vyasana.yaugapadye saukaryato yātavyaṃ rakṣitavyaṃ vā-iti vyasana.cintā | 1 |
vyasana.yaugapadye saukaryato yātavyaṃ rakṣitavyaṃ vā-iti vyasana.cintā | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
117Book 8 · Chapter 1
60 shlokvyasana.yaugapadye saukaryato yātavyaṃ rakṣitavyaṃ vā-iti vyasana.cintā | 1 |
vyasana.yaugapadye saukaryato yātavyaṃ rakṣitavyaṃ vā-iti vyasana.cintā | 1 |
daivaṃ mānuṣaṃ vā prakṛti.vyasanam anaya.apanayābhyāṃ sambhavati | 2 |
daivaṃ mānuṣaṃ vā prakṛti.vyasanam anaya.apanayābhyāṃ sambhavati | 2 |
guṇa.prātilomyam abhāvaḥ pradoṣaḥ prasaṅgaḥ pīḍā vā vyasanam | 3 |
guṇa.prātilomyam abhāvaḥ pradoṣaḥ prasaṅgaḥ pīḍā vā vyasanam | 3 |
vyasyaty enaṃ śreyasa iti vyasanam | 4 |
vyasyaty enaṃ śreyasa iti vyasanam | 4 |
"svāmy.amātya.jana.pada.durga.kośa.daṇḍa.mitra.vyasanānāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ garīyaḥ" ity ācāryāḥ | 5 |
"svāmy.amātya.jana.pada.durga.kośa.daṇḍa.mitra.vyasanānāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ garīyaḥ" ity ācāryāḥ | 5 |
na-iti bharadvājaḥ | 6 |
na-iti bharadvājaḥ | 6 |
"svāmy.amātya.vyasanayor amātya.vyasanaṃ garīyaḥ | 7 |
"svāmy.amātya.vyasanayor amātya.vyasanaṃ garīyaḥ | 7 |
mantro mantra.phala.avāptiḥ karma.anuṣṭhānam āya.vyaya.karma daṇḍa.praṇayanam amitra.aṭavī.pratiṣedho rājya.rakṣaṇaṃ vyasana.pratīkāraḥ kumāra.rakṣaṇam abhiṣekaś ca kumārāṇām āyattam amātyeṣu | 8 |
mantro mantra.phala.avāptiḥ karma.anuṣṭhānam āya.vyaya.karma daṇḍa.praṇayanam amitra.aṭavī.pratiṣedho rājya.rakṣaṇaṃ vyasana.pratīkāraḥ kumāra.rakṣaṇam abhiṣekaś ca kumārāṇām āyattam amātyeṣu | 8 |
teṣām abhāve tad.abhāvaḥ, chinna.pakṣasya-iva rājñaś ceṣṭā.nāśaś ca | 9 |
teṣām abhāve tad.abhāvaḥ, chinna.pakṣasya-iva rājñaś ceṣṭā.nāśaś ca | 9 |
vyasaneṣu ca-āsannaḥ para.upajāpaḥ | 10 |
vyasaneṣu ca-āsannaḥ para.upajāpaḥ | 10 |
vaiguṇye ca prāṇa.ābādhaḥ prāṇa.antika.caratvād rājñaḥ" iti | 11 |
vaiguṇye ca prāṇa.ābādhaḥ prāṇa.antika.caratvād rājñaḥ" iti | 11 |
na-iti kauṭilyaḥ | 12 |
na-iti kauṭilyaḥ | 12 |
mantri.purohita.ādi.bhṛtya.vargam adhyakṣa.pracāraṃ puruṣa.dravya.prakṛti.vyasana.pratīkāram edhanaṃ ca rājā-eva karoti | 13 |
mantri.purohita.ādi.bhṛtya.vargam adhyakṣa.pracāraṃ puruṣa.dravya.prakṛti.vyasana.pratīkāram edhanaṃ ca rājā-eva karoti | 13 |
vyasaniṣu vā-amātyeṣv anyān avyasaninaḥ karoti | 14 |
vyasaniṣu vā-amātyeṣv anyān avyasaninaḥ karoti | 14 |
pūjya.pūjane dūṣya.avagrahe ca nitya.yuktas tiṣṭhati | 15 |
pūjya.pūjane dūṣya.avagrahe ca nitya.yuktas tiṣṭhati | 15 |
svāmī ca sampannaḥ sva.sampadbhiḥ prakṛtīḥ sampādayati | 16 |
svāmī ca sampannaḥ sva.sampadbhiḥ prakṛtīḥ sampādayati | 16 |
sa yat.śīlas tat.śīlāḥ prakṛtayo bhavanti, utthāne pramāde ca tad.āyattatvāt | 17 |
sa yat.śīlas tat.śīlāḥ prakṛtayo bhavanti, utthāne pramāde ca tad.āyattatvāt | 17 |
tat.kūṭa.sthānīyo hi svāmī-iti | 18 |
tat.kūṭa.sthānīyo hi svāmī-iti | 18 |
