EeseDharmaSanātana Library
8काण्ड 11 · सूक्त 8
Atharvaveda Śaunaka Kand 11, Sukta 8.
34 shlokयन्म॒न्युर्जा॒यामाव॑हत् संक॒ल्पस्य॑ गृ॒हादधि॑ ।
क आ॑सं॒ जन्याः॒ के व॒राः क उ॑ ज्येष्ठव॒रोऽभवत् ॥१॥
yanma॒nyurjā॒yāmāva॑hat saṃka॒lpasya॑ gṛ॒hādadhi॑ | ka ā॑saṃ॒ janyāḥ॒ ke va॒rāḥ ka u॑ jyeṣṭhava॒ro’bhavat || १ ||
तप॑श्चै॒वास्तां॒ कर्म॑ चा॒न्तर्म॑ह॒त्यऽर्ण॒वे।
त आ॑सं॒ जन्या॒स्ते व॒रा ब्रह्म॑ ज्येष्ठव॒रोऽभवत् ॥२॥
tapa॑ścai॒vāstāṃ॒ karma॑ cā॒ntarma॑ha॒tya’rṇa॒ve | ta ā॑saṃ॒ janyā॒ste va॒rā brahma॑ jyeṣṭhava॒ro’bhavat || २ ||
दश॑ सा॒कम॑जायन्त दे॒वा दे॒वेभ्यः॑ पु॒रा।
यो वै तान् वि॒द्यात् प्र॒त्यक्षं॒ स वा अ॒द्य म॒हद् व॑देत् ॥३॥
daśa॑ sā॒kama॑jāyanta de॒vā de॒vebhyaḥ॑ pu॒rā | yo vai tān vi॒dyāt pra॒tyakṣaṃ॒ sa vā a॒dya ma॒had va॑det || ३ ||
प्रा॒णा॒पा॒नौ चक्षुः॒ श्रोत्र॒मक्षि॑तिश्च॒ क्षिति॑श्च॒ या।
व्या॒नो॒दा॒नौ वाङ् मन॒स्ते वा आकू॑ति॒माव॑हन् ॥४॥
prā॒ṇā॒pā॒nau cakṣuḥ॒ śrotra॒makṣi॑tiśca॒ kṣiti॑śca॒ yā | vyā॒no॒dā॒nau vāṅ mana॒ste vā ākū॑ti॒māva॑han || ४ ||
अजा॑ता आसन्नृ॒तवोऽथो॑ धा॒ता बृह॒स्पतिः॑ ।
इ॒न्द्रा॒ग्नी अ॒श्विना॒ तर्हि॒ कं ते ज्ये॒ष्ठमुपा॑सत ॥५॥
ajā॑tā āsannṛ॒tavo’tho॑ dhā॒tā bṛha॒spatiḥ॑ | i॒ndrā॒gnī a॒śvinā॒ tarhi॒ kaṃ te jye॒ṣṭhamupā॑sata || ५ ||
तप॑श्चै॒वास्तां॒ कर्म॑ चा॒न्तर्म॑ह॒त्यर्ण॒वे।
तपो॑ ह जज्ञे॒ कर्म॑ण॒स्तत् ते ज्ये॒ष्ठमुपा॑सत ॥६॥
tapa॑ścai॒vāstāṃ॒ karma॑ cā॒ntarma॑ha॒tyarṇa॒ve | tapo॑ ha jajñe॒ karma॑ṇa॒stat te jye॒ṣṭhamupā॑sata || ६ ||
येत आसी॒द् भूमिः॒ पूर्वा॒ याम॑द्धा॒तय॒ इद् वि॒दुः ।
यो वै तां वि॒द्यान्ना॒मथा॒ स म॑न्येत पुराण॒वित् ॥७॥
yeta āsī॒d bhūmiḥ॒ pūrvā॒ yāma॑ddhā॒taya॒ id vi॒duḥ | yo vai tāṃ vi॒dyānnā॒mathā॒ sa ma॑nyeta purāṇa॒vit || ७ ||
