EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 24

Book 2 · Adhyay 3

Book 2 · Chapter 3

34 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ02.3.01◌ EeseDharma mein verified

caturdiśaṃ jana.pada.ante sāmparāyikaṃ daiva.kṛtaṃ durgaṃ kārayet, antar.dvīpaṃ sthalaṃ vā nimna.avaruddham audakam, prāstaraṃ guhāṃ vā pārvatam, nirudaka.stambam iriṇaṃ vā dhānvanam, khañjana.udakaṃ stamba.gahanaṃ vā vana.durgam | 1 |

Roman reading

caturdiśaṃ jana.pada.ante sāmparāyikaṃ daiva.kṛtaṃ durgaṃ kārayet, antar.dvīpaṃ sthalaṃ vā nimna.avaruddham audakam, prāstaraṃ guhāṃ vā pārvatam, nirudaka.stambam iriṇaṃ vā dhānvanam, khañjana.udakaṃ stamba.gahanaṃ vā vana.durgam | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.02◌ EeseDharma mein verified

teṣāṃ nadī.parvata.durgaṃ jana.pada.ārakṣa.sthānam, dhānvana.vana.durgam aṭavī.sthānam āpady apasāro vā | 2 |

Roman reading

teṣāṃ nadī.parvata.durgaṃ jana.pada.ārakṣa.sthānam, dhānvana.vana.durgam aṭavī.sthānam āpady apasāro vā | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.03◌ EeseDharma mein verified

jana.pada.madhye samudaya.sthānaṃ sthānīyaṃ niveśayet, vāstuka.praśaste deśe nadī.saṅgame hradasya-aviśoṣasya-aṅke sarasas taṭākasya vā, vṛttaṃ dīrghaṃ catur.aśraṃ vā vāstu.vaśena vā pradakṣiṇa.udakaṃ paṇya.puṭa.bhedanam aṃsapatha.vāri.pathābhyām upetam | 3 |

Roman reading

jana.pada.madhye samudaya.sthānaṃ sthānīyaṃ niveśayet, vāstuka.praśaste deśe nadī.saṅgame hradasya-aviśoṣasya-aṅke sarasas taṭākasya vā, vṛttaṃ dīrghaṃ catur.aśraṃ vā vāstu.vaśena vā pradakṣiṇa.udakaṃ paṇya.puṭa.bhedanam aṃsapatha.vāri.pathābhyām upetam | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.04◌ EeseDharma mein verified

tasya parikhās tisro daṇḍa.antarāḥ kārayet caturdaśa dvādaśa daśa-iti daṇḍān vistīrṇāḥ, vistārād avagāḍhāḥ pāda.ūnam ardhaṃ vā, tribhāga.mūlāḥ, mūla.catur.aśrā vā, pāṣāṇa.upahitāḥ pāṣāṇa.iṣṭakā.baddha.pārśvā vā, toya.antikīr āgantu.toya.pūrṇā vā saparivāhāḥ padma.grāhavatīś ca | 4 |

Roman reading

tasya parikhās tisro daṇḍa.antarāḥ kārayet caturdaśa dvādaśa daśa-iti daṇḍān vistīrṇāḥ, vistārād avagāḍhāḥ pāda.ūnam ardhaṃ vā, tribhāga.mūlāḥ, mūla.catur.aśrā vā, pāṣāṇa.upahitāḥ pāṣāṇa.iṣṭakā.baddha.pārśvā vā, toya.antikīr āgantu.toya.pūrṇā vā saparivāhāḥ padma.grāhavatīś ca | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.05◌ EeseDharma mein verified

caturdaṇḍa.apakṛṣṭaṃ parikhāyāḥ ṣaḍdaṇḍa.ucchritam avaruddhaṃ tad.dviguṇa.viṣkambhaṃ khātād vapraṃ kārayed ūrdhva.cayaṃ mañca.pṛṣṭhaṃ kumbha.kukṣikaṃ vā hastibhir gobhiś ca kṣuṇṇaṃ kaṇṭaki.gulma.viṣa.vallī.pratānavantam | 5 |

Roman reading

caturdaṇḍa.apakṛṣṭaṃ parikhāyāḥ ṣaḍdaṇḍa.ucchritam avaruddhaṃ tad.dviguṇa.viṣkambhaṃ khātād vapraṃ kārayed ūrdhva.cayaṃ mañca.pṛṣṭhaṃ kumbha.kukṣikaṃ vā hastibhir gobhiś ca kṣuṇṇaṃ kaṇṭaki.gulma.viṣa.vallī.pratānavantam | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.06◌ EeseDharma mein verified

pāṃsu.śeṣeṇa vāstuc.chidraṃ rāja.bhavanaṃ vā pūrayet | 6 |

Roman reading

pāṃsu.śeṣeṇa vāstuc.chidraṃ rāja.bhavanaṃ vā pūrayet | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.07a◌ EeseDharma mein verified

vaprasya-upari prākāraṃ viṣkambha.dviguṇa.utsedham aiṣṭakaṃ dvādaśa.hastād ūrdhvam ojaṃ yugmaṃ vā ā caturviṃśati.hastād iti kārayet -

