upanidhir ṛṇena vyākhyātaḥ | 1 |
upanidhir ṛṇena vyākhyātaḥ | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
69Book 3 · Chapter 12
52 shlokupanidhir ṛṇena vyākhyātaḥ | 1 |
upanidhir ṛṇena vyākhyātaḥ | 1 |
para.cakra.āṭavikābhyāṃ durga.rāṣṭra.vilope vā, pratirodhakair vā grāma.sārtha.vraja.vilope, cakra.yukta.nāśe vā, grāma.madhya.agny.udaka.ābādhe jvālā.vega.uparuddhe vā, nāvi nimagnāyāṃ muṣitāyāṃ vā svayam uparūḍho na-upanidhim abhyāvahet | 2 |
para.cakra.āṭavikābhyāṃ durga.rāṣṭra.vilope vā, pratirodhakair vā grāma.sārtha.vraja.vilope, cakra.yukta.nāśe vā, grāma.madhya.agny.udaka.ābādhe jvālā.vega.uparuddhe vā, nāvi nimagnāyāṃ muṣitāyāṃ vā svayam uparūḍho na-upanidhim abhyāvahet | 2 |
upanidhi.bhoktā deśa.kāla.anurūpaṃ bhoga.vetanaṃ dadyāt, dvādaśa.paṇaṃ ca daṇḍam | 3 |
upanidhi.bhoktā deśa.kāla.anurūpaṃ bhoga.vetanaṃ dadyāt, dvādaśa.paṇaṃ ca daṇḍam | 3 |
upabhoga.nimittaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā-abhyāvahet, catur.viṃśati.paṇaś ca daṇḍaḥ, anyathā vā niṣpatane | 4 |
upabhoga.nimittaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā-abhyāvahet, catur.viṃśati.paṇaś ca daṇḍaḥ, anyathā vā niṣpatane | 4 |
pretaṃ vyasana.gataṃ vā na-upanidhim abhyāvahet | 5 |
pretaṃ vyasana.gataṃ vā na-upanidhim abhyāvahet | 5 |
ādhāna.vikraya.apavyayaneṣu ca-asya catur.guṇa.pañca.bandho daṇḍaḥ | 6 |
ādhāna.vikraya.apavyayaneṣu ca-asya catur.guṇa.pañca.bandho daṇḍaḥ | 6 |
parivartane niṣpātane vā mūlya.samaḥ | 7 |
parivartane niṣpātane vā mūlya.samaḥ | 7 |
tena-ādhi.praṇāśa.upabhoga.vikraya.ādhāna.apahārā vyākhyātāḥ | 8 |
tena-ādhi.praṇāśa.upabhoga.vikraya.ādhāna.apahārā vyākhyātāḥ | 8 |
na-ādhiḥ sa-upakāraḥ sīdet, na ca-asya mūlyaṃ vardheta, anyatra nisargāt | 9 |
na-ādhiḥ sa-upakāraḥ sīdet, na ca-asya mūlyaṃ vardheta, anyatra nisargāt | 9 |
nirupakāraḥ sīdet, mūlyaṃ ca-asya vardheta | 10 |
nirupakāraḥ sīdet, mūlyaṃ ca-asya vardheta | 10 |
upasthitasya-ādhim aprayacchato dvādaśaṇpaṇo daṇḍaḥ | 11 |
upasthitasya-ādhim aprayacchato dvādaśaṇpaṇo daṇḍaḥ | 11 |
prayojaka.asamnidhāne vā grāma.vṛddheṣu sthāpayitvā niṣkrayam ādhiṃ pratipadyeta | 12 |
prayojaka.asamnidhāne vā grāma.vṛddheṣu sthāpayitvā niṣkrayam ādhiṃ pratipadyeta | 12 |
nivṛtta.vṛddhiko vā-ādhis tat.kāla.kṛta.mūlyas tatra-eva-avatiṣṭheta, anāśa.vināśa.karaṇa.adhiṣṭhito vā | 13 |
nivṛtta.vṛddhiko vā-ādhis tat.kāla.kṛta.mūlyas tatra-eva-avatiṣṭheta, anāśa.vināśa.karaṇa.adhiṣṭhito vā | 13 |
dhāraṇika.asamnidhāne vā vināśa.bhayād udgata.arghaṃ dharmastha.anujñāto vikrīṇīta, ādhi.pāla.pratyayo vā | 14 |
dhāraṇika.asamnidhāne vā vināśa.bhayād udgata.arghaṃ dharmastha.anujñāto vikrīṇīta, ādhi.pāla.pratyayo vā | 14 |
sthāvaras tu prayāsa.bhogyaḥ phala.bhogyo vā prakṣepa.vṛddhi.mūlya.śuddham ājīvam amūlya.kṣayeṇa-upanayet | 15 |
