedayet || 116 ||
vṛṣabha.ekādaśā gāś ca dadyāt sucarita.vrataḥ | a.vidyamāne sarvasvaṃ vedavidbhyo nivedayet || 116 ||
etad eva vrataṃ kuryur upapātakino dvijāḥ |
avakīrṇivarjyaṃ śuddhyarthaṃ cāndrāyaṇam atha-api vā || 117 ||
etad eva vrataṃ kuryur upapātakino dvijāḥ | avakīrṇivarjyaṃ śuddhyarthaṃ cāndrāyaṇam atha-api vā || 117 ||
avakīrṇī tu kāṇena gardabhena catuṣpathe |
pākayajñavidhānena yajeta nirṛtiṃ niśi || 118 ||
avakīrṇī tu kāṇena gardabhena catuṣpathe | pākayajñavidhānena yajeta nirṛtiṃ niśi || 118 ||
hutvā-agnau vidhivadd homān antataś ca sama-ity ṛcā |
vāta.indra.guru.vahnīnāṃ juhuyāt sarpiṣā-āhutīḥ || 119 ||
hutvā-agnau vidhivadd homān antataś ca sama-ity ṛcā | vāta.indra.guru.vahnīnāṃ juhuyāt sarpiṣā-āhutīḥ || 119 ||
kāmato retasaḥ sekaṃ vratasthasya dvijanmanaḥ |
atikramaṃ vratasya-āhur dharmajñā brahmavādinaḥ || 120 ||
kāmato retasaḥ sekaṃ vratasthasya dvijanmanaḥ | atikramaṃ vratasya-āhur dharmajñā brahmavādinaḥ || 120 ||
mārutaṃ puruhūtaṃ ca guruṃ pāvakam eva ca |
caturo vratino 'bhyeti brāhmaṃ tejo 'vakīrṇinaḥ || 121 ||
mārutaṃ puruhūtaṃ ca guruṃ pāvakam eva ca | caturo vratino 'bhyeti brāhmaṃ tejo 'vakīrṇinaḥ || 121 ||
etasminn enasi prāpte vasitvā gardabhājinam |
saptāgārāṃś cared bhaikṣaṃ svakarma parikīrtayan || 122 ||
etasminn enasi prāpte vasitvā gardabhājinam | saptāgārāṃś cared bhaikṣaṃ svakarma parikīrtayan || 122 ||
tebhyo labdhena bhaikṣeṇa vartayann ekakālikam |
upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ tv abdena sa viśudhyati || 123 ||
tebhyo labdhena bhaikṣeṇa vartayann ekakālikam | upaspṛśaṃs triṣavaṇaṃ tv abdena sa viśudhyati || 123 ||
jātibhraṃśakaraṃ karma kṛtvā-anyatamam icchayā |
caret sāntapanaṃ kṛcchraṃ prājāpatyam anicchayā || 124 ||
jātibhraṃśakaraṃ karma kṛtvā-anyatamam icchayā | caret sāntapanaṃ kṛcchraṃ prājāpatyam anicchayā || 124 ||
saṅkara.apātrakṛtyāsu māsaṃ śodhanam aindavam |
malinīkaraṇīyeṣu taptaḥ syād yāvakais tryaham || 125 ||
saṅkara.apātrakṛtyāsu māsaṃ śodhanam aindavam | malinīkaraṇīyeṣu taptaḥ syād yāvakais tryaham || 125 ||
turīyo brahmahatyāyāḥ kṣatriyasya vadhe smṛtaḥ |
vaiśye 'ṣṭamāṃśo vṛttasthe śūdre jñeyas tu ṣoḍaśaḥ || 126 ||
turīyo brahmahatyāyāḥ kṣatriyasya vadhe smṛtaḥ | vaiśye 'ṣṭamāṃśo vṛttasthe śūdre jñeyas tu ṣoḍaśaḥ || 126 ||
akāmatas tu rājanyaṃ vinipātya dvijottamaḥ |
vṛṣabha.ekasahasrā gā dadyāt sucarita.vrataḥ || 127 ||
akāmatas tu rājanyaṃ vinipātya dvijottamaḥ | vṛṣabha.ekasahasrā gā dadyāt sucarita.vrataḥ || 127 ||
tryabdaṃ cared vā niyato jaṭī brahmahaṇo vratam |
vasan dūratare grāmād vṛkṣamūla.niketanaḥ || 128 ||
tryabdaṃ cared vā niyato jaṭī brahmahaṇo vratam | vasan dūratare grāmād vṛkṣamūla.niketanaḥ || 128 ||
etad eva cared abdaṃ prāyaścittaṃ dvijottamaḥ |
pramāpya vaiśyaṃ vṛttasthaṃ dadyāc ca-ekaśataṃ || 129 ||
etad eva cared abdaṃ prāyaścittaṃ dvijottamaḥ | pramāpya vaiśyaṃ vṛttasthaṃ dadyāc ca-ekaśataṃ || 129 ||
etad eva vrataṃ kṛtsnaṃ ṣaṇmāsān-śūdrahā caret |
vṛṣabha.ekādaśā vā-api dadyād viprāya gāḥ sitāḥ || 130 ||
etad eva vrataṃ kṛtsnaṃ ṣaṇmāsān-śūdrahā caret | vṛṣabha.ekādaśā vā-api dadyād viprāya gāḥ sitāḥ || 130 ||
mārjāra.nakulau hatvā cāṣaṃ maṇḍūkam eva ca |
śva.godhā.ulūka.kākāṃś ca śūdrahatyāvrataṃ caret || 131 ||
mārjāra.nakulau hatvā cāṣaṃ maṇḍūkam eva ca | śva.godhā.ulūka.kākāṃś ca śūdrahatyāvrataṃ caret || 131 ||
payaḥ pibet trirātraṃ vā yojanaṃ vā-adhvano vrajet |
upaspṛśet sravantyāṃ vā sūktaṃ vā-ab.daivataṃ japet || 132 ||
payaḥ pibet trirātraṃ vā yojanaṃ vā-adhvano vrajet | upaspṛśet sravantyāṃ vā sūktaṃ vā-ab.daivataṃ japet || 132 ||
abhriṃ kārṣṇāyasīṃ dadyāt sarpaṃ hatvā dvijottamaḥ |
palālabhārakaṃ ṣaṇḍhe saisakaṃ ca-ekamāṣakam || 133 ||
abhriṃ kārṣṇāyasīṃ dadyāt sarpaṃ hatvā dvijottamaḥ | palālabhārakaṃ ṣaṇḍhe saisakaṃ ca-ekamāṣakam || 133 ||
ghṛtakumbhaṃ varāhe tu tiladroṇaṃ tu tittirau |
śuke dvihāyanaṃ vatsaṃ krauñcaṃ hatvā trihāyanam || 134 ||
ghṛtakumbhaṃ varāhe tu tiladroṇaṃ tu tittirau | śuke dvihāyanaṃ vatsaṃ krauñcaṃ hatvā trihāyanam || 134 ||
hatvā haṃsaṃ balākāṃ ca bakaṃ barhiṇam eva ca |
vānaraṃ śyena.bhāsau ca sparśayed brāhmaṇāya gām || 135 ||
