daiva.pīḍanaṃ - agnir udakaṃ vyādhir durbhikṣaṃ maraka iti | 1 |
daiva.pīḍanaṃ - agnir udakaṃ vyādhir durbhikṣaṃ maraka iti | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
120Book 8 · Chapter 4
49 shlokdaiva.pīḍanaṃ - agnir udakaṃ vyādhir durbhikṣaṃ maraka iti | 1 |
daiva.pīḍanaṃ - agnir udakaṃ vyādhir durbhikṣaṃ maraka iti | 1 |
"agny.udakayor agni.pīḍanam apratikāryaṃ sarva.dāhi ca, śakya.apagamanaṃ tārya.ābādham udaka.pīḍanam" ity ācāryāḥ | 2 |
"agny.udakayor agni.pīḍanam apratikāryaṃ sarva.dāhi ca, śakya.apagamanaṃ tārya.ābādham udaka.pīḍanam" ity ācāryāḥ | 2 |
na-it kauṭilyaḥ | 3 |
na-it kauṭilyaḥ | 3 |
agnir grāmam ardha.grāmaṃ vā dahati, udaka.vegas tu grāma.śata.pravāhī-iti | 4 |
agnir grāmam ardha.grāmaṃ vā dahati, udaka.vegas tu grāma.śata.pravāhī-iti | 4 |
"vyādhi.durbhikṣayor vyādhiḥ preta.vyādhita.upasṛṣṭa.paricāraka.vyāyāma.uparodhena karmāṇy upahanti, durbhikṣaṃ punar akarma.upaghāti hiraṇya.paśu.kara.dāyi ca" ity ācāryāḥ | 5 |
"vyādhi.durbhikṣayor vyādhiḥ preta.vyādhita.upasṛṣṭa.paricāraka.vyāyāma.uparodhena karmāṇy upahanti, durbhikṣaṃ punar akarma.upaghāti hiraṇya.paśu.kara.dāyi ca" ity ācāryāḥ | 5 |
na-iti kauṭilyaḥ | 6 |
na-iti kauṭilyaḥ | 6 |
eka.deśa.pīḍano vyādhiḥ śakya.pratīkāraś ca, sarva.deśa.pīḍanaṃ durbhikṣaṃ prāṇinām ajīvanāya-iti | 7 |
eka.deśa.pīḍano vyādhiḥ śakya.pratīkāraś ca, sarva.deśa.pīḍanaṃ durbhikṣaṃ prāṇinām ajīvanāya-iti | 7 |
tena marako vyākhyātaḥ | 8 |
tena marako vyākhyātaḥ | 8 |
"kṣudraka.mukhya.kṣayayoḥ kṣudraka.kṣayaḥ karmaṇām ayoga.kṣemaṃ karoti, mukhya.kṣayaḥ karma.anuṣṭhāna.uparodha.dharmā" ity ācāryāḥ | 9 |
"kṣudraka.mukhya.kṣayayoḥ kṣudraka.kṣayaḥ karmaṇām ayoga.kṣemaṃ karoti, mukhya.kṣayaḥ karma.anuṣṭhāna.uparodha.dharmā" ity ācāryāḥ | 9 |
na-iti kauṭilyaḥ | 10 |
na-iti kauṭilyaḥ | 10 |
śakyaḥ kṣudraka.kṣayaḥ pratisandhātuṃ bāhulyāt kṣudrakāṇām, na mukhya.kṣayaḥ | 11 |
śakyaḥ kṣudraka.kṣayaḥ pratisandhātuṃ bāhulyāt kṣudrakāṇām, na mukhya.kṣayaḥ | 11 |
sahasreṣu hi mukhyo bhavaty eko na vā sattva.prajñā.ādhikyāt tad.āśrayatvāt kṣudrakāṇām iti | 12 |
sahasreṣu hi mukhyo bhavaty eko na vā sattva.prajñā.ādhikyāt tad.āśrayatvāt kṣudrakāṇām iti | 12 |
"sva.cakra.para.cakrayoḥ sva.cakram atimātrābhyāṃ daṇḍa.karābhyāṃ pīḍayaty aśakyaṃ ca vārayitum, para.cakraṃ tu śakyaṃ praiyoddhum upasāreṇa sandhinā vā mokṣayitum" ity ācāryāḥ | 13 |
"sva.cakra.para.cakrayoḥ sva.cakram atimātrābhyāṃ daṇḍa.karābhyāṃ pīḍayaty aśakyaṃ ca vārayitum, para.cakraṃ tu śakyaṃ praiyoddhum upasāreṇa sandhinā vā mokṣayitum" ity ācāryāḥ | 13 |
na-iti kauṭilyaḥ | 14 |
na-iti kauṭilyaḥ | 14 |
