EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 119

Book 8 · Adhyay 3

Book 8 · Chapter 3

64 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ08.3.01◌ EeseDharma mein verified

avidyā.vinayaḥ puruṣa.vyasana.hetuḥ | 1 |

Roman reading

avidyā.vinayaḥ puruṣa.vyasana.hetuḥ | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.02◌ EeseDharma mein verified

avinīto hi vyasana.doṣān na paśyati | 2 |

Roman reading

avinīto hi vyasana.doṣān na paśyati | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.03◌ EeseDharma mein verified

tān upadekṣyāmaḥ | 3 |

Roman reading

tān upadekṣyāmaḥ | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.04◌ EeseDharma mein verified

kopajas tri.vargaḥ, kāmajaś catur.vargaḥ | 4 |

Roman reading

kopajas tri.vargaḥ, kāmajaś catur.vargaḥ | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.05◌ EeseDharma mein verified

tayoḥ kopo garīyān | 5 |

Roman reading

tayoḥ kopo garīyān | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.06◌ EeseDharma mein verified

sarvatra hi kopaś carati | 6 |

Roman reading

sarvatra hi kopaś carati | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.07◌ EeseDharma mein verified

prāyaśaś ca kopa.vaśā rājānaḥ prakṛti.kopair hatāḥ śrūyante, kāma.vaśāḥ kṣaya.nimittam ari.vyādhibhir iti | 7 |

Roman reading

prāyaśaś ca kopa.vaśā rājānaḥ prakṛti.kopair hatāḥ śrūyante, kāma.vaśāḥ kṣaya.nimittam ari.vyādhibhir iti | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.08◌ EeseDharma mein verified

na-iti bhāradvājaḥ | 8 |

Roman reading

na-iti bhāradvājaḥ | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.09◌ EeseDharma mein verified

"sat.puruṣa.ācāraḥ kopo vaira.yātanam avajñā.vadho bhīta.manuṣyatā ca | 9 |

Roman reading

"sat.puruṣa.ācāraḥ kopo vaira.yātanam avajñā.vadho bhīta.manuṣyatā ca | 9 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.10◌ EeseDharma mein verified

nityaś ca kopena sambandhaḥ pāpa.pratiṣedha.arthaḥ | 10 |

Roman reading

nityaś ca kopena sambandhaḥ pāpa.pratiṣedha.arthaḥ | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.11◌ EeseDharma mein verified

kāmaḥ siddhi.lābhaḥ sāntvaṃ tyāga.śīlatā sampriya.bhāvaś ca | 11 |

Roman reading

kāmaḥ siddhi.lābhaḥ sāntvaṃ tyāga.śīlatā sampriya.bhāvaś ca | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.12◌ EeseDharma mein verified

nityaś ca kāmena sambandhaḥ kṛta.karmaṇaḥ phala.upabhoga.arthaḥ" iti | 12 |

Roman reading

nityaś ca kāmena sambandhaḥ kṛta.karmaṇaḥ phala.upabhoga.arthaḥ" iti | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.13◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 13 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.14◌ EeseDharma mein verified

dveṣyatā śatru.vedanaṃ duḥkha.āsaṅgaś ca kopaḥ | 14 |

Roman reading

dveṣyatā śatru.vedanaṃ duḥkha.āsaṅgaś ca kopaḥ | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.15◌ EeseDharma mein verified

paribhavo dravya.nāśaḥ pāṭaccara.dyūtakāra.lubdhaka.gāyana.vādakaiś ca-anarthyaiḥ samyogaḥ kāmaḥ | 15 |

Roman reading

paribhavo dravya.nāśaḥ pāṭaccara.dyūtakāra.lubdhaka.gāyana.vādakaiś ca-anarthyaiḥ samyogaḥ kāmaḥ | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.16◌ EeseDharma mein verified

tayoḥ paribhavād dveṣyatā garīyasī | 16 |

Roman reading

tayoḥ paribhavād dveṣyatā garīyasī | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.17◌ EeseDharma mein verified

paribhūtaḥ svaiḥ paraiś ca-avagṛhyate, dveṣyaḥ samucchidyata iti | 17 |

Roman reading

paribhūtaḥ svaiḥ paraiś ca-avagṛhyate, dveṣyaḥ samucchidyata iti | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.18◌ EeseDharma mein verified

dravya.nāśāt-śatru.vedanaṃ garīyaḥ | 18 |

Roman reading

dravya.nāśāt-śatru.vedanaṃ garīyaḥ | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.19◌ EeseDharma mein verified

dravya.nāśaḥ kośa.ābādhakaḥ, śatru.vedanaṃ prāṇa.ābādhakam iti | 19 |

Roman reading

dravya.nāśaḥ kośa.ābādhakaḥ, śatru.vedanaṃ prāṇa.ābādhakam iti | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.20◌ EeseDharma mein verified

anarthya.samyogād duḥkha.samyogo garīyān | 20 |

Roman reading

anarthya.samyogād duḥkha.samyogo garīyān | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.21◌ EeseDharma mein verified

anarthya.samyogo muhūrta.pratīkāro, dīrgha.kleśa.karo duḥkhānām āsaṅga iti | 21 |

