Book 8 · Adhyay 2

rājā rājyam iti prakṛti.saṅkṣepaḥ | 1 |

rājño 'bhyantaro bāhyo vā kopa iti | 2 |

ahi.bhayād abhyantaraḥ kopo bāhya.kopāt pāpīyān, antar.amātya.kopaś ca-antaḥ.kopāt | 3 |

tasmāt kośa.daṇḍa.śaktim ātma.saṃsthāṃ kurvīta | 4 |

"dvairājya.vairājyayor dvairājyam anyonya.pakṣa.dveṣa.anurāgābhyāṃ paraspara.saṅgharṣeṇa vā vinaśyati, vairājyaṃ tu prakṛti.citta.grahaṇa.apekṣi yathā.sthitam anyair bhujyate" ity ācāryāḥ | 5 |

na-iti kauṭilyaḥ | 6 |

pitā.putrayor bhrātror vā dvairājyaṃ tulya.yoga.kṣemam amātya.avagrahaṃ vartayati | 7 |

vairājyaṃ tu jīvataḥ parasya-ācchidya "na-etan mama" iti manyamānaḥ karśayati, apavāhayati, paṇyaṃ vā karoti, viraktaṃ vā parityajya-apagacchati-iti | 8 |

andhaś calita.śāstro vā rājā-iti "aśāstra.cakṣur andho yat.kiñcana.kārī dṛḍha.abhiniveśī para.praṇeyo vā rājyam anyāyena-upahanti, calita.śāstras tu yatra śāstrāc calita.matir bhavati śakya.anunayo bhavati" ity ācāryāḥ | 9 |

na-iti kauṭilyaḥ | 10 |

andho rājā śakyate sahāya.sampadā yatra tatra vā paryavasthāpayitum | 11 |

calita.śāstras tu śāstrād anyathā.abhiniviṣṭa.buddhir anyāyena rājyam ātmānaṃ ca-upahanti-iti | 12 |

vyādhito navo vā rājā-iti "vyādhito rājā rājya.upaghātam amātya.mūlaṃ prāṇa.ābādhaṃ vā rājya.mūlam avāpnoti, navas tu rājā sva.dharma.anugraha.parihāra.dāna.māna.karmabhiḥ prakṛti.rañjana.upakāraiś carati" ity ācāryāḥ | 13 |

na-iti kauṭilyaḥ | 14 |

vyādhito rājā yathā.pravṛttaṃ rāja.praṇidhim anuvartayati | 15 |

navas tu rājā bala.āvarjitaṃ "mama-idaṃ rājyam" iti yathā.iṣṭam anavagrahaś carati | 16 |

sāmutthāyikair avagṛhīto vā rājya.upaghātaṃ marṣayati | 17 |

prakṛtiṣv arūḍhaḥ sukham ucchettuṃ bhavati-iti | 18 |

vyādhite viśeṣaḥ pāpa.rogya.pāpa.rogī ca | 19 |

nave 'py abhijāto 'nabhijāta iti | 20 |

durbalo 'bhijāto balavān anabhijāto rājā-iti "durbalasya-abhijātasya-upajāpaṃ daurbalya.apekṣāḥ prakṛtayaḥ kṛcchreṇa-upagacchanti, balavataś ca-anabhijātasya bala.apekṣāḥ sukhena" ity ācāryāḥ | 21 |

na-iti kauṭilyaḥ | 22 |

durbalam abhijātaṃ prakṛtayaḥ svayam upanamanti, jātyam aiśvarya.prakṛtir anuvartata iti | 23 |

balavataś ca-anabhijātasya-upajāpaṃ visaṃvādayanti, anurāge sārvaguṇyam iti | 24 |

prayāsa.vadhāt sasya.vadho muṣṭi.vadhāt pāpīyān, nirājīvatvād avṛṣṭir ativṛṣṭitaḥ | 25 |