EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 51

Book 2 · Adhyay 30

Book 2 · Chapter 30

49 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ02.30.01◌ EeseDharma mein verified

aśva.adhyakṣaḥ paṇya.āgārikaṃ kraya.upāgatam āhava.labdham ājātaṃ sāhāyya.āgatakaṃ paṇa.sthitaṃ yāvat.kālikaṃ vā-aśva.paryagraṃ kula.vayo.varṇa.cihna.varga.āgamair lekhayet | 1 |

Roman reading

aśva.adhyakṣaḥ paṇya.āgārikaṃ kraya.upāgatam āhava.labdham ājātaṃ sāhāyya.āgatakaṃ paṇa.sthitaṃ yāvat.kālikaṃ vā-aśva.paryagraṃ kula.vayo.varṇa.cihna.varga.āgamair lekhayet | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.02◌ EeseDharma mein verified

apraśasta.nyaṅga.vyādhitāṃś ca-āvedayet | 2 |

Roman reading

apraśasta.nyaṅga.vyādhitāṃś ca-āvedayet | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.03◌ EeseDharma mein verified

kośa.koṣṭha.agārābhyāṃ ca gṛhītvā māsa.lābham aśva.vāhaś cintayet | 3 |

Roman reading

kośa.koṣṭha.agārābhyāṃ ca gṛhītvā māsa.lābham aśva.vāhaś cintayet | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.04◌ EeseDharma mein verified

aśva.vibhavena-āyatām aśvāyām advi.guṇa.vistārāṃ catur.dvāra.upāvartana.madhyāṃ sa-pragrīvāṃ pradvāra.āsana.phalaka.yuktānāṃ vānara.mayūra.pṛṣata.nakula.cakora.śuka.sārika.ākīrṇāṃ śālāṃ niveśayet | 4 |

Roman reading

aśva.vibhavena-āyatām aśvāyām advi.guṇa.vistārāṃ catur.dvāra.upāvartana.madhyāṃ sa-pragrīvāṃ pradvāra.āsana.phalaka.yuktānāṃ vānara.mayūra.pṛṣata.nakula.cakora.śuka.sārika.ākīrṇāṃ śālāṃ niveśayet | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.05◌ EeseDharma mein verified

aśvāyām acatur.aśra.ślakṣṇa.phalaka.āstāraṃ sa-khādana.koṣṭhakaṃ sa-mūtra.purīṣa.utsargam eka.ekaśaḥ prān.mukham udan.mukhaṃ vā sthānaṃ niveśayet | 5 |

Roman reading

aśvāyām acatur.aśra.ślakṣṇa.phalaka.āstāraṃ sa-khādana.koṣṭhakaṃ sa-mūtra.purīṣa.utsargam eka.ekaśaḥ prān.mukham udan.mukhaṃ vā sthānaṃ niveśayet | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.06◌ EeseDharma mein verified

śālā.vaśena vā dig.vibhāgaṃ kalpayet | 6 |

Roman reading

śālā.vaśena vā dig.vibhāgaṃ kalpayet | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.07◌ EeseDharma mein verified

vaḍavā.vṛṣa.kiśorāṇām eka.anteṣu | 7 |

Roman reading

vaḍavā.vṛṣa.kiśorāṇām eka.anteṣu | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.08◌ EeseDharma mein verified

vaḍavāyāḥ prajatāyās tri.rātraṃ ghṛta.prasthaḥ pānam | 8 |

Roman reading

vaḍavāyāḥ prajatāyās tri.rātraṃ ghṛta.prasthaḥ pānam | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.09◌ EeseDharma mein verified

ata ūrdhvaṃ saktu.prasthaḥ sneha.bhaiṣajya.pratipānaṃ daśa.rātram | 9 |

Roman reading

ata ūrdhvaṃ saktu.prasthaḥ sneha.bhaiṣajya.pratipānaṃ daśa.rātram | 9 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.10◌ EeseDharma mein verified

tataḥ pulāko yavasam ārtavaś ca-āhāraḥ | 10 |

Roman reading

tataḥ pulāko yavasam ārtavaś ca-āhāraḥ | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.11◌ EeseDharma mein verified

daśa.rātrād ūrdhvaṃ kiśorasya ghṛta.catur.bhāgaḥ saktu.kuḍubaḥ kṣīra.prasthaś ca-āhāra ā.ṣaṇ.māsāt | 11 |

Roman reading

daśa.rātrād ūrdhvaṃ kiśorasya ghṛta.catur.bhāgaḥ saktu.kuḍubaḥ kṣīra.prasthaś ca-āhāra ā.ṣaṇ.māsāt | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.12◌ EeseDharma mein verified

tataḥ paraṃ māsa.uttaram ardha.vṛddhir yava.prastha ā.tri.varṣāt, droṇa ā.catur.varṣāt | 12 |