sva.cakra.pīḍanaṃ prakṛti.puruṣa.mukhya.upagraha.vighātābhyāṃ śakyate vārayitum eka.deśaṃ vā pīḍayati, sarva.deśa.pīḍanaṃ tu para.cakraṃ vilopa.ghāta.dāha.vidhvaṃsana.apavāhanaiḥ pīḍayati-iti | 15 |
sva.cakra.pīḍanaṃ prakṛti.puruṣa.mukhya.upagraha.vighātābhyāṃ śakyate vārayitum eka.deśaṃ vā pīḍayati, sarva.deśa.pīḍanaṃ tu para.cakraṃ vilopa.ghāta.dāha.vidhvaṃsana.apavāhanaiḥ pīḍayati-iti | 15 |
"prakṛti.rāja.vivādayoḥ prakṛiti.vivādaḥ prakṛtīnāṃ bhedakaḥ para.abhiyogān āvahati, rāja.vivādas tu prakṛtīnāṃ dvi.guṇa.bhakta.vetana.parihāra.karo bhavati" ity ācāryāḥ | 16 |
"prakṛti.rāja.vivādayoḥ prakṛiti.vivādaḥ prakṛtīnāṃ bhedakaḥ para.abhiyogān āvahati, rāja.vivādas tu prakṛtīnāṃ dvi.guṇa.bhakta.vetana.parihāra.karo bhavati" ity ācāryāḥ | 16 |
na-iti kauṭilyaḥ | 17 |
na-iti kauṭilyaḥ | 17 |
śakyaḥ prakṛti.vivādaḥ prakṛti.mukhya.upagraheṇa kalaha.sthāna.apanayanena vā vārayitum | 18 |
śakyaḥ prakṛti.vivādaḥ prakṛti.mukhya.upagraheṇa kalaha.sthāna.apanayanena vā vārayitum | 18 |
vivadamānās tu prakṛtayaḥ paraspara.saṅgharṣeṇa-upakurvanti | 19 |
vivadamānās tu prakṛtayaḥ paraspara.saṅgharṣeṇa-upakurvanti | 19 |
rāja.vivādas tu pīḍana.ucchedanāya prakṛtīnāṃ dvi.guṇa.vyāyāma.sādhya iti | 20 |
rāja.vivādas tu pīḍana.ucchedanāya prakṛtīnāṃ dvi.guṇa.vyāyāma.sādhya iti | 20 |
"deśa.rāja.vihārayor deśa.vihāras traikālyena karma.phala.upaghātaṃ karoti, rāja.vihāras tu kāru.śilpi.kuśīlava.vāg.jīvana.rūpa.ājīvā.vaidehaka.upakāraṃ karoti" ity ācāryāḥ | 21 |
"deśa.rāja.vihārayor deśa.vihāras traikālyena karma.phala.upaghātaṃ karoti, rāja.vihāras tu kāru.śilpi.kuśīlava.vāg.jīvana.rūpa.ājīvā.vaidehaka.upakāraṃ karoti" ity ācāryāḥ | 21 |
na-iti kauṭilyaḥ | 22 |
na-iti kauṭilyaḥ | 22 |
deśa.vihāraḥ karma.śramam avadhā.artham alpaṃ bhakṣayati bhakṣayitvā ca bhūyaḥ karmasu yogaṃ gacchati, rāja.vihāras tu svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ.grāha.praṇaya.paṇya.agāra.kārya.upagrahaiḥ pīḍayati-iti | 23 |
deśa.vihāraḥ karma.śramam avadhā.artham alpaṃ bhakṣayati bhakṣayitvā ca bhūyaḥ karmasu yogaṃ gacchati, rāja.vihāras tu svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ.grāha.praṇaya.paṇya.agāra.kārya.upagrahaiḥ pīḍayati-iti | 23 |
"subhagā.kumārayoḥ kumāraḥ svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ.grāha.praṇaya.paṇya.agāra.kārya.upagrahaiḥ pīḍayati, subhagā vilāsa.upabhogena" ity ācāryāḥ | 24 |
"subhagā.kumārayoḥ kumāraḥ svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ.grāha.praṇaya.paṇya.agāra.kārya.upagrahaiḥ pīḍayati, subhagā vilāsa.upabhogena" ity ācāryāḥ | 24 |
na-iti kauṭilyaḥ | 25 |
na-iti kauṭilyaḥ | 25 |
śakyaḥ kumāro mantri.purohitābhyāṃ vārayitum, na subhagā bāliśyād anarthya.jana.samyogāc ca-iti | 26 |
