EeseDharmaSanātana Library
←
Kauṭilīya Arthaśāstra · Adhyay 21

Book 1 · Adhyay 21

Book 1 · Chapter 21

35 shlok
ॐChapter readingSwipe or scroll page by page · audio stays with the text
Arthaśāstra KAZ01.21.01◌ EeseDharma mein verified

śayanād utthitaḥ strī.gaṇair dhanvibhiḥ parigṛhyate, dvitīyasyāṃ kakṣyāyāṃ kañcuka.uṣṇīṣibhir varṣa.dhara.abhyāgārikaiḥ, tṛtīyasyāṃ kubja.vāmana.kirātaiḥ, caturthyāṃ mantribhiḥ sambandhibhir dauvārikaiś ca prāsa.pāṇibhiḥ | 1 |

Roman reading

śayanād utthitaḥ strī.gaṇair dhanvibhiḥ parigṛhyate, dvitīyasyāṃ kakṣyāyāṃ kañcuka.uṣṇīṣibhir varṣa.dhara.abhyāgārikaiḥ, tṛtīyasyāṃ kubja.vāmana.kirātaiḥ, caturthyāṃ mantribhiḥ sambandhibhir dauvārikaiś ca prāsa.pāṇibhiḥ | 1 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.02◌ EeseDharma mein verified

pitṛ.paitāmahaṃ sambandha.anubaddhaṃ śikṣitam anuraktaṃ kṛta.karmāṇaṃ ca janam āsannaṃ kurvīta, na-anyato.deśīyam akṛta.artha.mānaṃ sva.deśīyaṃ vā-apy apakṛtya-upagṛhītam | 2 |

Roman reading

pitṛ.paitāmahaṃ sambandha.anubaddhaṃ śikṣitam anuraktaṃ kṛta.karmāṇaṃ ca janam āsannaṃ kurvīta, na-anyato.deśīyam akṛta.artha.mānaṃ sva.deśīyaṃ vā-apy apakṛtya-upagṛhītam | 2 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.03◌ EeseDharma mein verified

antar.vaṃśika.sainyaṃ rājānam antaḥpuraṃ ca rakṣet | 3 |

Roman reading

antar.vaṃśika.sainyaṃ rājānam antaḥpuraṃ ca rakṣet | 3 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.04◌ EeseDharma mein verified

gupte deśe māhānasikaḥ sarvam āsvāda.bāhulyena karma kārayet | 4 |

Roman reading

gupte deśe māhānasikaḥ sarvam āsvāda.bāhulyena karma kārayet | 4 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.05◌ EeseDharma mein verified

tad rajā tathaiva pratibhuñjīta pūrvam agnaye vayobhyaś ca baliṃ kṛtvā | 5 |

Roman reading

tad rajā tathaiva pratibhuñjīta pūrvam agnaye vayobhyaś ca baliṃ kṛtvā | 5 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.06◌ EeseDharma mein verified

agner jvālā.dhūma.nīlatā śabda.sphoṭanaṃ ca viṣa.yuktasya, vayasāṃ vipattiś ca | 6 |

Roman reading

agner jvālā.dhūma.nīlatā śabda.sphoṭanaṃ ca viṣa.yuktasya, vayasāṃ vipattiś ca | 6 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07a◌ EeseDharma mein verified

annasya ūṣmā mayūra.grīva.ābhaḥ śaityam āśu kliṣṭasya-iva vaivarṇyaṃ sa-udakatvam aklinnatvaṃ ca -

Roman reading

annasya ūṣmā mayūra.grīva.ābhaḥ śaityam āśu kliṣṭasya-iva vaivarṇyaṃ sa-udakatvam aklinnatvaṃ ca -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07b◌ EeseDharma mein verified

vyañjanānām āśu śuṣkatvaṃ ca kvātha.dhyāma.phena.paṭala.vicchinna.bhāvo gandha.sparśa.rasa.vadhaś ca -

Roman reading

vyañjanānām āśu śuṣkatvaṃ ca kvātha.dhyāma.phena.paṭala.vicchinna.bhāvo gandha.sparśa.rasa.vadhaś ca -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07c◌ EeseDharma mein verified

draveṣu hīna.atiriktac.chāyā.darśanaṃ phena.paṭala.sīmanta.ūrdhva.rājī.darśanaṃ ca -

Roman reading

draveṣu hīna.atiriktac.chāyā.darśanaṃ phena.paṭala.sīmanta.ūrdhva.rājī.darśanaṃ ca -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07d◌ EeseDharma mein verified

rasasya madhye nīlā rājī, payasas tāmrā, madya.toyayoḥ kālī, dadhnaḥ śyāmā, madhunaḥ śvetā, dravyāṇām ārdrāṇām āśu pramlānatvam utpakva.bhāvaḥ kvātha.nīla.śyāvatā ca -