Roman reading

tataḥ paraṃ māsa.uttaram ardha.vṛddhir yava.prastha ā.tri.varṣāt, droṇa ā.catur.varṣāt | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.13◌ EeseDharma mein verified

ata ūrdhvaṃ catur.varṣaḥ pañca.varṣo vā karmaṇyaḥ pūrṇa.pramāṇaḥ | 13 |

Roman reading

ata ūrdhvaṃ catur.varṣaḥ pañca.varṣo vā karmaṇyaḥ pūrṇa.pramāṇaḥ | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.14◌ EeseDharma mein verified

dvātriṃśad.aṅgulaṃ mukham uttama.aśvasya, pañca.mukhāny āyāmo, viṃśaty.aṅgulā jaṅghā, catur.jaṅgha utsedhaḥ | 14 |

Roman reading

dvātriṃśad.aṅgulaṃ mukham uttama.aśvasya, pañca.mukhāny āyāmo, viṃśaty.aṅgulā jaṅghā, catur.jaṅgha utsedhaḥ | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.15◌ EeseDharma mein verified

try.aṅgula.avaraṃ madhyama.avarayoḥ | 15 |

Roman reading

try.aṅgula.avaraṃ madhyama.avarayoḥ | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.16◌ EeseDharma mein verified

śata.aṅgulaḥ pariṇāhaḥ | 16 |

Roman reading

śata.aṅgulaḥ pariṇāhaḥ | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.17◌ EeseDharma mein verified

pañca.bhāga.avaro madhyama.avarayoḥ | 17 |

Roman reading

pañca.bhāga.avaro madhyama.avarayoḥ | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.18◌ EeseDharma mein verified

uttama.aśvasya dvi.droṇaṃ śāli.vrīhi.yava.priyaṅgūṇām ardha.śuṣkam ardha.siddhaṃ vā mudga.māṣāṇāṃ vā pulākaḥ sneha.prasthaś ca, pañca.palaṃ lavaṇasya, māṃsaṃ pañcāśat.palikaṃ rasasya-āḍhakaṃ dvi.guṇaṃ vā dadhnaḥ piṇḍa.kledana.artham, kṣāra.pañca.palikaḥ surāyāḥ prasthaḥ payaso vā dvi.guṇaḥ pratipānam | 18 |

Roman reading

uttama.aśvasya dvi.droṇaṃ śāli.vrīhi.yava.priyaṅgūṇām ardha.śuṣkam ardha.siddhaṃ vā mudga.māṣāṇāṃ vā pulākaḥ sneha.prasthaś ca, pañca.palaṃ lavaṇasya, māṃsaṃ pañcāśat.palikaṃ rasasya-āḍhakaṃ dvi.guṇaṃ vā dadhnaḥ piṇḍa.kledana.artham, kṣāra.pañca.palikaḥ surāyāḥ prasthaḥ payaso vā dvi.guṇaḥ pratipānam | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.19◌ EeseDharma mein verified

dīrgha.patha.bhāra.klāntānāṃ ca khādana.arthaṃ sneha.prastho 'nuvāsanaṃ kuḍubo nasya.karmaṇaḥ, yavasasya-ardha.bhāras tṛṇasya dvi.guṇaḥ ṣaḍ.aratni.parikṣepaḥ puñjīla.graho vā | 19 |

Roman reading

dīrgha.patha.bhāra.klāntānāṃ ca khādana.arthaṃ sneha.prastho 'nuvāsanaṃ kuḍubo nasya.karmaṇaḥ, yavasasya-ardha.bhāras tṛṇasya dvi.guṇaḥ ṣaḍ.aratni.parikṣepaḥ puñjīla.graho vā | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.20◌ EeseDharma mein verified

pāda.avaram etan madhyama.avarayoḥ | 20 |

Roman reading

pāda.avaram etan madhyama.avarayoḥ | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.21◌ EeseDharma mein verified

uttama.samo rathyo vṛṣaś ca madhyamaḥ | 21 |

Roman reading

uttama.samo rathyo vṛṣaś ca madhyamaḥ | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.22◌ EeseDharma mein verified

madhyama.samaś ca-avaraḥ | 22 |

Roman reading

madhyama.samaś ca-avaraḥ | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.23◌ EeseDharma mein verified

pāda.hīnaṃ vaḍavānāṃ pāraśamānāṃ ca | 23 |

Roman reading

pāda.hīnaṃ vaḍavānāṃ pāraśamānāṃ ca | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.24◌ EeseDharma mein verified

