sandhi.vigrahayor āsanaṃ yānaṃ ca vyākhyātam | 1 |
sandhi.vigrahayor āsanaṃ yānaṃ ca vyākhyātam | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
102Book 7 · Chapter 4
25 shloksandhi.vigrahayor āsanaṃ yānaṃ ca vyākhyātam | 1 |
sandhi.vigrahayor āsanaṃ yānaṃ ca vyākhyātam | 1 |
sthānam āsanam upekṣaṇaṃ ca-ity āsana.paryāyāḥ | 2 |
sthānam āsanam upekṣaṇaṃ ca-ity āsana.paryāyāḥ | 2 |
viśeṣas tu - guṇa.ekadeśe sthānam, sva.vṛddhi.prāpty.artham āsanam, upāyānām aprayoga upekṣaṇam | 3 |
viśeṣas tu - guṇa.ekadeśe sthānam, sva.vṛddhi.prāpty.artham āsanam, upāyānām aprayoga upekṣaṇam | 3 |
atisandhāna.kāmayor ari.vijigīṣvor upahantum aśaktayor vigṛhya-āsanaṃ sandhāya vā | 4 |
atisandhāna.kāmayor ari.vijigīṣvor upahantum aśaktayor vigṛhya-āsanaṃ sandhāya vā | 4 |
yadā vā paśyet "sva.daṇḍair mitra.aṭavī.daṇḍair vā samaṃ jyāyāṃsaṃ vā karśayitum utsahe" iti tadā kṛta.bāhya.abhyantara.kṛtyo vigṛhya-āsīta | 5 |
yadā vā paśyet "sva.daṇḍair mitra.aṭavī.daṇḍair vā samaṃ jyāyāṃsaṃ vā karśayitum utsahe" iti tadā kṛta.bāhya.abhyantara.kṛtyo vigṛhya-āsīta | 5 |
yadā vā paśyet "utsāha.yuktā me prakṛtayaḥ saṃhatā vivṛddhāḥ sva.karmāṇy avyāhatāś cariṣyanti parasya vā karmāṇy upahaniṣyanti" iti tadā vigṛhya-āsīta | 6 |
yadā vā paśyet "utsāha.yuktā me prakṛtayaḥ saṃhatā vivṛddhāḥ sva.karmāṇy avyāhatāś cariṣyanti parasya vā karmāṇy upahaniṣyanti" iti tadā vigṛhya-āsīta | 6 |
yadā vā paśyet "parasya-apacaritāḥ kṣīṇā lubdhāḥ sva.cakra.stena.aṭavī.vyathitā vā prakṛtayaḥ svayam upajāpena vā mām eṣyanti, sampannā me vārttā, vipannā parasya, tasya prakṛtayo durbhikṣa.upahatā mām eṣyanti; vipannā me vārttā, sampannā parasya, -
yadā vā paśyet "parasya-apacaritāḥ kṣīṇā lubdhāḥ sva.cakra.stena.aṭavī.vyathitā vā prakṛtayaḥ svayam upajāpena vā mām eṣyanti, sampannā me vārttā, vipannā parasya, tasya prakṛtayo durbhikṣa.upahatā mām eṣyanti; vipannā me vārttā, sampannā parasya, -
taṃ me prakṛtayo na gamiṣyanti, vigṛhya ca-asya dhānya.paśu.hiraṇyāny āhariṣyāmi, sva.paṇya.upaghātīni vā para.paṇyāni nivartayiṣyāmi, -
taṃ me prakṛtayo na gamiṣyanti, vigṛhya ca-asya dhānya.paśu.hiraṇyāny āhariṣyāmi, sva.paṇya.upaghātīni vā para.paṇyāni nivartayiṣyāmi, -
para.vaṇik.pathād vā saravanti mām eṣyanti vigṛhīte, na-itaram, dūṣya.amitra.aṭavī.nigrahaṃ vā vigṛhīto na kariṣyati, tair eva vā vigrahaṃ prāpsyati, -
para.vaṇik.pathād vā saravanti mām eṣyanti vigṛhīte, na-itaram, dūṣya.amitra.aṭavī.nigrahaṃ vā vigṛhīto na kariṣyati, tair eva vā vigrahaṃ prāpsyati, -
mitraṃ me mitra.bhāvy abhiprayāto bahv.alpa.kālaṃ tanu.kṣaya.vyayam arthaṃ prāpsyati, guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmim, -
mitraṃ me mitra.bhāvy abhiprayāto bahv.alpa.kālaṃ tanu.kṣaya.vyayam arthaṃ prāpsyati, guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmim, -
sarva.sandohena vā mām anādṛtya prayātu.kāmaḥ kathaṃ na yāyād" iti para.vṛddhi.pratighāta.arthaṃ pratāpa.arthaṃ ca vigṛhya-āsīta | 7 |