Roman reading

rasasya madhye nīlā rājī, payasas tāmrā, madya.toyayoḥ kālī, dadhnaḥ śyāmā, madhunaḥ śvetā, dravyāṇām ārdrāṇām āśu pramlānatvam utpakva.bhāvaḥ kvātha.nīla.śyāvatā ca -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07e◌ EeseDharma mein verified

śuṣkāṇām āśu śātanaṃ vaivarṇyaṃ ca, -

Roman reading

śuṣkāṇām āśu śātanaṃ vaivarṇyaṃ ca, -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07f◌ EeseDharma mein verified

kaṭhinānāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ ca kaṭhinatvam, tad.abhyāśe kṣudra.sattva.vadhaś ca, -

Roman reading

kaṭhinānāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ ca kaṭhinatvam, tad.abhyāśe kṣudra.sattva.vadhaś ca, -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07g◌ EeseDharma mein verified

āstaraṇa.pravaraṇānāṃ dhyāma.maṇḍalatā tanturoma.pakṣma.śātanaṃ ca, -

Roman reading

āstaraṇa.pravaraṇānāṃ dhyāma.maṇḍalatā tanturoma.pakṣma.śātanaṃ ca, -

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.07h◌ EeseDharma mein verified

loha.maṇimayānāṃ paṅkama.lopadehatā sneha.rāga.gaurava.prabhāva.varṇa.sparśavadhaś ca - iti viṣayuktasya liṅgāni | 7 |

Roman reading

loha.maṇimayānāṃ paṅkama.lopadehatā sneha.rāga.gaurava.prabhāva.varṇa.sparśavadhaś ca - iti viṣayuktasya liṅgāni | 7 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.08◌ EeseDharma mein verified

viṣa.pradasya tu śuṣka.śyāva.vaktratā vāk.saṅgaḥ svedo vijṛmbhaṇaṃ ca-atimātraṃ vepathuḥ praskhalanaṃ vākya.viprekṣaṇam āvegaḥ karmaṇi sva.bhūmau ca-anavasthānam iti | 8 |

Roman reading

viṣa.pradasya tu śuṣka.śyāva.vaktratā vāk.saṅgaḥ svedo vijṛmbhaṇaṃ ca-atimātraṃ vepathuḥ praskhalanaṃ vākya.viprekṣaṇam āvegaḥ karmaṇi sva.bhūmau ca-anavasthānam iti | 8 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.09◌ EeseDharma mein verified

tasmād asya jāṅgulīvido bhiṣajaś ca-āsannāḥ syuḥ | 9 |

Roman reading

tasmād asya jāṅgulīvido bhiṣajaś ca-āsannāḥ syuḥ | 9 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.10◌ EeseDharma mein verified

bhiṣag.bhaiṣajya.agārād āsvāda.viśuddham auṣadhaṃ gṛhītvā pācaka.peṣakābhyām ātmanā ca pratisvādya rājñe prayacchet | 10 |

Roman reading

bhiṣag.bhaiṣajya.agārād āsvāda.viśuddham auṣadhaṃ gṛhītvā pācaka.peṣakābhyām ātmanā ca pratisvādya rājñe prayacchet | 10 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.11◌ EeseDharma mein verified

pānaṃ pānīyaṃ ca-auṣadhena vyākhyātam | 11 |

Roman reading

pānaṃ pānīyaṃ ca-auṣadhena vyākhyātam | 11 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.12◌ EeseDharma mein verified

kalpaka.prasādhakāḥ snāna.śuddha.vastra.hastāḥ samudram upakaraṇam antarvaṃśika.hastād ādāya paricareyuḥ | 12 |

Roman reading

kalpaka.prasādhakāḥ snāna.śuddha.vastra.hastāḥ samudram upakaraṇam antarvaṃśika.hastād ādāya paricareyuḥ | 12 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.13◌ EeseDharma mein verified

snāpaka.saṃvāhaka.āstaraka.rajaka.mālā.kāra.karma dāsyaḥ prasiddha.śaucāḥ kuryuḥ, tābhir adhiṣṭhitā vā śilpinaḥ | 13 |

Roman reading

snāpaka.saṃvāhaka.āstaraka.rajaka.mālā.kāra.karma dāsyaḥ prasiddha.śaucāḥ kuryuḥ, tābhir adhiṣṭhitā vā śilpinaḥ | 13 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.14◌ EeseDharma mein verified

ātma.cakṣuṣi niveśya vastra.mālyaṃ dadyuḥ, snāna.anulepana.pragharṣa.cūrṇa.vāsa.snānīyāni ca sva.vakṣo.bāhuṣu ca | 14 |

