akṣa.paṭalam adhyakṣaḥ prān.mukham udan.mukhaṃ vā vibhakta.upasthānaṃ nibandha.pustaka.sthānaṃ kārayet | 1 |
akṣa.paṭalam adhyakṣaḥ prān.mukham udan.mukhaṃ vā vibhakta.upasthānaṃ nibandha.pustaka.sthānaṃ kārayet | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
28Book 2 · Chapter 7
40 shlokakṣa.paṭalam adhyakṣaḥ prān.mukham udan.mukhaṃ vā vibhakta.upasthānaṃ nibandha.pustaka.sthānaṃ kārayet | 1 |
akṣa.paṭalam adhyakṣaḥ prān.mukham udan.mukhaṃ vā vibhakta.upasthānaṃ nibandha.pustaka.sthānaṃ kārayet | 1 |
tatra-adhikaraṇānāṃ saṅkhyā.pracāra.sañjāta.agram, karma.antānāṃ dravya.prayoga.vṛddhi.kṣaya.vyaya.prayāma.vyājī.yoga.sthāna.vetana.- viṣṭi.pramāṇam, ratna.sāra.phalgu.kupyānām argha.prativarṇaka.māna.pratimāna.unmāna.avamāna.bhāṇḍam, deśa.grāma.jāti.kula.saṅghānāṃ dharma.vyavahāra.caritra.saṃsthānam, rāja.upajīvināṃ pragraha.pradeśa.bhoga.parihāra.bhakta.vetana.lābham, rājñaś ca patnī.putrāṇāṃ ratna.bhūmi.lābhaṃ nirdeśa.utpātika.pratīkāra.lābham, mitra.amitrāṇāṃ ca sandhi.vigraha.pradāna.ādānaṃ nibandha.pustakasthaṃ kārayet | 2 |
tatra-adhikaraṇānāṃ saṅkhyā.pracāra.sañjāta.agram, karma.antānāṃ dravya.prayoga.vṛddhi.kṣaya.vyaya.prayāma.vyājī.yoga.sthāna.vetana.- viṣṭi.pramāṇam, ratna.sāra.phalgu.kupyānām argha.prativarṇaka.māna.pratimāna.unmāna.avamāna.bhāṇḍam, deśa.grāma.jāti.kula.saṅghānāṃ dharma.vyavahāra.caritra.saṃsthānam, rāja.upajīvināṃ pragraha.pradeśa.bhoga.parihāra.bhakta.vetana.lābham, rājñaś ca patnī.putrāṇāṃ ratna.bhūmi.lābhaṃ nirdeśa.utpātika.pratīkāra.lābham, mitra.amitrāṇāṃ ca sandhi.vigraha.pradāna.ādānaṃ nibandha.pustakasthaṃ kārayet | 2 |
tataḥ sarva.adhikaraṇānāṃ karaṇīyaṃ siddhaṃ śeṣam āya.vyayau nīvīm upasthānaṃ pracāraṃ caritraṃ saṃsthānaṃ ca nibandhena prayacchet | 3 |
tataḥ sarva.adhikaraṇānāṃ karaṇīyaṃ siddhaṃ śeṣam āya.vyayau nīvīm upasthānaṃ pracāraṃ caritraṃ saṃsthānaṃ ca nibandhena prayacchet | 3 |
uttama.madhyama.avareṣu ca karmasu taj.jātikam adhyakṣaṃ kuryāt, sāmudayikeṣv avaklṛptikaṃ yam upahatya rājā na-anutapyeta | 4 |
uttama.madhyama.avareṣu ca karmasu taj.jātikam adhyakṣaṃ kuryāt, sāmudayikeṣv avaklṛptikaṃ yam upahatya rājā na-anutapyeta | 4 |
sahagrāhiṇaḥ pratibhuvaḥ karma.upajīvinaḥ putrā bhrātaro bhāryā duhitaro bhṛtyāś ca-asya karmac.chedaṃ vaheyuḥ | 5 |
sahagrāhiṇaḥ pratibhuvaḥ karma.upajīvinaḥ putrā bhrātaro bhāryā duhitaro bhṛtyāś ca-asya karmac.chedaṃ vaheyuḥ | 5 |
tri.śataṃ catuḥ.pañcāśat-ca-ahorātrāṇāṃ karma.saṃvatsaraḥ | 6 |
tri.śataṃ catuḥ.pañcāśat-ca-ahorātrāṇāṃ karma.saṃvatsaraḥ | 6 |
tam āṣāḍhī.paryavasānam ūnaṃ pūrṇaṃ vā dadyāt | 7 |
tam āṣāḍhī.paryavasānam ūnaṃ pūrṇaṃ vā dadyāt | 7 |
