kośam akośaḥ pratyutpanna.artha.kṛcchraḥ saṅgṛhṇīyāt | 1 |
kośam akośaḥ pratyutpanna.artha.kṛcchraḥ saṅgṛhṇīyāt | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
92Book 5 · Chapter 2
69 shlokkośam akośaḥ pratyutpanna.artha.kṛcchraḥ saṅgṛhṇīyāt | 1 |
kośam akośaḥ pratyutpanna.artha.kṛcchraḥ saṅgṛhṇīyāt | 1 |
jana.padaṃ mahāntam alpa.pramāṇaṃ vā-adeva.mātṛkaṃ prabhūta.dhānyaṃ dhānyasya-aṃśaṃ tṛtīyaṃ caturthaṃ vā yāceta, yathā.sāraṃ madhyam avaraṃ vā | 2 |
jana.padaṃ mahāntam alpa.pramāṇaṃ vā-adeva.mātṛkaṃ prabhūta.dhānyaṃ dhānyasya-aṃśaṃ tṛtīyaṃ caturthaṃ vā yāceta, yathā.sāraṃ madhyam avaraṃ vā | 2 |
durga.setu.karma.vaṇik.patha.śūnya.niveśa.khani.dravya.hasti.vana.karma.- upakāriṇaṃ pratyantam alpa.pramāṇaṃ vā na yāceta | 3 |
durga.setu.karma.vaṇik.patha.śūnya.niveśa.khani.dravya.hasti.vana.karma.- upakāriṇaṃ pratyantam alpa.pramāṇaṃ vā na yāceta | 3 |
dhānya.paśu.hiraṇya.ādi niviśamānāya dadyāt | 4 |
dhānya.paśu.hiraṇya.ādi niviśamānāya dadyāt | 4 |
caturtham aṃśaṃ dhānyānāṃ bīja.bhakta.śuddhaṃ ca hiraṇyena krīṇīyāt | 5 |
caturtham aṃśaṃ dhānyānāṃ bīja.bhakta.śuddhaṃ ca hiraṇyena krīṇīyāt | 5 |
araṇya.jātaṃ śrotriya.svaṃ ca pariharet | 6 |
araṇya.jātaṃ śrotriya.svaṃ ca pariharet | 6 |
tad apy anugraheṇa krīṇīyāt | 7 |
tad apy anugraheṇa krīṇīyāt | 7 |
tasya-akaraṇe vā samāhartṛ.puruṣā grīṣme karṣakāṇām udvāpaṃ kārayeyuḥ | 8 |
tasya-akaraṇe vā samāhartṛ.puruṣā grīṣme karṣakāṇām udvāpaṃ kārayeyuḥ | 8 |
pramāda.avaskannasya-atyayaṃ dvi.guṇam udāharanto bīja.kāle bīja.lekhyaṃ kuryuḥ | 9 |
pramāda.avaskannasya-atyayaṃ dvi.guṇam udāharanto bīja.kāle bīja.lekhyaṃ kuryuḥ | 9 |
niṣpanne harita.pakva.ādānaṃ vārayeyuḥ, anyatra śāka.kaṭa.bhaṅga.muṣṭibhyāṃ deva.pitṛ.pūjā.dāna.arthaṃ gava.arthaṃ vā | 10 |
niṣpanne harita.pakva.ādānaṃ vārayeyuḥ, anyatra śāka.kaṭa.bhaṅga.muṣṭibhyāṃ deva.pitṛ.pūjā.dāna.arthaṃ gava.arthaṃ vā | 10 |
bhikṣuka.grāma.bhṛtaka.arthaṃ ca rāśi.mūlaṃ parihareyuḥ | 11 |
bhikṣuka.grāma.bhṛtaka.arthaṃ ca rāśi.mūlaṃ parihareyuḥ | 11 |
sva.sasya.apahāriṇaḥ pratipāto 'ṣṭa.guṇaḥ | 12 |
sva.sasya.apahāriṇaḥ pratipāto 'ṣṭa.guṇaḥ | 12 |
para.sasya.apahāriṇaḥ pañcāśad.guṇaḥ sītā.atyayaḥ, sva.vargasya, bāhyasya tu vadhaḥ | 13 |
para.sasya.apahāriṇaḥ pañcāśad.guṇaḥ sītā.atyayaḥ, sva.vargasya, bāhyasya tu vadhaḥ | 13 |
caturtham aṃśaṃ dhānyānāṃ ṣaṣṭhaṃ vanyānāṃ tūla.lākṣā.kṣauma.valka.kārpāsa.rauma.kauśeya.kauṣadha.gandha.- puṣpa.phala.śāka.paṇyānāṃ kāṣṭha.veṇu.māṃsa.vallūrāṇāṃ ca gṛhṇīyuḥ, danta.ajinasya-ardham | 14 |
