EeseDharmaSanātana Library
9काण्ड 9 · सूक्त 9
Atharvaveda Śaunaka Kand 9, Sukta 9.
22 shlokअ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्नः॑ ।
तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रम् ॥१॥
a॒sya vā॒masya॑ pali॒tasya॒ hotu॒stasya॒ bhrātā॑ madhya॒mo a॒styaśnaḥ॑ | tṛ॒tīyo॒ bhrātā॑ ghṛ॒tapṛ॑ṣṭho a॒syātrā॑paśyaṃ vi॒śpatiṃ॑ sa॒ptapu॑tram || १ ||
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा ।
त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः ॥२॥
sa॒pta yu॑ñjanti॒ ratha॒meka॑cakra॒meko॒ aśvo॑ vahati sa॒ptanā॑mā | tri॒nābhi॑ ca॒krama॒jara॑mana॒rvaṃ yatre॒mā viśvā॒ bhuva॒nādhi॑ ta॒sthuḥ || २ ||
इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑ह॒न्त्यश्वाः॑ ।
स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वन्त॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नामा॑ ॥३॥
i॒maṃ ratha॒madhi॒ ye sa॒pta ta॒sthuḥ sa॒ptaca॑kraṃ sa॒pta va॑ha॒ntyaśvāḥ॑ | sa॒pta svasā॑ro a॒bhi saṃ na॑vanta॒ yatra॒ gavāṃ॒ nihi॑tā sa॒pta nāmā॑ || ३ ||
को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वन्तं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति ।
भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्वऽस्वित् को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त् प्रष्टु॑मे॒तत् ॥४॥
ko da॑darśa pratha॒maṃ jāya॑mānamastha॒nvantaṃ॒ yada॑na॒sthā bibha॑rti | bhūmyā॒ asu॒rasṛ॑gā॒tmā kva’svit ko vi॒dvāṃsa॒mupa॑ gā॒t praṣṭu॑me॒tat || ४ ||
इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑म॒ङ्ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः ।
शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापुः॑ ॥५॥
i॒ha bra॑vītu॒ ya ī॑ma॒ṅga vedā॒sya vā॒masya॒ nihi॑taṃ pa॒daṃ veḥ | śī॒rṣṇaḥ kṣī॒raṃ du॑hrate॒ gāvo॑ asya va॒vriṃ vasā॑nā uda॒kaṃ pa॒dāpuḥ॑ || ५ ||
पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन् दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ ।
व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न् वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑ ॥६॥
pākaḥ॑ pṛcchāmi॒ mana॒sāvi॑jānan de॒vānā॑me॒nā nihi॑tā pa॒dāni॑ | va॒tse ba॒ṣkaye’dhi॑ sa॒pta tantū॒n vi ta॑tnire ka॒vaya॒ ota॒vā u॑ || ६ ||
अचि॑कित्वांस्चिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन् पृ॑च्छामि वि॒द्वनो॒ न वि॒द्वान्।
वि यस्त॒स्तम्भ षडि॒मा रजां॑स्य॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देक॑म् ॥७॥
aci॑kitvāṃsciki॒tuṣa॑ści॒datra॑ ka॒vīn pṛ॑cchāmi vi॒dvano॒ na vi॒dvān | vi yasta॒stambha ṣaḍi॒mā rajāṃ॑sya॒jasya॑ rū॒pe kimapi॑ svi॒deka॑m || ७ ||
मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे।
सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वन्त॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः ॥८॥
mā॒tā pi॒tara॑mṛ॒ta ā ba॑bhāja dhī॒tyagre॒ mana॑sā॒ saṃ hi ja॒gme | sā bī॑bha॒tsurgarbha॑rasā॒ nivi॑ddhā॒ nama॑svanta॒ idu॑pavā॒kamī॑yuḥ || ८ ||
यु॒क्ता मा॒तासि॑द्धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द् गर्भो॑ वृज॒नीष्व॒न्तः ।
अमी॑मेद् व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद् विश्वरू॒प्यंऽ त्रि॒षु योज॑नेषु ॥९॥
yu॒ktā mā॒tāsi॑ddhu॒ri dakṣi॑ṇāyā॒ ati॑ṣṭha॒d garbho॑ vṛja॒nīṣva॒ntaḥ | amī॑med va॒tso anu॒ gāma॑paśyad viśvarū॒pyaṃ’ tri॒ṣu yoja॑neṣu || ९ ||
ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन् पि॒तॄन् बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्त ।
म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदो॒ वाच॒मवि॑श्वविन्नाम् ॥१०॥
ti॒sro mā॒tṝstrīn pi॒tṝn bibhra॒deka॑ ū॒rdhvasta॑sthau॒ nemava॑ glāpayanta | ma॒ntraya॑nte di॒vo a॒muṣya॑ pṛ॒ṣṭhe vi॑śva॒vido॒ vāca॒mavi॑śvavinnām || १० ||
पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न च्छि॑द्यते॒ सना॑भिः ॥११॥
pañcā॑re ca॒kre pa॑ri॒varta॑māne॒ yasmi॑nnāta॒sthurbhuva॑nāni॒ viśvā॑ | tasya॒ nākṣa॑stapyate॒ bhūri॑bhāraḥ sa॒nāde॒va na cchi॑dyate॒ sanā॑bhiḥ || ११ ||