sarva.sandohena vā mām anādṛtya prayātu.kāmaḥ kathaṃ na yāyād" iti para.vṛddhi.pratighāta.arthaṃ pratāpa.arthaṃ ca vigṛhya-āsīta | 7 |
"tam eva hi pratyāvṛtto grasate" ity ācāryāḥ | 8 |
"tam eva hi pratyāvṛtto grasate" ity ācāryāḥ | 8 |
na-iti kauṭilyaḥ | 9 |
na-iti kauṭilyaḥ | 9 |
karśana.mātram asya kuryād avyasaninaḥ, para.vṛddhyā tu vṛddhaḥ samucchedanam | 10 |
karśana.mātram asya kuryād avyasaninaḥ, para.vṛddhyā tu vṛddhaḥ samucchedanam | 10 |
evaṃ parasya yātavyo 'smai sāhāyyam avinaṣṭaḥ prayacchet | 11 |
evaṃ parasya yātavyo 'smai sāhāyyam avinaṣṭaḥ prayacchet | 11 |
tasmāt sarva.sandoha.prakṛtaṃ vigṛhya-āsīta | 12 |
tasmāt sarva.sandoha.prakṛtaṃ vigṛhya-āsīta | 12 |
vigṛhya.āsana.hetu.prātilomye sandhāya-āsīta | 13 |
vigṛhya.āsana.hetu.prātilomye sandhāya-āsīta | 13 |
vigṛhya.āsana.hetubhir abhyuccitaḥ sarva.sandoha.varjaṃ vigṛhya yāyāt | 14 |
vigṛhya.āsana.hetubhir abhyuccitaḥ sarva.sandoha.varjaṃ vigṛhya yāyāt | 14 |
yadā vā paśyet "vyasanī paraḥ, prakṛti.vyasanaṃ vā-asya śeeṣa.prakṛtibhir apratikāryam, sva.cakra.pīḍitā viraktā vā-asya prakṛtayaḥ karśitā nirutsāhāḥ parasparād vā bhinnāḥ śakyā lobhayitum, agny.udaka.vyādhi.maraka.durbhikṣa.nimittaṃ kṣīṇa.yugya.puruṣa.nicaya.rakṣā.vidhānaḥ paraḥ" iti tadā vigṛhya yāyāt | 15 |
yadā vā paśyet "vyasanī paraḥ, prakṛti.vyasanaṃ vā-asya śeeṣa.prakṛtibhir apratikāryam, sva.cakra.pīḍitā viraktā vā-asya prakṛtayaḥ karśitā nirutsāhāḥ parasparād vā bhinnāḥ śakyā lobhayitum, agny.udaka.vyādhi.maraka.durbhikṣa.nimittaṃ kṣīṇa.yugya.puruṣa.nicaya.rakṣā.vidhānaḥ paraḥ" iti tadā vigṛhya yāyāt | 15 |
yadā vā paśyet "mitram ākrandaś ca me śūra.vṛddha.anurakta.prakṛtiḥ, viparīta.prakṛtiḥ paraḥ pārṣṇi.grāhaś ca-āsāraś ca, śakṣyāmi mitreṇa-āsāram ākrandena pārṣṇi.grāhaṃ vā vigṛhya yātum" iti tadā vigṛhya yāyāt | 16 |
yadā vā paśyet "mitram ākrandaś ca me śūra.vṛddha.anurakta.prakṛtiḥ, viparīta.prakṛtiḥ paraḥ pārṣṇi.grāhaś ca-āsāraś ca, śakṣyāmi mitreṇa-āsāram ākrandena pārṣṇi.grāhaṃ vā vigṛhya yātum" iti tadā vigṛhya yāyāt | 16 |
yadā vā phalam eka.hāryam alpa.kālaṃ paśyet tadā pārṣṇi.grāha.āsārābhyāṃ vigṛhya yāyāt | 17 |
yadā vā phalam eka.hāryam alpa.kālaṃ paśyet tadā pārṣṇi.grāha.āsārābhyāṃ vigṛhya yāyāt | 17 |
viparyaye sandhāya yāyāt | 18 |
viparyaye sandhāya yāyāt | 18 |
yadā vā paśyet "na śakyam ekena yātum avaśyaṃ ca yātavyam" iti tadā sama.hīna.jyāyobhiḥ sāmavāyikaiḥ sambhūya yāyād, ekatra nirdiṣṭena-aṃśena, anekatra-anirdiṣṭena-aṃśena | 19 |
yadā vā paśyet "na śakyam ekena yātum avaśyaṃ ca yātavyam" iti tadā sama.hīna.jyāyobhiḥ sāmavāyikaiḥ sambhūya yāyād, ekatra nirdiṣṭena-aṃśena, anekatra-anirdiṣṭena-aṃśena | 19 |
teṣām asamavāye daṇḍam anyatamasmān niviṣṭa.aṃśena yāceta | 20 |
teṣām asamavāye daṇḍam anyatamasmān niviṣṭa.aṃśena yāceta | 20 |
sambhūya.abhigamanena vā nirviśyeta, dhruve lābhe nirdiṣṭena-aṃśena, adhruve lābha.aṃśena | 21 |
sambhūya.abhigamanena vā nirviśyeta, dhruve lābhe nirdiṣṭena-aṃśena, adhruve lābha.aṃśena | 21 |