"tvaṃ ca-ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.sandhiḥ | 1 |
"tvaṃ ca-ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.sandhiḥ | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
109Book 7 · Chapter 11
44 shlok"tvaṃ ca-ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.sandhiḥ | 1 |
"tvaṃ ca-ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.sandhiḥ | 1 |
tayor yaḥ pratyupasthita.artho yathā.ukta.guṇāṃ bhūmiṃ niveśayati so 'tisandhatte | 2 |
tayor yaḥ pratyupasthita.artho yathā.ukta.guṇāṃ bhūmiṃ niveśayati so 'tisandhatte | 2 |
tatra-api sthalam audakaṃ vā-iti mahataḥ sthalād alpam audakaṃ śreyaḥ, sātatyād avasthitatvāc ca phalānām | 3 |
tatra-api sthalam audakaṃ vā-iti mahataḥ sthalād alpam audakaṃ śreyaḥ, sātatyād avasthitatvāc ca phalānām | 3 |
sthalayor api prabhūta.pūrva.apara.sasyam alpa.varṣa.pākam asakta.ārambhaṃ śreyaḥ | 4 |
sthalayor api prabhūta.pūrva.apara.sasyam alpa.varṣa.pākam asakta.ārambhaṃ śreyaḥ | 4 |
audakayor api dhānya.vāpam adhānya.vāpāt-śreyaḥ | 5 |
audakayor api dhānya.vāpam adhānya.vāpāt-śreyaḥ | 5 |
tayor alpa.bahutve dhānya.kāntād alpān mahad adhānya.kāntaṃ śreyaḥ | 6 |
tayor alpa.bahutve dhānya.kāntād alpān mahad adhānya.kāntaṃ śreyaḥ | 6 |
mahaty avakāśe hi sthālyāś ca-anūpyāś ca-oṣadhayo bhavanti | 7 |
mahaty avakāśe hi sthālyāś ca-anūpyāś ca-oṣadhayo bhavanti | 7 |
durga.ādīni ca karmāṇi prabhūtyena kriyante | 8 |
durga.ādīni ca karmāṇi prabhūtyena kriyante | 8 |
kṛtrimā hi bhūmi.guṇāḥ | 9 |
kṛtrimā hi bhūmi.guṇāḥ | 9 |
khani.dhānya.bhogayoḥ khani.bhogaḥ kośa.karaḥ, dhānya.bhogaḥ kośa.koṣṭha.agāra.karaḥ | 10 |
khani.dhānya.bhogayoḥ khani.bhogaḥ kośa.karaḥ, dhānya.bhogaḥ kośa.koṣṭha.agāra.karaḥ | 10 |
dhānya.mūlā hi durga.ādīnāṃ karmaṇām ārambhāḥ | 11 |
dhānya.mūlā hi durga.ādīnāṃ karmaṇām ārambhāḥ | 11 |
mahā.viṣaya.vikrayo vā khani.bhogaḥ śreyān | 12 |
mahā.viṣaya.vikrayo vā khani.bhogaḥ śreyān | 12 |
"dravya.hasti.vana.bhogayor dravya.vana.bhogaḥ sarva.karmaṇāṃ yoniḥ prabhūta.nidhāna.kṣamaś ca, viparīto hasti.vana.bhogaḥ" ity ācāryāḥ | 13 |
"dravya.hasti.vana.bhogayor dravya.vana.bhogaḥ sarva.karmaṇāṃ yoniḥ prabhūta.nidhāna.kṣamaś ca, viparīto hasti.vana.bhogaḥ" ity ācāryāḥ | 13 |
na-iti kauṭilyaḥ | 14 |
na-iti kauṭilyaḥ | 14 |
śakyaṃ dravya.vanam anekam anekasyāṃ bhūmau vāpayitum, na hasti.vanam | 15 |
śakyaṃ dravya.vanam anekam anekasyāṃ bhūmau vāpayitum, na hasti.vanam | 15 |
hasti.pradhāno hi para.anīka.vadha iti | 16 |
hasti.pradhāno hi para.anīka.vadha iti | 16 |
vāri.sthala.patha.bhogayor anityo vāri.patha.bhogaḥ, nityaḥ sthala.patha.bhogaḥ | 17 |
vāri.sthala.patha.bhogayor anityo vāri.patha.bhogaḥ, nityaḥ sthala.patha.bhogaḥ | 17 |
bhinna.manuṣyā śreṇī.manuṣyā vā bhūmir iti bhinna.manuṣyā śreyasī | 18 |
bhinna.manuṣyā śreṇī.manuṣyā vā bhūmir iti bhinna.manuṣyā śreyasī | 18 |
bhinna.manuṣyā bhogyā bhavati, anupajāpyā ca-anyeṣām, anāpat.sahā tu | 19 |
bhinna.manuṣyā bhogyā bhavati, anupajāpyā ca-anyeṣām, anāpat.sahā tu | 19 |
viparītā śreṇī.manuṣyā, kope mahā.doṣā | 20 |
viparītā śreṇī.manuṣyā, kope mahā.doṣā | 20 |
tasyāṃ cāturvarṇya.niveśe sarva.bhoga.sahatvād avara.varṇa.prāyā śreyasī, bāhulyād dhruvatvāc ca kṛṣyāḥ karṣakavatī, kṛṣyāś ca-anyeṣāṃ ca-ārambhāṇāṃ prayojakatvāt go.rakṣakavatī, paṇya.nicaya.ṛṇa.anugrahād āḍhya.vaṇigvatī | 21 |
tasyāṃ cāturvarṇya.niveśe sarva.bhoga.sahatvād avara.varṇa.prāyā śreyasī, bāhulyād dhruvatvāc ca kṛṣyāḥ karṣakavatī, kṛṣyāś ca-anyeṣāṃ ca-ārambhāṇāṃ prayojakatvāt go.rakṣakavatī, paṇya.nicaya.ṛṇa.anugrahād āḍhya.vaṇigvatī | 21 |