hatvā haṃsaṃ balākāṃ ca bakaṃ barhiṇam eva ca | vānaraṃ śyena.bhāsau ca sparśayed brāhmaṇāya gām || 135 ||
vāso dadyādd hayaṃ hatvā pañca nīlān vṛṣān gajam |
aja.meṣāv anaḍvāhaṃ kharaṃ hatvā-ekahāyanam || 136 ||
vāso dadyādd hayaṃ hatvā pañca nīlān vṛṣān gajam | aja.meṣāv anaḍvāhaṃ kharaṃ hatvā-ekahāyanam || 136 ||
kravyādāṃs tu mṛgān hatvā dhenuṃ dadyāt payasvinīm |
akravyādān vatsatarīm uṣṭraṃ hatvā tu kṛṣṇalam || 137 ||
kravyādāṃs tu mṛgān hatvā dhenuṃ dadyāt payasvinīm | akravyādān vatsatarīm uṣṭraṃ hatvā tu kṛṣṇalam || 137 ||
jīna.kārmuka.basta.avīn pṛthag dadyād viśuddhaye |
caturṇām api varṇānāṃ nārīr hatvā-an.avasthitāḥ || 138 ||
jīna.kārmuka.basta.avīn pṛthag dadyād viśuddhaye | caturṇām api varṇānāṃ nārīr hatvā-an.avasthitāḥ || 138 ||
dānena vadhanirṇekaṃ sarpādīnām a.śaknuvan |
ekaikaśaś caret kṛcchraṃ dvijaḥ pāpāpanuttaye || 139 ||
dānena vadhanirṇekaṃ sarpādīnām a.śaknuvan | ekaikaśaś caret kṛcchraṃ dvijaḥ pāpāpanuttaye || 139 ||
asthimatāṃ tu sattvānāṃ sahasrasya pramāpaṇe |
pūrṇe ca-anasy an.asthnāṃ tu śūdrahatyāvrataṃ caret || 140 ||
asthimatāṃ tu sattvānāṃ sahasrasya pramāpaṇe | pūrṇe ca-anasy an.asthnāṃ tu śūdrahatyāvrataṃ caret || 140 ||
kiṃ cid eva tu viprāya dadyād asthimatāṃ vadhe |
an.asthnāṃ ca-eva hiṃsāyāṃ prāṇāyāmena śudhyati || 141 ||
kiṃ cid eva tu viprāya dadyād asthimatāṃ vadhe | an.asthnāṃ ca-eva hiṃsāyāṃ prāṇāyāmena śudhyati || 141 ||
phaladānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ chedane japyam ṛc.śatam |
gulma.vallī.latānāṃ ca puṣpitānāṃ ca vīrudhām || 142 ||
phaladānāṃ tu vṛkṣāṇāṃ chedane japyam ṛc.śatam | gulma.vallī.latānāṃ ca puṣpitānāṃ ca vīrudhām || 142 ||
annādyajānāṃ sattvānāṃ rasajānāṃ ca sarvaśaḥ |
phala.puṣpa.udbhavānāṃ ca ghṛtaprāśo viśodhanam || 143 ||
annādyajānāṃ sattvānāṃ rasajānāṃ ca sarvaśaḥ | phala.puṣpa.udbhavānāṃ ca ghṛtaprāśo viśodhanam || 143 ||
kṛṣtajānām oṣadhīnāṃ jātānāṃ ca svayaṃ vane |
vṛthālambhe 'nugacched gāṃ dinam ekaṃ payo.vrataḥ || 144 ||
kṛṣtajānām oṣadhīnāṃ jātānāṃ ca svayaṃ vane | vṛthālambhe 'nugacched gāṃ dinam ekaṃ payo.vrataḥ || 144 ||
etair vratair apohyaṃ syād eno hiṃsā.samudbhavam |
jñāna.ajñānakṛtaṃ kṛtsnaṃ śṛṇuta-anādyabhakṣaṇe || 145 ||
etair vratair apohyaṃ syād eno hiṃsā.samudbhavam | jñāna.ajñānakṛtaṃ kṛtsnaṃ śṛṇuta-anādyabhakṣaṇe || 145 ||
ajñānād vāruṇīṃ pītvā saṃskāreṇa-eva śudhyati |
matipūrvam anirdeśyaṃ prāṇāntikam iti sthitiḥ || 146 ||
ajñānād vāruṇīṃ pītvā saṃskāreṇa-eva śudhyati | matipūrvam anirdeśyaṃ prāṇāntikam iti sthitiḥ || 146 ||
apaḥ surābhājanasthā madyabhāṇḍasthitās tathā |
pañcarātraṃ pibet pītvā śaṅkhapuṣpīśṛtaṃ payaḥ || 147 ||
apaḥ surābhājanasthā madyabhāṇḍasthitās tathā | pañcarātraṃ pibet pītvā śaṅkhapuṣpīśṛtaṃ payaḥ || 147 ||
spṛṣṭva dattvā ca madirāṃ vidhivat pratigṛhya ca |
śūdra.ucchiṣṭāś ca pītvā-apaḥ kuśavāri pibet tryaham || 148 ||
spṛṣṭva dattvā ca madirāṃ vidhivat pratigṛhya ca | śūdra.ucchiṣṭāś ca pītvā-apaḥ kuśavāri pibet tryaham || 148 ||
brāhmaṇas tu surāpasya gandham āghrāya somapaḥ |
prāṇān apsu trir āyamya ghṛtaṃ prāśya viśudhyati || 149 ||
brāhmaṇas tu surāpasya gandham āghrāya somapaḥ | prāṇān apsu trir āyamya ghṛtaṃ prāśya viśudhyati || 149 ||
ajñānāt prāśya viṣ.mūtraṃ surāsaṃspṛṣṭam eva ca |
punaḥ saṃskāram arhanti trayo varṇā dvijātayaḥ || 150 ||
ajñānāt prāśya viṣ.mūtraṃ surāsaṃspṛṣṭam eva ca | punaḥ saṃskāram arhanti trayo varṇā dvijātayaḥ || 150 ||
vapanaṃ mekhalā daṇḍo bhaikṣacaryā vratāni ca |
nivartante dvijātīnāṃ punaḥsaṃskārakarmaṇi || 151 ||
vapanaṃ mekhalā daṇḍo bhaikṣacaryā vratāni ca | nivartante dvijātīnāṃ punaḥsaṃskārakarmaṇi || 151 ||
abhojyānāṃ tu bhuktvā-annaṃ strī.śūdra.ucchiṣṭam eva ca |
jagdhvā māṃsam abhakṣyaṃ ca saptarātraṃ yavān pibet || 152 ||
abhojyānāṃ tu bhuktvā-annaṃ strī.śūdra.ucchiṣṭam eva ca | jagdhvā māṃsam abhakṣyaṃ ca saptarātraṃ yavān pibet || 152 ||
śuktāni ca kaṣāyāṃś ca pītvā medhyāny api dvijaḥ |
tāvad bhavaty a.prayato yāvat tan na vrajaty adhaḥ || 153 ||
śuktāni ca kaṣāyāṃś ca pītvā medhyāny api dvijaḥ | tāvad bhavaty a.prayato yāvat tan na vrajaty adhaḥ || 153 ||
viḍvarāha.khara.uṣtrāṇāṃ gomāyoḥ kapi.kākayoḥ |
