Book 5 · Adhyay 1

durga.rāṣṭrayoḥ kaṇṭaka.śodhanam uktam | 1 |

rāja.rājyayor vakṣyāmaḥ | 2 |

rājānam avagṛhya-upajīvinaḥ śatru.sādhāraṇā vā ye mukhyās teṣu gūḍha.puruṣa.praṇidhiḥ kṛtya.pakṣa.upagraho vā siddhiḥ yathā.uktaṃ purastād, upajāpo 'pasarpo vā yathā pāragrāmike vakṣyāmaḥ | 3 |

rājya.upaghātinas tu vallabhāḥ saṃhatā vā ye mukhyāḥ prakāśam aśakyāḥ pratiṣeddhuṃ dūṣyāḥ teṣu dharma.rucir upāṃśu.daṇḍaṃ prayuñjīta | 4 |

dūṣya.mahā.mātra.bhrātaram asat.kṛtaṃ sattrī protsāhya rājānaṃ darśayet | 5 |

taṃ rājā dūṣya.dravya.upabhoga.atisargeṇa dūṣye vikramayet | 6 |

śastreṇa rasena vā vikrāntaṃ tatra-eva ghātayed "bhrātṛ.ghātako 'yam" iti | 7 |

tena pāraśavaḥ paricārikā.putraś ca vyākhyātau | 8 |

dūṣyaṃ.mahāmātraṃ vā sattri.protsāhito bhrātā dāyaṃ yāceta | 9 |

taṃ dūṣya.gṛha.pratidvāri rātrāv upaśayānam anyatra vā vasantaṃ tīkṣṇo hantā brūyād "hato 'yaṃ dāya.kāmukaḥ" iti | 10 |

tato hata.pakṣam upagṛhya-itaraṃ nigṛhṇīyāt | 11 |

dūṣya.samīpasthā vā sattriṇo bhrātaraṃ dāyaṃ yācamānaṃ ghātena paribhartsayeyuḥ | 12 |

taṃ rātrau iti samānam | 13 |

dūṣya.mahā.mātrayor vā yaḥ putraḥ pituḥ pitā vā putrasya dārān adhicarati, bhrātā vā bhrātuḥ, tayoḥ kāpaṭika.mukhaḥ kalahaḥ pūrveṇa vyākhyātaḥ | 14 |

dūṣya.mahā.mātra.putram ātma.sambhāvitaṃ vā sattrī "rāja.putras tvam, śatru.bhayād iha nyasto 'si" ity upajapet | 15 |

pratipannaṃ rājā rahasi pūjayet "prāpta.yauvarājya.kālaṃ tvāṃ mahā.mātra.bhayān na-abhiṣiñcāmi" iti | 16 |

taṃ sattrī mahā.mātra.vadhe yojayet | 17 |

vikrāntaṃ tatra-eva ghātayet "pitṛ.ghātako 'yam" iti | 18 |

bhikṣukī vā dūṣya.bhāryāṃ sāṃvadanikībhir auṣadhībhiḥ saṃvāsya rasena-atisandadhyāt | 19 |

ity āpya.prayogaḥ | 20 |

dūṣya.mahā.mātram aṭavīṃ para.grāmaṃ vā hantuṃ kāntāra.vyavahite vā deśe rāṣṭra.pālam anta.pālaṃ vā sthāpayituṃ nāgara.sthānaṃ vā kupitam avagrāhituṃ sārtha.ativāhyaṃ pratyante vā sa-pratyādeyam ādātuṃ phalgu.balaṃ tīkṣṇa.yuktaṃ preṣayet | 21 |

rātrau divā vā yuddhe pravṛtte tīkṣṇāḥ pratirodhaka.vyañjanā vā hanyuḥ "abhiyoge hataḥ" iti | 22 |

yātrā.vihāra.gato vā dūṣya.mahā.mātrān darśanāya-āhvayet | 23 |

te gūḍha.śastrais tīkṣṇaiḥ saha praviṣṭā madhyama.kakṣyāyām ātma.vicayam antaḥ.praveśana.arthaṃ dadyuḥ | 24 |

tato dauvārika.abhigṛhītās tīkṣṇāḥ "dūṣya.prayuktāḥ sma" iti brūyuḥ | 25 |

te tad.abhivikhyāpya dūṣyān hanyuḥ | 26 |

tīkṣṇa.sthāne ca-anye vadhyāḥ | 27 |

bahir.vihāra.gato vā dūṣyān āsanna.āvāsān pūjayet | 28 |

teṣāṃ devī.vyañjanā vā duḥstrī rātrāv āvāseṣu gṛhyeta-iti samānaṃ pūrveṇa | 29 |

dūṣya.mahā.mātraṃ vā "sūdo bhakṣa.kāro vā te śobhanaḥ" iti stavena bhakṣya.bhojyaṃ yāceta, bahir vā kvacid adhva.gataḥ pānīyam | 30 |