bhūmi.guṇānām apāśrayaḥ śreyān | 22 |
bhūmi.guṇānām apāśrayaḥ śreyān | 22 |
durga.apāśrayā puruṣa.apāśrayā vā bhūmir iti puruṣa.apāśrayā śreyasī | 23 |
durga.apāśrayā puruṣa.apāśrayā vā bhūmir iti puruṣa.apāśrayā śreyasī | 23 |
puruṣavad dhi rājyam | 24 |
puruṣavad dhi rājyam | 24 |
apuruṣā gaur vandhy eva kiṃ duhīta | 25 |
apuruṣā gaur vandhy eva kiṃ duhīta | 25 |
mahā.kṣaya.vyaya.niveśāṃ tu bhūmim avāptu.kāmaḥ pūrvam eva kretāraṃ paṇeta durbalam arāja.bījinaṃ nirutsāham apakṣam anyāya.vṛttiṃ vyasaninaṃ daiva.pramāṇaṃ yat.kiñcana.kāriṇaṃ vā | 26 |
mahā.kṣaya.vyaya.niveśāṃ tu bhūmim avāptu.kāmaḥ pūrvam eva kretāraṃ paṇeta durbalam arāja.bījinaṃ nirutsāham apakṣam anyāya.vṛttiṃ vyasaninaṃ daiva.pramāṇaṃ yat.kiñcana.kāriṇaṃ vā | 26 |
mahā.kṣaya.vyaya.niveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rāja.bījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣaya.vyayena-avasīdati | 27 |
mahā.kṣaya.vyaya.niveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rāja.bījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣaya.vyayena-avasīdati | 27 |
balavān arāja.bījī kṣaya.vyaya.bhayād asagandhābhiḥ prakṛtibhis tyajyate | 28 |
balavān arāja.bījī kṣaya.vyaya.bhayād asagandhābhiḥ prakṛtibhis tyajyate | 28 |
nirutsāhas tu daṇḍavān api daṇḍasya-apraṇetā sadaṇḍaḥ kṣaya.vyayena-avabhajyate | 29 |
nirutsāhas tu daṇḍavān api daṇḍasya-apraṇetā sadaṇḍaḥ kṣaya.vyayena-avabhajyate | 29 |
kośavān apy apakṣaḥ kṣaya.vyaya.anugraha.hīnatvān na kutaścit prāpnoti | 30 |
kośavān apy apakṣaḥ kṣaya.vyaya.anugraha.hīnatvān na kutaścit prāpnoti | 30 |
anyāya.vṛttir niviṣṭam apy utthāpayet | 31 |
anyāya.vṛttir niviṣṭam apy utthāpayet | 31 |
sa katham aniviṣṭaṃ niveśayet | 32 |
sa katham aniviṣṭaṃ niveśayet | 32 |
tena vyasanī vyākhyātaḥ | 33 |
tena vyasanī vyākhyātaḥ | 33 |
daiva.pramāṇo mānuṣa.hīno nirārambho vipanna.karma.ārambho vā-avasīdati | 34 |
daiva.pramāṇo mānuṣa.hīno nirārambho vipanna.karma.ārambho vā-avasīdati | 34 |
yat.kiñcana.kārī na kiñcid āsādayati | 35 |
yat.kiñcana.kārī na kiñcid āsādayati | 35 |
sa ca-eṣāṃ pāpiṣṭhatamo bhavati | 36 |
sa ca-eṣāṃ pāpiṣṭhatamo bhavati | 36 |
"yat.kiñcid.ārabhamāṇo hi vijigīṣoḥ kadācic chidram āsādayed" ity ācāryāḥ | 37 |
"yat.kiñcid.ārabhamāṇo hi vijigīṣoḥ kadācic chidram āsādayed" ity ācāryāḥ | 37 |
yathā chidraṃ tathā vināśam apy āsādayed iti kauṭilyaḥ | 38 |
yathā chidraṃ tathā vināśam apy āsādayed iti kauṭilyaḥ | 38 |
teṣām alābhe yathā pārṣṇi.grāha.upagrahe vakṣyāmas tathā bhūmim avasthāpayet | 39 |
teṣām alābhe yathā pārṣṇi.grāha.upagrahe vakṣyāmas tathā bhūmim avasthāpayet | 39 |
ity abhihita.sandhiḥ | 40 |
ity abhihita.sandhiḥ | 40 |
guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmiṃ balavatā krayeṇa yācitaḥ sandhim avasthāpya dadyāt | 41 |
guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmiṃ balavatā krayeṇa yācitaḥ sandhim avasthāpya dadyāt | 41 |
ity anibhṛta.sandhiḥ | 42 |
ity anibhṛta.sandhiḥ | 42 |
samena vā yācitaḥ kāraṇam avekṣya dadyāt "pratyādeyā me bhūmir vaśyā vā, anayā pratibaddhaḥ paro me vaśyo bhaviṣyati- bhūmi.vikrayād vā mitra.hiraṇya.lābhaḥ kārya.sāmarthya.karo me bhaviṣyati" iti | 43 |
samena vā yācitaḥ kāraṇam avekṣya dadyāt "pratyādeyā me bhūmir vaśyā vā, anayā pratibaddhaḥ paro me vaśyo bhaviṣyati- bhūmi.vikrayād vā mitra.hiraṇya.lābhaḥ kārya.sāmarthya.karo me bhaviṣyati" iti | 43 |
tena hīnaḥ kretā vyākhyātaḥ | 44 |
tena hīnaḥ kretā vyākhyātaḥ | 44 |