EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 109

Book 7 · Adhyay 11

Book 7 · Chapter 11

44 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ07.11.01◌ EeseDharma mein verified

"tvaṃ ca-ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.sandhiḥ | 1 |

Roman reading

"tvaṃ ca-ahaṃ ca śūnyaṃ niveśayāvahe" ity anavasita.sandhiḥ | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.02◌ EeseDharma mein verified

tayor yaḥ pratyupasthita.artho yathā.ukta.guṇāṃ bhūmiṃ niveśayati so 'tisandhatte | 2 |

Roman reading

tayor yaḥ pratyupasthita.artho yathā.ukta.guṇāṃ bhūmiṃ niveśayati so 'tisandhatte | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.03◌ EeseDharma mein verified

tatra-api sthalam audakaṃ vā-iti mahataḥ sthalād alpam audakaṃ śreyaḥ, sātatyād avasthitatvāc ca phalānām | 3 |

Roman reading

tatra-api sthalam audakaṃ vā-iti mahataḥ sthalād alpam audakaṃ śreyaḥ, sātatyād avasthitatvāc ca phalānām | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.04◌ EeseDharma mein verified

sthalayor api prabhūta.pūrva.apara.sasyam alpa.varṣa.pākam asakta.ārambhaṃ śreyaḥ | 4 |

Roman reading

sthalayor api prabhūta.pūrva.apara.sasyam alpa.varṣa.pākam asakta.ārambhaṃ śreyaḥ | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.05◌ EeseDharma mein verified

audakayor api dhānya.vāpam adhānya.vāpāt-śreyaḥ | 5 |

Roman reading

audakayor api dhānya.vāpam adhānya.vāpāt-śreyaḥ | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.06◌ EeseDharma mein verified

tayor alpa.bahutve dhānya.kāntād alpān mahad adhānya.kāntaṃ śreyaḥ | 6 |

Roman reading

tayor alpa.bahutve dhānya.kāntād alpān mahad adhānya.kāntaṃ śreyaḥ | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.07◌ EeseDharma mein verified

mahaty avakāśe hi sthālyāś ca-anūpyāś ca-oṣadhayo bhavanti | 7 |

Roman reading

mahaty avakāśe hi sthālyāś ca-anūpyāś ca-oṣadhayo bhavanti | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.08◌ EeseDharma mein verified

durga.ādīni ca karmāṇi prabhūtyena kriyante | 8 |

Roman reading

durga.ādīni ca karmāṇi prabhūtyena kriyante | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.09◌ EeseDharma mein verified

kṛtrimā hi bhūmi.guṇāḥ | 9 |

Roman reading

kṛtrimā hi bhūmi.guṇāḥ | 9 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.10◌ EeseDharma mein verified

khani.dhānya.bhogayoḥ khani.bhogaḥ kośa.karaḥ, dhānya.bhogaḥ kośa.koṣṭha.agāra.karaḥ | 10 |

Roman reading

khani.dhānya.bhogayoḥ khani.bhogaḥ kośa.karaḥ, dhānya.bhogaḥ kośa.koṣṭha.agāra.karaḥ | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.11◌ EeseDharma mein verified

dhānya.mūlā hi durga.ādīnāṃ karmaṇām ārambhāḥ | 11 |

Roman reading

dhānya.mūlā hi durga.ādīnāṃ karmaṇām ārambhāḥ | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.12◌ EeseDharma mein verified

mahā.viṣaya.vikrayo vā khani.bhogaḥ śreyān | 12 |

Roman reading

mahā.viṣaya.vikrayo vā khani.bhogaḥ śreyān | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.13◌ EeseDharma mein verified

"dravya.hasti.vana.bhogayor dravya.vana.bhogaḥ sarva.karmaṇāṃ yoniḥ prabhūta.nidhāna.kṣamaś ca, viparīto hasti.vana.bhogaḥ" ity ācāryāḥ | 13 |

Roman reading

"dravya.hasti.vana.bhogayor dravya.vana.bhogaḥ sarva.karmaṇāṃ yoniḥ prabhūta.nidhāna.kṣamaś ca, viparīto hasti.vana.bhogaḥ" ity ācāryāḥ | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.14◌ EeseDharma mein verified

na-iti kauṭilyaḥ | 14 |

Roman reading

na-iti kauṭilyaḥ | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.15◌ EeseDharma mein verified