caturtham aṃśaṃ dhānyānāṃ ṣaṣṭhaṃ vanyānāṃ tūla.lākṣā.kṣauma.valka.kārpāsa.rauma.kauśeya.kauṣadha.gandha.- puṣpa.phala.śāka.paṇyānāṃ kāṣṭha.veṇu.māṃsa.vallūrāṇāṃ ca gṛhṇīyuḥ, danta.ajinasya-ardham | 14 |
tad anisṛṣṭaṃ vikrīṇānasya pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ | 15 |
tad anisṛṣṭaṃ vikrīṇānasya pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ | 15 |
iti karṣakeṣu praṇayaḥ | 16 |
iti karṣakeṣu praṇayaḥ | 16 |
suvarṇa.rajata.vajra.maṇi.muktā.pravāla.aśva.hasti.paṇyāḥ pañcāśat.karāḥ | 17 |
suvarṇa.rajata.vajra.maṇi.muktā.pravāla.aśva.hasti.paṇyāḥ pañcāśat.karāḥ | 17 |
sūtra.vastra.tāmra.vṛtta.kaṃsa.gandha.bhaiṣajya.śīdhu.paṇyāś catvāriṃśat.karāḥ | 18 |
sūtra.vastra.tāmra.vṛtta.kaṃsa.gandha.bhaiṣajya.śīdhu.paṇyāś catvāriṃśat.karāḥ | 18 |
dhānya.rasa.loha.paṇyāḥ śakaṭa.vyavahāriṇaś ca triṃśat.karāḥ | 19 |
dhānya.rasa.loha.paṇyāḥ śakaṭa.vyavahāriṇaś ca triṃśat.karāḥ | 19 |
kāca.vyavahāriṇo mahā.kāravaś ca viṃśati.karāḥ | 20 |
kāca.vyavahāriṇo mahā.kāravaś ca viṃśati.karāḥ | 20 |
kṣudra.kāravo bandhakī.poṣakāś ca daśa.karāḥ | 21 |
kṣudra.kāravo bandhakī.poṣakāś ca daśa.karāḥ | 21 |
kāṣṭha.veṇu.pāṣāṇa.mṛd.bhāṇḍa.pakva.anna.harita.paṇyāḥ pañca.karāḥ | 22 |
kāṣṭha.veṇu.pāṣāṇa.mṛd.bhāṇḍa.pakva.anna.harita.paṇyāḥ pañca.karāḥ | 22 |
kuśīlavā rūpa.ājīvāś ca vetana.ardhaṃ dadyuḥ | 23 |
kuśīlavā rūpa.ājīvāś ca vetana.ardhaṃ dadyuḥ | 23 |
hiraṇya.karaṃ karmaṇyān āhārayeyuḥ, na ca-eṣāṃ kañcid aparādhaṃ parihareyuḥ | 24 |
hiraṇya.karaṃ karmaṇyān āhārayeyuḥ, na ca-eṣāṃ kañcid aparādhaṃ parihareyuḥ | 24 |
te hy aparigṛhītam abhinīya vikrīṇīran | 25 |
te hy aparigṛhītam abhinīya vikrīṇīran | 25 |
iti vyavahāriṣu praṇayaḥ | 26 |
iti vyavahāriṣu praṇayaḥ | 26 |
kukkuṭa.sūkaram ardhaṃ dadyāt, kṣudra.paśavaḥ ṣaḍ.bhāgam, go.mahiṣa.aśvatara.khara.uṣṭrāś ca daśa.bhāgam | 27 |
kukkuṭa.sūkaram ardhaṃ dadyāt, kṣudra.paśavaḥ ṣaḍ.bhāgam, go.mahiṣa.aśvatara.khara.uṣṭrāś ca daśa.bhāgam | 27 |
bandhakī.poṣakā rāja.preṣyābhiḥ parama.rūpa.yauvanābhiḥ kośaṃ saṃhareyuḥ | 28 |
bandhakī.poṣakā rāja.preṣyābhiḥ parama.rūpa.yauvanābhiḥ kośaṃ saṃhareyuḥ | 28 |
iti yoni.poṣakeṣu praṇayaḥ | 29 |
iti yoni.poṣakeṣu praṇayaḥ | 29 |
sakṛd eva na dviḥ prayojyaḥ | 30 |
sakṛd eva na dviḥ prayojyaḥ | 30 |
tasya-akaraṇe vā samāhartā kāryam apadiśya paura.jānapadān bhikṣeta | 31 |