prāśya mūtra.purīṣāṇi dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret || 154 ||
viḍvarāha.khara.uṣtrāṇāṃ gomāyoḥ kapi.kākayoḥ | prāśya mūtra.purīṣāṇi dvijaś cāndrāyaṇaṃ caret || 154 ||
śuṣkāṇi bhuktvā māṃsāni bhaumāni kavakāni ca |
ajñātaṃ ca-eva sūnāstham etad eva vrataṃ caret || 155 ||
śuṣkāṇi bhuktvā māṃsāni bhaumāni kavakāni ca | ajñātaṃ ca-eva sūnāstham etad eva vrataṃ caret || 155 ||
kravyāda.sūkara.uṣṭrāṇāṃ kukkuṭānāṃ ca bhakṣaṇe |
nara.kāka.kharāṇāṃ ca taptakṛcchraṃ viśodhanam || 156 ||
kravyāda.sūkara.uṣṭrāṇāṃ kukkuṭānāṃ ca bhakṣaṇe | nara.kāka.kharāṇāṃ ca taptakṛcchraṃ viśodhanam || 156 ||
māsikānnaṃ tu yo 'śnīyād asamāvartako dvijaḥ |
sa trīṇy ahāny upavased ekāhaṃ ca-udake vaset || 157 ||
māsikānnaṃ tu yo 'śnīyād asamāvartako dvijaḥ | sa trīṇy ahāny upavased ekāhaṃ ca-udake vaset || 157 ||
brahmacārī tu yo 'śnīyān madhu māṃsaṃ kathaṃ cana |
sa kṛtvā prākṛtaṃ kṛcchraṃ vrataśeṣaṃ samāpayet || 158 ||
brahmacārī tu yo 'śnīyān madhu māṃsaṃ kathaṃ cana | sa kṛtvā prākṛtaṃ kṛcchraṃ vrataśeṣaṃ samāpayet || 158 ||
biḍāla.kāka.ākhu.ucchiṣṭaṃ jagdhvā śva.nakulasya ca |
keśa.kīṭāvapannaṃ ca pibed brahmasuvarcalām || 159 ||
biḍāla.kāka.ākhu.ucchiṣṭaṃ jagdhvā śva.nakulasya ca | keśa.kīṭāvapannaṃ ca pibed brahmasuvarcalām || 159 ||
abhojyam annaṃ na-attavyam ātmanaḥ śuddhim icchatā |
ajñānabhuktaṃ tu-uttāryaṃ śodhyaṃ vā-apy āśu śodhanaiḥ || 160 ||
abhojyam annaṃ na-attavyam ātmanaḥ śuddhim icchatā | ajñānabhuktaṃ tu-uttāryaṃ śodhyaṃ vā-apy āśu śodhanaiḥ || 160 ||
eṣo 'nādya.adanasya-ukto vratānāṃ vividho vidhiḥ |
steyadoṣāpahartṝṇāṃ vratānāṃ śrūyatāṃ vidhiḥ || 161 ||
eṣo 'nādya.adanasya-ukto vratānāṃ vividho vidhiḥ | steyadoṣāpahartṝṇāṃ vratānāṃ śrūyatāṃ vidhiḥ || 161 ||
dhānya.anna.dhanacauryāṇi kṛtvā kāmād dvijottamaḥ |
svajātīyagṛhād eva kṛcchrābdena viśudhyati || 162 ||
dhānya.anna.dhanacauryāṇi kṛtvā kāmād dvijottamaḥ | svajātīyagṛhād eva kṛcchrābdena viśudhyati || 162 ||
manuṣyāṇāṃ tu haraṇe strīṇāṃ kṣetra.gṛhasya ca |
kūpa.vāpījalānāṃ ca śuddhiś cāndrāyaṇaṃ smṛtam || 163 ||
manuṣyāṇāṃ tu haraṇe strīṇāṃ kṣetra.gṛhasya ca | kūpa.vāpījalānāṃ ca śuddhiś cāndrāyaṇaṃ smṛtam || 163 ||
dravyāṇām alpa.sārāṇāṃ steyaṃ kṛtvā-anyaveśmataḥ |
caret sāntapanaṃ kṛcchraṃ tan niryāty ātmaśuddhaye || 164 ||
dravyāṇām alpa.sārāṇāṃ steyaṃ kṛtvā-anyaveśmataḥ | caret sāntapanaṃ kṛcchraṃ tan niryāty ātmaśuddhaye || 164 ||
bhakṣya.bhojyāpaharaṇe yāna.śayyā.āsanasya ca |
puṣpa.mūla.phalānāṃ ca pañcagavyaṃ viśodhanam || 165 ||
bhakṣya.bhojyāpaharaṇe yāna.śayyā.āsanasya ca | puṣpa.mūla.phalānāṃ ca pañcagavyaṃ viśodhanam || 165 ||
tṛṇa.kāṣṭha.drumāṇāṃ ca śuṣkānnasya guḍasya ca |
cela.carma.āmiṣāṇāṃ ca trirātraṃ syād abhojanam || 166 ||
tṛṇa.kāṣṭha.drumāṇāṃ ca śuṣkānnasya guḍasya ca | cela.carma.āmiṣāṇāṃ ca trirātraṃ syād abhojanam || 166 ||
maṇi.muktā.pravālānāṃ tāmrasya rajatasya ca |
ayaḥ.kāṃsya.upalānāṃ ca dvādaśāhaṃ kaṇānnatā || 167 ||
maṇi.muktā.pravālānāṃ tāmrasya rajatasya ca | ayaḥ.kāṃsya.upalānāṃ ca dvādaśāhaṃ kaṇānnatā || 167 ||
kārpāsa.kīṭaja.ūrṇānāṃ dviśapha.ekaśaphasya ca |
pakṣi.gandha.oṣadhīnāṃ ca rajjvāś ca-eva tryahaṃ payaḥ || 168 ||
kārpāsa.kīṭaja.ūrṇānāṃ dviśapha.ekaśaphasya ca | pakṣi.gandha.oṣadhīnāṃ ca rajjvāś ca-eva tryahaṃ payaḥ || 168 ||
etair vratair apoheta pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ |
agamyāgamanīyaṃ tu vratair ebhir apānudet || 169 ||
etair vratair apoheta pāpaṃ steyakṛtaṃ dvijaḥ | agamyāgamanīyaṃ tu vratair ebhir apānudet || 169 ||
gurutalpavrataṃ kuryād retaḥ siktvā svayoniṣu |
sakhyuḥ putrasya ca strīṣu kumārīṣv antyajāsu ca || 170 ||
gurutalpavrataṃ kuryād retaḥ siktvā svayoniṣu | sakhyuḥ putrasya ca strīṣu kumārīṣv antyajāsu ca || 170 ||
paitṛsvaseyīṃ bhaginīṃ svasrīyāṃ mātur eva ca |
mātuś ca bhrātus tanayāṃ gatvā cāndrāyaṇaṃ caret || 171 ||
paitṛsvaseyīṃ bhaginīṃ svasrīyāṃ mātur eva ca | mātuś ca bhrātus tanayāṃ gatvā cāndrāyaṇaṃ caret || 171 ||
etās tisras tu bhāryārthe na-upayacchet tu buddhimān |
jñātitvena-an.upeyās tāḥ patati hy upayann adhaḥ || 172 ||
etās tisras tu bhāryārthe na-upayacchet tu buddhimān | jñātitvena-an.upeyās tāḥ patati hy upayann adhaḥ || 172 ||
