EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 123

Book 9 · Adhyay 2

Book 9 · Chapter 2

29 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ09.2.01◌ EeseDharma mein verified

maula.bhṛtaka.śreṇī.mitra.amitra.aṭavī.balānāṃ samuddāna.kālāḥ | 1 |

Roman reading

maula.bhṛtaka.śreṇī.mitra.amitra.aṭavī.balānāṃ samuddāna.kālāḥ | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.02◌ EeseDharma mein verified

mūla.rakṣaṇād atiriktaṃ maula.balam, atyāvāpa.yuktā vā maulā mūle vikurvīran, bahula.anurakta.maula.balaḥ sāra.balo vā pratiyoddhā, vyāyāmena yoddhavyam, prakṛṣṭe 'dhvani kāle vā kṣaya.vyaya.sahatvān maulānām, bahula.anurakta.sampāte ca yātavyasya-upajāpa.bhayād anya.sainyānāṃ bhṛta.ādīnām aviśvāse, bala.kṣaye vā sarva.sainyānām - iti maula.bala.kālaḥ | 2 |

Roman reading

mūla.rakṣaṇād atiriktaṃ maula.balam, atyāvāpa.yuktā vā maulā mūle vikurvīran, bahula.anurakta.maula.balaḥ sāra.balo vā pratiyoddhā, vyāyāmena yoddhavyam, prakṛṣṭe 'dhvani kāle vā kṣaya.vyaya.sahatvān maulānām, bahula.anurakta.sampāte ca yātavyasya-upajāpa.bhayād anya.sainyānāṃ bhṛta.ādīnām aviśvāse, bala.kṣaye vā sarva.sainyānām - iti maula.bala.kālaḥ | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.03◌ EeseDharma mein verified

"prabhūtaṃ me bhṛta.balam alpaṃ ca maula.balamṇ" "parasya-alpaṃ viraktaṃ vā maula.balam, phalgu.prāyam asāraṃ vā bhṛta.sainyamṇ" "mantreṇa yoddhavyam alpa.vyāyāmenaṇ" "hrasvo deśaḥ kālo vā tanu.kṣaya.vyayahṇ" "alpa.āvāpaṃ śānta.upajāpaṃ viśvastaṃ vā me sainyamṇ" "parasya-alpaḥ prasāro hantavyahṇ" - iti bhṛta.bala.kālaḥ | 3 |

Roman reading

"prabhūtaṃ me bhṛta.balam alpaṃ ca maula.balamṇ" "parasya-alpaṃ viraktaṃ vā maula.balam, phalgu.prāyam asāraṃ vā bhṛta.sainyamṇ" "mantreṇa yoddhavyam alpa.vyāyāmenaṇ" "hrasvo deśaḥ kālo vā tanu.kṣaya.vyayahṇ" "alpa.āvāpaṃ śānta.upajāpaṃ viśvastaṃ vā me sainyamṇ" "parasya-alpaḥ prasāro hantavyahṇ" - iti bhṛta.bala.kālaḥ | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.04◌ EeseDharma mein verified

"prabhūtaṃ me śreṇī.balam, śakyaṃ mūle yātrāyāṃ ca-ādhātumṇ" hrasvaḥ pravāsaḥ, śreṇī.bala.prāyaḥ pratiyoddhā mantra.vyāyāmābhyāṃ pratiyoddhu.kāmaḥ, daṇḍa.bala.vyavahāraḥ - iti śreṇī.bala.kālaḥ | 4 |

Roman reading

"prabhūtaṃ me śreṇī.balam, śakyaṃ mūle yātrāyāṃ ca-ādhātumṇ" hrasvaḥ pravāsaḥ, śreṇī.bala.prāyaḥ pratiyoddhā mantra.vyāyāmābhyāṃ pratiyoddhu.kāmaḥ, daṇḍa.bala.vyavahāraḥ - iti śreṇī.bala.kālaḥ | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.05◌ EeseDharma mein verified

"prabhūtaṃ me mitra.balaṃ śakyaṃ mūle yātrāyāṃ ca-ādhātumṇ" "alpaḥ pravāso mantra.yuddhāc ca bhūyo vyāyāma.yuddhamṇ" "mitra.balena vā pūrvam aṭavīṃ nagara.sthānam āsāraṃ vā yodhayitvā paścāt sva.balena yoddhayiṣyāmiṇ" "mitra.sādhāraṇaṃ vā me kāryamṇ" "mitra.āyattā vā me kārya.siddhihṇ" "āsannam anugrāhyaṃ vā me mitramṇ" "atyāvāpaṃ vā-asya sādayiṣyāmi" - iti mitra.bala.kālaḥ | 5 |

