kṛta.sva.pakṣa.para.pakṣa.upagrahaḥ kārya.ārambhāṃś cintayet | 1 |
kṛta.sva.pakṣa.para.pakṣa.upagrahaḥ kārya.ārambhāṃś cintayet | 1 |
EeseDharmaSanātana Library
15Book 1 · Chapter 15
57 shlokkṛta.sva.pakṣa.para.pakṣa.upagrahaḥ kārya.ārambhāṃś cintayet | 1 |
kṛta.sva.pakṣa.para.pakṣa.upagrahaḥ kārya.ārambhāṃś cintayet | 1 |
mantra.pūrvāḥ sarva.ārambhāḥ | 2 |
mantra.pūrvāḥ sarva.ārambhāḥ | 2 |
tad.uddeśaḥ saṃvṛtaḥ kathānām anihśrāvī pakṣibhir apy anālokyaḥ syāt | 3 |
tad.uddeśaḥ saṃvṛtaḥ kathānām anihśrāvī pakṣibhir apy anālokyaḥ syāt | 3 |
śrūyate hi śuka.sārikābhir mantro bhinnaḥ, śvabhir apy anyaiś ca tiryag.yonibhir iti | 4 |
śrūyate hi śuka.sārikābhir mantro bhinnaḥ, śvabhir apy anyaiś ca tiryag.yonibhir iti | 4 |
tasmān mantra.uddeśam anāyukto na-upagacchet | 5 |
tasmān mantra.uddeśam anāyukto na-upagacchet | 5 |
ucchidyeta mantra.bhedī | 6 |
ucchidyeta mantra.bhedī | 6 |
mantra.bhedo hi dūta.amātya.svāminām iṅgita.ākārābhyām | 7 |
mantra.bhedo hi dūta.amātya.svāminām iṅgita.ākārābhyām | 7 |
iṅgitam anyathā.vṛttiḥ | 8 |
iṅgitam anyathā.vṛttiḥ | 8 |
ākṛti.grahaṇam ākāraḥ | 9 |
ākṛti.grahaṇam ākāraḥ | 9 |
tasya saṃvaraṇam āyukta.puruṣa.rakṣaṇam ā.kārya.kālād iti | 10 |
tasya saṃvaraṇam āyukta.puruṣa.rakṣaṇam ā.kārya.kālād iti | 10 |
teṣāṃ hi pramāda.mada.supta.pralāpāḥ, kāma.ādir utsekaḥ, pracchanno 'vamato vā mantraṃ bhinatti | 11 |
teṣāṃ hi pramāda.mada.supta.pralāpāḥ, kāma.ādir utsekaḥ, pracchanno 'vamato vā mantraṃ bhinatti | 11 |
tasmād ādrakṣen mantram | 12 |
tasmād ādrakṣen mantram | 12 |
"mantra.bhedo hy ayoga.kṣema.karo rājñas tad.āyukta.puruṣāṇāṃ ca | 13 |
"mantra.bhedo hy ayoga.kṣema.karo rājñas tad.āyukta.puruṣāṇāṃ ca | 13 |
tasmād guhyam eko mantrayeta" iti bhāradvājaḥ | 14 |
tasmād guhyam eko mantrayeta" iti bhāradvājaḥ | 14 |
" mantriṇām api hi mantriṇo bhavanti, teṣām apy anye | 15 |
" mantriṇām api hi mantriṇo bhavanti, teṣām apy anye | 15 |
sā-eṣā mantri.paramparā mantraṃ bhinatti | 16 |
sā-eṣā mantri.paramparā mantraṃ bhinatti | 16 |
"na-ekasya mantra.siddhir asti" iti viśāla.akṣaḥ | 18 |
"na-ekasya mantra.siddhir asti" iti viśāla.akṣaḥ | 18 |
" pratyakṣa.parokṣa.anumeyā hi rāja.vṛttiḥ | 19 |
" pratyakṣa.parokṣa.anumeyā hi rāja.vṛttiḥ | 19 |
anupalabdhasya jñānam upalabdhasya niścita.bala.ādhānam artha.dvaidhasya saṃśayac.chedanam eka.deśa.dṛṣṭasya śeṣa.upalabdhir iti mantri.sādhyam etat | 20 |