sthāvaras tu prayāsa.bhogyaḥ phala.bhogyo vā prakṣepa.vṛddhi.mūlya.śuddham ājīvam amūlya.kṣayeṇa-upanayet | 15 |
anisṛṣṭa.upabhoktā mūlya.śuddham ājīvaṃ bandhaṃ ca dadyāt | 16 |
anisṛṣṭa.upabhoktā mūlya.śuddham ājīvaṃ bandhaṃ ca dadyāt | 16 |
śeṣam upanidhinā vyākhyātam | 17 |
śeṣam upanidhinā vyākhyātam | 17 |
etena-ādeśo 'nvādhiś ca vyākhyātau | 18 |
etena-ādeśo 'nvādhiś ca vyākhyātau | 18 |
sārthena-anvādhi.hasto vā pradiṣṭāṃ bhūmim aprāptaś corair bhagna.utsṛṣṭo vā na-anvādhim abhyāvahet | 19 |
sārthena-anvādhi.hasto vā pradiṣṭāṃ bhūmim aprāptaś corair bhagna.utsṛṣṭo vā na-anvādhim abhyāvahet | 19 |
antare vā mṛtasya dāyādo 'pi na-abhyāvahet | 20 |
antare vā mṛtasya dāyādo 'pi na-abhyāvahet | 20 |
śeṣam upanidhinā vyakahyātam | 21 |
śeṣam upanidhinā vyakahyātam | 21 |
yācitakam avakrītakaṃ vā yathā.vidhaṃ gṛhṇīyus tathā.vidham eva-arpayeyuḥ | 22 |
yācitakam avakrītakaṃ vā yathā.vidhaṃ gṛhṇīyus tathā.vidham eva-arpayeyuḥ | 22 |
bhreṣa.upanipātābhyāṃ deśa.kāla.uparodhi dattaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā na-abhyāvaheyuḥ | 23 |
bhreṣa.upanipātābhyāṃ deśa.kāla.uparodhi dattaṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā na-abhyāvaheyuḥ | 23 |
śeṣam upanidhinā vyākhyātam | 24 |
śeṣam upanidhinā vyākhyātam | 24 |
vaiyāvṛtya.vikrayas tu - vaiyāvṛtya.karā yathā.deśa.kālaṃ vikrīṇānāḥ paṇyaṃ yathā.jātaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ | 25 |
vaiyāvṛtya.vikrayas tu - vaiyāvṛtya.karā yathā.deśa.kālaṃ vikrīṇānāḥ paṇyaṃ yathā.jātaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ | 25 |
deśa.kāla.atipātane vā parihīṇaṃ sampradāna.kālikena-argheṇa mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ | 26 |
deśa.kāla.atipātane vā parihīṇaṃ sampradāna.kālikena-argheṇa mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ | 26 |
yathā.sambhāṣitaṃ vā vikrīṇānā na-udayam adhigaccheyuḥ, mūlyam eva dadyuḥ | 27 |
yathā.sambhāṣitaṃ vā vikrīṇānā na-udayam adhigaccheyuḥ, mūlyam eva dadyuḥ | 27 |
argha.patane vā parihīṇaṃ yathā.parihīṇaṃ mūlyam ūnaṃ dadyuḥ | 28 |
argha.patane vā parihīṇaṃ yathā.parihīṇaṃ mūlyam ūnaṃ dadyuḥ | 28 |
sāṃvyavahārikeṣu vā prātyayikeṣv arāja.vācyeṣu bhreṣa.upanipātābhyāṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā mūlyam api na dadyuḥ | 29 |
sāṃvyavahārikeṣu vā prātyayikeṣv arāja.vācyeṣu bhreṣa.upanipātābhyāṃ naṣṭaṃ vinaṣṭaṃ vā mūlyam api na dadyuḥ | 29 |
deśa.kāla.antaritānāṃ tu paṇyānāṃ kṣaya.vyaya.viśuddhaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ, paṇya.samavāyānāṃ ca pratyaṃśam | 30 |
deśa.kāla.antaritānāṃ tu paṇyānāṃ kṣaya.vyaya.viśuddhaṃ mūlyam udayaṃ ca dadyuḥ, paṇya.samavāyānāṃ ca pratyaṃśam | 30 |
śeṣam upanidhinā vyākhyātam | 31 |
śeṣam upanidhinā vyākhyātam | 31 |
etena vaiyāvṛtya.vikrayo vyākhyātaḥ | 32 |