Roman reading

vaprasya-upari prākāraṃ viṣkambha.dviguṇa.utsedham aiṣṭakaṃ dvādaśa.hastād ūrdhvam ojaṃ yugmaṃ vā ā caturviṃśati.hastād iti kārayet -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.07b◌ EeseDharma mein verified

ratha.caryā.sañcāraṃ tāla.mūlaṃ murajakaiḥ kapi.śīrṣakaiś ca-ācita.agram | 7 |

Roman reading

ratha.caryā.sañcāraṃ tāla.mūlaṃ murajakaiḥ kapi.śīrṣakaiś ca-ācita.agram | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.08◌ EeseDharma mein verified

pṛthu.śilā.saṃhataṃ vā śailaṃ kārayet, na tv eva kāṣṭamayam | 8 |

Roman reading

pṛthu.śilā.saṃhataṃ vā śailaṃ kārayet, na tv eva kāṣṭamayam | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.09◌ EeseDharma mein verified

agnir avahito hi tasmin vasati | 9 |

Roman reading

agnir avahito hi tasmin vasati | 9 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.10◌ EeseDharma mein verified

viṣkambha.catur.aśram aṭṭālakam utsedha.sama.avakṣepa.sopānaṃ kārayet triṃśad.daṇḍa.antaraṃ ca | 10 |

Roman reading

viṣkambha.catur.aśram aṭṭālakam utsedha.sama.avakṣepa.sopānaṃ kārayet triṃśad.daṇḍa.antaraṃ ca | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.11◌ EeseDharma mein verified

dvayor aṭṭālakayor madhye saharmya.dvi.talām adhyardhāya.āyāmāṃ pratolīṃ kārayet | 11 |

Roman reading

dvayor aṭṭālakayor madhye saharmya.dvi.talām adhyardhāya.āyāmāṃ pratolīṃ kārayet | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.12◌ EeseDharma mein verified

aṭṭālaka.pratolī.madhye tri.dhānuṣka.adhiṣṭhānaṃ sa-apidhānac.chidra.phalaka.saṃhatam indra.kośaṃ kārayet | 12 |

Roman reading

aṭṭālaka.pratolī.madhye tri.dhānuṣka.adhiṣṭhānaṃ sa-apidhānac.chidra.phalaka.saṃhatam indra.kośaṃ kārayet | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.13◌ EeseDharma mein verified

antareṣu dvihasta.viṣkambhaṃ pārśve catur.guṇa.āyāmaṃ deva.pathaṃ kārayet | 13 |

Roman reading

antareṣu dvihasta.viṣkambhaṃ pārśve catur.guṇa.āyāmaṃ deva.pathaṃ kārayet | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.14◌ EeseDharma mein verified

daṇḍa.antarā dvi.daṇḍa.antarā vā caryāḥ kārayet, agrāhye deśe pradhāvanikāṃ niṣkira.dvāraṃ ca | 14 |

Roman reading

daṇḍa.antarā dvi.daṇḍa.antarā vā caryāḥ kārayet, agrāhye deśe pradhāvanikāṃ niṣkira.dvāraṃ ca | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.15◌ EeseDharma mein verified

bahir.jānu.bhañjanī.śūla.prakara.kūpa.kūṭa.avapāta.kaṇṭaka.pratisara.ahi.- pṛṣṭha.tāla.pattra.śṛṅga.aṭaka.śva.daṃṣṭra.argala.upaskandana.pāduka.- ambarīṣa.uda.pānakaiḥ praticchannaṃ channa.pathaṃ kārayet | 15 |

Roman reading

bahir.jānu.bhañjanī.śūla.prakara.kūpa.kūṭa.avapāta.kaṇṭaka.pratisara.ahi.- pṛṣṭha.tāla.pattra.śṛṅga.aṭaka.śva.daṃṣṭra.argala.upaskandana.pāduka.- ambarīṣa.uda.pānakaiḥ praticchannaṃ channa.pathaṃ kārayet | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.16◌ EeseDharma mein verified

prākāram ubhayato meṇḍhakam adhyardha.daṇḍaṃ kṛtvā pratolī.ṣaṭ.tulā.antaraṃ dvāraṃ niveśayet pañca.daṇḍād eka.uttaram ā.aṣṭa.daṇḍād iti catur.aśraṃ ṣaḍ.bhāgam āyāmād.adhikam aṣṭa.bhāgaṃ vā | 16 |

