pañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā | 1 |
pañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
133Book 10 · Chapter 5
56 shlokpañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā | 1 |
pañca.dhanuḥ.śata.apakṛṣṭaṃ durgam avasthāpya yuddham upeyāt, bhūmi.vaśena vā | 1 |
vibhakta.mukhyām acakṣur.viṣaye mokṣayitvā senāṃ senā.pati.nāyakau vyūheyātām | 2 |
vibhakta.mukhyām acakṣur.viṣaye mokṣayitvā senāṃ senā.pati.nāyakau vyūheyātām | 2 |
śama.antaraṃ pattiṃ sthāpayet, tri.śama.antaram aśvam, pañca.śama.antaraṃ rathaṃ hastinaṃ vā | 3 |
śama.antaraṃ pattiṃ sthāpayet, tri.śama.antaram aśvam, pañca.śama.antaraṃ rathaṃ hastinaṃ vā | 3 |
dvi.guṇa.antaraṃ tri.guṇa.antaraṃ vā vyūheta | 4 |
dvi.guṇa.antaraṃ tri.guṇa.antaraṃ vā vyūheta | 4 |
evaṃ yathā.sukham asambādhaṃ yudhyeta | 5 |
evaṃ yathā.sukham asambādhaṃ yudhyeta | 5 |
pañca.aratni dhanuḥ | 6 |
pañca.aratni dhanuḥ | 6 |
tasmin dhanvinaṃ sthāpayet, tri.dhanuṣy aśvam, pañca.dhanuṣi rathaṃ hastinaṃ vā | 7 |
tasmin dhanvinaṃ sthāpayet, tri.dhanuṣy aśvam, pañca.dhanuṣi rathaṃ hastinaṃ vā | 7 |
pañca.dhanur anīka.sandhiḥ pakṣa.kakṣa.urasyānām | 8 |
pañca.dhanur anīka.sandhiḥ pakṣa.kakṣa.urasyānām | 8 |
aśvasya trayaḥ puruṣāḥ pratiyoddhāraḥ | 9 |
aśvasya trayaḥ puruṣāḥ pratiyoddhāraḥ | 9 |
pañca.daśa rathasya hastino vā, pañca ca-aśvāḥ | 10 |
pañca.daśa rathasya hastino vā, pañca ca-aśvāḥ | 10 |
tāvantaḥ pāda.gopā vāji.ratha.dvipānāṃ vidheyāḥ | 11 |
tāvantaḥ pāda.gopā vāji.ratha.dvipānāṃ vidheyāḥ | 11 |
trīṇi trikāṇy anīkaṃ rathānām urasyaṃ sthāpayet, tāvat kakṣaṃ pakṣaṃ ca-ubhayataḥ | 12 |
trīṇi trikāṇy anīkaṃ rathānām urasyaṃ sthāpayet, tāvat kakṣaṃ pakṣaṃ ca-ubhayataḥ | 12 |
pañca.catvāriṃśad evaṃ rathā ratha.vyūhe bhavanti, dve śate pañca.viṃśatiś ca-aśvāḥ, ṣaṭ.śatāni pañca.saptatiś ca puruṣāḥ pratiyodhāraḥ, tāvantaḥ pāda.gopāḥ | 13 |
pañca.catvāriṃśad evaṃ rathā ratha.vyūhe bhavanti, dve śate pañca.viṃśatiś ca-aśvāḥ, ṣaṭ.śatāni pañca.saptatiś ca puruṣāḥ pratiyodhāraḥ, tāvantaḥ pāda.gopāḥ | 13 |
eṣa sama.vyūhaḥ | 14 |
eṣa sama.vyūhaḥ | 14 |
tasya dvi.ratha.uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti | 15 |
tasya dvi.ratha.uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti | 15 |
evam ojā daśa sama.vyūha.prakṛtayo bhavanti | 16 |
evam ojā daśa sama.vyūha.prakṛtayo bhavanti | 16 |
pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ mitho viṣama.saṅkhyāne viṣama.vyūhaḥ | 17 |
pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ mitho viṣama.saṅkhyāne viṣama.vyūhaḥ | 17 |
tasya-api dvi.ratha-uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti | 18 |
tasya-api dvi.ratha-uttarā vṛddhir ā.eka.viṃśati.rathād iti | 18 |
evam ojā daśa viṣama.vyūha.prakṛtayo bhavanti | 19 |
evam ojā daśa viṣama.vyūha.prakṛtayo bhavanti | 19 |