etena vaiyāvṛtya.vikrayo vyākhyātaḥ | 32 |
nikṣepaś ca-upanidhinā | 33 |
nikṣepaś ca-upanidhinā | 33 |
tam anyena nikṣpitam anyasya-arpayato hīyeta | 34 |
tam anyena nikṣpitam anyasya-arpayato hīyeta | 34 |
nikṣepa.apahāre pūrva.apadānaṃ nikṣeptāraś ca pramāṇam | 35 |
nikṣepa.apahāre pūrva.apadānaṃ nikṣeptāraś ca pramāṇam | 35 |
aśucayo hi kāravaḥ | 36 |
aśucayo hi kāravaḥ | 36 |
na-eṣāṃ karaṇa.pūrvo nikṣepa.dharmaḥ | 37 |
na-eṣāṃ karaṇa.pūrvo nikṣepa.dharmaḥ | 37 |
karaṇa.hīnaṃ nikṣepam apavyayamānaṃ gūḍha.bhitti.nyastān sākṣiṇo nikṣeptā rahasi praṇipātena prajñāpayet, vana.ante vā madya.prahavaṇa.viśvāsena | 38 |
karaṇa.hīnaṃ nikṣepam apavyayamānaṃ gūḍha.bhitti.nyastān sākṣiṇo nikṣeptā rahasi praṇipātena prajñāpayet, vana.ante vā madya.prahavaṇa.viśvāsena | 38 |
rahasi vṛddho vyādhito vā vaidehakaḥ kaścit kṛta.lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipya-apagacchet | 39 |
rahasi vṛddho vyādhito vā vaidehakaḥ kaścit kṛta.lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipya-apagacchet | 39 |
tasya pratideśena putro bhrātā vā-abhigamya nikṣepaṃ yāceta | 40 |
tasya pratideśena putro bhrātā vā-abhigamya nikṣepaṃ yāceta | 40 |
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt | 41 |
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt | 41 |
pravrajyā.abhimukho vā śraddheyaḥ kaścit kṛta.lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipya pratiṣṭheta | 42 |
pravrajyā.abhimukho vā śraddheyaḥ kaścit kṛta.lakṣaṇaṃ dravyam asya haste nikṣipya pratiṣṭheta | 42 |
tataḥ kāla.antara.āgato yāceta | 43 |
tataḥ kāla.antara.āgato yāceta | 43 |
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt | 44 |
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt | 44 |
kṛta.lakṣaṇena vā dravyeṇa pratyānayed enam | 45 |
kṛta.lakṣaṇena vā dravyeṇa pratyānayed enam | 45 |
bāliśa.jātīyo vā rātrau rāja.dāyikā.kṣaṇa.bhītaḥ sāram asya haste nikṣipya-apagacchet | 46 |
bāliśa.jātīyo vā rātrau rāja.dāyikā.kṣaṇa.bhītaḥ sāram asya haste nikṣipya-apagacchet | 46 |
sa enaṃ bandhana.agāra.gato yāceta | 47 |
sa enaṃ bandhana.agāra.gato yāceta | 47 |
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt | 48 |
dāne śuciḥ, anyathā nikṣepaṃ steya.daṇḍaṃ ca dadyāt | 48 |
abhijñānena ca-asya gṛhe janam ubhayaṃ yāceta | 49 |
abhijñānena ca-asya gṛhe janam ubhayaṃ yāceta | 49 |
anyatarta.ādāne yathā.uktaṃ purastāt | 50 |
anyatarta.ādāne yathā.uktaṃ purastāt | 50 |
dravya.bhogānām āgamaṃ ca-asya-anuyuñjīta, tasya ca-arthasya vyavahāra.upaliṅganam, abhiyoktuś ca-artha.sāmarthyam | 51 |
dravya.bhogānām āgamaṃ ca-asya-anuyuñjīta, tasya ca-arthasya vyavahāra.upaliṅganam, abhiyoktuś ca-artha.sāmarthyam | 51 |
etena mithaḥ.samavāyo vyākhyātaḥ | 52 |
etena mithaḥ.samavāyo vyākhyātaḥ | 52 |