rāja.vyasanam evam amātyaḥ pratikurvīta | 1 |
rāja.vyasanam evam amātyaḥ pratikurvīta | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
96Book 5 · Chapter 6
43 shlokrāja.vyasanam evam amātyaḥ pratikurvīta | 1 |
rāja.vyasanam evam amātyaḥ pratikurvīta | 1 |
prāg eva maraṇa.ābādha.bhayād rājñaḥ priya.hita.upagraheṇa māsa.dvi.māsa.antaraṃ darśanaṃ sthāpayed "deśa.pīḍā.apaham amitra.apaham āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma rājā sādhayati" ity apadeśena | 2 |
prāg eva maraṇa.ābādha.bhayād rājñaḥ priya.hita.upagraheṇa māsa.dvi.māsa.antaraṃ darśanaṃ sthāpayed "deśa.pīḍā.apaham amitra.apaham āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma rājā sādhayati" ity apadeśena | 2 |
rāja.vyañjanam arūpa.velāyāṃ prakṛtīnāṃ darśayet, mitra.amitra.dūtānāṃ ca | 3 |
rāja.vyañjanam arūpa.velāyāṃ prakṛtīnāṃ darśayet, mitra.amitra.dūtānāṃ ca | 3 |
taiś ca yathā.ucitāṃ sambhāṣām amātya.mukho gacchet | 4 |
taiś ca yathā.ucitāṃ sambhāṣām amātya.mukho gacchet | 4 |
dauvārika.antar.vaṃśika.mukhaś ca yathā.uktaṃ rāja.praṇidhim anuvartayet | 5 |
dauvārika.antar.vaṃśika.mukhaś ca yathā.uktaṃ rāja.praṇidhim anuvartayet | 5 |
apakāriṣu ca heḍaṃ prasādaṃ vā prakṛti.kāntaṃ darśayet, prasādam eva-upakāriṣu | 6 |
apakāriṣu ca heḍaṃ prasādaṃ vā prakṛti.kāntaṃ darśayet, prasādam eva-upakāriṣu | 6 |
āpta.puruṣa.adhiṣṭhitau durga.pratyantasthau vā kośa.daṇḍāv ekasthau kārayet, kulya.kumāra.mukhyāṃś ca-anya.apadeśena | 7 |
āpta.puruṣa.adhiṣṭhitau durga.pratyantasthau vā kośa.daṇḍāv ekasthau kārayet, kulya.kumāra.mukhyāṃś ca-anya.apadeśena | 7 |
yaś ca mukhyaḥ pakṣavān durga.aṭavīstho vā vaiguṇyaṃ bhajeta tam upagrāhayet | 8 |
yaś ca mukhyaḥ pakṣavān durga.aṭavīstho vā vaiguṇyaṃ bhajeta tam upagrāhayet | 8 |
bahv.ābādhaṃ vā yātrāṃ preṣayet, mitra.kulaṃ vā | 9 |
bahv.ābādhaṃ vā yātrāṃ preṣayet, mitra.kulaṃ vā | 9 |
yasmāc ca sāmantād ābādhaṃ paśyet tam utsava.vivāha.hasti.bandhana.aśva.paṇya.bhūmi.pradāna.- apadeśena-avagrāhayet, sva.mitreṇa vā | 10 |
yasmāc ca sāmantād ābādhaṃ paśyet tam utsava.vivāha.hasti.bandhana.aśva.paṇya.bhūmi.pradāna.- apadeśena-avagrāhayet, sva.mitreṇa vā | 10 |
tataḥ sandhim adūṣyaṃ kārayet | 11 |
tataḥ sandhim adūṣyaṃ kārayet | 11 |
āṭavika.amitrair vā vairaṃ grāhayet | 12 |
āṭavika.amitrair vā vairaṃ grāhayet | 12 |
tat.kulīnam aparuddhaṃ vā bhūṃy.eka.deśena-upagrāhayet | 13 |
tat.kulīnam aparuddhaṃ vā bhūṃy.eka.deśena-upagrāhayet | 13 |
