EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 122

Book 9 · Adhyay 1

Book 9 · Chapter 1

51 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ09.1.01◌ EeseDharma mein verified

vijigīṣur ātmanaḥ parasya ca bala.abalaṃ śakti.deśa.kāla.yātrā.kāla.bala.samuddāna.kāla.paścāt.kopa.- kṣaya.vyaya.lābha.āpadāṃ jñātvā viśiṣṭa.balo yāyāt, anyathā-āsīta | 1 |

Roman reading

vijigīṣur ātmanaḥ parasya ca bala.abalaṃ śakti.deśa.kāla.yātrā.kāla.bala.samuddāna.kāla.paścāt.kopa.- kṣaya.vyaya.lābha.āpadāṃ jñātvā viśiṣṭa.balo yāyāt, anyathā-āsīta | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.02◌ EeseDharma mein verified

"utsāha.prabhāvayor utsāhaḥ śreyān | 2 |

Roman reading

"utsāha.prabhāvayor utsāhaḥ śreyān | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.03◌ EeseDharma mein verified

svayaṃ hi rājā śūro balavān arogaḥ kṛta.astro daṇḍa.dvitīyo 'pi śaktaḥ prabhāvavantaṃ rājānaṃ jetum | 3 |

Roman reading

svayaṃ hi rājā śūro balavān arogaḥ kṛta.astro daṇḍa.dvitīyo 'pi śaktaḥ prabhāvavantaṃ rājānaṃ jetum | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.04◌ EeseDharma mein verified

alpo 'pi ca-asya daṇḍas tejasā kṛtya.karo bhavati | 4 |

Roman reading

alpo 'pi ca-asya daṇḍas tejasā kṛtya.karo bhavati | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.05◌ EeseDharma mein verified

nirutsāhas tu prabhāvavān rājā vikrama.abhipanno naśyati" ity ācāryāḥ | 5 |

Roman reading

nirutsāhas tu prabhāvavān rājā vikrama.abhipanno naśyati" ity ācāryāḥ | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.06◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 6 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.07◌ EeseDharma mein verified

prabhāvavān utsāhavantaṃ rājānaṃ prabhāvena-atisandhatte tad.viśiṣṭam anyaṃ rājānam āvāhya bhṛtvā krītvā pravīra.puruṣān | 7 |

Roman reading

prabhāvavān utsāhavantaṃ rājānaṃ prabhāvena-atisandhatte tad.viśiṣṭam anyaṃ rājānam āvāhya bhṛtvā krītvā pravīra.puruṣān | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.08◌ EeseDharma mein verified

prabhūta.prabhāva.haya.hasti.ratha.upakaraṇa.sampannaś ca-asya daṇḍaḥ sarvatra-apratihataś carati | 8 |

Roman reading

prabhūta.prabhāva.haya.hasti.ratha.upakaraṇa.sampannaś ca-asya daṇḍaḥ sarvatra-apratihataś carati | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.09◌ EeseDharma mein verified

utsāhavataś ca prabhāvavanto jitvā krītvā ca striyo bālāḥ paṅgavo 'ndhāś ca pṛthivīṃ jigyur iti | 9 |

Roman reading

utsāhavataś ca prabhāvavanto jitvā krītvā ca striyo bālāḥ paṅgavo 'ndhāś ca pṛthivīṃ jigyur iti | 9 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.10◌ EeseDharma mein verified

"prabhāva.mantrayoḥ prabhāvaḥ śreyān | 10 |

Roman reading

"prabhāva.mantrayoḥ prabhāvaḥ śreyān | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.11◌ EeseDharma mein verified

mantra.śakti.sampanno hi vandhya.buddhir aprabhāvo bhavati | 11 |

Roman reading

mantra.śakti.sampanno hi vandhya.buddhir aprabhāvo bhavati | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.12◌ EeseDharma mein verified

mantra.karma ca-asya niścitam aprabhāvo garbha.dhānyam avṛṣṭir iva-upahanti" ity ācāryāḥ | 12 |

