rakṣito rājā rājyaṃ rakṣaty āsannebhyaḥ parebhyaś ca, pūrvaṃ dārebhyaḥ putrebhyaś ca | 1 |
rakṣito rājā rājyaṃ rakṣaty āsannebhyaḥ parebhyaś ca, pūrvaṃ dārebhyaḥ putrebhyaś ca | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
17Book 1 · Chapter 17
51 shlokrakṣito rājā rājyaṃ rakṣaty āsannebhyaḥ parebhyaś ca, pūrvaṃ dārebhyaḥ putrebhyaś ca | 1 |
rakṣito rājā rājyaṃ rakṣaty āsannebhyaḥ parebhyaś ca, pūrvaṃ dārebhyaḥ putrebhyaś ca | 1 |
dāra.rakṣaṇaṃ niśānta.praṇidhau vakṣyāmaḥ | 2 |
dāra.rakṣaṇaṃ niśānta.praṇidhau vakṣyāmaḥ | 2 |
"putra.rakṣaṇaṃ tu | 3 |
"putra.rakṣaṇaṃ tu | 3 |
"janma.prabhṛti rāja.putrān rakṣet | 4 |
"janma.prabhṛti rāja.putrān rakṣet | 4 |
karkaṭaka.sadharmāṇo hi janaka.bhakṣā rāja.putrāḥ | 5 |
karkaṭaka.sadharmāṇo hi janaka.bhakṣā rāja.putrāḥ | 5 |
teṣām ajāta.snehe pitary upāṃśu.daṇḍaḥ śreyān" iti bhāradvājaḥ | 6 |
teṣām ajāta.snehe pitary upāṃśu.daṇḍaḥ śreyān" iti bhāradvājaḥ | 6 |
"nṛśaṃsam aduṣṭa.vadhaḥ kṣatra.bīja.vināśaś ca" iti viśāla.akṣaḥ | 7 |
"nṛśaṃsam aduṣṭa.vadhaḥ kṣatra.bīja.vināśaś ca" iti viśāla.akṣaḥ | 7 |
"tasmād eka.sthāna.avarodhaḥ śreyān" iti | 8 |
"tasmād eka.sthāna.avarodhaḥ śreyān" iti | 8 |
ahi.bhayam etad " iti pārāśarāḥ | 9 |
ahi.bhayam etad " iti pārāśarāḥ | 9 |
" kumāro hi "vikrama.bhayān māṃ pitā-avaruṇaddhi" iti jñātvā tam eva-aṅke kuryāt | 10 |
" kumāro hi "vikrama.bhayān māṃ pitā-avaruṇaddhi" iti jñātvā tam eva-aṅke kuryāt | 10 |
tasmād anta.pāla.durge vāsaḥ śreyān" iti | 11 |
tasmād anta.pāla.durge vāsaḥ śreyān" iti | 11 |
"aurabhraṃ bhayam etad" iti piśunaḥ | 12 |
"aurabhraṃ bhayam etad" iti piśunaḥ | 12 |
"pratyāpatter hi tad eva kāraṇaṃ jñātvā-anta.pāla.sakhaḥ syāt | 13 |
"pratyāpatter hi tad eva kāraṇaṃ jñātvā-anta.pāla.sakhaḥ syāt | 13 |
tasmāt sva.viṣayād apakṛṣṭe sāmanta.durge vāsaḥ śreyān" iti | 14 |
tasmāt sva.viṣayād apakṛṣṭe sāmanta.durge vāsaḥ śreyān" iti | 14 |
"vatsa.sthānam etad" iti kauṇapadantaḥ | 15 |
"vatsa.sthānam etad" iti kauṇapadantaḥ | 15 |
"vatsena-iva hi dhenuṃ pitaram asya sāmanto duhyāt | 16 |
"vatsena-iva hi dhenuṃ pitaram asya sāmanto duhyāt | 16 |
tasmān mātṛ.bandhuṣu vāsaḥ śreyān" iti | 17 |
tasmān mātṛ.bandhuṣu vāsaḥ śreyān" iti | 17 |
"dhvaja.sthānam etad" iti vāta.vyādhiḥ | 18 |