kulya.kumāra.mukhya.upagrahaṃ kṛtvā vā kumāram abhiṣiktam eva darśayet | 14 |
kulya.kumāra.mukhya.upagrahaṃ kṛtvā vā kumāram abhiṣiktam eva darśayet | 14 |
dāṇḍa.karmikavad vā rājya.kaṇṭakān uddhṛtya rājyaṃ kārayet | 15 |
dāṇḍa.karmikavad vā rājya.kaṇṭakān uddhṛtya rājyaṃ kārayet | 15 |
yadi vā kaścin mukhyaḥ sāmanta.ādīnām anyatamaḥ kopaṃ bhajeta taṃ "ehi, rājānaṃ tvā kariṣyāmi" ity āvāhayitvā ghātayet | 16 |
yadi vā kaścin mukhyaḥ sāmanta.ādīnām anyatamaḥ kopaṃ bhajeta taṃ "ehi, rājānaṃ tvā kariṣyāmi" ity āvāhayitvā ghātayet | 16 |
āpat.pratīkāreṇa vā sādhayet | 17 |
āpat.pratīkāreṇa vā sādhayet | 17 |
yuva.rāje vā krameṇa rājya.bhāram āropya rāja.vyasanaṃ khyāpayet | 18 |
yuva.rāje vā krameṇa rājya.bhāram āropya rāja.vyasanaṃ khyāpayet | 18 |
para.bhūmau rāja.vyasane mitreṇa-amitra.vyañjanena śatroḥ sandhim avasthāpya-apagacchet | 19 |
para.bhūmau rāja.vyasane mitreṇa-amitra.vyañjanena śatroḥ sandhim avasthāpya-apagacchet | 19 |
sāmanta.ādīnām anyatamaṃ vā-asya durge sthāpayitvā-apagacchet | 20 |
sāmanta.ādīnām anyatamaṃ vā-asya durge sthāpayitvā-apagacchet | 20 |
kumāram abhiṣicya vā prativyūheta | 21 |
kumāram abhiṣicya vā prativyūheta | 21 |
pareṇa-abhiyukto vā yathā.uktam āpat.pratīkāraṃ kuryāt | 22 |
pareṇa-abhiyukto vā yathā.uktam āpat.pratīkāraṃ kuryāt | 22 |
evam eka.aiśvaryam amātyaḥ kārayed iti kauṭilyaḥ | 23 |
evam eka.aiśvaryam amātyaḥ kārayed iti kauṭilyaḥ | 23 |
"na-evam" iti bhāradvājaḥ | 24 |
"na-evam" iti bhāradvājaḥ | 24 |
"pramriyamāṇe vā rājany amātyaḥ kulya.kumāra.mukhyān parasparaṃ mukhyeṣu vā vikramayet | 25 |
"pramriyamāṇe vā rājany amātyaḥ kulya.kumāra.mukhyān parasparaṃ mukhyeṣu vā vikramayet | 25 |
vikrāntaṃ prakṛti.kopena ghātayet | 26 |
vikrāntaṃ prakṛti.kopena ghātayet | 26 |
kulya.kumāra.mukhyān upāṃśu.daṇḍena vā sādhayitvā svayaṃ rājyaṃ gṛhṇīyāt | 27 |
kulya.kumāra.mukhyān upāṃśu.daṇḍena vā sādhayitvā svayaṃ rājyaṃ gṛhṇīyāt | 27 |
rājya.kāraṇādd hi pitā putrān putrāś ca pitaram abhidruhyanti, kim aṅga punar amātya.prakṛtir hy eka.pragraho rājyasya | 28 |
rājya.kāraṇādd hi pitā putrān putrāś ca pitaram abhidruhyanti, kim aṅga punar amātya.prakṛtir hy eka.pragraho rājyasya | 28 |
tat svayam upasthitaṃ na-avamanyeta | 29 |
tat svayam upasthitaṃ na-avamanyeta | 29 |
"svayam ārūḍhā hi strī tyajyamānā-abhiśapati" iti loka.pravādaḥ | 30 |
"svayam ārūḍhā hi strī tyajyamānā-abhiśapati" iti loka.pravādaḥ | 30 |