Roman reading

mantra.karma ca-asya niścitam aprabhāvo garbha.dhānyam avṛṣṭir iva-upahanti" ity ācāryāḥ | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.13◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 13 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.14◌ EeseDharma mein verified

mantra.śaktiḥ śreyasī | 14 |

Roman reading

mantra.śaktiḥ śreyasī | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.15◌ EeseDharma mein verified

prajñā.śāstra.cakṣur hi rājā-alpena-api prayatnena mantram ādhātuṃ śaktaḥ parān utsāha.prabhāvavataś ca sāma.ādibhir yoga.upaniṣadbhyāṃ ca-atisandhātum | 15 |

Roman reading

prajñā.śāstra.cakṣur hi rājā-alpena-api prayatnena mantram ādhātuṃ śaktaḥ parān utsāha.prabhāvavataś ca sāma.ādibhir yoga.upaniṣadbhyāṃ ca-atisandhātum | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.16◌ EeseDharma mein verified

evam utsāha.prabhāva.mantra.śaktīnām uttara.uttara.adhiko 'tisandhatte | 16 |

Roman reading

evam utsāha.prabhāva.mantra.śaktīnām uttara.uttara.adhiko 'tisandhatte | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.17◌ EeseDharma mein verified

deśaḥ pṛthivī | 17 |

Roman reading

deśaḥ pṛthivī | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.18◌ EeseDharma mein verified

tasyāṃ himavat.samudra.antaram udīcīnaṃ yojana.sahasra.parimāṇaṃ tiryak cakra.varti.kṣetram | 18 |

Roman reading

tasyāṃ himavat.samudra.antaram udīcīnaṃ yojana.sahasra.parimāṇaṃ tiryak cakra.varti.kṣetram | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.19◌ EeseDharma mein verified

tatra-araṇyo grāmyaḥ parvata audako bhaumaḥ samo viṣama iti viśeṣāḥ | 19 |

Roman reading

tatra-araṇyo grāmyaḥ parvata audako bhaumaḥ samo viṣama iti viśeṣāḥ | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.20◌ EeseDharma mein verified

teṣu yathā.sva.bala.vṛddhi.karaṃ karma prayuñjīta | 20 |

Roman reading

teṣu yathā.sva.bala.vṛddhi.karaṃ karma prayuñjīta | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.21◌ EeseDharma mein verified

yatra.ātmanaḥ sainya.vyāyāmānāṃ bhūmiḥ, abhūmiḥ parasya, sa uttamo deśaḥ, viparīto 'dhamaḥ, sādhāraṇo madhyamaḥ | 21 |

Roman reading

yatra.ātmanaḥ sainya.vyāyāmānāṃ bhūmiḥ, abhūmiḥ parasya, sa uttamo deśaḥ, viparīto 'dhamaḥ, sādhāraṇo madhyamaḥ | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.22◌ EeseDharma mein verified

kālaḥ śīta.uṣṇa.varṣa.ātmā | 22 |

Roman reading

kālaḥ śīta.uṣṇa.varṣa.ātmā | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.23◌ EeseDharma mein verified

tasya rātrir ahaḥ pakṣo māsa ṛtur ayanaṃ saṃvatsaro yugam iti viśeṣāḥ | 23 |

Roman reading

tasya rātrir ahaḥ pakṣo māsa ṛtur ayanaṃ saṃvatsaro yugam iti viśeṣāḥ | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.24◌ EeseDharma mein verified

teṣu yathā.sva.bala.vṛddhi.karaṃ karma.prayuñjīta | 24 |

Roman reading

teṣu yathā.sva.bala.vṛddhi.karaṃ karma.prayuñjīta | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.25◌ EeseDharma mein verified

yatra.ātmanaḥ sainya.vyāyāmānām ṛtuḥ anṛtuḥ parasya, sa uttamaḥ kālaḥ, viparīto 'dhamaḥ, sādhāraṇo madhyamaḥ | 25 |

Roman reading

yatra.ātmanaḥ sainya.vyāyāmānām ṛtuḥ anṛtuḥ parasya, sa uttamaḥ kālaḥ, viparīto 'dhamaḥ, sādhāraṇo madhyamaḥ | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.26◌ EeseDharma mein verified

"śakti.deśa.kālānāṃ tu śaktiḥ śreyasī" ity ācāryāḥ | 26 |

Roman reading

"śakti.deśa.kālānāṃ tu śaktiḥ śreyasī" ity ācāryāḥ | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.27◌ EeseDharma mein verified

śaktimān hi nimna.sthalavato deśasya śīta.uṣṇa.varṣavataś ca kālasya śaktaḥ pratīkāre bhavati | 27 |

