EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 142

Book 13 · Adhyay 2

Book 13 · Chapter 2

44 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ13.2.01◌ EeseDharma mein verified

muṇḍo jaṭilo vā parvata.guha.āvāsī catur.varṣa.śata.āyur bruvāṇaḥ prabhūta.jaṭila.ante.vāsī nagara.abhyāśe tiṣṭhet | 1 |

Roman reading

muṇḍo jaṭilo vā parvata.guha.āvāsī catur.varṣa.śata.āyur bruvāṇaḥ prabhūta.jaṭila.ante.vāsī nagara.abhyāśe tiṣṭhet | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.02◌ EeseDharma mein verified

śiṣyāś ca-asya mūla.phala.upagamanair amātyān rājānaṃ ca bhagavad.darśanāya yojayeyuḥ | 2 |

Roman reading

śiṣyāś ca-asya mūla.phala.upagamanair amātyān rājānaṃ ca bhagavad.darśanāya yojayeyuḥ | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.03◌ EeseDharma mein verified

samāgatāś ca rājñā pūrva.rāja.deśa.abhijñānāni kathayet, "śate śate ca varṣāṇāṃ pūrṇe 'ham agniṃ praviśya punar bālo bhavāmi, tad iha bhavat samīpe caturtham agniṃ pravekṣyāmi, avaśyaṃ me bhavān mānayitavyaḥ, trīn varān vṛṇīṣva (vṛṣīṣva?)" iti | 3 |

Roman reading

samāgatāś ca rājñā pūrva.rāja.deśa.abhijñānāni kathayet, "śate śate ca varṣāṇāṃ pūrṇe 'ham agniṃ praviśya punar bālo bhavāmi, tad iha bhavat samīpe caturtham agniṃ pravekṣyāmi, avaśyaṃ me bhavān mānayitavyaḥ, trīn varān vṛṇīṣva (vṛṣīṣva?)" iti | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.04◌ EeseDharma mein verified

pratipannaṃ brūyāt "sapta.rātram iha saputra.dāreṇa prekṣā.prahavaṇa.pūrvaṃ vastavyam" iti | 4 |

Roman reading

pratipannaṃ brūyāt "sapta.rātram iha saputra.dāreṇa prekṣā.prahavaṇa.pūrvaṃ vastavyam" iti | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.05◌ EeseDharma mein verified

vasantam avaskandeta | 5 |

Roman reading

vasantam avaskandeta | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.06◌ EeseDharma mein verified

muṇḍo vā jaṭilo vā sthānika.vyañjanaḥ prabhūta.jaṭila.ante.vāsī vasta.śoṇita.digdhāṃ veṇu.śalākāṃ suvarṇa.cūrṇena-avalipya valmīke nidadhyād upajihvika.anusaraṇa.artham, svarṇa.nālikāṃ vā | 6 |

Roman reading

muṇḍo vā jaṭilo vā sthānika.vyañjanaḥ prabhūta.jaṭila.ante.vāsī vasta.śoṇita.digdhāṃ veṇu.śalākāṃ suvarṇa.cūrṇena-avalipya valmīke nidadhyād upajihvika.anusaraṇa.artham, svarṇa.nālikāṃ vā | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.07◌ EeseDharma mein verified

tataḥ sattrī rājñaḥ kathayet "asau siddhaḥ puṣpitaṃ nidhiṃ jānāti" iti | 7 |

Roman reading

tataḥ sattrī rājñaḥ kathayet "asau siddhaḥ puṣpitaṃ nidhiṃ jānāti" iti | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.08◌ EeseDharma mein verified

sa rājñā pṛṣṭhaḥ "tathā" iti brūyāt, tac ca-abhijñānaṃ darśayet, bhūyo vā hiraṇyam antar.ādhāya | 8 |

Roman reading

sa rājñā pṛṣṭhaḥ "tathā" iti brūyāt, tac ca-abhijñānaṃ darśayet, bhūyo vā hiraṇyam antar.ādhāya | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.09◌ EeseDharma mein verified

brūyāc ca-enaṃ "nāga.rakṣito 'yaṃ nidhiḥ praṇipāta.sādhyaḥ" iti | 9 |

Roman reading

brūyāc ca-enaṃ "nāga.rakṣito 'yaṃ nidhiḥ praṇipāta.sādhyaḥ" iti | 9 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.10◌ EeseDharma mein verified

pratipannaṃ brūyāt "sapta.rātram" iti samānam | 10 |

Roman reading

pratipannaṃ brūyāt "sapta.rātram" iti samānam | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.11◌ EeseDharma mein verified

sthānika.vyañjanaṃ vā rātrau tejana.agni.yuktam ekānte tiṣṭhantaṃ sattriṇaḥ krama.abhīnītaṃ rājñaḥ kathayeyuḥ "asau siddhaḥ sāmedhikaḥ" iti | 11 |