prakṛti.kopakam adharmiṣṭham anaikāntikaṃ ca-etad iti kauṭilyaḥ | 32 |
prakṛti.kopakam adharmiṣṭham anaikāntikaṃ ca-etad iti kauṭilyaḥ | 32 |
rāja.putram ātma.sampannaṃ rājye sthāpayet | 33 |
rāja.putram ātma.sampannaṃ rājye sthāpayet | 33 |
sampanna.abhāve 'vyasaninaṃ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā puras.kṛtya mahā.mātrān sannipātya brūyāt "ayaṃ vo nikṣepaḥ, pitaram asya-avekṣadhvaṃ sattva.abhijanam ātmanaś ca, dhvaja.mātro 'yaṃ bhavanta eva svāminaḥ, kathaṃ vā kriyatām" iti | 34 |
sampanna.abhāve 'vyasaninaṃ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā puras.kṛtya mahā.mātrān sannipātya brūyāt "ayaṃ vo nikṣepaḥ, pitaram asya-avekṣadhvaṃ sattva.abhijanam ātmanaś ca, dhvaja.mātro 'yaṃ bhavanta eva svāminaḥ, kathaṃ vā kriyatām" iti | 34 |
tathā bruvāṇaṃ yoga.puruṣā brūyuḥ "ko 'nyo bhavat.purogād asmād rājñaś cāturvarṇyam arhati pālayitum" iti | 35 |
tathā bruvāṇaṃ yoga.puruṣā brūyuḥ "ko 'nyo bhavat.purogād asmād rājñaś cāturvarṇyam arhati pālayitum" iti | 35 |
"tathā" ity amātyaḥ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā-adhikurvīta, bandhu.sambandhināṃ mitra.amitra.dūtānāṃ ca darśayet | 36 |
"tathā" ity amātyaḥ kumāraṃ rāja.kanyāṃ garbhiṇīṃ devīṃ vā-adhikurvīta, bandhu.sambandhināṃ mitra.amitra.dūtānāṃ ca darśayet | 36 |
bhakta.vetana.viśeṣam amātyānām āyudhīyānāṃ ca kārayet, "bhūyaś ca-ayaṃ vṛddhaḥ kariṣyati" iti brūyāt | 37 |
bhakta.vetana.viśeṣam amātyānām āyudhīyānāṃ ca kārayet, "bhūyaś ca-ayaṃ vṛddhaḥ kariṣyati" iti brūyāt | 37 |
evaṃ durga.rāṣṭra.mukhyān ābhāṣeta, yathā.arhaṃ ca mitra.amitra.pakṣam | 38 |
evaṃ durga.rāṣṭra.mukhyān ābhāṣeta, yathā.arhaṃ ca mitra.amitra.pakṣam | 38 |
vinaya.karmaṇi ca kumārasya prayateta | 39 |
vinaya.karmaṇi ca kumārasya prayateta | 39 |
kanyāyāṃ samāna.jātīyād apatyam utpādya vā-abhiṣiñcet | 40 |
kanyāyāṃ samāna.jātīyād apatyam utpādya vā-abhiṣiñcet | 40 |
mātuś citta.kṣobha.bhayāt kulyam alpa.sattvaṃ chātraṃ ca lakṣaṇyam upanidadhyāt | 41 |
mātuś citta.kṣobha.bhayāt kulyam alpa.sattvaṃ chātraṃ ca lakṣaṇyam upanidadhyāt | 41 |
ṛtau ca-enāṃ rakṣet | 42 |
ṛtau ca-enāṃ rakṣet | 42 |
na ca-ātma.arthaṃ kañcid utkṛṣṭam upabhogaṃ kārayet | 43 |
na ca-ātma.arthaṃ kañcid utkṛṣṭam upabhogaṃ kārayet | 43 |
rāja.arthaṃ tu yāna.vāhana.ābharaṇa.vastra.strī.veśma.parivāpān kārayet | 44 |
rāja.arthaṃ tu yāna.vāhana.ābharaṇa.vastra.strī.veśma.parivāpān kārayet | 44 |