Roman reading

anarthya.samyogo muhūrta.pratīkāro, dīrgha.kleśa.karo duḥkhānām āsaṅga iti | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.22◌ EeseDharma mein verified

tasmāt kopo garīyān | 22 |

Roman reading

tasmāt kopo garīyān | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.23◌ EeseDharma mein verified

vāk.pāruṣyam artha.dūṣaṇaṃ daṇḍa.pāruṣyam iti | 23 |

Roman reading

vāk.pāruṣyam artha.dūṣaṇaṃ daṇḍa.pāruṣyam iti | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.24◌ EeseDharma mein verified

"vāk.pāruṣya.artha.dūṣaṇayor vāk.pāruṣyaṃ garīyaḥ" iti viśāla.akṣaḥ | 24 |

Roman reading

"vāk.pāruṣya.artha.dūṣaṇayor vāk.pāruṣyaṃ garīyaḥ" iti viśāla.akṣaḥ | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.25◌ EeseDharma mein verified

"paruṣa.mukto hi tejasvī tejasā pratyārohati | 25 |

Roman reading

"paruṣa.mukto hi tejasvī tejasā pratyārohati | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.26◌ EeseDharma mein verified

durukta.śalyaṃ hṛdi nikhātaṃ tejaḥ.sandīpanam indriya.upatāpi ca" iti | 26 |

Roman reading

durukta.śalyaṃ hṛdi nikhātaṃ tejaḥ.sandīpanam indriya.upatāpi ca" iti | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.27◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 27 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.28◌ EeseDharma mein verified

artha.pūjā vāk.śalyam apahanti, vṛtti.vilopas tv artha.dūṣaṇam | 28 |

Roman reading

artha.pūjā vāk.śalyam apahanti, vṛtti.vilopas tv artha.dūṣaṇam | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.29◌ EeseDharma mein verified

adānam ādānaṃ vināśaḥ parityāgo vā-arthasya-ity artha.dūṣaṇam | 29 |

Roman reading

adānam ādānaṃ vināśaḥ parityāgo vā-arthasya-ity artha.dūṣaṇam | 29 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.30◌ EeseDharma mein verified

"artha.dūṣaṇa.daṇḍa.pāruṣyayor artha.dūṣaṇaṃ garīyaḥ" iti pārāśarāḥ | 30 |

Roman reading

"artha.dūṣaṇa.daṇḍa.pāruṣyayor artha.dūṣaṇaṃ garīyaḥ" iti pārāśarāḥ | 30 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.31◌ EeseDharma mein verified

"artha.mūlau dharma.kāmau | 31 |

Roman reading

"artha.mūlau dharma.kāmau | 31 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.32◌ EeseDharma mein verified

artha.pratibaddhaś ca loko vartate | 32 |

Roman reading

artha.pratibaddhaś ca loko vartate | 32 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.33◌ EeseDharma mein verified

tasya.upaghāto garīyān" iti | 33 |

Roman reading

tasya.upaghāto garīyān" iti | 33 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.34◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 34 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 34 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.35◌ EeseDharma mein verified

sumahatā-apy arthena na kaścana śarīra.vināśam icchet | 35 |

Roman reading

sumahatā-apy arthena na kaścana śarīra.vināśam icchet | 35 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.36◌ EeseDharma mein verified

daṇḍa.pāruṣyāc ca tam eva doṣam anyebhyaḥ prāpnoti | 36 |

Roman reading

daṇḍa.pāruṣyāc ca tam eva doṣam anyebhyaḥ prāpnoti | 36 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.37◌ EeseDharma mein verified

iti kopajas tri.vargaḥ | 37 |

Roman reading

iti kopajas tri.vargaḥ | 37 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.38◌ EeseDharma mein verified

kāmajas tu mṛgayā dyūtaṃ striyaḥ pānam iti catur.vargaḥ | 38 |

Roman reading

kāmajas tu mṛgayā dyūtaṃ striyaḥ pānam iti catur.vargaḥ | 38 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.39◌ EeseDharma mein verified

tasya "mṛgayā.dyūtayor mṛgayā garīyasī" iti piśunaḥ | 39 |

Roman reading

tasya "mṛgayā.dyūtayor mṛgayā garīyasī" iti piśunaḥ | 39 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.40◌ EeseDharma mein verified