Roman reading

śaktimān hi nimna.sthalavato deśasya śīta.uṣṇa.varṣavataś ca kālasya śaktaḥ pratīkāre bhavati | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.28◌ EeseDharma mein verified

"deśaḥ śreyān" ity eke | 28 |

Roman reading

"deśaḥ śreyān" ity eke | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.29◌ EeseDharma mein verified

"sthala.gato hi śvā nakraṃ vikarṣati, nimna.gato nakraḥ śvānam" iti | 29 |

Roman reading

"sthala.gato hi śvā nakraṃ vikarṣati, nimna.gato nakraḥ śvānam" iti | 29 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.30◌ EeseDharma mein verified

"kālaḥ śreyān" ity eke | 30 |

Roman reading

"kālaḥ śreyān" ity eke | 30 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.31◌ EeseDharma mein verified

"divā kākaḥ kauśikaṃ hanti, rātrau kauśikaḥ kākam" iti | 31 |

Roman reading

"divā kākaḥ kauśikaṃ hanti, rātrau kauśikaḥ kākam" iti | 31 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.32◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 32 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 32 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.33◌ EeseDharma mein verified

paraspara.sādhakā hi śakti.deśa.kālāḥ | 33 |

Roman reading

paraspara.sādhakā hi śakti.deśa.kālāḥ | 33 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.34◌ EeseDharma mein verified

tair abhyuccitas tṛtīyaṃ caturthaṃ vā daṇḍasya-aṃśaṃ mūle pārṣṇyāṃ pratyanta.aṭavīṣu ca rakṣā vidhāya kārya.sādhana.sahaṃ kośa.daṇḍaṃ ca-ādāya kṣīṇa.purāṇa.bhaktam agṛhīta.nava.bhaktam asaṃskṛta.durgama.mitraṃ vārṣikaṃ ca-asya sasyaṃ haimanaṃ ca muṣṭim upahantuṃ mārgaśīrṣīṃ yātrāṃ yāyāt | 34 |

Roman reading

tair abhyuccitas tṛtīyaṃ caturthaṃ vā daṇḍasya-aṃśaṃ mūle pārṣṇyāṃ pratyanta.aṭavīṣu ca rakṣā vidhāya kārya.sādhana.sahaṃ kośa.daṇḍaṃ ca-ādāya kṣīṇa.purāṇa.bhaktam agṛhīta.nava.bhaktam asaṃskṛta.durgama.mitraṃ vārṣikaṃ ca-asya sasyaṃ haimanaṃ ca muṣṭim upahantuṃ mārgaśīrṣīṃ yātrāṃ yāyāt | 34 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.35◌ EeseDharma mein verified

haimānaṃ ca-asya sasyaṃ vāsantikaṃ ca muṣṭim upahantuṃ caitrīṃ yātrāṃ yāyāt | 35 |

Roman reading

haimānaṃ ca-asya sasyaṃ vāsantikaṃ ca muṣṭim upahantuṃ caitrīṃ yātrāṃ yāyāt | 35 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.36◌ EeseDharma mein verified

kṣīṇa.kṛṇa.kāṣṭha.udakam asaṃskṛta.durgama.mitraṃ vāsantikaṃ ca-asya sasyaṃ vārṣikīṃ ca muṣṭim upahantuṃ jyeṣṭhāmūlīyāṃ yātrāṃ yāyāt | 36 |

Roman reading

kṣīṇa.kṛṇa.kāṣṭha.udakam asaṃskṛta.durgama.mitraṃ vāsantikaṃ ca-asya sasyaṃ vārṣikīṃ ca muṣṭim upahantuṃ jyeṣṭhāmūlīyāṃ yātrāṃ yāyāt | 36 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.37◌ EeseDharma mein verified

atyuṣṇam alpa.yavasa.indhana.udakaṃ vā deśaṃ hemante yāyāt | 37 |

Roman reading

atyuṣṇam alpa.yavasa.indhana.udakaṃ vā deśaṃ hemante yāyāt | 37 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.38◌ EeseDharma mein verified

tuṣāra.durdinam agādha.nimna.prāyaṃ gahana.tṛṇa.vṛkṣaṃ vā deśaṃ grīṣme yāyāt | 38 |