amānuṣīṣū puruṣa udakyāyām ayoniṣu |
retaḥ siktvā jale ca-eva kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret || 173 ||
amānuṣīṣū puruṣa udakyāyām ayoniṣu | retaḥ siktvā jale ca-eva kṛcchraṃ sāntapanaṃ caret || 173 ||
maithunaṃ tu samāsevya puṃsi yoṣiti vā dvijaḥ |
go.yāne 'psu divā ca-eva sa.vāsāḥ snānam ācaret || 174 ||
maithunaṃ tu samāsevya puṃsi yoṣiti vā dvijaḥ | go.yāne 'psu divā ca-eva sa.vāsāḥ snānam ācaret || 174 ||
caṇḍāla.antyastriyo gatvā bhuktvā ca pratigṛhya ca |
pataty ajñānato vipro jñānāt sāmyaṃ tu gacchati || 175 ||
caṇḍāla.antyastriyo gatvā bhuktvā ca pratigṛhya ca | pataty ajñānato vipro jñānāt sāmyaṃ tu gacchati || 175 ||
vipraduṣṭāṃ striyaṃ bhartā nirundhyād ekaveśmani |
yat puṃsaḥ paradāreṣu tac ca-enāṃ cārayed vratam || 176 ||
vipraduṣṭāṃ striyaṃ bhartā nirundhyād ekaveśmani | yat puṃsaḥ paradāreṣu tac ca-enāṃ cārayed vratam || 176 ||
sā cet punaḥ praduṣyet tu sadṛśena-upamantritā |
kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ ca-eva tad asyāḥ pāvanaṃ smṛtam || 177 ||
sā cet punaḥ praduṣyet tu sadṛśena-upamantritā | kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ ca-eva tad asyāḥ pāvanaṃ smṛtam || 177 ||
yat karoty ekarātreṇa vṛṣalīsevanād dvijaḥ |
tad bhaikṣabhuj-japan nityaṃ tribhir varṣair vyapohati || 178 ||
yat karoty ekarātreṇa vṛṣalīsevanād dvijaḥ | tad bhaikṣabhuj-japan nityaṃ tribhir varṣair vyapohati || 178 ||
eṣā pāpakṛtām uktā caturṇām api niṣkṛtiḥ |
patitaiḥ samprayuktānām imāḥ śṛṇuta niṣkṛtīḥ || 179 ||
eṣā pāpakṛtām uktā caturṇām api niṣkṛtiḥ | patitaiḥ samprayuktānām imāḥ śṛṇuta niṣkṛtīḥ || 179 ||
saṃvatsareṇa patati patitena saha-ācaran |
yājana.adhyāpanād yaunāt-na tu yāna.āsana.aśanāt || 180 ||
saṃvatsareṇa patati patitena saha-ācaran | yājana.adhyāpanād yaunāt-na tu yāna.āsana.aśanāt || 180 ||
yo yena patitena-eṣāṃ saṃsargaṃ yāti mānavaḥ |
sa tasya-eva vrataṃ kuryāt tatsaṃsargaviśuddhaye || 181 ||
yo yena patitena-eṣāṃ saṃsargaṃ yāti mānavaḥ | sa tasya-eva vrataṃ kuryāt tatsaṃsargaviśuddhaye || 181 ||
patitasya-udakaṃ kāryaṃ sapiṇḍair bāndhavair bahiḥ |
nindite 'hani sāyāhne jñāti.ṛtvij.gurusannidhau || 182 ||
patitasya-udakaṃ kāryaṃ sapiṇḍair bāndhavair bahiḥ | nindite 'hani sāyāhne jñāti.ṛtvij.gurusannidhau || 182 ||
dāsī ghaṭam apāṃ pūrṇaṃ paryasyet pretavat padā |
ahorātram upāsīrann aśaucaṃ bāndhavaiḥ saha || 183 ||
dāsī ghaṭam apāṃ pūrṇaṃ paryasyet pretavat padā | ahorātram upāsīrann aśaucaṃ bāndhavaiḥ saha || 183 ||
nivarteraṃś ca tasmāt tu sambhāṣaṇa.sahāsane |
dāyādyasya pradānaṃ ca yātrā ca-eva hi laukikī || 184 ||
nivarteraṃś ca tasmāt tu sambhāṣaṇa.sahāsane | dāyādyasya pradānaṃ ca yātrā ca-eva hi laukikī || 184 ||
jyeṣṭhatā ca nivarteta jyeṣṭhāvāpyaṃ ca yad dhanam |
jyeṣṭhāṃśaṃ prāpnuyāc ca-asya yavīyān guṇato 'dhikaḥ || 185 ||
jyeṣṭhatā ca nivarteta jyeṣṭhāvāpyaṃ ca yad dhanam | jyeṣṭhāṃśaṃ prāpnuyāc ca-asya yavīyān guṇato 'dhikaḥ || 185 ||
prāyaścitte tu carite pūrṇakumbham apāṃ navam |
tena-eva sārdhaṃ prāsyeyuḥ snātvā puṇye jalāśaye || 186 ||
prāyaścitte tu carite pūrṇakumbham apāṃ navam | tena-eva sārdhaṃ prāsyeyuḥ snātvā puṇye jalāśaye || 186 ||
sa tv apsu taṃ ghaṭaṃ prāsya praviśya bhavanaṃ svakam |
sarvāṇi jñātikāryāṇi yathāpūrvaṃ samācaret || 187 ||
sa tv apsu taṃ ghaṭaṃ prāsya praviśya bhavanaṃ svakam | sarvāṇi jñātikāryāṇi yathāpūrvaṃ samācaret || 187 ||
etad eva vidhiṃ kuryād yoṣitsu patitāsv api |
vastra.anna.pānaṃ deyaṃ tu vaseyuś ca gṛhāntike || 188 ||
etad eva vidhiṃ kuryād yoṣitsu patitāsv api | vastra.anna.pānaṃ deyaṃ tu vaseyuś ca gṛhāntike || 188 ||
enasvibhir a.nirṇiktair na-arthaṃ kiṃ cit saha-ācaret |
kṛtanirṇejanāṃś ca-eva na jugupseta karhi cit || 189 ||
enasvibhir a.nirṇiktair na-arthaṃ kiṃ cit saha-ācaret | kṛtanirṇejanāṃś ca-eva na jugupseta karhi cit || 189 ||
bālaghnāṃś ca kṛtaghnāṃś ca viśuddhān api dharmataḥ |
śaraṇāgatahantṝṃś ca strīhantṝṃś ca na saṃvaset || 190 ||
bālaghnāṃś ca kṛtaghnāṃś ca viśuddhān api dharmataḥ | śaraṇāgatahantṝṃś ca strīhantṝṃś ca na saṃvaset || 190 ||
yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī na-anūcyeta yathāvidhi |