"amātya.jana.pada.vyasanayor jana.pada.vyasanaṃ garīyaḥ" iti viśāla.akṣaḥ | 19 |
"amātya.jana.pada.vyasanayor jana.pada.vyasanaṃ garīyaḥ" iti viśāla.akṣaḥ | 19 |
"kośo daṇḍaḥ kupyaṃ viṣṭir vāhanaṃ nicayāś ca jana.padād uttiṣṭhante | 20 |
"kośo daṇḍaḥ kupyaṃ viṣṭir vāhanaṃ nicayāś ca jana.padād uttiṣṭhante | 20 |
teṣām abhāvo jana.pada.abhāve, svāmy.amātyayoś ca-anantaraḥ" iti | 21 |
teṣām abhāvo jana.pada.abhāve, svāmy.amātyayoś ca-anantaraḥ" iti | 21 |
na-iti kauṭilyaḥ | 22 |
na-iti kauṭilyaḥ | 22 |
amātya.mūlāḥ sarva.ārambhāḥ - jana.padasya karma.siddhayaḥ svataḥ parataś ca yoga.kṣema.sādhanaṃ vyasana.pratīkāraḥ śūnya.niveśa.upacayau daṇḍa.kara.anugrahaś ca-iti | 23 |
amātya.mūlāḥ sarva.ārambhāḥ - jana.padasya karma.siddhayaḥ svataḥ parataś ca yoga.kṣema.sādhanaṃ vyasana.pratīkāraḥ śūnya.niveśa.upacayau daṇḍa.kara.anugrahaś ca-iti | 23 |
"jana.pada.durga.vyasanayor durga.vyasanam" iti pārāśarāḥ | 24 |
"jana.pada.durga.vyasanayor durga.vyasanam" iti pārāśarāḥ | 24 |
"durge hi kośa.- daṇḍa.utpattir āpadi sthānaṃ ca jana.padasya | 25 |
"durge hi kośa.- daṇḍa.utpattir āpadi sthānaṃ ca jana.padasya | 25 |
śaktimattarāś ca paurā jānapadebhyo nityāś ca-āpadi sahāyā rājñaḥ | 26 |
śaktimattarāś ca paurā jānapadebhyo nityāś ca-āpadi sahāyā rājñaḥ | 26 |
jānapadās tv amitra.sādhāraṇāḥ" iti | 27 |
jānapadās tv amitra.sādhāraṇāḥ" iti | 27 |
na-iti kauṭilyaḥ | 28 |
na-iti kauṭilyaḥ | 28 |
jana.pada.mūlā durga.kośa.daṇḍa.setu.vārttā.ārambhāḥ | 29 |
jana.pada.mūlā durga.kośa.daṇḍa.setu.vārttā.ārambhāḥ | 29 |
śauryaṃ sthairyaṃ dākṣyaṃ bāhulyaṃ ca jānapadeṣu | 30 |
śauryaṃ sthairyaṃ dākṣyaṃ bāhulyaṃ ca jānapadeṣu | 30 |
parvata.antar.dvīpāś ca durgā na-adhyuṣyante jana.pada.abhāvāt | 31 |
parvata.antar.dvīpāś ca durgā na-adhyuṣyante jana.pada.abhāvāt | 31 |
karṣaka.prāye tu durga.vyasanam, āyudhīya.prāye tu jana.pade jana.pada.vyasanam iti | 32 |
karṣaka.prāye tu durga.vyasanam, āyudhīya.prāye tu jana.pade jana.pada.vyasanam iti | 32 |
"durga.kośa.vyasanayoḥ kośa.vyasanam" iti piśunaḥ | 33 |
"durga.kośa.vyasanayoḥ kośa.vyasanam" iti piśunaḥ | 33 |
"kośa.mūlo hi durga.saṃskāro durga.rakṣaṇaṃ jana.pada.mitra.amitra.nigraho deśa.antaritānām utsāhanaṃ daṇḍa.bala.vyavahāraś ca | 34 |
"kośa.mūlo hi durga.saṃskāro durga.rakṣaṇaṃ jana.pada.mitra.amitra.nigraho deśa.antaritānām utsāhanaṃ daṇḍa.bala.vyavahāraś ca | 34 |
durgaḥ kośād upajāpyaḥ pareṣām | 35 |
durgaḥ kośād upajāpyaḥ pareṣām | 35 |
kośam ādāya ca vyasane śakyam apayātum, na durgam" iti | 36 |
kośam ādāya ca vyasane śakyam apayātum, na durgam" iti | 36 |
na-iti kauṭilyaḥ | 37 |
na-iti kauṭilyaḥ | 37 |
durga.arpaṇaḥ kośo daṇḍas tūṣṇīṃ.yuddhaṃ sva.pakṣa.nigraho daṇḍa.bala.vyavahāra āsāra.pratigrahaḥ para.cakra.aṭavī.pratiṣedhaś ca | 38 |
durga.arpaṇaḥ kośo daṇḍas tūṣṇīṃ.yuddhaṃ sva.pakṣa.nigraho daṇḍa.bala.vyavahāra āsāra.pratigrahaḥ para.cakra.aṭavī.pratiṣedhaś ca | 38 |