karaṇa.adhiṣṭhitam adhimāsakaṃ kuryāt | 8 |
karaṇa.adhiṣṭhitam adhimāsakaṃ kuryāt | 8 |
apasarpa.adhiṣṭhitañca pracāram | 9 |
apasarpa.adhiṣṭhitañca pracāram | 9 |
pracāra.caritra.saṃsthānāny anupalabhamāno hi prakṛtaḥ samudayam ajñānena parihāpayati, utthāna.kleśa.asahatvād ālasyena, śabdādiṣv indriya.artheṣu prasaktaḥ pramādena, saṅkrośa.adharma.anartha.bhīru.bhāyena, kārya.arthiṣv anugraha.buddhiḥ kāmena, hiṃsā.buddhiḥ kopena, vidyā.dravya.vallabha.apāśrayād darpeṇa, tulā.māna.tarka.gaṇita.antara.upadhānāt-lobhena | 10 |
pracāra.caritra.saṃsthānāny anupalabhamāno hi prakṛtaḥ samudayam ajñānena parihāpayati, utthāna.kleśa.asahatvād ālasyena, śabdādiṣv indriya.artheṣu prasaktaḥ pramādena, saṅkrośa.adharma.anartha.bhīru.bhāyena, kārya.arthiṣv anugraha.buddhiḥ kāmena, hiṃsā.buddhiḥ kopena, vidyā.dravya.vallabha.apāśrayād darpeṇa, tulā.māna.tarka.gaṇita.antara.upadhānāt-lobhena | 10 |
"teṣām ānupūrvyā yāvān artha.upaghātas tāvān eka.uttaro daṇḍaḥ" iti mānavāḥ | 11 |
"teṣām ānupūrvyā yāvān artha.upaghātas tāvān eka.uttaro daṇḍaḥ" iti mānavāḥ | 11 |
"sarvatra-aṣṭa.guṇaḥ" iti pārāśarāḥ | 12 |
"sarvatra-aṣṭa.guṇaḥ" iti pārāśarāḥ | 12 |
"daśa.guṇaḥ" iti bārhaspatyāḥ | 13 |
"daśa.guṇaḥ" iti bārhaspatyāḥ | 13 |
"viṃśati.guṇaḥ" ity auśanasāḥ | 14 |
"viṃśati.guṇaḥ" ity auśanasāḥ | 14 |
yathā.aparādham iti kauṭilyaḥ | 15 |
yathā.aparādham iti kauṭilyaḥ | 15 |
gāṇanikyāni āṣāḍhīm āgaccheyuḥ | 16 |
gāṇanikyāni āṣāḍhīm āgaccheyuḥ | 16 |
āgatānāṃ samudra.pustaka.bhāṇḍa.nīvīkānām ekatra.asambhāṣā.avarodhaṃ kārayet | 17 |
āgatānāṃ samudra.pustaka.bhāṇḍa.nīvīkānām ekatra.asambhāṣā.avarodhaṃ kārayet | 17 |
āya.vyaya.nīvīnām agrāṇi śrutvā nīvīm avahārayet | 18 |
āya.vyaya.nīvīnām agrāṇi śrutvā nīvīm avahārayet | 18 |
yac ca-agrād āyasya-antara.parṇe nīvyāṃ vardheta vyayasya vā yat parihāpayet, tad aṣṭa.guṇam adhyakṣaṃ dāpayet | 19 |
yac ca-agrād āyasya-antara.parṇe nīvyāṃ vardheta vyayasya vā yat parihāpayet, tad aṣṭa.guṇam adhyakṣaṃ dāpayet | 19 |
viparyaye tam eva prati syāt | 20 |
viparyaye tam eva prati syāt | 20 |
yathā.kālam anāgatānām apustaka.bhāṇḍa.nīvīkānāṃ vā deya.daśa.bandho daṇḍaḥ | 21 |
yathā.kālam anāgatānām apustaka.bhāṇḍa.nīvīkānāṃ vā deya.daśa.bandho daṇḍaḥ | 21 |
kārmike ca-upasthite kāraṇikasya-apratibadhnataḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ | 22 |
kārmike ca-upasthite kāraṇikasya-apratibadhnataḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ | 22 |
viparyaye kārmikasya dvi.guṇaḥ | 23 |
viparyaye kārmikasya dvi.guṇaḥ | 23 |
pracāra.samaṃ mahā.mātrāḥ samagrāḥ śrāvayeyur aviṣama.mantrāḥ | 24 |