tāṃś cārayitvā trīn kṛcchrān yathāvidhi-upanāyayet || 191 ||
yeṣāṃ dvijānāṃ sāvitrī na-anūcyeta yathāvidhi | tāṃś cārayitvā trīn kṛcchrān yathāvidhi-upanāyayet || 191 ||
prāyaścittaṃ cikīrṣanti vikarmasthās tu ye dvijāḥ |
brahmaṇā ca parityaktās teṣām apy etad ādiśet || 192 ||
prāyaścittaṃ cikīrṣanti vikarmasthās tu ye dvijāḥ | brahmaṇā ca parityaktās teṣām apy etad ādiśet || 192 ||
yad garhitena-arjayanti karmaṇā brāhmaṇā dhanam |
tasya-utsargeṇa śudhyanti japyena tapasā-eva ca || 193 ||
yad garhitena-arjayanti karmaṇā brāhmaṇā dhanam | tasya-utsargeṇa śudhyanti japyena tapasā-eva ca || 193 ||
japitvā trīṇi sāvitryāḥ sahasrāṇi samāhitaḥ |
māsaṃ goṣṭhe payaḥ pītvā mucyate 'satpratigrahāt || 194 ||
japitvā trīṇi sāvitryāḥ sahasrāṇi samāhitaḥ | māsaṃ goṣṭhe payaḥ pītvā mucyate 'satpratigrahāt || 194 ||
upavāsakṛśaṃ taṃ tu govrajāt punar āgatam |
praṇataṃ prati pṛccheyuḥ sāmyaṃ saumya-icchasi-iti kim || 195 ||
upavāsakṛśaṃ taṃ tu govrajāt punar āgatam | praṇataṃ prati pṛccheyuḥ sāmyaṃ saumya-icchasi-iti kim || 195 ||
satyam uktvā tu vipreṣu vikired yavasaṃ gavām |
gobhiḥ pravartite tīrthe kuryus tasya parigraham || 196 ||
satyam uktvā tu vipreṣu vikired yavasaṃ gavām | gobhiḥ pravartite tīrthe kuryus tasya parigraham || 196 ||
vrātyānāṃ yājanaṃ kṛtvā pareṣām antyakarma ca |
abhicāram ahīnaṃ ca tribhiḥ kṛcchrair vyapohati || 197 ||
vrātyānāṃ yājanaṃ kṛtvā pareṣām antyakarma ca | abhicāram ahīnaṃ ca tribhiḥ kṛcchrair vyapohati || 197 ||
śaraṇāgataṃ parityajya vedaṃ viplāvya ca dvijaḥ |
saṃvatsaraṃ yavāhāras tat pāpam apasedhati || 198 ||
śaraṇāgataṃ parityajya vedaṃ viplāvya ca dvijaḥ | saṃvatsaraṃ yavāhāras tat pāpam apasedhati || 198 ||
śva.śṛgāla.kharair daṣṭo grāmyaiḥ kravyādbhir eva ca |
nara.aśva.uṣṭra.varāhaiś ca prāṇāyāmena śudhyati || 199 ||
śva.śṛgāla.kharair daṣṭo grāmyaiḥ kravyādbhir eva ca | nara.aśva.uṣṭra.varāhaiś ca prāṇāyāmena śudhyati || 199 ||
ṣaṣṭhānnakālatā māsaṃ saṃhitājapa eva vā |
homāś ca sakalā nityam apāṅktyānāṃ viśodhanam || 200 ||
ṣaṣṭhānnakālatā māsaṃ saṃhitājapa eva vā | homāś ca sakalā nityam apāṅktyānāṃ viśodhanam || 200 ||
uṣṭrayānaṃ samāruhya kharayānaṃ tu kāmataḥ |
snātvā tu vipro dig.vāsāḥ prāṇāyāmena śudhyati || 201 ||
uṣṭrayānaṃ samāruhya kharayānaṃ tu kāmataḥ | snātvā tu vipro dig.vāsāḥ prāṇāyāmena śudhyati || 201 ||
vinā-adbhir apsu vā-apy ārtaḥ śārīraṃ sanniṣevya ca |
sa.cailo bahir āplutya gām ālabhya viśudhyati || 202 ||
vinā-adbhir apsu vā-apy ārtaḥ śārīraṃ sanniṣevya ca | sa.cailo bahir āplutya gām ālabhya viśudhyati || 202 ||
veda.uditānāṃ nityānāṃ karmaṇāṃ samatikrame |
snātakavratalope ca prāyaścittam abhojanam || 203 ||
veda.uditānāṃ nityānāṃ karmaṇāṃ samatikrame | snātakavratalope ca prāyaścittam abhojanam || 203 ||
huṅkāraṃ brāhmaṇasya-uktvā tvamkāraṃ ca garīyasaḥ |
snātvā-an.aśnann ahaḥ śeṣam abhivādya prasādayet || 204 ||
huṅkāraṃ brāhmaṇasya-uktvā tvamkāraṃ ca garīyasaḥ | snātvā-an.aśnann ahaḥ śeṣam abhivādya prasādayet || 204 ||
tāḍayitvā tṛṇena-api kaṇṭhe vā-ābadhya vāsasā |
vivāde vā vinirjitya praṇipatya prasādayet || 205 ||
tāḍayitvā tṛṇena-api kaṇṭhe vā-ābadhya vāsasā | vivāde vā vinirjitya praṇipatya prasādayet || 205 ||
avagūrya tv abdaśataṃ sahasram abhihatya ca |
jighāṃsayā brāhmaṇasya narakaṃ pratipadyate || 206 ||
avagūrya tv abdaśataṃ sahasram abhihatya ca | jighāṃsayā brāhmaṇasya narakaṃ pratipadyate || 206 ||
śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūn saṅgṛhṇāti mahītale |
tāvanty abdasahasrāṇi tatkartā narake vaset || 207 ||
śoṇitaṃ yāvataḥ pāṃsūn saṅgṛhṇāti mahītale | tāvanty abdasahasrāṇi tatkartā narake vaset || 207 ||
avagūrya caret kṛcchram atikṛcchraṃ nipātane |
kṛcchra.atikṛcchrau kurvīta viprasya-utpādya śoṇitam || 208 ||
avagūrya caret kṛcchram atikṛcchraṃ nipātane | kṛcchra.atikṛcchrau kurvīta viprasya-utpādya śoṇitam || 208 ||
anuktaniṣkṛtīnāṃ tu pāpānām apanuttaye |
śaktiṃ ca-avekṣya pāpaṃ ca prāyaścittaṃ prakalpayet || 209 ||
anuktaniṣkṛtīnāṃ tu pāpānām apanuttaye | śaktiṃ ca-avekṣya pāpaṃ ca prāyaścittaṃ prakalpayet || 209 ||
yair abhyupāyair enāṃsi mānavo vyapakarṣati |