पञ्च॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हुः परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिण॑म्।
अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णे स॒प्तच॑क्रे॒ षड॑र आहु॒रर्पि॑तम् ॥१२॥
pañca॑pādaṃ pi॒taraṃ॒ dvāda॑śākṛtiṃ di॒va ā॑huḥ pare॒ ardhe॑ purī॒ṣiṇa॑m | athe॒me a॒nya upa॑re vicakṣa॒ṇe sa॒ptaca॑kre॒ ṣaḍa॑ra āhu॒rarpi॑tam || १२ ||
द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ ।
आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः ॥१३॥
dvāda॑śāraṃ na॒hi tajjarā॑ya॒ varva॑rti ca॒kraṃ pari॒ dyāmṛ॒tasya॑ | ā pu॒trā a॑gne mithu॒nāso॒ atra॑ sa॒pta śa॒tāni॑ viṃśa॒tiśca॑ tasthuḥ || १३ ||
सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति ।
सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ यस्मि॑न्नात॒स्थुर्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥१४॥
sane॑mi ca॒krama॒jaraṃ॒ vi vā॑vṛta uttā॒nāyāṃ॒ daśa॑ yu॒ktā va॑hanti | sūrya॑sya॒ cakṣū॒ raja॑sai॒tyāvṛ॑taṃ॒ yasmi॑nnāta॒sthurbhuva॑nāni॒ viśvā॑ || १४ ||
स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒सः आ॑हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान् न वि चे॑तद॒न्धः ।
क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात् स पि॒तुष्पि॒तास॑त् ॥१५॥
striyaḥ॑ sa॒tīstām̐ u॑ me puṃ॒saḥ ā॑huḥ॒ paśya॑dakṣa॒ṇvān na vi ce॑tada॒ndhaḥ | ka॒viryaḥ pu॒traḥ sa ī॒mā ci॑keta॒ yastā vi॑jā॒nāt sa pi॒tuṣpi॒tāsa॑t || १५ ||
सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षडिद् य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।
तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒श स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥१६॥
sā॒kaṃ॒jānāṃ॑ sa॒ptatha॑māhureka॒jaṃ ṣaḍid ya॒mā ṛṣa॑yo deva॒jā iti॑ | teṣā॑mi॒ṣṭāni॒ vihi॑tāni dhāma॒śa sthā॒tre re॑jante॒ vikṛ॑tāni rūpa॒śaḥ || १६ ||
अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात्।
सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त् क्वऽस्वित्सूते न॒हि यू॒थे अ॒स्मिन् ॥१७॥
a॒vaḥ pare॑ṇa pa॒ra e॒nāva॑reṇa pa॒dā va॒tsaṃ bibhra॑tī॒ gauruda॑sthāt | sā ka॒drīcī॒ kaṃ svi॒dardhaṃ॒ parā॑gā॒t kva’svitsūte na॒hi yū॒the a॒smin || १७ ||
अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्य॒ वेदा॒वः परे॑ण प॒र ए॒ना व॑रेण ।
क॒वी॒यमा॑नः॒ क इ॒ह प्र वो॑चद् दे॒वं मनः॒ कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तम् ॥१८॥
a॒vaḥ pare॑ṇa pi॒taraṃ॒ yo a॑sya॒ vedā॒vaḥ pare॑ṇa pa॒ra e॒nā va॑reṇa | ka॒vī॒yamā॑naḥ॒ ka i॒ha pra vo॑cad de॒vaṃ manaḥ॒ kuto॒ adhi॒ prajā॑tam || १८ ||
ये अ॒र्वाञ्च॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परा॑ञ्च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः ।
इन्द्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहन्ति ॥१९॥
ye a॒rvāñca॒stām̐ u॒ parā॑ca āhu॒rye parā॑ñca॒stām̐ u॑ a॒rvāca॑ āhuḥ | indra॑śca॒ yā ca॒krathuḥ॑ soma॒ tāni॑ dhu॒rā na yu॒ktā raja॑so vahanti || १९ ||
द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते ।
तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्त्यन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति ॥२०॥
dvā su॑pa॒rṇā sa॒yujā॒ sakhā॑yā samā॒naṃ vṛ॒kṣaṃ pari॑ ṣasvajāte | tayo॑ra॒nyaḥ pippa॑laṃ svā॒dvattyana॑śnanna॒nyo a॒bhi cā॑kaśīti || २० ||
यस्मि॑न् वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शन्ते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ ।
तस्य॒ यदा॒हुः पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द् यः पि॒तरं॒ न वेद॑ ॥२१॥
yasmi॑n vṛ॒kṣe ma॒dhvadaḥ॑ supa॒rṇā ni॑vi॒śante॒ suva॑te॒ cādhi॒ viśve॑ | tasya॒ yadā॒huḥ pippa॑laṃ svā॒dvagre॒ tannonna॑śa॒d yaḥ pi॒taraṃ॒ na veda॑ || २१ ||
यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भ॒क्षमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वर॑न्ति ।
ए॒ना विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश ॥२२॥
yatrā॑ supa॒rṇā a॒mṛta॑sya bha॒kṣamani॑meṣaṃ vi॒dathā॑bhi॒svara॑nti | e॒nā viśva॑sya॒ bhuva॑nasya go॒pāḥ sa mā॒ dhīraḥ॒ pāka॒matrā vi॑veśa || २२ ||