amātya.sampadā-upetāḥ sarva.adhyakṣāḥ śaktitaḥ karmasu niyojyāḥ | 1 |
amātya.sampadā-upetāḥ sarva.adhyakṣāḥ śaktitaḥ karmasu niyojyāḥ | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
30Book 2 · Chapter 9
31 shlokamātya.sampadā-upetāḥ sarva.adhyakṣāḥ śaktitaḥ karmasu niyojyāḥ | 1 |
amātya.sampadā-upetāḥ sarva.adhyakṣāḥ śaktitaḥ karmasu niyojyāḥ | 1 |
karmasu ca-eṣāṃ nityaṃ parīkṣāṃ kārayet, citta.anityatvāt-manuṣyānām | 2 |
karmasu ca-eṣāṃ nityaṃ parīkṣāṃ kārayet, citta.anityatvāt-manuṣyānām | 2 |
aśva.sadharmāṇo hi manuṣyā niyuktāḥ karmasu vikurvate | 3 |
aśva.sadharmāṇo hi manuṣyā niyuktāḥ karmasu vikurvate | 3 |
tasmāt kartāraṃ karaṇaṃ deśaṃ kālaṃ kāryaṃ prakṣepam udayaṃ ca-eṣu vidyāt | 4 |
tasmāt kartāraṃ karaṇaṃ deśaṃ kālaṃ kāryaṃ prakṣepam udayaṃ ca-eṣu vidyāt | 4 |
te yathā.sandeśam asaṃhatā avigṛhītāḥ karmāṇi kuryuḥ | 5 |
te yathā.sandeśam asaṃhatā avigṛhītāḥ karmāṇi kuryuḥ | 5 |
saṃhatā bhakṣayeyuḥ, vigṛhītā vināśayeyuḥ | 6 |
saṃhatā bhakṣayeyuḥ, vigṛhītā vināśayeyuḥ | 6 |
na ca-anivedya bhartuḥ kañcid ārambhaṃ kuryuḥ, anyatra-āpat.pratīkārebhyaḥ | 7 |
na ca-anivedya bhartuḥ kañcid ārambhaṃ kuryuḥ, anyatra-āpat.pratīkārebhyaḥ | 7 |
pramāda.sthāneṣu ca-eṣām atyayaṃ sthāpayed divasa.vetana.vyaya.dvi.guṇam | 8 |
pramāda.sthāneṣu ca-eṣām atyayaṃ sthāpayed divasa.vetana.vyaya.dvi.guṇam | 8 |
yaś ca-eṣāṃ yathā.ādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā karoti sa sthāna.mānau labheta | 9 |
yaś ca-eṣāṃ yathā.ādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā karoti sa sthāna.mānau labheta | 9 |
"alpa.āyatiś cet-mahā.vyayo bhakṣayati | 10 |
"alpa.āyatiś cet-mahā.vyayo bhakṣayati | 10 |
viparyaye yathā.āyati.vyayaś ca na bhakṣayati" ity ācāryāḥ | 11 |
viparyaye yathā.āyati.vyayaś ca na bhakṣayati" ity ācāryāḥ | 11 |
apasarpeṇa-eva-upalabhyeta-iti kauṭilyaḥ | 12 |
apasarpeṇa-eva-upalabhyeta-iti kauṭilyaḥ | 12 |
yaḥ samudayaṃ parihāpayati sa rāja.arthaṃ bhakṣayati | 13 |
yaḥ samudayaṃ parihāpayati sa rāja.arthaṃ bhakṣayati | 13 |
sa ced ajñāna.ādibhiḥ parihāpayati tad enaṃ yathā.guṇaṃ dāpayet | 14 |
sa ced ajñāna.ādibhiḥ parihāpayati tad enaṃ yathā.guṇaṃ dāpayet | 14 |
yaḥ samudayaṃ dvi.guṇam udbhāvayati sa jana.padaṃ bhakṣayati | 15 |
yaḥ samudayaṃ dvi.guṇam udbhāvayati sa jana.padaṃ bhakṣayati | 15 |
sa ced rāja.artham upanayaty alpa.aparādhe vārayitavyaḥ, mahati yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ | 16 |
sa ced rāja.artham upanayaty alpa.aparādhe vārayitavyaḥ, mahati yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ | 16 |