ato 'rdhaṃ kiśorāṇāṃ ca | 24 |

Roman reading

ato 'rdhaṃ kiśorāṇāṃ ca | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.25◌ EeseDharma mein verified

iti vidhā.yogaḥ | 25 |

Roman reading

iti vidhā.yogaḥ | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.26◌ EeseDharma mein verified

vidhā.pācaka.sūtra.grāhaka.cikitsakāḥ pratisvāda.bhājaḥ | 26 |

Roman reading

vidhā.pācaka.sūtra.grāhaka.cikitsakāḥ pratisvāda.bhājaḥ | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.27◌ EeseDharma mein verified

yuddha.vyādhi.jarā.karma.kṣīṇāḥ piṇḍa.gocarikāḥ syuḥ | 27 |

Roman reading

yuddha.vyādhi.jarā.karma.kṣīṇāḥ piṇḍa.gocarikāḥ syuḥ | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.28◌ EeseDharma mein verified

asamara.prayogyāḥ paura.jānapadānām arthena vṛṣā vaḍavāsv āyojyāḥ | 28 |

Roman reading

asamara.prayogyāḥ paura.jānapadānām arthena vṛṣā vaḍavāsv āyojyāḥ | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.29◌ EeseDharma mein verified

prayogyānām uttamāḥ kāmboja.saindhava.āraṭṭa.vanāyujāḥ, madhyamā bāhlīka.pāpeyaka.sauvīraka.taitalāḥ, śeṣāḥ pratyavarāḥ | 29 |

Roman reading

prayogyānām uttamāḥ kāmboja.saindhava.āraṭṭa.vanāyujāḥ, madhyamā bāhlīka.pāpeyaka.sauvīraka.taitalāḥ, śeṣāḥ pratyavarāḥ | 29 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.30◌ EeseDharma mein verified

teṣāṃ tīṣkṇa.bhadra.manda.vaśena sāmnāhyam aupavāhyakaṃ vā karma prayojayet | 30 |

Roman reading

teṣāṃ tīṣkṇa.bhadra.manda.vaśena sāmnāhyam aupavāhyakaṃ vā karma prayojayet | 30 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.31◌ EeseDharma mein verified

catur.aśraṃ karma.aśvasya sāmnāhyam | 31 |

Roman reading

catur.aśraṃ karma.aśvasya sāmnāhyam | 31 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.32◌ EeseDharma mein verified

valgano nīcair gato laṅghano ghoraṇo nāroṣṭraś ca-aupavāhyāḥ | 32 |

Roman reading

valgano nīcair gato laṅghano ghoraṇo nāroṣṭraś ca-aupavāhyāḥ | 32 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.33◌ EeseDharma mein verified

tatra.aupaveṇuko vardhamānako yamaka ālīḍha.plutaḥ pṛthug.astrika.cālī ca valganaḥ | 33 |

Roman reading

tatra.aupaveṇuko vardhamānako yamaka ālīḍha.plutaḥ pṛthug.astrika.cālī ca valganaḥ | 33 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.34◌ EeseDharma mein verified

sa eva śiraḥ.karṇa.viśuddho nīcair gataḥ, ṣoḍaśa.mārgo vā | 34 |

Roman reading

sa eva śiraḥ.karṇa.viśuddho nīcair gataḥ, ṣoḍaśa.mārgo vā | 34 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.35◌ EeseDharma mein verified

prakīrṇakaḥ prakīrṇa.uttaro niṣaṇṇaḥ pārśva.anuvṛtta ūrmi.mārgaḥ śarabha.krīḍitaḥ śarabha.plutas tri.tālo bāhya.anuvṛttaḥ pañca.pāṇiḥ siṃha.āyataḥ svādhūtaḥ kliṣṭaḥ śliṅgito bṛṃhitaḥ puṣpa.abhikīrṇaś ca-iti nīcair gata.mārgaḥ | 35 |

Roman reading

prakīrṇakaḥ prakīrṇa.uttaro niṣaṇṇaḥ pārśva.anuvṛtta ūrmi.mārgaḥ śarabha.krīḍitaḥ śarabha.plutas tri.tālo bāhya.anuvṛttaḥ pañca.pāṇiḥ siṃha.āyataḥ svādhūtaḥ kliṣṭaḥ śliṅgito bṛṃhitaḥ puṣpa.abhikīrṇaś ca-iti nīcair gata.mārgaḥ | 35 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.36◌ EeseDharma mein verified

kapi.pluto bheka.plut-eṇa.pluta-eka.pāda.plutaḥ kokila.sañcāry.urasyo baka.cārī ca laṅghanaḥ | 36 |