Roman reading

sthānika.vyañjanaṃ vā rātrau tejana.agni.yuktam ekānte tiṣṭhantaṃ sattriṇaḥ krama.abhīnītaṃ rājñaḥ kathayeyuḥ "asau siddhaḥ sāmedhikaḥ" iti | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.12◌ EeseDharma mein verified

taṃ rājā yam arthaṃ yāceta tam asya kariṣyamāṇaḥ "sapta.rātram" iti samānam | 12 |

Roman reading

taṃ rājā yam arthaṃ yāceta tam asya kariṣyamāṇaḥ "sapta.rātram" iti samānam | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.13◌ EeseDharma mein verified

siddha.vyañjano vā rājānaṃ jambhaka.vidyābhiḥ pralobhayet | 13 |

Roman reading

siddha.vyañjano vā rājānaṃ jambhaka.vidyābhiḥ pralobhayet | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.14◌ EeseDharma mein verified

taṃ rājā-iti samānam | 14 |

Roman reading

taṃ rājā-iti samānam | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.15◌ EeseDharma mein verified

siddha.vyañjano vā deśa.devatām abhyarhitām āśritya prahavaṇair abhīkṣṇaṃ prakṛti.mukhyān abhisaṃvāsya krameṇa rājānam atisandadhyāt | 15 |

Roman reading

siddha.vyañjano vā deśa.devatām abhyarhitām āśritya prahavaṇair abhīkṣṇaṃ prakṛti.mukhyān abhisaṃvāsya krameṇa rājānam atisandadhyāt | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.16◌ EeseDharma mein verified

jaṭila.vyañjanam antar.udaka.vāsinaṃ vā sarva.śvetaṃ taṭa.suruṅgā.bhūmi.gṛha.apasaraṇaṃ varuṇaṃ nāga.rājaṃ vā sattriṇaḥ krama.abhinītaṃ rājñaḥ kathayeyuḥ | 16 |

Roman reading

jaṭila.vyañjanam antar.udaka.vāsinaṃ vā sarva.śvetaṃ taṭa.suruṅgā.bhūmi.gṛha.apasaraṇaṃ varuṇaṃ nāga.rājaṃ vā sattriṇaḥ krama.abhinītaṃ rājñaḥ kathayeyuḥ | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.17◌ EeseDharma mein verified

taṃ rājā-iti samānam | 17 |

Roman reading

taṃ rājā-iti samānam | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.18◌ EeseDharma mein verified

jana.pada.ante.vāsī siddha.vyañjano vā rājānaṃ śatru.darśanāya yojayet | 18 |

Roman reading

jana.pada.ante.vāsī siddha.vyañjano vā rājānaṃ śatru.darśanāya yojayet | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.19◌ EeseDharma mein verified

pratipannaṃ bimbaṃ kṛtvā śatrum āvāhayitvā niruddhe deśe ghātayet | 19 |

Roman reading

pratipannaṃ bimbaṃ kṛtvā śatrum āvāhayitvā niruddhe deśe ghātayet | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.20◌ EeseDharma mein verified

aśva.paṇya.upayātā vaidehaka.vyañjanāḥ paṇya.upāyana.nimittam āhūya rājānaṃ paṇya.parīkṣāyām āsaktam aśva.vyatikīrṇaṃ vā hanyuḥ, aśvaiś ca prahareyuḥ | 20 |

Roman reading

aśva.paṇya.upayātā vaidehaka.vyañjanāḥ paṇya.upāyana.nimittam āhūya rājānaṃ paṇya.parīkṣāyām āsaktam aśva.vyatikīrṇaṃ vā hanyuḥ, aśvaiś ca prahareyuḥ | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.21◌ EeseDharma mein verified

nagara.abhyāśe vā caityam āruhya rātrau tīkṣṇāḥ kumbheṣu nālīn vā vidulāni dhamantaḥ "svāmino mukhyānāṃ vā māṃsāni bhakṣayiṣyāmaḥ, pūjā no vartatām" ity avyaktaṃ brūyuḥ | 21 |