durga.abhāve ca kośaḥ pareṣām | 39 |
durga.abhāve ca kośaḥ pareṣām | 39 |
dṛśyate hi durgavatām anucchittir iti | 40 |
dṛśyate hi durgavatām anucchittir iti | 40 |
"kośa.daṇḍavyasanayor daṇḍa.vyasanam" iti kauṇapadantaḥ | 41 |
"kośa.daṇḍavyasanayor daṇḍa.vyasanam" iti kauṇapadantaḥ | 41 |
"daṇḍa.mūlo hi mitra.amitra.nigrahaḥ para.daṇḍa.utsāhanaṃ sva.daṇḍa.pratigrahaś ca | 42 |
"daṇḍa.mūlo hi mitra.amitra.nigrahaḥ para.daṇḍa.utsāhanaṃ sva.daṇḍa.pratigrahaś ca | 42 |
daṇḍa.abhāve ca dhruvaḥ kośa.vināśaḥ | 43 |
daṇḍa.abhāve ca dhruvaḥ kośa.vināśaḥ | 43 |
kośa.abhāve ca śakyaḥ kupyena bhūmyā para.bhūmi.svayaṃ.grāheṇa vā daṇḍaḥ piṇḍayitum, daṇḍavatā ca kośaḥ | 44 |
kośa.abhāve ca śakyaḥ kupyena bhūmyā para.bhūmi.svayaṃ.grāheṇa vā daṇḍaḥ piṇḍayitum, daṇḍavatā ca kośaḥ | 44 |
svāminaś ca-āsanna.vṛttitvād amātya.sadharmā daṇḍaḥ" iti | 45 |
svāminaś ca-āsanna.vṛttitvād amātya.sadharmā daṇḍaḥ" iti | 45 |
na-iti kauṭilyaḥ | 46 |
na-iti kauṭilyaḥ | 46 |
kośa.mūlo hi daṇḍaḥ | 47 |
kośa.mūlo hi daṇḍaḥ | 47 |
kośa.abhāve daṇḍaḥ paraṃ gacchati, svāminaṃ vā hanti | 48 |
kośa.abhāve daṇḍaḥ paraṃ gacchati, svāminaṃ vā hanti | 48 |
sarva.abhiyoga.karaś ca kośo dharma.kāma.hetuḥ | 49 |
sarva.abhiyoga.karaś ca kośo dharma.kāma.hetuḥ | 49 |
deśa.kāla.kārya.vaśena tu kośa.daṇḍayor anyataraḥ pramāṇī.bhavati | 50 |
deśa.kāla.kārya.vaśena tu kośa.daṇḍayor anyataraḥ pramāṇī.bhavati | 50 |
lambha.pālano hi daṇḍaḥ kośasya, kośaḥ kośasya daṇḍasya ca bhavati | 51 |
lambha.pālano hi daṇḍaḥ kośasya, kośaḥ kośasya daṇḍasya ca bhavati | 51 |
sarva.dravya.prayojakatvāt kośa.vyasanaṃ garīya iti | 52 |
sarva.dravya.prayojakatvāt kośa.vyasanaṃ garīya iti | 52 |
"daṇḍa.mitra.vyasanayor mitra.vyasanam" iti vātavyādhiḥ | 53 |
"daṇḍa.mitra.vyasanayor mitra.vyasanam" iti vātavyādhiḥ | 53 |
"mitram abhṛtaṃ vyavahitaṃ ca karma karoti, pārṣṇi.grāham āsāram amitram āṭavikaṃ ca pratikaroti, kośa.daṇḍa.bhūmibhiś ca-upakaroti vyasana.avasthā.yogam" iti | 54 |
"mitram abhṛtaṃ vyavahitaṃ ca karma karoti, pārṣṇi.grāham āsāram amitram āṭavikaṃ ca pratikaroti, kośa.daṇḍa.bhūmibhiś ca-upakaroti vyasana.avasthā.yogam" iti | 54 |
na-iti kauṭilyaḥ | 55 |
na-iti kauṭilyaḥ | 55 |
daṇḍavato mitraṃ mitra.bhāve tiṣṭhati, amitro vā mitra.bhāve | 56 |
daṇḍavato mitraṃ mitra.bhāve tiṣṭhati, amitro vā mitra.bhāve | 56 |
daṇḍa.mitrayos tu sādhāraṇe kārye sārataḥ sva.yuddha.deśa.kāla.lābhād viśeṣaḥ | 57 |
daṇḍa.mitrayos tu sādhāraṇe kārye sārataḥ sva.yuddha.deśa.kāla.lābhād viśeṣaḥ | 57 |
śīghra.abhiyāne tv amitra.āṭavika.anabhyantara.kope ca na mitraṃ vidyate | 58 |
śīghra.abhiyāne tv amitra.āṭavika.anabhyantara.kope ca na mitraṃ vidyate | 58 |
vyasana.yaugapadye para.vṛddhau ca mitram artha.yuktau tiṣṭhati | 59 |
vyasana.yaugapadye para.vṛddhau ca mitram artha.yuktau tiṣṭhati | 59 |
iti prakṛti.vyasana.sampradhāraṇam uktam | 60 |
iti prakṛti.vyasana.sampradhāraṇam uktam | 60 |