śakyaḥ kumāro mantri.purohitābhyāṃ vārayitum, na subhagā bāliśyād anarthya.jana.samyogāc ca-iti | 26 |
"śreṇī.mukhyayoḥ śreṇī bāhulyād anavagrahā steya.sāhasābhyāṃ pīḍayati, mukhyaḥ kārya.anugraha.vighātābhyām" ity ācāryāḥ | 27 |
"śreṇī.mukhyayoḥ śreṇī bāhulyād anavagrahā steya.sāhasābhyāṃ pīḍayati, mukhyaḥ kārya.anugraha.vighātābhyām" ity ācāryāḥ | 27 |
na-iti kauṭilyaḥ | 28 |
na-iti kauṭilyaḥ | 28 |
suvyāvartyā śreṇī samāna.śīla.vyasanatvāt, śreṇī.mukhya.eka.deśa.upagraheṇa vā | 29 |
suvyāvartyā śreṇī samāna.śīla.vyasanatvāt, śreṇī.mukhya.eka.deśa.upagraheṇa vā | 29 |
stambha.yukto mukhyaḥ para.prāṇa.dravya.upaghātābhyāṃ pīḍayati-iti | 30 |
stambha.yukto mukhyaḥ para.prāṇa.dravya.upaghātābhyāṃ pīḍayati-iti | 30 |
"samnidhātṛ.samāhartroḥ samnidhātā kṛta.vidūṣaṇa.atyayābhyāṃ pīḍayati, samāhartā karaṇa.adhiṣṭhitaḥ pradiṣṭa.phala.upabhogī bhavati" ity ācāryāḥ | 31 |
"samnidhātṛ.samāhartroḥ samnidhātā kṛta.vidūṣaṇa.atyayābhyāṃ pīḍayati, samāhartā karaṇa.adhiṣṭhitaḥ pradiṣṭa.phala.upabhogī bhavati" ity ācāryāḥ | 31 |
na-iti kauṭilyaḥ | 32 |
na-iti kauṭilyaḥ | 32 |
samnidhātā kṛta.avastham anyaiḥ kośa.praveśyaṃ pratigṛhṇāti, samāhartā tu pūrvam artham ātmanaḥ kṛtvā paścād rāja.arthaṃ karoti praṇāśayati vā, para.sva.ādāne ca sva.pratyayaś carati-iti | 33 |
samnidhātā kṛta.avastham anyaiḥ kośa.praveśyaṃ pratigṛhṇāti, samāhartā tu pūrvam artham ātmanaḥ kṛtvā paścād rāja.arthaṃ karoti praṇāśayati vā, para.sva.ādāne ca sva.pratyayaś carati-iti | 33 |
"anta.pāla.vaidehakayor anta.pālaś cora.prasarga.deya.atyādānābhyāṃ vaṇik.pathaṃ pīḍayati, vaidehakās tu paṇya..pratipaṇya.anugrahaiḥ prasādhayanti" ity ācāryāḥ | 34 |
"anta.pāla.vaidehakayor anta.pālaś cora.prasarga.deya.atyādānābhyāṃ vaṇik.pathaṃ pīḍayati, vaidehakās tu paṇya..pratipaṇya.anugrahaiḥ prasādhayanti" ity ācāryāḥ | 34 |
na-iti kauṭilyaḥ | 35 |
na-iti kauṭilyaḥ | 35 |
anta.pālaḥ paṇya.sampāta.anugraheṇa vartayati, vaidehakās tu sambhūya paṇyānām utkarṣa.apakarṣaṃ kurvāṇāḥ paṇe paṇa.śataṃ kumbhe kumbha.śatam ity ājīvanti | 36 |
anta.pālaḥ paṇya.sampāta.anugraheṇa vartayati, vaidehakās tu sambhūya paṇyānām utkarṣa.apakarṣaṃ kurvāṇāḥ paṇe paṇa.śataṃ kumbhe kumbha.śatam ity ājīvanti | 36 |
abhijāta.uparuddhā bhūmiḥ paśu.vraja.uparuddhā vā-iti "abhijāta.uparuddhā bhūmiḥ mahā.phalā-apy āyudhīya.upakāriṇī na kṣamā mokṣayituṃ vyasana.ābādha.bhayāt, paśu.vraja.uparuddhā tu kṛṣi.yogyā kṣamā mokṣayitum | 37 |
abhijāta.uparuddhā bhūmiḥ paśu.vraja.uparuddhā vā-iti "abhijāta.uparuddhā bhūmiḥ mahā.phalā-apy āyudhīya.upakāriṇī na kṣamā mokṣayituṃ vyasana.ābādha.bhayāt, paśu.vraja.uparuddhā tu kṛṣi.yogyā kṣamā mokṣayitum | 37 |