"stena.amitra.vyāla.dāva.praskhalana.bhaya.din.mohāḥ kṣut.pipāse ca prāṇa.ābādhas tasyām | 40 |

Roman reading

"stena.amitra.vyāla.dāva.praskhalana.bhaya.din.mohāḥ kṣut.pipāse ca prāṇa.ābādhas tasyām | 40 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.41◌ EeseDharma mein verified

dyūte tu jitam eva-akṣa.viduṣā yathā jayat.sena.duryodhanābhyām" iti | 41 |

Roman reading

dyūte tu jitam eva-akṣa.viduṣā yathā jayat.sena.duryodhanābhyām" iti | 41 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.42◌ EeseDharma mein verified

na-ity kauṭilyaḥ | 42 |

Roman reading

na-ity kauṭilyaḥ | 42 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.43◌ EeseDharma mein verified

tayor apy anyatara.parājayo 'sti-iti nala.yudhiṣṭhirābhyāṃ vyākhyātam | 43 |

Roman reading

tayor apy anyatara.parājayo 'sti-iti nala.yudhiṣṭhirābhyāṃ vyākhyātam | 43 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.44◌ EeseDharma mein verified

tad eva vijita.dravyam āmiṣaṃ vaira.anubandhaś ca | 44 |

Roman reading

tad eva vijita.dravyam āmiṣaṃ vaira.anubandhaś ca | 44 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.45◌ EeseDharma mein verified

sato 'rthasya vipratipattir asataś ca-arjanam apratibhukta.nāśo mūtra.purīṣa.dhāraṇa.bubhukṣā.ādibhiś ca vyādhi.lābha iti dyūta.doṣāḥ | 45 |

Roman reading

sato 'rthasya vipratipattir asataś ca-arjanam apratibhukta.nāśo mūtra.purīṣa.dhāraṇa.bubhukṣā.ādibhiś ca vyādhi.lābha iti dyūta.doṣāḥ | 45 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.46◌ EeseDharma mein verified

mṛgayāyāṃ tu vyāyāmaḥ śleṣma.pitta.medaḥ.sveda.nāśaś cale sthite ca kāye lakṣa.paricayaḥ kopa.bhaya.sthāneṣu ca mṛgāṇāṃ citta.jñānam anitya.yānaṃ ca-iti | 46 |

Roman reading

mṛgayāyāṃ tu vyāyāmaḥ śleṣma.pitta.medaḥ.sveda.nāśaś cale sthite ca kāye lakṣa.paricayaḥ kopa.bhaya.sthāneṣu ca mṛgāṇāṃ citta.jñānam anitya.yānaṃ ca-iti | 46 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.47◌ EeseDharma mein verified

"dyūta.strī.vyasanayoḥ kaitava.vyasanam" iti kauṇapadantaḥ | 47 |

Roman reading

"dyūta.strī.vyasanayoḥ kaitava.vyasanam" iti kauṇapadantaḥ | 47 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.48◌ EeseDharma mein verified

"sātatyena hi niśi pradīpe mātari ca mṛtāyāṃ dīvyaty eva kitavaḥ | 48 |

Roman reading

"sātatyena hi niśi pradīpe mātari ca mṛtāyāṃ dīvyaty eva kitavaḥ | 48 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.49◌ EeseDharma mein verified

kṛcchre ca pratipṛṣṭaḥ kupyati | 49 |

Roman reading

kṛcchre ca pratipṛṣṭaḥ kupyati | 49 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.50◌ EeseDharma mein verified

strī.vyasane tu snāna.pratikarma.bhojana.bhūmiṣu bhavaty eva dharma.artha.paripraśnaḥ | 50 |

Roman reading

strī.vyasane tu snāna.pratikarma.bhojana.bhūmiṣu bhavaty eva dharma.artha.paripraśnaḥ | 50 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.51◌ EeseDharma mein verified

śakyā ca strī rājahite.niyoktum, upāṃśu.daṇḍena vyādhinā vā vyāvartayitum avasrāvayituṃ vā" iti | 51 |