Roman reading

kapi.pluto bheka.plut-eṇa.pluta-eka.pāda.plutaḥ kokila.sañcāry.urasyo baka.cārī ca laṅghanaḥ | 36 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.37◌ EeseDharma mein verified

kāṅko vāri.kāṅko māyūro 'rdha.māyūro nākulo-rdha.nākulo vārāho 'rdha.vārāhaś ca-iti dhoraṇaḥ | 37 |

Roman reading

kāṅko vāri.kāṅko māyūro 'rdha.māyūro nākulo-rdha.nākulo vārāho 'rdha.vārāhaś ca-iti dhoraṇaḥ | 37 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.38◌ EeseDharma mein verified

sañjñā.pratikāro nāra.uṣṭra-iti | 38 |

Roman reading

sañjñā.pratikāro nāra.uṣṭra-iti | 38 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.39◌ EeseDharma mein verified

ṣaṇṇava dvādaśa-iti yojanāny dhvā rathyānām, pañca yojanāny ardha.aṣṭamāni daśa-iti pṛṣṭha.vāhinām aśvānām adhvā | 39 |

Roman reading

ṣaṇṇava dvādaśa-iti yojanāny dhvā rathyānām, pañca yojanāny ardha.aṣṭamāni daśa-iti pṛṣṭha.vāhinām aśvānām adhvā | 39 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.40◌ EeseDharma mein verified

vikramo bhadra.aśvāso bhāra.vāhya iti mārgāḥ | 40 |

Roman reading

vikramo bhadra.aśvāso bhāra.vāhya iti mārgāḥ | 40 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.41◌ EeseDharma mein verified

vikramo valgitam upakaṇṭham upajavo javaś ca dhārāḥ | 41 |

Roman reading

vikramo valgitam upakaṇṭham upajavo javaś ca dhārāḥ | 41 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.42◌ EeseDharma mein verified

teṣāṃ bandhana.upakaraṇaṃ yogya.ācāryāḥ pratidiśeyuḥ, sāṅgrāmikaṃ ratha.aśva.alaṅkāraṃ ca sūtāḥ | 42 |

Roman reading

teṣāṃ bandhana.upakaraṇaṃ yogya.ācāryāḥ pratidiśeyuḥ, sāṅgrāmikaṃ ratha.aśva.alaṅkāraṃ ca sūtāḥ | 42 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.43◌ EeseDharma mein verified

aśvānāṃ cikitsakāḥ śarīra.hrāsa.vṛddhi.pratīkāram ṛtu.vibhaktaṃ ca-āhāram | 43 |

Roman reading

aśvānāṃ cikitsakāḥ śarīra.hrāsa.vṛddhi.pratīkāram ṛtu.vibhaktaṃ ca-āhāram | 43 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.44◌ EeseDharma mein verified

sūtra.grāhaka.aśva.bandhaka.yāvasika.vidhā.pācaka.sthāna.pāla.- keśa.kāra.jāṅgulīvidaś ca sva.karmabhir aśvān ārādhayeyuḥ | 44 |

Roman reading

sūtra.grāhaka.aśva.bandhaka.yāvasika.vidhā.pācaka.sthāna.pāla.- keśa.kāra.jāṅgulīvidaś ca sva.karmabhir aśvān ārādhayeyuḥ | 44 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.45◌ EeseDharma mein verified

karma.atikrame ca-eṣāṃ divasa.vetanac.chedanaṃ kuryāt | 45 |

Roman reading

karma.atikrame ca-eṣāṃ divasa.vetanac.chedanaṃ kuryāt | 45 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.46◌ EeseDharma mein verified

nīrājana.uparuddhaṃ vāhayataś cikitsaka.uparuddhaṃ vā dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ | 46 |

Roman reading

nīrājana.uparuddhaṃ vāhayataś cikitsaka.uparuddhaṃ vā dvādaśa.paṇo daṇḍaḥ | 46 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.47◌ EeseDharma mein verified

kriyā.bhaiṣajya.saṅgena vyādhi.vṛddhau pratīkāra.dvi.guṇo daṇḍaḥ | 47 |

Roman reading

kriyā.bhaiṣajya.saṅgena vyādhi.vṛddhau pratīkāra.dvi.guṇo daṇḍaḥ | 47 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.48◌ EeseDharma mein verified

tad.aparādhena vailomye pattra.mūlyaṃ daṇḍaḥ | 48 |

Roman reading

tad.aparādhena vailomye pattra.mūlyaṃ daṇḍaḥ | 48 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.30.49◌ EeseDharma mein verified

tena go.maṇḍalaṃ khara.uṣṭra.mahiṣam aja.avikaṃ ca vyākhyātam | 49 |

Roman reading

tena go.maṇḍalaṃ khara.uṣṭra.mahiṣam aja.avikaṃ ca vyākhyātam | 49 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.