tān vo 'bhyupāyān vakṣyāmi deva.ṛṣi.pitṛsevitān || 210 ||
yair abhyupāyair enāṃsi mānavo vyapakarṣati | tān vo 'bhyupāyān vakṣyāmi deva.ṛṣi.pitṛsevitān || 210 ||
tryahaṃ prātas tryahaṃ sāyaṃ tryaham adyād ayācitam |
tryahaṃ paraṃ ca na-aśnīyāt prājāpatyaṃ caran dvijaḥ || 211 ||
tryahaṃ prātas tryahaṃ sāyaṃ tryaham adyād ayācitam | tryahaṃ paraṃ ca na-aśnīyāt prājāpatyaṃ caran dvijaḥ || 211 ||
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśa.udakam |
ekarātra.upavāsaś ca kṛcchraṃ sāntapanaṃ smṛtam || 212 ||
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśa.udakam | ekarātra.upavāsaś ca kṛcchraṃ sāntapanaṃ smṛtam || 212 ||
ekaikaṃ grāsam aśnīyāt tryahāṇi trīṇi pūrvavat |
tryahaṃ ca-upavased antyam atikṛcchraṃ caran dvijaḥ || 213 ||
ekaikaṃ grāsam aśnīyāt tryahāṇi trīṇi pūrvavat | tryahaṃ ca-upavased antyam atikṛcchraṃ caran dvijaḥ || 213 ||
taptakṛcchraṃ caran vipro jala.kṣīra.ghṛta.anilān |
prati.tryahaṃ pibed uṣṇān sakṛtsnāyī samāhitaḥ || 214 ||
taptakṛcchraṃ caran vipro jala.kṣīra.ghṛta.anilān | prati.tryahaṃ pibed uṣṇān sakṛtsnāyī samāhitaḥ || 214 ||
yata.ātmano 'pramattasya dvādaśāham abhojanam |
parāko nāma kṛcchro 'yaṃ sarvapāpa.apanodanaḥ || 215 ||
yata.ātmano 'pramattasya dvādaśāham abhojanam | parāko nāma kṛcchro 'yaṃ sarvapāpa.apanodanaḥ || 215 ||
ekaikaṃ hrāsayet piṇḍaṃ kṛṣṇe śukle ca vardhayet |
upaspṛśaṃs triṣavaṇam etat-cāṇdrāyaṇaṃ smṛtam || 216 ||
ekaikaṃ hrāsayet piṇḍaṃ kṛṣṇe śukle ca vardhayet | upaspṛśaṃs triṣavaṇam etat-cāṇdrāyaṇaṃ smṛtam || 216 ||
etam eva vidhiṃ kṛtsnam ācared yavamadhyame |
śuklapakṣādiniyataś caraṃś cāndrāyaṇaṃ vratam || 217 ||
etam eva vidhiṃ kṛtsnam ācared yavamadhyame | śuklapakṣādiniyataś caraṃś cāndrāyaṇaṃ vratam || 217 ||
aṣṭāv aṣṭau samaśnīyāt piṇḍān madhyandine sthite |
niyata.ātmā haviṣyāśī yaticāndrāyaṇaṃ caran || 218 ||
aṣṭāv aṣṭau samaśnīyāt piṇḍān madhyandine sthite | niyata.ātmā haviṣyāśī yaticāndrāyaṇaṃ caran || 218 ||
caturaḥ prātar aśnīyāt piṇḍān vipraḥ samāhitaḥ |
caturo 'stam ite sūrye śiśucāndrāyaṇaṃ smṛtam || 219 ||
caturaḥ prātar aśnīyāt piṇḍān vipraḥ samāhitaḥ | caturo 'stam ite sūrye śiśucāndrāyaṇaṃ smṛtam || 219 ||
yathā kathaṃ cit piṇḍānāṃ tisro 'śītīḥ samāhitaḥ |
māsena-aśnan haviṣyasya candrasya-eti salokatām || 220 ||
yathā kathaṃ cit piṇḍānāṃ tisro 'śītīḥ samāhitaḥ | māsena-aśnan haviṣyasya candrasya-eti salokatām || 220 ||
etad rudrās tathā-ādityā vasavaś ca-ācaran vratam |
sarvākuśalamokṣāya marutaś ca maharṣibhiḥ || 221 ||
etad rudrās tathā-ādityā vasavaś ca-ācaran vratam | sarvākuśalamokṣāya marutaś ca maharṣibhiḥ || 221 ||
mahāvyāhṛtibhir homaḥ kartavyaḥ svayam anvaham |
ahiṃsā satyam akrodham ārjavaṃ ca samācaret || 222 ||
mahāvyāhṛtibhir homaḥ kartavyaḥ svayam anvaham | ahiṃsā satyam akrodham ārjavaṃ ca samācaret || 222 ||
trir ahnas trir niśāyāṃ ca sa.vāsā jalam āviśet |
strī.śūdra.patitāṃś ca-eva na-abhibhāṣeta karhi cit || 223 ||
trir ahnas trir niśāyāṃ ca sa.vāsā jalam āviśet | strī.śūdra.patitāṃś ca-eva na-abhibhāṣeta karhi cit || 223 ||
sthāna.āsanābhyāṃ vihared aśakto 'dhaḥ śayīta vā |
brahmacārī vratī ca syād guru.deva.dvija.arcakaḥ || 224 ||
sthāna.āsanābhyāṃ vihared aśakto 'dhaḥ śayīta vā | brahmacārī vratī ca syād guru.deva.dvija.arcakaḥ || 224 ||
sāvitrīṃ ca japen nityaṃ pavitrāṇi ca śaktitaḥ |
sarveṣv eva vrateṣv evaṃ prāyaścittārtham ādṛtaḥ || 225 ||
sāvitrīṃ ca japen nityaṃ pavitrāṇi ca śaktitaḥ | sarveṣv eva vrateṣv evaṃ prāyaścittārtham ādṛtaḥ || 225 ||
etair dvijātayaḥ śodhyā vratair āviṣkṛta.enasaḥ |
anāviṣkṛta.pāpāṃs tu mantrair homaiś ca śodhayet || 226 ||
etair dvijātayaḥ śodhyā vratair āviṣkṛta.enasaḥ | anāviṣkṛta.pāpāṃs tu mantrair homaiś ca śodhayet || 226 ||
khyāpanena.anutāpena tapasā-adhyayanena ca |
pāpakṛt-mucyate pāpāt tathā dānena ca-āpadi || 227 ||
khyāpanena.anutāpena tapasā-adhyayanena ca | pāpakṛt-mucyate pāpāt tathā dānena ca-āpadi || 227 ||
yathā yathā naro 'dharmaṃ svayaṃ kṛtvā-anubhāṣate |
tathā tathā tvacā-iva-ahis tena-adharmeṇa mucyate || 228 ||
yathā yathā naro 'dharmaṃ svayaṃ kṛtvā-anubhāṣate | tathā tathā tvacā-iva-ahis tena-adharmeṇa mucyate || 228 ||