Roman reading

prākāram ubhayato meṇḍhakam adhyardha.daṇḍaṃ kṛtvā pratolī.ṣaṭ.tulā.antaraṃ dvāraṃ niveśayet pañca.daṇḍād eka.uttaram ā.aṣṭa.daṇḍād iti catur.aśraṃ ṣaḍ.bhāgam āyāmād.adhikam aṣṭa.bhāgaṃ vā | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.17◌ EeseDharma mein verified

pañca.daśa.hastād eka.uttaram ā.aṣṭādaśa.hastād iti tala.utsedhaḥ | 17 |

Roman reading

pañca.daśa.hastād eka.uttaram ā.aṣṭādaśa.hastād iti tala.utsedhaḥ | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.18◌ EeseDharma mein verified

stambhasya parikṣepaḥ ṣaḍ.āyāmo, dviguṇo nikhātaḥ, cūlikāyāś catur.bhāgaḥ | 18 |

Roman reading

stambhasya parikṣepaḥ ṣaḍ.āyāmo, dviguṇo nikhātaḥ, cūlikāyāś catur.bhāgaḥ | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.19◌ EeseDharma mein verified

ādi.talasya pañca.bhāgāḥ śālā vāpī sīmā.gṛhaṃ ca | 19 |

Roman reading

ādi.talasya pañca.bhāgāḥ śālā vāpī sīmā.gṛhaṃ ca | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.20◌ EeseDharma mein verified

daśa.bhāgikau dvau pratimañcau, antaram āṇī.harmyaṃ ca | 20 |

Roman reading

daśa.bhāgikau dvau pratimañcau, antaram āṇī.harmyaṃ ca | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.21◌ EeseDharma mein verified

samucchrayād ardha.tale sthūṇā.bandhaś ca | 21 |

Roman reading

samucchrayād ardha.tale sthūṇā.bandhaś ca | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.22◌ EeseDharma mein verified

ardha.vāstukam uttama.agāram, tribhāga.antaraṃ vā, iṣṭakā.avabaddha.pārśvam, vāmataḥ pradakṣiṇa.sopānaṃ gūḍha.bhitti.sopānam itarataḥ | 22 |

Roman reading

ardha.vāstukam uttama.agāram, tribhāga.antaraṃ vā, iṣṭakā.avabaddha.pārśvam, vāmataḥ pradakṣiṇa.sopānaṃ gūḍha.bhitti.sopānam itarataḥ | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.23◌ EeseDharma mein verified

dvi.hastaṃ toraṇa.śiraḥ | 23 |

Roman reading

dvi.hastaṃ toraṇa.śiraḥ | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.24◌ EeseDharma mein verified

tri.pañca.bhāgikau dvau kapāṭa.yogau | 24 |

Roman reading

tri.pañca.bhāgikau dvau kapāṭa.yogau | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.25◌ EeseDharma mein verified

dvau parighau | 25 |

Roman reading

dvau parighau | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.26◌ EeseDharma mein verified

aratnir indra.kīlaḥ | 26 |

Roman reading

aratnir indra.kīlaḥ | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.27◌ EeseDharma mein verified

pañca.hastam āṇi.dvāram | 27 |

Roman reading

pañca.hastam āṇi.dvāram | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.28◌ EeseDharma mein verified

catvāro hasti.parighāḥ | 28 |

Roman reading

catvāro hasti.parighāḥ | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.29◌ EeseDharma mein verified

niveśa.ardhaṃ hasti.nakham | 29 |

Roman reading

niveśa.ardhaṃ hasti.nakham | 29 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.30◌ EeseDharma mein verified

mukha.samaḥ saṅkramaḥ saṃhāryo bhūmimayo vā nirudake | 30 |

Roman reading

mukha.samaḥ saṅkramaḥ saṃhāryo bhūmimayo vā nirudake | 30 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.31◌ EeseDharma mein verified

prākāra.samaṃ mukham avasthāpya tri.bhāga.godhā.mukhaṃ gopuraṃ kārayet | 31 |

Roman reading

prākāra.samaṃ mukham avasthāpya tri.bhāga.godhā.mukhaṃ gopuraṃ kārayet | 31 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.32◌ EeseDharma mein verified

prākāra.madhye vāpīṃ kṛtvā puṣkariṇī.dvāram, catuḥ.śālam adhyardha.antaraṃ sāṇikaṃ kumārī.puram, muṇḍa.harmya.dvi.talaṃ muṇḍaka.dvāram, bhūmi.dravya.vaśena vā niveśayet | 32 |

Roman reading

prākāra.madhye vāpīṃ kṛtvā puṣkariṇī.dvāram, catuḥ.śālam adhyardha.antaraṃ sāṇikaṃ kumārī.puram, muṇḍa.harmya.dvi.talaṃ muṇḍaka.dvāram, bhūmi.dravya.vaśena vā niveśayet | 32 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ02.3.33◌ EeseDharma mein verified

tri.bhāga.adhika.āyāmā bhāṇḍa.vāhinīḥ kulyāḥ kārayet | 33 |

Roman reading

tri.bhāga.adhika.āyāmā bhāṇḍa.vāhinīḥ kulyāḥ kārayet | 33 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.