Roman reading

"prabhūtaṃ me mitra.balaṃ śakyaṃ mūle yātrāyāṃ ca-ādhātumṇ" "alpaḥ pravāso mantra.yuddhāc ca bhūyo vyāyāma.yuddhamṇ" "mitra.balena vā pūrvam aṭavīṃ nagara.sthānam āsāraṃ vā yodhayitvā paścāt sva.balena yoddhayiṣyāmiṇ" "mitra.sādhāraṇaṃ vā me kāryamṇ" "mitra.āyattā vā me kārya.siddhihṇ" "āsannam anugrāhyaṃ vā me mitramṇ" "atyāvāpaṃ vā-asya sādayiṣyāmi" - iti mitra.bala.kālaḥ | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.06◌ EeseDharma mein verified

"prabhūtaṃ me śatru.balam, śatru.balena yodhayiṣyāmi nagara.sthānam aṭavīṃ vā, tatra me śva.varāhayoḥ kalahe caṇḍālasya-iva-anyatara.siddhir bhaviṣyatiṇ" "āsārāṇām aṭavīnāṃ vā kaṇṭaka.mardanam etat kariṣyāmiṇ" - atyupacitaṃ vā kopa.bhayān nityam āsannam ari.balaṃ vāsayed, anyatra.abhyantara.kopa.śaṅkāyāḥ - śatru.yuddha.avara.yuddha.kālaś ca - ity amitra.bala.kālaḥ | 6 |

Roman reading

"prabhūtaṃ me śatru.balam, śatru.balena yodhayiṣyāmi nagara.sthānam aṭavīṃ vā, tatra me śva.varāhayoḥ kalahe caṇḍālasya-iva-anyatara.siddhir bhaviṣyatiṇ" "āsārāṇām aṭavīnāṃ vā kaṇṭaka.mardanam etat kariṣyāmiṇ" - atyupacitaṃ vā kopa.bhayān nityam āsannam ari.balaṃ vāsayed, anyatra.abhyantara.kopa.śaṅkāyāḥ - śatru.yuddha.avara.yuddha.kālaś ca - ity amitra.bala.kālaḥ | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.07◌ EeseDharma mein verified

tena-aṭavī.bala.kālo vyākhyātaḥ | 7 |

Roman reading

tena-aṭavī.bala.kālo vyākhyātaḥ | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.08◌ EeseDharma mein verified

mārga.ādeśikam, para.bhūmi.yogyam, ari.yuddha.pratilomam, aṭavī.bala.prāyaḥ śatrur vā, "bilvaṃ bilvena hanyatāmṇ" alpaḥ prasāro hantavyaḥ - ity aṭavī.bala.kālaḥ | 8 |

Roman reading

mārga.ādeśikam, para.bhūmi.yogyam, ari.yuddha.pratilomam, aṭavī.bala.prāyaḥ śatrur vā, "bilvaṃ bilvena hanyatāmṇ" alpaḥ prasāro hantavyaḥ - ity aṭavī.bala.kālaḥ | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.09◌ EeseDharma mein verified

sainyam anekam anekastham uktam anuktaṃ vā vilopa.arthaṃ yad uttiṣṭhati tad autsāhikaṃ - abhakta.vetanaṃ vilopa.viṣṭi.pratāpa.karaṃ bhedyaṃ pareṣām, abhedyaṃ tulya.deśa.jāti.śilpa.prāyaṃ saṃhataṃ mahat | 9 | iti bala.upādāna.kālāh

Roman reading

sainyam anekam anekastham uktam anuktaṃ vā vilopa.arthaṃ yad uttiṣṭhati tad autsāhikaṃ - abhakta.vetanaṃ vilopa.viṣṭi.pratāpa.karaṃ bhedyaṃ pareṣām, abhedyaṃ tulya.deśa.jāti.śilpa.prāyaṃ saṃhataṃ mahat | 9 | iti bala.upādāna.kālāh

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.10◌ EeseDharma mein verified

teṣāṃ kupya.bhṛtam amitra.aṭavī.balaṃ vilopa.bhṛtaṃ vā kuryāt | 10 |

Roman reading

teṣāṃ kupya.bhṛtam amitra.aṭavī.balaṃ vilopa.bhṛtaṃ vā kuryāt | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.11◌ EeseDharma mein verified

amitrasya vā bala.kāle pratyutpanne śatru.balam avagṛhṇīyāt, anyatra vā preṣayet, aphalaṃ vā kuryāt, vikṣiptaṃ vā vāsayet, kāle vā-atikrānte visṛjet | 11 |

Roman reading

amitrasya vā bala.kāle pratyutpanne śatru.balam avagṛhṇīyāt, anyatra vā preṣayet, aphalaṃ vā kuryāt, vikṣiptaṃ vā vāsayet, kāle vā-atikrānte visṛjet | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.12◌ EeseDharma mein verified

parasya ca-etad bala.samuddānaṃ vighātayet, ātmanaḥ sampādayet | 12 |

Roman reading

parasya ca-etad bala.samuddānaṃ vighātayet, ātmanaḥ sampādayet | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.13◌ EeseDharma mein verified

pūrvaṃ pūrvaṃ ca-eṣāṃ śreyaḥ samnāhayitum | 13 |

Roman reading

pūrvaṃ pūrvaṃ ca-eṣāṃ śreyaḥ samnāhayitum | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.14◌ EeseDharma mein verified

tad.bhāva.bhāvitvān nitya.satkāra.anugamāc ca maula.balaṃ bhṛta.balāt-śreyaḥ | 14 |