tasya-akaraṇe vā samāhartā kāryam apadiśya paura.jānapadān bhikṣeta | 31 |
yoga.puruṣāś ca-atra pūrvam atimātraṃ dadyuḥ | 32 |
yoga.puruṣāś ca-atra pūrvam atimātraṃ dadyuḥ | 32 |
etena pradeśena rājā paura.jānapadān bhikṣeta | 33 |
etena pradeśena rājā paura.jānapadān bhikṣeta | 33 |
kāpaṭikāś ca-enān alpaṃ prayacchataḥ kutsayeyuḥ | 34 |
kāpaṭikāś ca-enān alpaṃ prayacchataḥ kutsayeyuḥ | 34 |
sārato vā hiraṇyam āḍhyān yāceta, yathā.upakāraṃ vā, sva.vaśā vā yad upahareyuḥ | 35 |
sārato vā hiraṇyam āḍhyān yāceta, yathā.upakāraṃ vā, sva.vaśā vā yad upahareyuḥ | 35 |
sthānac.chatra.veṣṭana.vibhūṣāś ca-eṣāṃ hiraṇyena prayacchet | 36 |
sthānac.chatra.veṣṭana.vibhūṣāś ca-eṣāṃ hiraṇyena prayacchet | 36 |
pāṣaṇḍa.saṅgha.dravyam aśrotriya.upabhogyaṃ deva.dravyaṃ vā kṛtya.karāḥ pretasya dagdha.gṛhasya vā haste nyastam ity upahareyuḥ | 37 |
pāṣaṇḍa.saṅgha.dravyam aśrotriya.upabhogyaṃ deva.dravyaṃ vā kṛtya.karāḥ pretasya dagdha.gṛhasya vā haste nyastam ity upahareyuḥ | 37 |
devatā.adhyakṣo durga.rāṣṭra.devatānāṃ yathā.svam ekasthaṃ kośaṃ kuryāt, tathaiva ca-upaharet | 38 |
devatā.adhyakṣo durga.rāṣṭra.devatānāṃ yathā.svam ekasthaṃ kośaṃ kuryāt, tathaiva ca-upaharet | 38 |
daivata.caityaṃ siddha.puṇya.sthānam aupapādikaṃ vā rātrāv utthāpya yātrā.samājābhyām ājīvet | 39 |
daivata.caityaṃ siddha.puṇya.sthānam aupapādikaṃ vā rātrāv utthāpya yātrā.samājābhyām ājīvet | 39 |
caitya.upavana.vṛkṣeṇa vā devatā.abhigamanam anārtava.puṣpa.phala.yuktena khyāpayet | 40 |
caitya.upavana.vṛkṣeṇa vā devatā.abhigamanam anārtava.puṣpa.phala.yuktena khyāpayet | 40 |
manuṣya.karaṃ vā vṛkṣe rakṣo.bhayaṃ prarūpayitvā siddha.vyañjanāḥ paura.jānapadānāṃ hiraṇyena pratikuryuḥ | 41 |
manuṣya.karaṃ vā vṛkṣe rakṣo.bhayaṃ prarūpayitvā siddha.vyañjanāḥ paura.jānapadānāṃ hiraṇyena pratikuryuḥ | 41 |
suruṅgā.yukte vā kūpe nāgam aniyata.śiraskaṃ hiraṇya.upahāreṇa darśayet | 42 |
suruṅgā.yukte vā kūpe nāgam aniyata.śiraskaṃ hiraṇya.upahāreṇa darśayet | 42 |
nāga.pratimāyām antaś.channāyāṃ caityac.chidre valmīkac.chidre vā sarpa.darśanam āhāreṇa pratibaddha.sañjñaṃ kṛtvā śraddadhānānāṃ darśayet | 43 |
nāga.pratimāyām antaś.channāyāṃ caityac.chidre valmīkac.chidre vā sarpa.darśanam āhāreṇa pratibaddha.sañjñaṃ kṛtvā śraddadhānānāṃ darśayet | 43 |
aśraddadhānānām ācamana.prokṣaṇeṣu rasam upacārya devatā.abhiśāpaṃ brūyāt, abhityaktaṃ vā daṃśayitvā | 44 |