ataḥ sainyānāṃ vyūha.śeṣam āvāpaḥ kāryaḥ | 20 |
ataḥ sainyānāṃ vyūha.śeṣam āvāpaḥ kāryaḥ | 20 |
rathānāṃ dvau tri.bhāgāv aṅgeṣv āvāpayet, śeṣam urasyaṃ sthāpayet | 21 |
rathānāṃ dvau tri.bhāgāv aṅgeṣv āvāpayet, śeṣam urasyaṃ sthāpayet | 21 |
evaṃ tri.bhāga.ūno rathānām āvāpaḥ kāryaḥ | 22 |
evaṃ tri.bhāga.ūno rathānām āvāpaḥ kāryaḥ | 22 |
tena hastinām aśvānām āvāpo vyākhyātaḥ | 23 |
tena hastinām aśvānām āvāpo vyākhyātaḥ | 23 |
yāvad.aśva.ratha.dvipānāṃ yuddha.sambādhanm na kuryāt tāvad āvāpaḥ kāryaḥ | 24 |
yāvad.aśva.ratha.dvipānāṃ yuddha.sambādhanm na kuryāt tāvad āvāpaḥ kāryaḥ | 24 |
daṇḍa.bāhulyam āvāpaḥ | 25 |
daṇḍa.bāhulyam āvāpaḥ | 25 |
patti.bāhulyaṃ pratyāpāvaḥ | 26 |
patti.bāhulyaṃ pratyāpāvaḥ | 26 |
eka.aṅga.bāhulyam anvāvāpaḥ | 27 |
eka.aṅga.bāhulyam anvāvāpaḥ | 27 |
dūṣya.bāhulyam atyāvāpaḥ | 28 |
dūṣya.bāhulyam atyāvāpaḥ | 28 |
para.āvāpāt pratyāvāpāc ca catur.guṇād ā.aṣṭa.guṇād iti vā vibhavataḥ sainyānām āvāpaḥ | 29 |
para.āvāpāt pratyāvāpāc ca catur.guṇād ā.aṣṭa.guṇād iti vā vibhavataḥ sainyānām āvāpaḥ | 29 |
ratha.vyūhena hasti.vyūho vyākhyātaḥ | 30 |
ratha.vyūhena hasti.vyūho vyākhyātaḥ | 30 |
vyāmiśro vā hasti.ratha.aśvānāṃ - cakra.anteṣu hastinaḥ pārśvayor aśvā rathā urasye | 31 |
vyāmiśro vā hasti.ratha.aśvānāṃ - cakra.anteṣu hastinaḥ pārśvayor aśvā rathā urasye | 31 |
hastinām urasyaṃ rathānāṃ kakṣāv aśvānāṃ pakṣāv iti madhya.bhedī | 32 |
hastinām urasyaṃ rathānāṃ kakṣāv aśvānāṃ pakṣāv iti madhya.bhedī | 32 |
viparīto 'nta.bhedī | 33 |
viparīto 'nta.bhedī | 33 |
hastinām eva tu śuddhaḥ - sāmnāhyānām urasyam aupavāhyānāṃ jaghanaṃ vyālānāṃ koṭyāv iti | 34 |
hastinām eva tu śuddhaḥ - sāmnāhyānām urasyam aupavāhyānāṃ jaghanaṃ vyālānāṃ koṭyāv iti | 34 |
aśva.vyūho - varmiṇām urasyaṃ śuddhānāṃ kakṣa.pakṣāv iti | 35 |
aśva.vyūho - varmiṇām urasyaṃ śuddhānāṃ kakṣa.pakṣāv iti | 35 |
patti.vyūhaḥ - purastād āvaraṇinaḥ pṛṣṭhato dhanvinaḥ | 36 |
patti.vyūhaḥ - purastād āvaraṇinaḥ pṛṣṭhato dhanvinaḥ | 36 |
iti śuddhāḥ | 37 |
iti śuddhāḥ | 37 |
pattayaḥ pakṣayor aśvāḥ pārśvayoḥ hastinaḥ pṛṣṭhato rathāḥ purastāt, para.vyūha.vaśena vā viparyāsaḥ | 38 |
pattayaḥ pakṣayor aśvāḥ pārśvayoḥ hastinaḥ pṛṣṭhato rathāḥ purastāt, para.vyūha.vaśena vā viparyāsaḥ | 38 |
iti dvy.aṅga.bala.vibhāgaḥ | 39 |
iti dvy.aṅga.bala.vibhāgaḥ | 39 |
tena tr.aṅga.bala.vibhāgo vyākhyātaḥ | 40 |
tena tr.aṅga.bala.vibhāgo vyākhyātaḥ | 40 |
daṇḍa.sampat sāra.balaṃ puṃsāṃ | 41 |
daṇḍa.sampat sāra.balaṃ puṃsāṃ | 41 |
hasty.aśvayor viśeṣaḥ kulaṃ jātiḥ sattvaṃ vayaḥ.sthatā prāṇo varṣma javas tejaḥ śilpaṃ stairyam udagratā vidheyatvaṃ suvyañjana.ācāratā-iti | 42 |
hasty.aśvayor viśeṣaḥ kulaṃ jātiḥ sattvaṃ vayaḥ.sthatā prāṇo varṣma javas tejaḥ śilpaṃ stairyam udagratā vidheyatvaṃ suvyañjana.ācāratā-iti | 42 |