yathā yathā manas tasya duṣkṛtaṃ karma garhati |
tathā tathā śarīraṃ tat tena-adharmeṇa mucyate || 229 ||
yathā yathā manas tasya duṣkṛtaṃ karma garhati | tathā tathā śarīraṃ tat tena-adharmeṇa mucyate || 229 ||
kṛtvā pāpaṃ hi santapya tasmāt pāpāt pramucyate |
na-evaṃ kuryāṃ punar iti nivṛttyā pūyate tu saḥ || 230 ||
kṛtvā pāpaṃ hi santapya tasmāt pāpāt pramucyate | na-evaṃ kuryāṃ punar iti nivṛttyā pūyate tu saḥ || 230 ||
evaṃ sañcintya manasā pretya karmaphala.udayam |
mano.vāc.mūrtibhir nityaṃ śubhaṃ karma samācaret || 231 ||
evaṃ sañcintya manasā pretya karmaphala.udayam | mano.vāc.mūrtibhir nityaṃ śubhaṃ karma samācaret || 231 ||
ajñānād yadi vā jñānāt kṛtvā karma vigarhitam |
tasmād vimuktim anvicchan dvitīyaṃ na samācaret || 232 ||
ajñānād yadi vā jñānāt kṛtvā karma vigarhitam | tasmād vimuktim anvicchan dvitīyaṃ na samācaret || 232 ||
yasmin karmaṇy asya kṛte manasaḥ syād alāghavam |
tasmiṃs tāvat tapaḥ kuryād yāvat tuṣṭikaraṃ bhavet || 233 ||
yasmin karmaṇy asya kṛte manasaḥ syād alāghavam | tasmiṃs tāvat tapaḥ kuryād yāvat tuṣṭikaraṃ bhavet || 233 ||
tapomūlam idaṃ sarvaṃ daiva.mānuṣakaṃ sukham |
tapomadhyaṃ budhaiḥ proktaṃ tapo.'ntaṃ vedadarśibhiḥ || 234 ||
tapomūlam idaṃ sarvaṃ daiva.mānuṣakaṃ sukham | tapomadhyaṃ budhaiḥ proktaṃ tapo.'ntaṃ vedadarśibhiḥ || 234 ||
brāhmaṇasya tapo jñānaṃ tapaḥ kṣatrasya rakṣaṇam |
vaiśyasya tu tapo vārtā tapaḥ śūdrasya sevanam || 235 ||
brāhmaṇasya tapo jñānaṃ tapaḥ kṣatrasya rakṣaṇam | vaiśyasya tu tapo vārtā tapaḥ śūdrasya sevanam || 235 ||
ṛṣayaḥ saṃyata.ātmānaḥ phala.mūla.anila.aśanāḥ |
tapasā-eva prapaśyanti trailokyaṃ sa.carācaram || 236 ||
ṛṣayaḥ saṃyata.ātmānaḥ phala.mūla.anila.aśanāḥ | tapasā-eva prapaśyanti trailokyaṃ sa.carācaram || 236 ||
auṣadhāny agado vidyā daivī ca vividhā sthitiḥ |
tapasā-eva prasidhyanti tapas teṣāṃ hi sādhanam || 237 ||
auṣadhāny agado vidyā daivī ca vividhā sthitiḥ | tapasā-eva prasidhyanti tapas teṣāṃ hi sādhanam || 237 ||
yad dustaraṃ yad durāpaṃ yad durgaṃ yac ca duṣkaram |
sarvaṃ tu tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam || 238 ||
yad dustaraṃ yad durāpaṃ yad durgaṃ yac ca duṣkaram | sarvaṃ tu tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam || 238 ||
mahāpātakinaś ca-eva śeṣāś ca-akāryakāriṇaḥ |
tapasā-eva sutaptena mucyante kilbiṣāt tataḥ || 239 ||
mahāpātakinaś ca-eva śeṣāś ca-akāryakāriṇaḥ | tapasā-eva sutaptena mucyante kilbiṣāt tataḥ || 239 ||
kītāś ca-ahi.pataṅgāś ca paśavaś ca vayāṃsi ca |
sthāvarāṇi ca bhūtāni divaṃ yānti tapobalāt || 240 ||
kītāś ca-ahi.pataṅgāś ca paśavaś ca vayāṃsi ca | sthāvarāṇi ca bhūtāni divaṃ yānti tapobalāt || 240 ||
yat kiṃ cid enaḥ kurvanti mano.vāc.mūrtibhir janāḥ |
tat sarvaṃ nirdahanty āśu tapasā-eva tapo.dhanāḥ || 241 ||
yat kiṃ cid enaḥ kurvanti mano.vāc.mūrtibhir janāḥ | tat sarvaṃ nirdahanty āśu tapasā-eva tapo.dhanāḥ || 241 ||
tapasā-eva viśuddhasya brāhmaṇasya diva.okasaḥ |
ijyāś ca pratigṛhṇanti kāmān saṃvardhayanti ca || 242 ||
tapasā-eva viśuddhasya brāhmaṇasya diva.okasaḥ | ijyāś ca pratigṛhṇanti kāmān saṃvardhayanti ca || 242 ||
prajāpatir idaṃ śāstraṃ tapasā-eva-asṛjat prabhuḥ |
tathā-eva vedān ṛṣayas tapasā pratipedire || 243 ||
prajāpatir idaṃ śāstraṃ tapasā-eva-asṛjat prabhuḥ | tathā-eva vedān ṛṣayas tapasā pratipedire || 243 ||
ity etat tapaso devā mahābhāgyaṃ pracakṣate |
sarvasya-asya prapaśyantas tapasaḥ puṇyam uttamam || 244 ||
ity etat tapaso devā mahābhāgyaṃ pracakṣate | sarvasya-asya prapaśyantas tapasaḥ puṇyam uttamam || 244 ||
vedābhyāso 'nvahaṃ śaktyā mahāyajñakriyā kṣamā |
nāśayanty āśu pāpāni mahāpātakajāny api || 245 ||
vedābhyāso 'nvahaṃ śaktyā mahāyajñakriyā kṣamā | nāśayanty āśu pāpāni mahāpātakajāny api || 245 ||
yathā-edhas tejasā vahniḥ prāptaṃ nirdahati kṣaṇāt |
tathā jñānāgninā pāpaṃ sarvaṃ dahati vedavit || 246 ||
yathā-edhas tejasā vahniḥ prāptaṃ nirdahati kṣaṇāt | tathā jñānāgninā pāpaṃ sarvaṃ dahati vedavit || 246 ||
ity etad enasām uktaṃ prāyaścittaṃ yathāvidhi |
ata ūrdhvaṃ rahasya-anāṃ prāyaścittaṃ nibodhata || 247 ||
ity etad enasām uktaṃ prāyaścittaṃ yathāvidhi | ata ūrdhvaṃ rahasya-anāṃ prāyaścittaṃ nibodhata || 247 ||