Roman reading

nagara.abhyāśe vā caityam āruhya rātrau tīkṣṇāḥ kumbheṣu nālīn vā vidulāni dhamantaḥ "svāmino mukhyānāṃ vā māṃsāni bhakṣayiṣyāmaḥ, pūjā no vartatām" ity avyaktaṃ brūyuḥ | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.22◌ EeseDharma mein verified

tad eṣāṃ naimittika.mauhūrtika.vyañjanāḥ khyāpayeyuḥ | 22 |

Roman reading

tad eṣāṃ naimittika.mauhūrtika.vyañjanāḥ khyāpayeyuḥ | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.23◌ EeseDharma mein verified

maṅgalye vā hrade taṭāka.madhye vā rātrau tejana.taila.abhyaktā nāga.rūpiṇaḥ śakti.musalāny ayomayāni niṣpeṣayantas tathaiva brūyuḥ | 23 |

Roman reading

maṅgalye vā hrade taṭāka.madhye vā rātrau tejana.taila.abhyaktā nāga.rūpiṇaḥ śakti.musalāny ayomayāni niṣpeṣayantas tathaiva brūyuḥ | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.24◌ EeseDharma mein verified

ṛkṣa.carma.kañcukino vā-agni.dhūma.utsarga.yuktā rakṣo.rūpaṃ vahantas trir apasavyaṃ nagaraṃ kurvāṇāḥ śva.sṛgāla.vāśita.antareṣu tathaiva brūyuḥ | 24 |

Roman reading

ṛkṣa.carma.kañcukino vā-agni.dhūma.utsarga.yuktā rakṣo.rūpaṃ vahantas trir apasavyaṃ nagaraṃ kurvāṇāḥ śva.sṛgāla.vāśita.antareṣu tathaiva brūyuḥ | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.25◌ EeseDharma mein verified

caitya.daivata.pratimāṃ vā tejana.tailena-abhra.paṭalac.channena-agninā vā rātrau prajvālya tathaiva brūyuḥ | 25 |

Roman reading

caitya.daivata.pratimāṃ vā tejana.tailena-abhra.paṭalac.channena-agninā vā rātrau prajvālya tathaiva brūyuḥ | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.26◌ EeseDharma mein verified

tad anye khyāpayeyuḥ | 26 |

Roman reading

tad anye khyāpayeyuḥ | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.27◌ EeseDharma mein verified

daivata.pratimānām abhyarhitānāṃ vā śoṇitena prasrāvam atimātraṃ kuryuḥ | 27 |

Roman reading

daivata.pratimānām abhyarhitānāṃ vā śoṇitena prasrāvam atimātraṃ kuryuḥ | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.28◌ EeseDharma mein verified

tad anye deva.rudhira.saṃsrāve saṅgrāme parājayaṃ brūyuḥ | 28 |

Roman reading

tad anye deva.rudhira.saṃsrāve saṅgrāme parājayaṃ brūyuḥ | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.29◌ EeseDharma mein verified

sandhi.rātriṣu śmaśāna.pramukhe vā caityam ūrdhva.bhakṣitair manuṣyaiḥ prarūpayeyuḥ | 29 |

Roman reading

sandhi.rātriṣu śmaśāna.pramukhe vā caityam ūrdhva.bhakṣitair manuṣyaiḥ prarūpayeyuḥ | 29 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.30◌ EeseDharma mein verified

tato rakṣo.rūpī manuṣyakaṃ yāceta | 30 |

Roman reading

tato rakṣo.rūpī manuṣyakaṃ yāceta | 30 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.31◌ EeseDharma mein verified

yaś ca-atra śūra.vādiko 'nyatamo vā draṣṭum āgacchet tam anye loha.musalair hanyuḥ, yathā rakṣobhir hata iti jñāyeta | 31 |