कुत॒ इन्द्रः॒ कुतः॒ सोमः॒ कुतो॑ अ॒ग्निर॑जायत ।
कुत॒स्त्वष्टा॒ सम॑भव॒त् कुतो॑ धा॒ताजा॑यत ॥८॥
kuta॒ indraḥ॒ kutaḥ॒ somaḥ॒ kuto॑ a॒gnira॑jāyata | kuta॒stvaṣṭā॒ sama॑bhava॒t kuto॑ dhā॒tājā॑yata || ८ ||
इन्द्रा॒दिन्द्रः॒ सोमा॒त् सोमो॑ अ॒ग्नेर॒ग्निरजायत ।
त्वष्टा॑ ह जज्ञे॒ त्वष्टु॑र्धा॒तुर्धा॒ताजा॑यत ॥९॥
indrā॒dindraḥ॒ somā॒t somo॑ a॒gnera॒gnirajāyata | tvaṣṭā॑ ha jajñe॒ tvaṣṭu॑rdhā॒turdhā॒tājā॑yata || ९ ||
ये त आस॒न् दश॑ जा॒ता दे॒वा दे॒वेभ्यः॑ पु॒रा।
पु॒त्रेभ्यो॑ लो॒कं द॒त्त्वा कस्मिं॒स्ते लो॒क आ॑सते ॥१०॥
ye ta āsa॒n daśa॑ jā॒tā de॒vā de॒vebhyaḥ॑ pu॒rā | pu॒trebhyo॑ lo॒kaṃ da॒ttvā kasmiṃ॒ste lo॒ka ā॑sate || १० ||
य॒दा केशा॒नस्थि॒ स्नाव॑ मां॒सं म॒ज्जान॒माभ॑रत्।
शरी॑रं कृ॒त्वा पाद॑व॒त् कं लो॒कमनु॒ प्रावि॑शत् ॥११॥
ya॒dā keśā॒nasthi॒ snāva॑ māṃ॒saṃ ma॒jjāna॒mābha॑rat | śarī॑raṃ kṛ॒tvā pāda॑va॒t kaṃ lo॒kamanu॒ prāvi॑śat || ११ ||
कुतः॒ केशा॒न् कुतः॒ स्नाव॒ कुतो॒ अस्थी॒न्याभ॑रत्।
अङ्गा॒ पर्वा॑णि म॒ज्जानं को मां॒सं कुत॒ आभ॑रत् ॥१२॥
kutaḥ॒ keśā॒n kutaḥ॒ snāva॒ kuto॒ asthī॒nyābha॑rat | aṅgā॒ parvā॑ṇi ma॒jjānaṃ ko māṃ॒saṃ kuta॒ ābha॑rat || १२ ||
सं॒सिचो॒ नाम॒ ते दे॒वा ये सं॑भा॒रान्त्स॒मभ॑रन्।
सर्वं॑ सं॒सिच्य॒ मर्त्यं॑ दे॒वाः पुरु॑ष॒मावि॑शन् ॥१३॥
saṃ॒sico॒ nāma॒ te de॒vā ye saṃ॑bhā॒rāntsa॒mabha॑ran | sarvaṃ॑ saṃ॒sicya॒ martyaṃ॑ de॒vāḥ puru॑ṣa॒māvi॑śan || १३ ||
ऊ॒रू पादा॑वष्ठी॒वन्तौ॒ शिरौ॒ हस्ता॒वथो॒ मुख॑म्।
पृ॒ष्टीर्ब॑र्ज॒ह्ये पा॒र्श्वे कस्तत् सम॑दधा॒दृषिः॑ ॥१४॥
ū॒rū pādā॑vaṣṭhī॒vantau॒ śirau॒ hastā॒vatho॒ mukha॑m | pṛ॒ṣṭīrba॑rja॒hye pā॒rśve kastat sama॑dadhā॒dṛṣiḥ॑ || १४ ||
शिरो॒ हस्ता॒वथो॒ मुखं॑ जि॒ह्वां ग्री॒वाश्च॒ कीक॑साः ।