Roman reading

śakyā ca strī rājahite.niyoktum, upāṃśu.daṇḍena vyādhinā vā vyāvartayitum avasrāvayituṃ vā" iti | 51 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.52◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 52 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 52 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.53◌ EeseDharma mein verified

sapratyādeyaṃ dyūtaṃ niṣpratyādeyaṃ strī.vyasanam | 53 |

Roman reading

sapratyādeyaṃ dyūtaṃ niṣpratyādeyaṃ strī.vyasanam | 53 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.54◌ EeseDharma mein verified

adarśanaṃ kārya.nirvedaḥ kāla.atipātanād anartho dharma.lopaś ca tantra.daurbalyaṃ pāna.anubandhaś ca-iti | 54 |

Roman reading

adarśanaṃ kārya.nirvedaḥ kāla.atipātanād anartho dharma.lopaś ca tantra.daurbalyaṃ pāna.anubandhaś ca-iti | 54 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.55◌ EeseDharma mein verified

"strī.pāna.vyasanayoḥ strī.vyasanam" iti vātavyādhiḥ | 55 |

Roman reading

"strī.pāna.vyasanayoḥ strī.vyasanam" iti vātavyādhiḥ | 55 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.56◌ EeseDharma mein verified

"strīṣu hi bāliśyam aneka.vidhaṃ niśānta.praṇidhau vyākhyātam | 56 |

Roman reading

"strīṣu hi bāliśyam aneka.vidhaṃ niśānta.praṇidhau vyākhyātam | 56 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.57◌ EeseDharma mein verified

pāne tu śabda.ādīnām indriya.arthānām upabhogaḥ prīti.dānaṃ parijana.pūjanaṃ karma.śrama.vadhaś ca" iti | 57 |

Roman reading

pāne tu śabda.ādīnām indriya.arthānām upabhogaḥ prīti.dānaṃ parijana.pūjanaṃ karma.śrama.vadhaś ca" iti | 57 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.58◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 58 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 58 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.59◌ EeseDharma mein verified

strī.vyasane bhavaty apatya.utpattir ātma.rakṣaṇaṃ ca-antar.dāreṣu, viparyayo vā bāhyeṣu, agamyeṣu sarva.ucchittiḥ | 59 |

Roman reading

strī.vyasane bhavaty apatya.utpattir ātma.rakṣaṇaṃ ca-antar.dāreṣu, viparyayo vā bāhyeṣu, agamyeṣu sarva.ucchittiḥ | 59 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.60◌ EeseDharma mein verified

tad ubhayaṃ pāna.vyasane | 60 |

Roman reading

tad ubhayaṃ pāna.vyasane | 60 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.61◌ EeseDharma mein verified

pāna.sampat - sañjñā.nāśo 'nunmattasya-unmattatvam apretasya pretatvaṃ kaupīna.darśanaṃ śruta.prajñā.prāṇa.vitta.mitra.hāniḥ sadbhir viyogo 'narthya.samyogas tantrī.gīta.naipuṇyeṣu ca-arthaghneṣu prasaṅga iti | 61 |

Roman reading

pāna.sampat - sañjñā.nāśo 'nunmattasya-unmattatvam apretasya pretatvaṃ kaupīna.darśanaṃ śruta.prajñā.prāṇa.vitta.mitra.hāniḥ sadbhir viyogo 'narthya.samyogas tantrī.gīta.naipuṇyeṣu ca-arthaghneṣu prasaṅga iti | 61 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.62◌ EeseDharma mein verified

dyūta.madyayor dyūtam | 62 |

Roman reading

dyūta.madyayor dyūtam | 62 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.63◌ EeseDharma mein verified

ekeṣāṃ paṇa.nimitto jayaḥ parājayo vā prāṇiṣu niścetaneṣu vā pakṣa.dvaidhena prakṛti.kopaṃ karoti | 63 |

Roman reading

ekeṣāṃ paṇa.nimitto jayaḥ parājayo vā prāṇiṣu niścetaneṣu vā pakṣa.dvaidhena prakṛti.kopaṃ karoti | 63 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ08.3.64◌ EeseDharma mein verified

viśeṣataś ca saṅghānāṃ saṅgha.dharmiṇāṃ ca rāja.kulānāṃ dyūta.nimitto bhedas tan.nimitto vināśa ity asat.pragrahaḥ pāpiṣṭhatamo vyasanānāṃ tantra.daurbalyād iti | 64 |

Roman reading

viśeṣataś ca saṅghānāṃ saṅgha.dharmiṇāṃ ca rāja.kulānāṃ dyūta.nimitto bhedas tan.nimitto vināśa ity asat.pragrahaḥ pāpiṣṭhatamo vyasanānāṃ tantra.daurbalyād iti | 64 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.