Roman reading

yaś ca-atra śūra.vādiko 'nyatamo vā draṣṭum āgacchet tam anye loha.musalair hanyuḥ, yathā rakṣobhir hata iti jñāyeta | 31 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.32◌ EeseDharma mein verified

tad adbhutaṃ rājñas tad.darśinaḥ sattriṇaś ca kathayeyuḥ | 32 |

Roman reading

tad adbhutaṃ rājñas tad.darśinaḥ sattriṇaś ca kathayeyuḥ | 32 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.33◌ EeseDharma mein verified

tato naimititka.mauhūrtika.vyañjanāḥ śāntiṃ prāyaś.cittaṃ brūyuḥ "anyathā mahad akuśalaṃ rājño deśasya ca" iti | 33 |

Roman reading

tato naimititka.mauhūrtika.vyañjanāḥ śāntiṃ prāyaś.cittaṃ brūyuḥ "anyathā mahad akuśalaṃ rājño deśasya ca" iti | 33 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.34◌ EeseDharma mein verified

pratipannaṃ "eteṣu sapta.rātram eka.eka.mantra.bali.homaṃ svayaṃ rājñā kartavyam" iti brūyuḥ | 34 |

Roman reading

pratipannaṃ "eteṣu sapta.rātram eka.eka.mantra.bali.homaṃ svayaṃ rājñā kartavyam" iti brūyuḥ | 34 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.35◌ EeseDharma mein verified

tataḥ samānam | 35 |

Roman reading

tataḥ samānam | 35 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.36◌ EeseDharma mein verified

etān vā yogān ātmani darśayitvā pratikurvīta pareṣām upadeśa.artham | 36 |

Roman reading

etān vā yogān ātmani darśayitvā pratikurvīta pareṣām upadeśa.artham | 36 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.37◌ EeseDharma mein verified

tataḥ prayojayed yogān | 37 |

Roman reading

tataḥ prayojayed yogān | 37 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.38◌ EeseDharma mein verified

yoga.darśana.pratīkāreṇa vā kośa.abhisaṃharaṇaṃ kuryāt | 38 |

Roman reading

yoga.darśana.pratīkāreṇa vā kośa.abhisaṃharaṇaṃ kuryāt | 38 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.39◌ EeseDharma mein verified

hasti.kāmaṃ vā nāga.vana.pālā hastinā lakṣaṇyena pralobhayeyuḥ | 39 |

Roman reading

hasti.kāmaṃ vā nāga.vana.pālā hastinā lakṣaṇyena pralobhayeyuḥ | 39 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.40◌ EeseDharma mein verified

pratipannaṃ gahanam eka.ayanaṃ vā-atinīya ghātayeyuḥ, baddhvā vā-apahareyuḥ | 40 |

Roman reading

pratipannaṃ gahanam eka.ayanaṃ vā-atinīya ghātayeyuḥ, baddhvā vā-apahareyuḥ | 40 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.41◌ EeseDharma mein verified

tena mṛgayā.kāmo vyākhyātaḥ | 41 |

Roman reading

tena mṛgayā.kāmo vyākhyātaḥ | 41 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.42◌ EeseDharma mein verified

dravya.strī.lolupam āḍhya.vidhavābhir vā parama.rūpa.yauvanābhiḥ strībhir dāya.nikṣepa.artham upanītābhiḥ sattriṇaḥ pralobhayeyuḥ | 42 |

Roman reading

dravya.strī.lolupam āḍhya.vidhavābhir vā parama.rūpa.yauvanābhiḥ strībhir dāya.nikṣepa.artham upanītābhiḥ sattriṇaḥ pralobhayeyuḥ | 42 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.43◌ EeseDharma mein verified

pratipannaṃ rātrau sattrac.channāḥ samāgame śastra.rasābhyāṃ ghātayeyuḥ | 43 |

Roman reading

pratipannaṃ rātrau sattrac.channāḥ samāgame śastra.rasābhyāṃ ghātayeyuḥ | 43 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ13.2.44◌ EeseDharma mein verified

siddha.pravrajita.caitya.stūpa.daivata.pratimānām abhīkṣṇa.abhigamaneṣu vā bhūmi.gṛha.suruṅga.ārūḍha.bhitti.praviṣṭās tīkṣṇāḥ param abhihanyuḥ | 44 |

Roman reading

siddha.pravrajita.caitya.stūpa.daivata.pratimānām abhīkṣṇa.abhigamaneṣu vā bhūmi.gṛha.suruṅga.ārūḍha.bhitti.praviṣṭās tīkṣṇāḥ param abhihanyuḥ | 44 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.