"dhvaja.sthānam etad" iti vāta.vyādhiḥ | 18 |
" tena hi dhvajena-aditi.kauśikavad asya mātṛ.bāndhavā bhikṣeran | 19 |
" tena hi dhvajena-aditi.kauśikavad asya mātṛ.bāndhavā bhikṣeran | 19 |
tasmād grāmya sukheṣv enam avasṛjet | 20 |
tasmād grāmya sukheṣv enam avasṛjet | 20 |
sukha.uparuddhā hi putrāḥ pitaraṃ na-abhidruhyanti" iti | 21 |
sukha.uparuddhā hi putrāḥ pitaraṃ na-abhidruhyanti" iti | 21 |
jīvan.maraṇam etad iti kauṭilyaḥ | 22 |
jīvan.maraṇam etad iti kauṭilyaḥ | 22 |
kāṣṭham iva ghuṇa.jagdhaṃ rāja.kulam avinīta.putram abhiyukta.mātraṃ bhajyeta | 23 |
kāṣṭham iva ghuṇa.jagdhaṃ rāja.kulam avinīta.putram abhiyukta.mātraṃ bhajyeta | 23 |
tasmād ṛtumatyāṃ mahiṣyām ṛtvijaś carum aindrābārhaspatyaṃ nirvapeyuḥ | 24 |
tasmād ṛtumatyāṃ mahiṣyām ṛtvijaś carum aindrābārhaspatyaṃ nirvapeyuḥ | 24 |
āpanna.sattvāyāḥ kaumāra.bhṛtyo garbha.bharmaṇi prasave ca viyateta | 25 |
āpanna.sattvāyāḥ kaumāra.bhṛtyo garbha.bharmaṇi prasave ca viyateta | 25 |
prajātāyāḥ putra.saṃskāraṃ purohitaḥ kuryāt | 26 |
prajātāyāḥ putra.saṃskāraṃ purohitaḥ kuryāt | 26 |
samarthaṃ tadvido vinayeyuḥ | 27 |
samarthaṃ tadvido vinayeyuḥ | 27 |
" sattriṇām ekaś ca-enaṃ mṛgayā.dyūta.madya.strībhiḥ pralobhayet "pitari vikramya rājyaṃ gṛhāṇa" iti | 28 |
" sattriṇām ekaś ca-enaṃ mṛgayā.dyūta.madya.strībhiḥ pralobhayet "pitari vikramya rājyaṃ gṛhāṇa" iti | 28 |
tam anyaḥ sattrī pratiṣedhayet " ity āmbhīyāḥ | 29 |
tam anyaḥ sattrī pratiṣedhayet " ity āmbhīyāḥ | 29 |
mahā.doṣam abuddha.bodhanam it kauṭilyaḥ | 30 |
mahā.doṣam abuddha.bodhanam it kauṭilyaḥ | 30 |
navaṃ hi dravyaṃ yena yena-artha.jātena-upadihyate tat tad ācūṣati | 31 |
navaṃ hi dravyaṃ yena yena-artha.jātena-upadihyate tat tad ācūṣati | 31 |
evam ayaṃ nava.buddhir yad yad ucyate tat tat.śāstra.upadeśam iva-abhijānāti | 32 |
evam ayaṃ nava.buddhir yad yad ucyate tat tat.śāstra.upadeśam iva-abhijānāti | 32 |
tasmād dharmyam arthyaṃ ca-asya-upadiśen na-adharmyam anarthyaṃ ca | 33 |
tasmād dharmyam arthyaṃ ca-asya-upadiśen na-adharmyam anarthyaṃ ca | 33 |
sattriṇas tv enaṃ "tava smaḥ" iti vadantaḥ pālayeyuḥ | 34 |
sattriṇas tv enaṃ "tava smaḥ" iti vadantaḥ pālayeyuḥ | 34 |