aśraddadhānānām ācamana.prokṣaṇeṣu rasam upacārya devatā.abhiśāpaṃ brūyāt, abhityaktaṃ vā daṃśayitvā | 44 |
yoga.darśana.pratīkāreṇa vā kośa.abhisaṃharaṇaṃ kuryāt | 45 |
yoga.darśana.pratīkāreṇa vā kośa.abhisaṃharaṇaṃ kuryāt | 45 |
vaidehaka.vyañjano vā prabhūta.paṇya.antevāsī vyavahareta | 46 |
vaidehaka.vyañjano vā prabhūta.paṇya.antevāsī vyavahareta | 46 |
sa yadā paṇya.mūlye nikṣepa.prayogair upacitaḥ syāt tadā-enaṃ rātrau moṣayet | 47 |
sa yadā paṇya.mūlye nikṣepa.prayogair upacitaḥ syāt tadā-enaṃ rātrau moṣayet | 47 |
etena rūpa.darśakaḥ suvarṇa.kāraś ca vyākhyātau | 48 |
etena rūpa.darśakaḥ suvarṇa.kāraś ca vyākhyātau | 48 |
vaidehaka.vyañjano vā prakhyāta.vyavahāraḥ prahavaṇa.nimittaṃ yācitakam avakrītakaṃ vā rūpya.suvarṇa.bhāṇḍam anekaṃ gṛhṇīyāt | 49 |
vaidehaka.vyañjano vā prakhyāta.vyavahāraḥ prahavaṇa.nimittaṃ yācitakam avakrītakaṃ vā rūpya.suvarṇa.bhāṇḍam anekaṃ gṛhṇīyāt | 49 |
samāje vā sarva.paṇya.sandohena prabhūtaṃ hiraṇya.suvarṇam ṛṇaṃ gṛhṇīyāt, pratibhāṇḍa.mūlyaṃ ca | 50 |
samāje vā sarva.paṇya.sandohena prabhūtaṃ hiraṇya.suvarṇam ṛṇaṃ gṛhṇīyāt, pratibhāṇḍa.mūlyaṃ ca | 50 |
tad ubhayaṃ rātrau moṣayet | 51 |
tad ubhayaṃ rātrau moṣayet | 51 |
sādhvī.vyañjanābhiḥ strībhir dūṣyān unmādayitvā tāsām eva veśmasv abhigṛhya sarva.svāny āhareyuḥ | 52 |
sādhvī.vyañjanābhiḥ strībhir dūṣyān unmādayitvā tāsām eva veśmasv abhigṛhya sarva.svāny āhareyuḥ | 52 |
dūṣya.kulyānāṃ vā vivāde pratyutpanne rasadāḥ praṇihitā rasaṃ dadyuḥ | 53 |
dūṣya.kulyānāṃ vā vivāde pratyutpanne rasadāḥ praṇihitā rasaṃ dadyuḥ | 53 |
tena doṣeṇa-itare paryādātavyāḥ | 54 |
tena doṣeṇa-itare paryādātavyāḥ | 54 |
dūṣyam abhityakto vā śraddheya.apadeśaṃ paṇyaṃ hiraṇya.nikṣepam ṛṇa.prayogaṃ dāyaṃ vā yāceta | 55 |
dūṣyam abhityakto vā śraddheya.apadeśaṃ paṇyaṃ hiraṇya.nikṣepam ṛṇa.prayogaṃ dāyaṃ vā yāceta | 55 |
dāsa.śabdena vā dūṣyam ālambeta, bhāryām asya snuṣāṃ duhitaraṃ vā dāsī.śabdena bhāryā.śabdena vā | 56 |
dāsa.śabdena vā dūṣyam ālambeta, bhāryām asya snuṣāṃ duhitaraṃ vā dāsī.śabdena bhāryā.śabdena vā | 56 |
taṃ dūṣya.gṛha.pratidvāri rātrāv upaśayānam anyatra vā vasantaṃ tīkṣṇo hatvā brūyāt "hato 'yam artha.kāmukaḥ" iti | 57 |
taṃ dūṣya.gṛha.pratidvāri rātrāv upaśayānam anyatra vā vasantaṃ tīkṣṇo hatvā brūyāt "hato 'yam artha.kāmukaḥ" iti | 57 |
tena doṣeṇa-itare paryādātavyāḥ | 58 |
tena doṣeṇa-itare paryādātavyāḥ | 58 |