Roman reading

tuṣāra.durdinam agādha.nimna.prāyaṃ gahana.tṛṇa.vṛkṣaṃ vā deśaṃ grīṣme yāyāt | 38 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.39◌ EeseDharma mein verified

sva.sainya.vyāyāma.yogyaṃ parasya-ayogyaṃ varṣati yāyāt | 39 |

Roman reading

sva.sainya.vyāyāma.yogyaṃ parasya-ayogyaṃ varṣati yāyāt | 39 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.40◌ EeseDharma mein verified

mārgaśīrṣīṃ taiṣīṃ ca-antareṇa dīrgha.kālāṃ yātrāṃ yāyāt, caitrīṃ vaiśākhīṃ ca-antareṇa madhyama.kālām, jyeṣṭhāmūlīyām āṣāḍhīṃ ca-antareṇa hrasva.kālām, upoṣiṣyan vyasane caturthīm | 40 |

Roman reading

mārgaśīrṣīṃ taiṣīṃ ca-antareṇa dīrgha.kālāṃ yātrāṃ yāyāt, caitrīṃ vaiśākhīṃ ca-antareṇa madhyama.kālām, jyeṣṭhāmūlīyām āṣāḍhīṃ ca-antareṇa hrasva.kālām, upoṣiṣyan vyasane caturthīm | 40 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.41◌ EeseDharma mein verified

vyasana.abhiyānaṃ vigṛhya.yāne vyākhyātam | 41 |

Roman reading

vyasana.abhiyānaṃ vigṛhya.yāne vyākhyātam | 41 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.42◌ EeseDharma mein verified

prāyaśaś ca-ācāryāḥ "para.vyasane yātavyam" ity upadiśanti | 42 |

Roman reading

prāyaśaś ca-ācāryāḥ "para.vyasane yātavyam" ity upadiśanti | 42 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.43◌ EeseDharma mein verified

śakty.udaye yātavyam anaikānntikatvād vyasanānām iti kauṭilyaḥ | 43 |

Roman reading

śakty.udaye yātavyam anaikānntikatvād vyasanānām iti kauṭilyaḥ | 43 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.44◌ EeseDharma mein verified

yadā vā prayātaḥ karśayitum ucchetuṃ vā śaknuyād amitraṃ tadā yāyāt | 44 |

Roman reading

yadā vā prayātaḥ karśayitum ucchetuṃ vā śaknuyād amitraṃ tadā yāyāt | 44 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.45◌ EeseDharma mein verified

atyuṣṇa.upakṣīṇe kāle hasti.bala.prāyo yāyāt | 45 |

Roman reading

atyuṣṇa.upakṣīṇe kāle hasti.bala.prāyo yāyāt | 45 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.46◌ EeseDharma mein verified

hastino hy antaḥ.svedāḥ kuṣṭhino bhavanti | 46 |

Roman reading

hastino hy antaḥ.svedāḥ kuṣṭhino bhavanti | 46 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.47◌ EeseDharma mein verified

anavagāhamānās toyam apibantaś ca-antar.avakṣārāc ca-andhī.bhavanti | 47 |

Roman reading

anavagāhamānās toyam apibantaś ca-antar.avakṣārāc ca-andhī.bhavanti | 47 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.48◌ EeseDharma mein verified

tasmāt prabhūta.udake deśe varṣati ca hasti.bala.prāyo yāyāt | 48 |

Roman reading

tasmāt prabhūta.udake deśe varṣati ca hasti.bala.prāyo yāyāt | 48 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.49◌ EeseDharma mein verified

viparyaye khara.uṣṭra.aśva.bala.prāyo deśam alpa.varṣa.paṅkam | 49 |

Roman reading

viparyaye khara.uṣṭra.aśva.bala.prāyo deśam alpa.varṣa.paṅkam | 49 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.50◌ EeseDharma mein verified

varṣati maru.prāyaṃ catur.aṅga.balo yāyāt | 50 |

Roman reading

varṣati maru.prāyaṃ catur.aṅga.balo yāyāt | 50 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ09.1.51◌ EeseDharma mein verified

sama.viṣama.nimna.sthala.hrasva.dīrgha.vaśena vā-adhvano yātrāṃ vibhajet | 51 |

Roman reading

sama.viṣama.nimna.sthala.hrasva.dīrgha.vaśena vā-adhvano yātrāṃ vibhajet | 51 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.