anupalabdhasya jñānam upalabdhasya niścita.bala.ādhānam artha.dvaidhasya saṃśayac.chedanam eka.deśa.dṛṣṭasya śeṣa.upalabdhir iti mantri.sādhyam etat | 20 |
tasmād buddhi.vṛddhaiḥ sārdham adhyāsīta mantram | 21 |
tasmād buddhi.vṛddhaiḥ sārdham adhyāsīta mantram | 21 |
"etan mantra.jñānam, na-etan mantra.rakṣaṇam" iti pārāśarāḥ | 23 |
"etan mantra.jñānam, na-etan mantra.rakṣaṇam" iti pārāśarāḥ | 23 |
" yad asya kāryam abhipretaṃ tat.pratirūpakaṃ mantriṇaḥ pṛcchet - "kāryam idam evam āsīt, evaṃ vā yadi bhavet, tat kathaṃ kartavyam" iti | 24 |
" yad asya kāryam abhipretaṃ tat.pratirūpakaṃ mantriṇaḥ pṛcchet - "kāryam idam evam āsīt, evaṃ vā yadi bhavet, tat kathaṃ kartavyam" iti | 24 |
te yathā brūyus tat kuryāt | 25 |
te yathā brūyus tat kuryāt | 25 |
evaṃ mantra.upalabdhiḥ saṃvṛtiś ca bhavati " iti | 26 |
evaṃ mantra.upalabdhiḥ saṃvṛtiś ca bhavati " iti | 26 |
na-iti piśunaḥ | 27 |
na-iti piśunaḥ | 27 |
"mantriṇo hi vyavahitam arthaṃ vṛttam avṛttaṃ vā pṛṣṭā anādareṇa bruvanti prakāśayanti vā | 28 |
"mantriṇo hi vyavahitam arthaṃ vṛttam avṛttaṃ vā pṛṣṭā anādareṇa bruvanti prakāśayanti vā | 28 |
sa doṣaḥ | 29 |
sa doṣaḥ | 29 |
tasmāt karmasu ye yeṣv abhipretās taiḥ saha mantrayeta | 30 |
tasmāt karmasu ye yeṣv abhipretās taiḥ saha mantrayeta | 30 |
tair mantrayamāṇo hi mantra.siddhiṃ guptiṃ ca labhate" iti | 31 |
tair mantrayamāṇo hi mantra.siddhiṃ guptiṃ ca labhate" iti | 31 |
na-iti kauṭilyaḥ | 32 |
na-iti kauṭilyaḥ | 32 |
anavasthā hy eṣā | 33 |
anavasthā hy eṣā | 33 |
mantribhis tribhiś caturbhir vā saha mantrayeta | 34 |
mantribhis tribhiś caturbhir vā saha mantrayeta | 34 |
mantrayamāṇo hy ekena-artha.kṛcchreṣu niścayaṃ na-adhigacchet | 35 |
mantrayamāṇo hy ekena-artha.kṛcchreṣu niścayaṃ na-adhigacchet | 35 |
ekaś ca mantrī yathā.iṣṭam anavagrahaś carati | 36 |
ekaś ca mantrī yathā.iṣṭam anavagrahaś carati | 36 |
dvābhyāṃ mantrayamāṇo dvābhyāṃ saṃhatābhyām avagṛhyate, vigṛhītābhyāṃ vināśyate | 37 |
dvābhyāṃ mantrayamāṇo dvābhyāṃ saṃhatābhyām avagṛhyate, vigṛhītābhyāṃ vināśyate | 37 |
tat triṣu catuṣu vā kṛcchreṇa-upapadyate | 38 |
tat triṣu catuṣu vā kṛcchreṇa-upapadyate | 38 |
mahā.doṣam upapannaṃ tu bhavati | 39 |
mahā.doṣam upapannaṃ tu bhavati | 39 |