sa.vyāhṛti.praṇavakāḥ prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa |
api bhrūṇahanaṃ māsāt punanty ahar ahaḥ kṛtāḥ || 248 ||
sa.vyāhṛti.praṇavakāḥ prāṇāyāmās tu ṣoḍaśa | api bhrūṇahanaṃ māsāt punanty ahar ahaḥ kṛtāḥ || 248 ||
kautsaṃ japtvā-apa ity etad vasiṣṭhaṃ ca prati-ity ṛcam |
māhitraṃ śuddhavatyaś ca surāpo 'pi viśudhyati || 249 ||
kautsaṃ japtvā-apa ity etad vasiṣṭhaṃ ca prati-ity ṛcam | māhitraṃ śuddhavatyaś ca surāpo 'pi viśudhyati || 249 ||
sakṛt-japtvā-āsyavāmīyaṃ śivasaṅkalpam eva ca |
apahṛtya suvarṇaṃ tu kṣaṇād bhavati nir.malaḥ || 250 ||
sakṛt-japtvā-āsyavāmīyaṃ śivasaṅkalpam eva ca | apahṛtya suvarṇaṃ tu kṣaṇād bhavati nir.malaḥ || 250 ||
haviṣpāntīyam abhyasya na tamaṃ ha iti-iti ca |
japitvā pauruṣaṃ sūktaṃ mucyate gurutalpagaḥ || 251 ||
haviṣpāntīyam abhyasya na tamaṃ ha iti-iti ca | japitvā pauruṣaṃ sūktaṃ mucyate gurutalpagaḥ || 251 ||
enasāṃ sthūla.sūkṣmāṇāṃ cikīrṣann apanodanam |
ava-ity ṛcaṃ japed abdaṃ yat kiṃ ca-idam iti-iti vā || 252 ||
enasāṃ sthūla.sūkṣmāṇāṃ cikīrṣann apanodanam | ava-ity ṛcaṃ japed abdaṃ yat kiṃ ca-idam iti-iti vā || 252 ||
pratigṛhya-apratigrāhyaṃ bhuktvā ca-annaṃ vigarhitam |
japaṃs taratsamandīyaṃ pūyate mānavas tryahāt || 253 ||
pratigṛhya-apratigrāhyaṃ bhuktvā ca-annaṃ vigarhitam | japaṃs taratsamandīyaṃ pūyate mānavas tryahāt || 253 ||
somāraudram tu bahv.enāḥ māsam abhyasya śudhyati |
sravantyām ācaran snānam aryamṇām iti ca tṛcam || 254 ||
somāraudram tu bahv.enāḥ māsam abhyasya śudhyati | sravantyām ācaran snānam aryamṇām iti ca tṛcam || 254 ||
abdārdham indram ity etad enasvī saptakaṃ japet |
apraśastaṃ tu kṛtvā-apsu māsam āsīta bhaikṣabhuk || 255 ||
abdārdham indram ity etad enasvī saptakaṃ japet | apraśastaṃ tu kṛtvā-apsu māsam āsīta bhaikṣabhuk || 255 ||
mantraiḥ śākalahomīyair abdaṃ hutvā ghṛtaṃ dvijaḥ |
sugurv apy apahanty eno japtvā vā nama ity ṛcam || 256 ||
mantraiḥ śākalahomīyair abdaṃ hutvā ghṛtaṃ dvijaḥ | sugurv apy apahanty eno japtvā vā nama ity ṛcam || 256 ||
mahāpātakasaṃyukto 'nugacched gāḥ samāhitaḥ |
abhyasya-abdaṃ pāvamānīr bhaikṣa.āhāro viśudhyati || 257 ||
mahāpātakasaṃyukto 'nugacched gāḥ samāhitaḥ | abhyasya-abdaṃ pāvamānīr bhaikṣa.āhāro viśudhyati || 257 ||
araṇye vā trir abhyasya prayato vedasaṃhitām |
mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ parākaiḥ śodhitas tribhiḥ || 258 ||
araṇye vā trir abhyasya prayato vedasaṃhitām | mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ parākaiḥ śodhitas tribhiḥ || 258 ||
tryahaṃ tu-upavased yuktas trir ahno 'bhyupayann apaḥ |
mucyate pātakaiḥ sarvais trir japitvā-aghamarṣaṇam || 259 ||
tryahaṃ tu-upavased yuktas trir ahno 'bhyupayann apaḥ | mucyate pātakaiḥ sarvais trir japitvā-aghamarṣaṇam || 259 ||
yathā-aśvamedhaḥ kraturāj-sarvapāpāpa.nodanaḥ |
tathā-aghamarṣaṇaṃ sūktaṃ sarvapāpāpa.nodanam || 260 ||
yathā-aśvamedhaḥ kraturāj-sarvapāpāpa.nodanaḥ | tathā-aghamarṣaṇaṃ sūktaṃ sarvapāpāpa.nodanam || 260 ||
hatvā lokān api-imāṃs trīn aśnann api yatas tataḥ |
ṛgvedaṃ dhārayan vipro na-enaḥ prāpnoti kiṃ cana || 261 ||
hatvā lokān api-imāṃs trīn aśnann api yatas tataḥ | ṛgvedaṃ dhārayan vipro na-enaḥ prāpnoti kiṃ cana || 261 ||
ṛksaṃhitāṃ trir abhyasya yajuṣāṃ vā samāhitaḥ |
sāmnāṃ vā sa.rahasyānāṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 262 ||
ṛksaṃhitāṃ trir abhyasya yajuṣāṃ vā samāhitaḥ | sāmnāṃ vā sa.rahasyānāṃ sarvapāpaiḥ pramucyate || 262 ||
yathā mahāhradaṃ prāpya kṣiptaṃ loṣṭaṃ vinaśyati |
tathā duścaritaṃ sarvaṃ vede trivṛti majjati || 263 ||
yathā mahāhradaṃ prāpya kṣiptaṃ loṣṭaṃ vinaśyati | tathā duścaritaṃ sarvaṃ vede trivṛti majjati || 263 ||
ṛco yajūṃṣi ca-anyāni sāmāni vividhāni ca |
eṣa jñeyas trivṛdvedo yo veda-enaṃ sa vedavit || 264 ||
ṛco yajūṃṣi ca-anyāni sāmāni vividhāni ca | eṣa jñeyas trivṛdvedo yo veda-enaṃ sa vedavit || 264 ||
ādyaṃ yat tryakṣaraṃ brahma trayī yasmin pratiṣṭhitā |
sa guhyo 'nyas trivṛdvedo yas taṃ veda sa vedavit || 265 ||
ādyaṃ yat tryakṣaraṃ brahma trayī yasmin pratiṣṭhitā | sa guhyo 'nyas trivṛdvedo yas taṃ veda sa vedavit || 265 ||