yaḥ samudayaṃ vyayam upanayati sa puruṣa.karmāṇi bhakṣayati | 17 |
yaḥ samudayaṃ vyayam upanayati sa puruṣa.karmāṇi bhakṣayati | 17 |
sa karma.divasa.dravya.mūlya.puruṣa.vetana.apahāreṣu yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ | 18 |
sa karma.divasa.dravya.mūlya.puruṣa.vetana.apahāreṣu yathā.aparādhaṃ daṇḍayitavyaḥ | 18 |
tasmād asya yo yasminn adhikaraṇe śāsanasthaḥ sa tasya karmaṇo yāthātathyam āya.vyayau ca vyāsa.samāsābhyām ācakṣīta | 19 |
tasmād asya yo yasminn adhikaraṇe śāsanasthaḥ sa tasya karmaṇo yāthātathyam āya.vyayau ca vyāsa.samāsābhyām ācakṣīta | 19 |
mūla.hara.tādātvika.kadaryāṃś ca pratiṣedhayet | 20 |
mūla.hara.tādātvika.kadaryāṃś ca pratiṣedhayet | 20 |
yaḥ pitṛ.paitāmaham artham anyāyena bhakṣayati sa mūla.haraḥ | 21 |
yaḥ pitṛ.paitāmaham artham anyāyena bhakṣayati sa mūla.haraḥ | 21 |
yo yad yad utpadyate tat tad bhakṣayati sa tādātvikaḥ | 22 |
yo yad yad utpadyate tat tad bhakṣayati sa tādātvikaḥ | 22 |
yo bhṛtya.ātma.pīḍābhyām upacinoty arthaṃ sa kadaryaḥ | 23 |
yo bhṛtya.ātma.pīḍābhyām upacinoty arthaṃ sa kadaryaḥ | 23 |
sa pakṣavāṃś ced anādeyaḥ, viparyaye paryādātavyaḥ | 24 |
sa pakṣavāṃś ced anādeyaḥ, viparyaye paryādātavyaḥ | 24 |
yo mahaty artha.samudaye sthitaḥ kadaryaḥ samnidhatte 'vanidhatte 'vasrāvayati vā - samnidhatte sva.veśmani, avanidhatte paura.jānapadeṣu, avasrāvayati para.viṣaye - tasya sattrī mantri.mitra.bhṛtya.bandhu.pakṣam āgatiṃ gatiṃ ca dravyāṇām upalabheta | 25 |
yo mahaty artha.samudaye sthitaḥ kadaryaḥ samnidhatte 'vanidhatte 'vasrāvayati vā - samnidhatte sva.veśmani, avanidhatte paura.jānapadeṣu, avasrāvayati para.viṣaye - tasya sattrī mantri.mitra.bhṛtya.bandhu.pakṣam āgatiṃ gatiṃ ca dravyāṇām upalabheta | 25 |
yaś ca-asya para.viṣaye sañcāraṃ kuryāt tam anupraviśya mantraṃ vidyāt | 26 |
yaś ca-asya para.viṣaye sañcāraṃ kuryāt tam anupraviśya mantraṃ vidyāt | 26 |
suvidite śatru.śāsana.apadeśena-enaṃ ghātayet | 27 |
suvidite śatru.śāsana.apadeśena-enaṃ ghātayet | 27 |
tasmād asya-adhyakṣāḥ saṅkhyāyaka.lekhaka.rūpa.darśaka.nīvī.grāhaka.uttara.adhyakṣa.sakhāḥ karmaṇi kuryuḥ | 28 |
tasmād asya-adhyakṣāḥ saṅkhyāyaka.lekhaka.rūpa.darśaka.nīvī.grāhaka.uttara.adhyakṣa.sakhāḥ karmaṇi kuryuḥ | 28 |
uttara.adhyakṣā hasti.aśva.ratha.ārohāḥ | 29 |
uttara.adhyakṣā hasti.aśva.ratha.ārohāḥ | 29 |
teṣām antevāsinaḥ śilpa.śauca.yuktāḥ saṅkhyāyaka.ādīnām apasarpāḥ | 30 |
teṣām antevāsinaḥ śilpa.śauca.yuktāḥ saṅkhyāyaka.ādīnām apasarpāḥ | 30 |
bahu.mukhyam anityaṃ ca-adhikaraṇaṃ sthāpayet | 31 |
bahu.mukhyam anityaṃ ca-adhikaraṇaṃ sthāpayet | 31 |