śakyaṃ dravya.vanam anekam anekasyāṃ bhūmau vāpayitum, na hasti.vanam | 15 |

Roman reading

śakyaṃ dravya.vanam anekam anekasyāṃ bhūmau vāpayitum, na hasti.vanam | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.16◌ EeseDharma mein verified

hasti.pradhāno hi para.anīka.vadha iti | 16 |

Roman reading

hasti.pradhāno hi para.anīka.vadha iti | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.17◌ EeseDharma mein verified

vāri.sthala.patha.bhogayor anityo vāri.patha.bhogaḥ, nityaḥ sthala.patha.bhogaḥ | 17 |

Roman reading

vāri.sthala.patha.bhogayor anityo vāri.patha.bhogaḥ, nityaḥ sthala.patha.bhogaḥ | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.18◌ EeseDharma mein verified

bhinna.manuṣyā śreṇī.manuṣyā vā bhūmir iti bhinna.manuṣyā śreyasī | 18 |

Roman reading

bhinna.manuṣyā śreṇī.manuṣyā vā bhūmir iti bhinna.manuṣyā śreyasī | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.19◌ EeseDharma mein verified

bhinna.manuṣyā bhogyā bhavati, anupajāpyā ca-anyeṣām, anāpat.sahā tu | 19 |

Roman reading

bhinna.manuṣyā bhogyā bhavati, anupajāpyā ca-anyeṣām, anāpat.sahā tu | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.20◌ EeseDharma mein verified

viparītā śreṇī.manuṣyā, kope mahā.doṣā | 20 |

Roman reading

viparītā śreṇī.manuṣyā, kope mahā.doṣā | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.21◌ EeseDharma mein verified

tasyāṃ cāturvarṇya.niveśe sarva.bhoga.sahatvād avara.varṇa.prāyā śreyasī, bāhulyād dhruvatvāc ca kṛṣyāḥ karṣakavatī, kṛṣyāś ca-anyeṣāṃ ca-ārambhāṇāṃ prayojakatvāt go.rakṣakavatī, paṇya.nicaya.ṛṇa.anugrahād āḍhya.vaṇigvatī | 21 |

Roman reading

tasyāṃ cāturvarṇya.niveśe sarva.bhoga.sahatvād avara.varṇa.prāyā śreyasī, bāhulyād dhruvatvāc ca kṛṣyāḥ karṣakavatī, kṛṣyāś ca-anyeṣāṃ ca-ārambhāṇāṃ prayojakatvāt go.rakṣakavatī, paṇya.nicaya.ṛṇa.anugrahād āḍhya.vaṇigvatī | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.22◌ EeseDharma mein verified

bhūmi.guṇānām apāśrayaḥ śreyān | 22 |

Roman reading

bhūmi.guṇānām apāśrayaḥ śreyān | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.23◌ EeseDharma mein verified

durga.apāśrayā puruṣa.apāśrayā vā bhūmir iti puruṣa.apāśrayā śreyasī | 23 |

Roman reading

durga.apāśrayā puruṣa.apāśrayā vā bhūmir iti puruṣa.apāśrayā śreyasī | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.24◌ EeseDharma mein verified

puruṣavad dhi rājyam | 24 |

Roman reading

puruṣavad dhi rājyam | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.25◌ EeseDharma mein verified

apuruṣā gaur vandhy eva kiṃ duhīta | 25 |

Roman reading

apuruṣā gaur vandhy eva kiṃ duhīta | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.26◌ EeseDharma mein verified

mahā.kṣaya.vyaya.niveśāṃ tu bhūmim avāptu.kāmaḥ pūrvam eva kretāraṃ paṇeta durbalam arāja.bījinaṃ nirutsāham apakṣam anyāya.vṛttiṃ vyasaninaṃ daiva.pramāṇaṃ yat.kiñcana.kāriṇaṃ vā | 26 |

Roman reading

mahā.kṣaya.vyaya.niveśāṃ tu bhūmim avāptu.kāmaḥ pūrvam eva kretāraṃ paṇeta durbalam arāja.bījinaṃ nirutsāham apakṣam anyāya.vṛttiṃ vyasaninaṃ daiva.pramāṇaṃ yat.kiñcana.kāriṇaṃ vā | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.27◌ EeseDharma mein verified

mahā.kṣaya.vyaya.niveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rāja.bījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣaya.vyayena-avasīdati | 27 |

Roman reading

mahā.kṣaya.vyaya.niveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rāja.bījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣaya.vyayena-avasīdati | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.28◌ EeseDharma mein verified

balavān arāja.bījī kṣaya.vyaya.bhayād asagandhābhiḥ prakṛtibhis tyajyate | 28 |

Roman reading

balavān arāja.bījī kṣaya.vyaya.bhayād asagandhābhiḥ prakṛtibhis tyajyate | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.29◌ EeseDharma mein verified

nirutsāhas tu daṇḍavān api daṇḍasya-apraṇetā sadaṇḍaḥ kṣaya.vyayena-avabhajyate | 29 |