pracāra.samaṃ mahā.mātrāḥ samagrāḥ śrāvayeyur aviṣama.mantrāḥ | 24 |
pṛthag.bhūto mithyā.vādī ca-eṣām uttamaṃ daṇḍaṃ dadyāt | 25 |
pṛthag.bhūto mithyā.vādī ca-eṣām uttamaṃ daṇḍaṃ dadyāt | 25 |
akṛta.aho.rūpa.haraṃ māsam ākāṅkṣeta | 26 |
akṛta.aho.rūpa.haraṃ māsam ākāṅkṣeta | 26 |
māsād ūrdhvaṃ māsa.dviśata.uttaraṃ daṇḍaṃ dadyāt | 27 |
māsād ūrdhvaṃ māsa.dviśata.uttaraṃ daṇḍaṃ dadyāt | 27 |
alpa.śeṣa.lekhya.nīvīkaṃ pañca.rātram ākāṅkṣeta | 28 |
alpa.śeṣa.lekhya.nīvīkaṃ pañca.rātram ākāṅkṣeta | 28 |
tataḥ paraṃ kośa.pūrvam aho.rūpa.haraṃ dharma.vyavahāra.caritra.saṃsthāna.saṅkalana.nirvartana.anumāna.- cāra.prayogair avekṣeta | 29 |
tataḥ paraṃ kośa.pūrvam aho.rūpa.haraṃ dharma.vyavahāra.caritra.saṃsthāna.saṅkalana.nirvartana.anumāna.- cāra.prayogair avekṣeta | 29 |
divasa.pañca.rātra.pakṣa.māsa.cāturmāsya.saṃvatsaraiś ca pratisamānayet | 30 |
divasa.pañca.rātra.pakṣa.māsa.cāturmāsya.saṃvatsaraiś ca pratisamānayet | 30 |
vyuṣṭa.deśa.kāla.mukha.utpatti.anuvṛtti.pramāṇa.dāyaka.dāpaka.- nibandhaka.pratigrāhakaiś ca-ayaṃ samānayet | 31 |
vyuṣṭa.deśa.kāla.mukha.utpatti.anuvṛtti.pramāṇa.dāyaka.dāpaka.- nibandhaka.pratigrāhakaiś ca-ayaṃ samānayet | 31 |
vyuṣṭa.deśa.kāla.mukha.lābha.kāraṇa.deya.yoga.pramāṇa.ājñāpaka.- uddhāraka.vidhātṛka.pratigrāhakaiś ca vyayaṃ samānayet | 32 |
vyuṣṭa.deśa.kāla.mukha.lābha.kāraṇa.deya.yoga.pramāṇa.ājñāpaka.- uddhāraka.vidhātṛka.pratigrāhakaiś ca vyayaṃ samānayet | 32 |
vyuṣṭa.deśa.kāla.mukha.anuvartana.rūpa.lakṣaṇa.pramāṇa.nikṣepa.- bhājana.gopāyakaiś ca nīvīṃ samānayet | 33 |
vyuṣṭa.deśa.kāla.mukha.anuvartana.rūpa.lakṣaṇa.pramāṇa.nikṣepa.- bhājana.gopāyakaiś ca nīvīṃ samānayet | 33 |
rāja.arthe kāraṇikasya-apratibadhnataḥ pratiṣedhayato vā-ājñāṃ nibandhād āya.vyayam anyathā nīvīm avalikhato dvi.guṇaḥ | 34 |
rāja.arthe kāraṇikasya-apratibadhnataḥ pratiṣedhayato vā-ājñāṃ nibandhād āya.vyayam anyathā nīvīm avalikhato dvi.guṇaḥ | 34 |
krama.avahīnam utkramam avijñātaṃ punar.uktaṃ vā vastukam avalikhato dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ | 35 |
krama.avahīnam utkramam avijñātaṃ punar.uktaṃ vā vastukam avalikhato dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ | 35 |
nīvīm avalikhato dvi.guṇaḥ | 36 |
nīvīm avalikhato dvi.guṇaḥ | 36 |
bhakṣayato 'ṣṭa.guṇaḥ | 37 |
bhakṣayato 'ṣṭa.guṇaḥ | 37 |
nāśayataḥ pañca.bandhaḥ pratidānaṃ ca | 38 |
nāśayataḥ pañca.bandhaḥ pratidānaṃ ca | 38 |
mithyā.vāde steya.daṇḍaḥ | 39 |
mithyā.vāde steya.daṇḍaḥ | 39 |
paścāt.pratijñāte dvi.guṇaḥ, prasmṛta.utpanne ca | 40 |
paścāt.pratijñāte dvi.guṇaḥ, prasmṛta.utpanne ca | 40 |