siddha.vyañjano vā dūṣyaṃ jambhaka.vidyābhiḥ pralobhayitvā brūyāt "akṣaya.hiraṇyaṃ rāja.dvārikaṃ strī.hṛdayam ari.vyādhi.karam āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma jānāmi" iti | 59 |
siddha.vyañjano vā dūṣyaṃ jambhaka.vidyābhiḥ pralobhayitvā brūyāt "akṣaya.hiraṇyaṃ rāja.dvārikaṃ strī.hṛdayam ari.vyādhi.karam āyuṣyaṃ putrīyaṃ vā karma jānāmi" iti | 59 |
pratipannaṃ caitya.sthāne rātrau prabhūta.surā.māṃsa.gandham upahāraṃ kārayet | 60 |
pratipannaṃ caitya.sthāne rātrau prabhūta.surā.māṃsa.gandham upahāraṃ kārayet | 60 |
eka.rūpaṃ ca-atra hiraṇyaṃ pūrva.nikhātaṃ preta.aṅgaṃ preta.śiśur vā yatra nihitaḥ syāt, tato hiraṇyam asya darśayed "atyalpam" iti ca brūyāt | 61 |
eka.rūpaṃ ca-atra hiraṇyaṃ pūrva.nikhātaṃ preta.aṅgaṃ preta.śiśur vā yatra nihitaḥ syāt, tato hiraṇyam asya darśayed "atyalpam" iti ca brūyāt | 61 |
"prabhūta.hiraṇya.hetoḥ punar upahāraḥ kartavya iti svayam eva-etena hiraṇyena śvo.bhūte prabhūtam aupahārikaṃ krīṇīhi" iti | 62 |
"prabhūta.hiraṇya.hetoḥ punar upahāraḥ kartavya iti svayam eva-etena hiraṇyena śvo.bhūte prabhūtam aupahārikaṃ krīṇīhi" iti | 62 |
sa tena hiraṇyena-aupahārika.kraye gṛhyeta | 63 |
sa tena hiraṇyena-aupahārika.kraye gṛhyeta | 63 |
mātṛ.vyañjanayā vā "putro me tvayā hataḥ" ity avakupitā syāt | 64 |
mātṛ.vyañjanayā vā "putro me tvayā hataḥ" ity avakupitā syāt | 64 |
saṃsiddham eva-asya rātri.yāge vana.yāge vana.krīḍāyāṃ vā pravṛttāyāṃ tīkṣṇā viśasya-abhityaktam atinayeyuḥ | 65 |
saṃsiddham eva-asya rātri.yāge vana.yāge vana.krīḍāyāṃ vā pravṛttāyāṃ tīkṣṇā viśasya-abhityaktam atinayeyuḥ | 65 |
dūṣyasya vā bhṛtaka.vyañjano vetana.hiraṇye kūṭa.rūpaṃ prakṣipya prarūpayet | 66 |
dūṣyasya vā bhṛtaka.vyañjano vetana.hiraṇye kūṭa.rūpaṃ prakṣipya prarūpayet | 66 |
karma.kara.vyañjano vā gṛhe karma kurvāṇaḥ stena.kūṭa.rūpa.kāraka.upakaraṇam upanidadhyāt, cikitsaka.vyañjano vā garam agada.apadeśena | 67 |
karma.kara.vyañjano vā gṛhe karma kurvāṇaḥ stena.kūṭa.rūpa.kāraka.upakaraṇam upanidadhyāt, cikitsaka.vyañjano vā garam agada.apadeśena | 67 |
pratyāsanno vā dūṣyasya sattrī praṇihitam abhiṣeka.bhāṇḍam amitra.śāsanaṃ ca kāpaṭika.mukhena-ācakṣīta, kāraṇaṃ ca brūyāt | 68 |
pratyāsanno vā dūṣyasya sattrī praṇihitam abhiṣeka.bhāṇḍam amitra.śāsanaṃ ca kāpaṭika.mukhena-ācakṣīta, kāraṇaṃ ca brūyāt | 68 |
evaṃ dūṣyeṣv adhārmikeṣu ca varteta, na-itareṣu | 69 |
evaṃ dūṣyeṣv adhārmikeṣu ca varteta, na-itareṣu | 69 |