Roman reading

nirutsāhas tu daṇḍavān api daṇḍasya-apraṇetā sadaṇḍaḥ kṣaya.vyayena-avabhajyate | 29 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.30◌ EeseDharma mein verified

kośavān apy apakṣaḥ kṣaya.vyaya.anugraha.hīnatvān na kutaścit prāpnoti | 30 |

Roman reading

kośavān apy apakṣaḥ kṣaya.vyaya.anugraha.hīnatvān na kutaścit prāpnoti | 30 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.31◌ EeseDharma mein verified

anyāya.vṛttir niviṣṭam apy utthāpayet | 31 |

Roman reading

anyāya.vṛttir niviṣṭam apy utthāpayet | 31 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.32◌ EeseDharma mein verified

sa katham aniviṣṭaṃ niveśayet | 32 |

Roman reading

sa katham aniviṣṭaṃ niveśayet | 32 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.33◌ EeseDharma mein verified

tena vyasanī vyākhyātaḥ | 33 |

Roman reading

tena vyasanī vyākhyātaḥ | 33 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.34◌ EeseDharma mein verified

daiva.pramāṇo mānuṣa.hīno nirārambho vipanna.karma.ārambho vā-avasīdati | 34 |

Roman reading

daiva.pramāṇo mānuṣa.hīno nirārambho vipanna.karma.ārambho vā-avasīdati | 34 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.35◌ EeseDharma mein verified

yat.kiñcana.kārī na kiñcid āsādayati | 35 |

Roman reading

yat.kiñcana.kārī na kiñcid āsādayati | 35 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.36◌ EeseDharma mein verified

sa ca-eṣāṃ pāpiṣṭhatamo bhavati | 36 |

Roman reading

sa ca-eṣāṃ pāpiṣṭhatamo bhavati | 36 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.37◌ EeseDharma mein verified

"yat.kiñcid.ārabhamāṇo hi vijigīṣoḥ kadācic chidram āsādayed" ity ācāryāḥ | 37 |

Roman reading

"yat.kiñcid.ārabhamāṇo hi vijigīṣoḥ kadācic chidram āsādayed" ity ācāryāḥ | 37 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.38◌ EeseDharma mein verified

yathā chidraṃ tathā vināśam apy āsādayed iti kauṭilyaḥ | 38 |

Roman reading

yathā chidraṃ tathā vināśam apy āsādayed iti kauṭilyaḥ | 38 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.39◌ EeseDharma mein verified

teṣām alābhe yathā pārṣṇi.grāha.upagrahe vakṣyāmas tathā bhūmim avasthāpayet | 39 |

Roman reading

teṣām alābhe yathā pārṣṇi.grāha.upagrahe vakṣyāmas tathā bhūmim avasthāpayet | 39 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.40◌ EeseDharma mein verified

ity abhihita.sandhiḥ | 40 |

Roman reading

ity abhihita.sandhiḥ | 40 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.41◌ EeseDharma mein verified

guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmiṃ balavatā krayeṇa yācitaḥ sandhim avasthāpya dadyāt | 41 |

Roman reading

guṇavatīm ādeyāṃ vā bhūmiṃ balavatā krayeṇa yācitaḥ sandhim avasthāpya dadyāt | 41 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.42◌ EeseDharma mein verified

ity anibhṛta.sandhiḥ | 42 |

Roman reading

ity anibhṛta.sandhiḥ | 42 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.43◌ EeseDharma mein verified

samena vā yācitaḥ kāraṇam avekṣya dadyāt "pratyādeyā me bhūmir vaśyā vā, anayā pratibaddhaḥ paro me vaśyo bhaviṣyati- bhūmi.vikrayād vā mitra.hiraṇya.lābhaḥ kārya.sāmarthya.karo me bhaviṣyati" iti | 43 |

Roman reading

samena vā yācitaḥ kāraṇam avekṣya dadyāt "pratyādeyā me bhūmir vaśyā vā, anayā pratibaddhaḥ paro me vaśyo bhaviṣyati- bhūmi.vikrayād vā mitra.hiraṇya.lābhaḥ kārya.sāmarthya.karo me bhaviṣyati" iti | 43 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ07.11.44◌ EeseDharma mein verified

tena hīnaḥ kretā vyākhyātaḥ | 44 |

Roman reading

tena hīnaḥ kretā vyākhyātaḥ | 44 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.