tad.ubhayaṃ rasena yojayitvā pratisvādane tāv eva-upayojayet | 31 |

tad.abhivikhyāpya "rasadau" iti ghātayet | 32 |

abhicāra.śīlaṃ vā siddha.vyañjano "godhā.kūrma.karkaṭaka.kūṭānāṃ lakṣaṇyānām anyatama.prāśanena manorathān avāpsyasi" iti grāhayet | 33 |

pratipannaṃ karmaṇi rasena loha.musalair vā ghātayet "karma.vyāpadā hataḥ" iti | 34 |

cikitsaka.vyañjano vā daurātmikam asādhyaṃ vā vyādhiṃ dūṣyasya sthāpayitvā bhaiṣajya.āhāra.yogeṣu rasena-atisandadhyāt | 35 |

sūda.ārālika.vyañjanā vā praṇihitā dūṣyaṃ rasena-atisandadhyuḥ | 36 |

ity upaniṣat.pratiṣedhaḥ | 37 |

ubhaya.dūṣya.pratiṣedhas tu | 38 |

yatra dūṣyaḥ pratiṣeddhavyas tatra dūṣyam eva phalgu.bala.tīkṣṇa.yuktaṃ preṣayet, gaccha, amuṣmin durge rāṣṭre vā sainyam utthāpaya hiraṇyaṃ vā, vallabhād vā hiraṇyam āhāraya, vallabha.kanyāṃ vā prasahya-ānaya, durga.setu.vaṇik.patha.śūnya.niveśa.khani.dravya.hasti.vana.karmaṇām anyatamad vā kāraya rāṣṭra.pālyam anta.pālyaṃ vā-yaś ca tvā pratiṣedhayen na vā te sāhāyyaṃ dadyāt sa bandhavyaḥ syāt " iti | 39 |

tathaiva-itareṣāṃ preṣayed "amuṣya-avinayaḥ pratiṣeddhavyaḥ" iti | 40 |

tam eteṣu kalaha.sthāneṣu karma.pratighāteṣu vā vivadamānaṃ tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā pracchannaṃ hanyuḥ | 41 |

tena doṣeṇa-itare niyantavyāḥ | 42 |

purāṇāṃ grāmāṇāṃ kulānāṃ vā dūṣyāṇāṃ sīmā.kṣetra.khala.veśma.maryādāsu dravya.upakaraṇa.sasya.vāhana.hiṃsāsu prekṣā.kṛtya-utsaveṣu vā samutpanne kalahe tīkṣṇair utpādite vā tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā brūyuḥ "evaṃ kriyante ye 'munā kalahāyante: iti | 43 |

tena doṣeṇa-itare niyantavyāḥ | 44 |

yeṣāṃ vā dūṣyāṇāṃ jāta.mūlāḥ kalahās teṣāṃ kṣetra.khala.veśmāny ādīpayitvā bandhu.sambandhiṣu vāhaneṣu vā tīkṣṇāḥ śastraṃ pātayitvā tathaiva brūyuḥ "amunā prayuktāḥ smaḥ" iti | 45 |

durga.rāṣṭra.dūṣyān vā sattriṇaḥ parasparasya-āveśanikān kārayeyuḥ | 47 |

tatra rasadā rasaṃ dadyuḥ | 48 |

tena doṣeṇa-itare niyantavyāḥ | 49 |

bhikṣukī vā dūṣya.rāṣṭra.mukhyaṃ "dūṣya.rāṣṭra.mukhyasya bhāryā snuṣā duhitā vā kāmayate" ity upajapet | 50 |

pratipannasya-ābharaṇam ādāya svāmine darśayet "asau te mukhyo yauvana.utsikto bhāryāṃ snuṣāṃ duhitaraṃ vā-abhimanyate" iti | 51 |

tayoḥ kalaho rātrau iti samānam | 52 |

dūṣya.daṇḍa.upanateṣu tu - yuva.rājaḥ senā.patir vā kiñcid apakṛtya-apakrānto vikrameta | 53 |

tato rājā dūṣya.daṇḍa.upanatān eva preṣayet phalgu.bala.tīkṣṇa.yuktān iti samānāḥ sarva eva yogāḥ | 54 |

teṣāṃ ca putreṣv anukṣiyatsu yo nirvikāraḥ sa pitṛ.dāyaṃ labheta | 55 |

evam asya putra.pautrān anuvartate rājyam apāsta.puruṣa.doṣam | 56 |