tataḥ pareṣu kṛcchreṇa-artha.niścayo gamyate, mantro vā rakṣyate | 40 |
tataḥ pareṣu kṛcchreṇa-artha.niścayo gamyate, mantro vā rakṣyate | 40 |
deśa.kāla.kārya.vaśena tv ekena saha dvābhyām eko vā yathā.sāmarthyaṃ mantrayeta | 41 |
deśa.kāla.kārya.vaśena tv ekena saha dvābhyām eko vā yathā.sāmarthyaṃ mantrayeta | 41 |
karmaṇām ārambha.upāyaḥ puruṣa.dravya.sampad deśa.kāla.vibhāgo vinipāta.pratīkāraḥ kārya.siddhir iti pañca.aṅgo mantraḥ | 42 |
karmaṇām ārambha.upāyaḥ puruṣa.dravya.sampad deśa.kāla.vibhāgo vinipāta.pratīkāraḥ kārya.siddhir iti pañca.aṅgo mantraḥ | 42 |
tān ekaikaśaḥ pṛcchet samastāṃś ca | 43 |
tān ekaikaśaḥ pṛcchet samastāṃś ca | 43 |
hetubhiś ca-eṣāṃ mati.pravivekān vidyāt | 44 |
hetubhiś ca-eṣāṃ mati.pravivekān vidyāt | 44 |
avāpta.arthaḥ kālaṃ na-atikrāmayet | 45 |
avāpta.arthaḥ kālaṃ na-atikrāmayet | 45 |
na dīrgha.kālaṃ mantrayeta, na teṣāṃ pakṣīyair yeṣām apakuryāt | 46 |
na dīrgha.kālaṃ mantrayeta, na teṣāṃ pakṣīyair yeṣām apakuryāt | 46 |
"mantri.pariṣadaṃ dvādaśa.amātyān kurvīta" iti mānavāḥ | 47 |
"mantri.pariṣadaṃ dvādaśa.amātyān kurvīta" iti mānavāḥ | 47 |
"ṣoḍaśa" iti bārhaspatyāḥ | 48 |
"ṣoḍaśa" iti bārhaspatyāḥ | 48 |
"viṃśatim" ity auśanasāḥ | 49 |
"viṃśatim" ity auśanasāḥ | 49 |
yathā.sāmarthyam iti kauṭilyaḥ | 50 |
yathā.sāmarthyam iti kauṭilyaḥ | 50 |
te hy asya sva.pakṣaṃ para.pakṣaṃ ca cintayeyuḥ | 51 |
te hy asya sva.pakṣaṃ para.pakṣaṃ ca cintayeyuḥ | 51 |
akṛta.ārambham ārabdha.anuṣṭhānam anuṣṭhita.viśeṣaṃ niyoga.sampadaṃ ca karmaṇāṃ kuryuḥ | 52 |
akṛta.ārambham ārabdha.anuṣṭhānam anuṣṭhita.viśeṣaṃ niyoga.sampadaṃ ca karmaṇāṃ kuryuḥ | 52 |
āsannaiḥ saha karmāṇi paśyet | 53 |
āsannaiḥ saha karmāṇi paśyet | 53 |
anāsannaiḥ saha pattra.sampreṣaṇena mantrayeta | 54 |
anāsannaiḥ saha pattra.sampreṣaṇena mantrayeta | 54 |
indrasya hi mantri.pariṣad.ṛṣīṇāṃ sahasram | 55 |
indrasya hi mantri.pariṣad.ṛṣīṇāṃ sahasram | 55 |
sa tac cakṣuḥ | 56 |
sa tac cakṣuḥ | 56 |
tasmād imaṃ dvy.akṣaṃ sahasra.akṣam āhuḥ | 57 |
tasmād imaṃ dvy.akṣaṃ sahasra.akṣam āhuḥ | 57 |
ātyayike kārye mantriṇo mantri.pariṣadaṃ ca-āhūya brūyāt | 58 |
ātyayike kārye mantriṇo mantri.pariṣadaṃ ca-āhūya brūyāt | 58 |
tatra yad.bhūyiṣṭhā brūyuḥ kārya.siddhi.karaṃ vā tat kuryāt | 59 | kurvataś ca --
tatra yad.bhūyiṣṭhā brūyuḥ kārya.siddhi.karaṃ vā tat kuryāt | 59 | kurvataś ca --