vivītaṃ hi kṣetreṇa bādhyate" ity ācāryāḥ | 38 |
vivītaṃ hi kṣetreṇa bādhyate" ity ācāryāḥ | 38 |
na-iti kauṭilyaḥ | 39 |
na-iti kauṭilyaḥ | 39 |
abhijāta.uparuddhā bhūmir atyanta.mahā.upakārā-api kṣamā mokṣayituṃ vyasana.ābādha.bhayāt, paśu.vraja.uparuddhā tu kośa.vāhana.upakāriṇī na kṣamā mokṣayitum, anyatra sasya.vāpa.uparodhād iti | 40 |
abhijāta.uparuddhā bhūmir atyanta.mahā.upakārā-api kṣamā mokṣayituṃ vyasana.ābādha.bhayāt, paśu.vraja.uparuddhā tu kośa.vāhana.upakāriṇī na kṣamā mokṣayitum, anyatra sasya.vāpa.uparodhād iti | 40 |
"pratirodhaka.āṭavikayoḥ pratirodhakā rātri.sattra.carāḥ śarīra.ākramiṇo nityāḥ śata.sahasra.ahapāriṇaḥ pradhāna.kopakāś ca vyavahitāḥ pratyantara.araṇya.carāś ca-āṭavikāḥ prakāśā dṛsyāś caranti, eka.deśa.ghātakāś ca" ity ācāryāḥ | 41 |
"pratirodhaka.āṭavikayoḥ pratirodhakā rātri.sattra.carāḥ śarīra.ākramiṇo nityāḥ śata.sahasra.ahapāriṇaḥ pradhāna.kopakāś ca vyavahitāḥ pratyantara.araṇya.carāś ca-āṭavikāḥ prakāśā dṛsyāś caranti, eka.deśa.ghātakāś ca" ity ācāryāḥ | 41 |
na-iti kauṭilyaḥ | 42 |
na-iti kauṭilyaḥ | 42 |
pratirodhakāḥ pramattasya-aparahanti, alpāḥ kuṇṭhāḥ sukhā jñātuṃ grahītuṃ ca, sva.deśasthāḥ prabhūtā vikrāntāś ca-āṭavikāḥ prakāśa.yodino 'pahartāro hantāraś ca deśānāṃ rāja.sadharmāṇa iti | 43 |
pratirodhakāḥ pramattasya-aparahanti, alpāḥ kuṇṭhāḥ sukhā jñātuṃ grahītuṃ ca, sva.deśasthāḥ prabhūtā vikrāntāś ca-āṭavikāḥ prakāśa.yodino 'pahartāro hantāraś ca deśānāṃ rāja.sadharmāṇa iti | 43 |
mṛga.hasti.vanayoḥ mṛgāḥ prabhūtāḥ prabhūta.māṃsa.carma.upakāriṇo manda.grāsa.avakleśinaḥ suniyamyāś ca | 44 |
mṛga.hasti.vanayoḥ mṛgāḥ prabhūtāḥ prabhūta.māṃsa.carma.upakāriṇo manda.grāsa.avakleśinaḥ suniyamyāś ca | 44 |
viparītā hastino gṛhyamāṇā duṣṭāś ca deśa.vināśāya-iti | 45 |
viparītā hastino gṛhyamāṇā duṣṭāś ca deśa.vināśāya-iti | 45 |
sva.para.sthānīya.upakārayoḥ sva.sthānīya.upakāro dhānya.paśu.hiraṇya.kupya.upakāro jānapadānām āpady ātma.dhāraṇaḥ | 46 |
sva.para.sthānīya.upakārayoḥ sva.sthānīya.upakāro dhānya.paśu.hiraṇya.kupya.upakāro jānapadānām āpady ātma.dhāraṇaḥ | 46 |
viparītaḥ para.sthānīya.upakāraḥ | 47 |
viparītaḥ para.sthānīya.upakāraḥ | 47 |
iti pīḍanāni - ābhyantaro mukhya.stambho bāhyo mitra.aṭavī.stambhaḥ | 48 | iti stambha.vargah |
iti pīḍanāni - ābhyantaro mukhya.stambho bāhyo mitra.aṭavī.stambhaḥ | 48 | iti stambha.vargah |
tābhyāṃ pīḍanair yathā.uktaiś ca pīḍitaḥ, sakto mukhyeṣu, parihāra.upahataḥ, prakīrṇo, mithyā.saṃhṛtaḥ, sāmanta.aṭavī.hṛta iti kośa.saṅga.vargaḥ | 49 |
tābhyāṃ pīḍanair yathā.uktaiś ca pīḍitaḥ, sakto mukhyeṣu, parihāra.upahataḥ, prakīrṇo, mithyā.saṃhṛtaḥ, sāmanta.aṭavī.hṛta iti kośa.saṅga.vargaḥ | 49 |