yauvana.utsekāt para.strīṣu manaḥ kurvāṇam āryā.vyañjanābhiḥ strībhir amedhyābhiḥ śūnya.āgāreṣu rātrāv udvejayeyuḥ | 35 |
yauvana.utsekāt para.strīṣu manaḥ kurvāṇam āryā.vyañjanābhiḥ strībhir amedhyābhiḥ śūnya.āgāreṣu rātrāv udvejayeyuḥ | 35 |
madya.kāmaṃ yoga.pānena-udvejayeyuḥ | 36 |
madya.kāmaṃ yoga.pānena-udvejayeyuḥ | 36 |
dyūta.kāmaṃ kāpaṭikair udvejayeyuḥ | 37 |
dyūta.kāmaṃ kāpaṭikair udvejayeyuḥ | 37 |
mṛgayā.kāmaṃ pratirodhaka.vyañjanais trāsayeyuḥ | 38 |
mṛgayā.kāmaṃ pratirodhaka.vyañjanais trāsayeyuḥ | 38 |
pitari vikrama.buddhiṃ "tathā" ity anupraviśya bhedayeyuḥ - "aprārthanīyo rājā, vipanne ghātaḥ, sampanne naraka.pātaḥ, saṅkrośaḥ, prajābhir eka.loṣṭa.vadhaś ca" iti | 39 |
pitari vikrama.buddhiṃ "tathā" ity anupraviśya bhedayeyuḥ - "aprārthanīyo rājā, vipanne ghātaḥ, sampanne naraka.pātaḥ, saṅkrośaḥ, prajābhir eka.loṣṭa.vadhaś ca" iti | 39 |
virāgaṃ vedayeyuḥ | 40 |
virāgaṃ vedayeyuḥ | 40 |
priyam eka.putraṃ badhnīyāt | 41 |
priyam eka.putraṃ badhnīyāt | 41 |
bahu.putraḥ pratyantam anya.viṣayaṃ vā preṣayed yatra garbhaḥ paṇyaṃ ḍimbo vā na bhavet | 42 |
bahu.putraḥ pratyantam anya.viṣayaṃ vā preṣayed yatra garbhaḥ paṇyaṃ ḍimbo vā na bhavet | 42 |
ātma.sampannaṃ saināpatye yauvarājye vā sthāpayet | 43 |
ātma.sampannaṃ saināpatye yauvarājye vā sthāpayet | 43 |
buddhimān.āhārya.buddhir durbuddhir iti putra.viśeṣāḥ | 44 |
buddhimān.āhārya.buddhir durbuddhir iti putra.viśeṣāḥ | 44 |
śiṣyamāṇo dharma.arthāv upalabhate ca-anutiṣṭhati ca buddhimān | 45 |
śiṣyamāṇo dharma.arthāv upalabhate ca-anutiṣṭhati ca buddhimān | 45 |
upalabhamāno na-anutiṣṭhaty āhārya.buddhiḥ | 46 |
upalabhamāno na-anutiṣṭhaty āhārya.buddhiḥ | 46 |
apāya.nityo dharma.artha.dveṣī ca-iti durbuddhiḥ | 47 |
apāya.nityo dharma.artha.dveṣī ca-iti durbuddhiḥ | 47 |
sa yady eka.putraḥ putra.utpattāv asya prayateta | 48 |
sa yady eka.putraḥ putra.utpattāv asya prayateta | 48 |
putrikā.putrān utpādayed vā | 49 |
putrikā.putrān utpādayed vā | 49 |
vṛddhas tu vyādhito vā rājā mātṛ.bandhu.kulya.guṇavat.sāmantānām anyatamena kṣetre bījam utpādayet | 50 |
vṛddhas tu vyādhito vā rājā mātṛ.bandhu.kulya.guṇavat.sāmantānām anyatamena kṣetre bījam utpādayet | 50 |
na ca-eka.putram avinītaṃ rājye sthāpayet | 51 |
na ca-eka.putram avinītaṃ rājye sthāpayet | 51 |