Roman reading

ātma.cakṣuṣi niveśya vastra.mālyaṃ dadyuḥ, snāna.anulepana.pragharṣa.cūrṇa.vāsa.snānīyāni ca sva.vakṣo.bāhuṣu ca | 14 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.15◌ EeseDharma mein verified

etena parasmād āgatakaṃ vyākhyātam | 15 |

Roman reading

etena parasmād āgatakaṃ vyākhyātam | 15 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.16◌ EeseDharma mein verified

kuśīlavāḥ śastra.agni.rasa.krīḍā.varjaṃ narmayeyuḥ | 16 |

Roman reading

kuśīlavāḥ śastra.agni.rasa.krīḍā.varjaṃ narmayeyuḥ | 16 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.17◌ EeseDharma mein verified

ātodyāni ca-eṣām antas tiṣṭheyuḥ, aśva.ratha.dvipa.alaṅkārāś ca | 17 |

Roman reading

ātodyāni ca-eṣām antas tiṣṭheyuḥ, aśva.ratha.dvipa.alaṅkārāś ca | 17 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.18◌ EeseDharma mein verified

āpta.puruṣa.adhiṣṭhitaṃ yāna.vāhanam ārohet, nāvaṃ ca-āpta.nāvika.adhiṣṭhitam | 18 |

Roman reading

āpta.puruṣa.adhiṣṭhitaṃ yāna.vāhanam ārohet, nāvaṃ ca-āpta.nāvika.adhiṣṭhitam | 18 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.19◌ EeseDharma mein verified

anya.nau.pratibaddhāṃ vāta.vega.vaśāṃ ca na-upeyāt | 19 |

Roman reading

anya.nau.pratibaddhāṃ vāta.vega.vaśāṃ ca na-upeyāt | 19 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.20◌ EeseDharma mein verified

udaka.ante sainyam āsīta | 20 |

Roman reading

udaka.ante sainyam āsīta | 20 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.21◌ EeseDharma mein verified

matsya.grāha.viśuddham udakam avagāheta | 21 |

Roman reading

matsya.grāha.viśuddham udakam avagāheta | 21 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.22◌ EeseDharma mein verified

vyāla.grāha.viśuddham udyānaṃ gacchet | 22 |

Roman reading

vyāla.grāha.viśuddham udyānaṃ gacchet | 22 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.23◌ EeseDharma mein verified

lubdhaka.śva.gaṇibhir apāsta.stena.vyāla.para.ābādha.bhayaṃ cala.lakṣya.paricaya.arthaṃ mṛga.araṇyaṃ gacchet | 23 |

Roman reading

lubdhaka.śva.gaṇibhir apāsta.stena.vyāla.para.ābādha.bhayaṃ cala.lakṣya.paricaya.arthaṃ mṛga.araṇyaṃ gacchet | 23 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.24◌ EeseDharma mein verified

āpta.śastra.grāha.adhiṣṭhitaḥ siddha.tāpasaṃ paśyet, mantri.pariṣadā saha sāmanta.dūtam | 24 |

Roman reading

āpta.śastra.grāha.adhiṣṭhitaḥ siddha.tāpasaṃ paśyet, mantri.pariṣadā saha sāmanta.dūtam | 24 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.25◌ EeseDharma mein verified

samnaddho 'śvaṃ hastinaṃ vā-ārūḍhaḥ samnaddham anīkaṃ paśyet | 25 |

Roman reading

samnaddho 'śvaṃ hastinaṃ vā-ārūḍhaḥ samnaddham anīkaṃ paśyet | 25 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.26◌ EeseDharma mein verified

niryāṇe 'bhiyāne ca rāja.mārgam ubhayataḥ kṛta.ārakṣaṃ śastribhir daṇḍibhiś ca-apāsta.śastra.hasta.pravrajita.vyaṅgaṃ gacchet | 26 |

Roman reading

niryāṇe 'bhiyāne ca rāja.mārgam ubhayataḥ kṛta.ārakṣaṃ śastribhir daṇḍibhiś ca-apāsta.śastra.hasta.pravrajita.vyaṅgaṃ gacchet | 26 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.27◌ EeseDharma mein verified

na puruṣa.sambādham avagāheta | 27 |

Roman reading

na puruṣa.sambādham avagāheta | 27 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.
Arthaśāstra KAZ01.21.28◌ EeseDharma mein verified

yātrā.samāja.utsava.prahavaṇāni ca daśa.vargika.adhiṣṭhitāni gacchet | 28 |

Roman reading

yātrā.samāja.utsava.prahavaṇāni ca daśa.vargika.adhiṣṭhitāni gacchet | 28 |

Project-owned meaning abhi available nahi hai.