patty.aśva.ratha.dvipānāṃ sāra.tri.bhāgam urasyaṃ sthāpayet, dvau tri.bhāgau kakṣaṃ pakṣaṃ ca-ubhayataḥ, anulomam anusāram, pratilomaṃ tṛtīya.sāram, phalgu pratilomam | 43 |
patty.aśva.ratha.dvipānāṃ sāra.tri.bhāgam urasyaṃ sthāpayet, dvau tri.bhāgau kakṣaṃ pakṣaṃ ca-ubhayataḥ, anulomam anusāram, pratilomaṃ tṛtīya.sāram, phalgu pratilomam | 43 |
evaṃ sarvam upayogaṃ gamayet | 44 |
evaṃ sarvam upayogaṃ gamayet | 44 |
phalgu.balam anteṣv avadhāya vega.abhihūliko bhavati | 45 |
phalgu.balam anteṣv avadhāya vega.abhihūliko bhavati | 45 |
sāra.balam agrataḥ kṛtvā koṭīṣv anusāraṃ kuryāt, jaghane tṛtiyiya.sāram, madhye phalgu.balam | 46 |
sāra.balam agrataḥ kṛtvā koṭīṣv anusāraṃ kuryāt, jaghane tṛtiyiya.sāram, madhye phalgu.balam | 46 |
evam etat sahiṣṇu bhavati | 47 |
evam etat sahiṣṇu bhavati | 47 |
vyūhaṃ tu sthāpayitvā pakṣa.kakṣa.urasyānām ekena dvābhyāṃ vā praharet, śeṣaiḥ pratigṛhṇīyāt | 48 |
vyūhaṃ tu sthāpayitvā pakṣa.kakṣa.urasyānām ekena dvābhyāṃ vā praharet, śeṣaiḥ pratigṛhṇīyāt | 48 |
yat parasya durbalaṃ vīta.hasty.aśvaṃ dūṣya.amātyaṃ kṛta.upajāpaṃ vā tat.prabhūta.sāreṇa-abhihanyāt | 49 |
yat parasya durbalaṃ vīta.hasty.aśvaṃ dūṣya.amātyaṃ kṛta.upajāpaṃ vā tat.prabhūta.sāreṇa-abhihanyāt | 49 |
yad vā parasya sāriṣṭhaṃ tad.dvi.guṇa.sāreṇa-abhihanyāt | 50 |
yad vā parasya sāriṣṭhaṃ tad.dvi.guṇa.sāreṇa-abhihanyāt | 50 |
yad aṅgam alpa.sāram ātmanas tad bahunā-upacinuyāt | 51 |
yad aṅgam alpa.sāram ātmanas tad bahunā-upacinuyāt | 51 |
yataḥ parasya-apacayas tato 'bhyāśe vyūheta, yatot vā bhayaṃ syāt | 52 |
yataḥ parasya-apacayas tato 'bhyāśe vyūheta, yatot vā bhayaṃ syāt | 52 |
abhisṛtaṃ parisṛtam atisṛtam apasṛtam unmathya.avadhānaṃ valayo go.mūtrikā maṇḍalaṃ prakīrṇikā vyāvṛtta.pṛṣṭham anuvaṃśam agrataḥ pārśvābhyāṃ pṛṣṭhato bhagna.rakṣā bhagna.anupāta ity aśva.yuddhāni | 53 |
abhisṛtaṃ parisṛtam atisṛtam apasṛtam unmathya.avadhānaṃ valayo go.mūtrikā maṇḍalaṃ prakīrṇikā vyāvṛtta.pṛṣṭham anuvaṃśam agrataḥ pārśvābhyāṃ pṛṣṭhato bhagna.rakṣā bhagna.anupāta ity aśva.yuddhāni | 53 |
prakīrṇika.āvarjāny etāny eva caturṇām aṅgānāṃ vyasta.samastānāṃ vā ghātaḥ, pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ ca prabhañjanam avaskandaḥ sauptikaṃ ca-iti hasit.yuddhāni | 54 |
prakīrṇika.āvarjāny etāny eva caturṇām aṅgānāṃ vyasta.samastānāṃ vā ghātaḥ, pakṣa.kakṣa.urasyānāṃ ca prabhañjanam avaskandaḥ sauptikaṃ ca-iti hasit.yuddhāni | 54 |
unmathya.avadhāna.varjāny etāny eva sva.bhūmāv abhiyāna.apayāna.sthita.yuddhāni-iti ratha.yuddhāni | 55 |
unmathya.avadhāna.varjāny etāny eva sva.bhūmāv abhiyāna.apayāna.sthita.yuddhāni-iti ratha.yuddhāni | 55 |
sarva.deśa.kāla.praharaṇam upāṃśu.daṇḍaś ca-iti patti.yuddhāni | 56 |
sarva.deśa.kāla.praharaṇam upāṃśu.daṇḍaś ca-iti patti.yuddhāni | 56 |