Roman reading

tad.bhāva.bhāvitvān nitya.satkāra.anugamāc ca maula.balaṃ bhṛta.balāt-śreyaḥ | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.15◌ EeseDharma mein verified

nitya.anantaraṃ kṣipra.utthāyi vaśyaṃ va bhṛta.balaṃ śreṇī.balāt-śreyaḥ | 15 |

Roman reading

nitya.anantaraṃ kṣipra.utthāyi vaśyaṃ va bhṛta.balaṃ śreṇī.balāt-śreyaḥ | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.16◌ EeseDharma mein verified

jānapadam eka.artha.upagataṃ tulya.saṅgharṣa.amarṣa.siddhi.lābhaṃ ca śreṇī.balaṃ mitra.balāt-śreyaḥ | 16 |

Roman reading

jānapadam eka.artha.upagataṃ tulya.saṅgharṣa.amarṣa.siddhi.lābhaṃ ca śreṇī.balaṃ mitra.balāt-śreyaḥ | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.17◌ EeseDharma mein verified

aparimita.deśa.kālam eka.artha.upagamāc ca mitra.balam amitra.balāt-śreyaḥ | 17 |

Roman reading

aparimita.deśa.kālam eka.artha.upagamāc ca mitra.balam amitra.balāt-śreyaḥ | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.18◌ EeseDharma mein verified

ārya.adhiṣṭhitam amitra.balam aṭavī.balāt-śreyaḥ | 18 |

Roman reading

ārya.adhiṣṭhitam amitra.balam aṭavī.balāt-śreyaḥ | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.19◌ EeseDharma mein verified

tad ubhayaṃ vilopa.artham | 19 |

Roman reading

tad ubhayaṃ vilopa.artham | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.20◌ EeseDharma mein verified

avilope vyasane ca tābhyām ahi.bhayaṃ syāt | 20 |

Roman reading

avilope vyasane ca tābhyām ahi.bhayaṃ syāt | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.21◌ EeseDharma mein verified

"brāhmaṇa.kṣatriya.vaiśya.śūdra.sainyānāṃ tejaḥ.prādhānyāt pūrvaṃ pūrvaṃ śreyaḥ samnāhayitum" ity ācāryāḥ | 21 |

Roman reading

"brāhmaṇa.kṣatriya.vaiśya.śūdra.sainyānāṃ tejaḥ.prādhānyāt pūrvaṃ pūrvaṃ śreyaḥ samnāhayitum" ity ācāryāḥ | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.22◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 22 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.23◌ EeseDharma mein verified

praṇipātena brāhmaṇa.balaṃ paro 'bhihārayet | 23 |

Roman reading

praṇipātena brāhmaṇa.balaṃ paro 'bhihārayet | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.24◌ EeseDharma mein verified

praharaṇa.vidyā.vinītaṃ tu kṣatriya.balaṃ śreyaḥ, bahula.sāraṃ vā vaiśya.śūdra.balam iti | 24 |

Roman reading

praharaṇa.vidyā.vinītaṃ tu kṣatriya.balaṃ śreyaḥ, bahula.sāraṃ vā vaiśya.śūdra.balam iti | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.25◌ EeseDharma mein verified

tasmād evaṃ.balaḥ paraḥ, tasya-etat pratibalam iti bala.samuddānaṃ kuryāt | 25 |

Roman reading

tasmād evaṃ.balaḥ paraḥ, tasya-etat pratibalam iti bala.samuddānaṃ kuryāt | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.26◌ EeseDharma mein verified

hasti.yantra.śakaṭa.garbha.kunta.prāsa.hāṭaka.veṇu.śalyavad hasti.balasya pratibalam | 26 |

Roman reading

hasti.yantra.śakaṭa.garbha.kunta.prāsa.hāṭaka.veṇu.śalyavad hasti.balasya pratibalam | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.27◌ EeseDharma mein verified

tad eva pāṣāṇa.laguḍa.āvaraṇa.aṅkuśa.kaca.grahaṇī.prāyaṃ ratha.balasya pratibalam | 27 |

Roman reading

tad eva pāṣāṇa.laguḍa.āvaraṇa.aṅkuśa.kaca.grahaṇī.prāyaṃ ratha.balasya pratibalam | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.28◌ EeseDharma mein verified

tad eva-aśvānāṃ pratibalam, varmiṇo vā hastino 'śvā vā varmiṇaḥ | 28 |

Roman reading

tad eva-aśvānāṃ pratibalam, varmiṇo vā hastino 'śvā vā varmiṇaḥ | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.2.29◌ EeseDharma mein verified

kavacino rathā āvaraṇinaḥ pattayaś ca catur.aṅga.balasya pratibalam | 29 |

Roman reading

kavacino rathā āvaraṇinaḥ pattayaś ca catur.aṅga.balasya pratibalam | 29 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.