त्व॒चा प्रा॒वृत्य॒ सर्वं॒ तत् सं॒धा सम॑दधान्म॒ही ॥१५॥
śiro॒ hastā॒vatho॒ mukhaṃ॑ ji॒hvāṃ grī॒vāśca॒ kīka॑sāḥ | tva॒cā prā॒vṛtya॒ sarvaṃ॒ tat saṃ॒dhā sama॑dadhānma॒hī || १५ ||
यत् तच्छरी॑र॒मश॑यत् सं॒धया॒ संहि॑तं म॒हत्।
येने॒दम॒द्य रोच॑ते॒ को अ॑स्मि॒न् वर्ण॒माभ॑रत् ॥१६॥
yat taccharī॑ra॒maśa॑yat saṃ॒dhayā॒ saṃhi॑taṃ ma॒hat | yene॒dama॒dya roca॑te॒ ko a॑smi॒n varṇa॒mābha॑rat || १६ ||
सर्वे॑ दे॒वा उपा॑शिक्ष॒न् तद॑जानाद् व॒धूः स॒ती।
ई॒शा वश॑स्य॒ या जा॒या सास्मि॒न् वर्ण॒माभ॑रत् ॥१७॥
sarve॑ de॒vā upā॑śikṣa॒n tada॑jānād va॒dhūḥ sa॒tī | ī॒śā vaśa॑sya॒ yā jā॒yā sāsmi॒n varṇa॒mābha॑rat || १७ ||
य॒दा त्वष्टा॒ व्यतृ॑णत् पि॒ता त्वष्टु॒र्य उत्त॑रः ।
गृ॒हं कृ॒त्वा मर्त्यं॑ दे॒वाः पुरु॑ष॒मावि॑शन् ॥१८॥
ya॒dā tvaṣṭā॒ vyatṛ॑ṇat pi॒tā tvaṣṭu॒rya utta॑raḥ | gṛ॒haṃ kṛ॒tvā martyaṃ॑ de॒vāḥ puru॑ṣa॒māvi॑śan || १८ ||
स्वप्नो॒ वै त॒न्द्रीर्निरृ॑तिः पा॒प्मानो॒ नाम॑ दे॒वताः॑ ।
ज॒रा खाल॑त्यं॒ पालि॑त्यं॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन् ॥१९॥
svapno॒ vai ta॒ndrīrnirṛ॑tiḥ pā॒pmāno॒ nāma॑ de॒vatāḥ॑ | ja॒rā khāla॑tyaṃ॒ pāli॑tyaṃ॒ śarī॑ra॒manu॒ prāvi॑śan || १९ ||
स्तेयं॑ दुष्कृ॒तं वृ॑जि॒नं स॒त्यं य॒ज्ञो यशो॑ बृ॒हत्।
बलं॑ च क्ष॒त्रमोज॑श्च॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन् ॥२०॥
steyaṃ॑ duṣkṛ॒taṃ vṛ॑ji॒naṃ sa॒tyaṃ ya॒jño yaśo॑ bṛ॒hat | balaṃ॑ ca kṣa॒tramoja॑śca॒ śarī॑ra॒manu॒ prāvi॑śan || २० ||
भूति॑श्च॒ वा अभू॑तिश्च रा॒तयोऽरा॑तयश्च॒ याः ।
क्षुध॑श्च॒ सर्वा॒स्तृष्णा॑श्च॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन् ॥२१॥
bhūti॑śca॒ vā abhū॑tiśca rā॒tayo’rā॑tayaśca॒ yāḥ | kṣudha॑śca॒ sarvā॒stṛṣṇā॑śca॒ śarī॑ra॒manu॒ prāvi॑śan || २१ ||
नि॒न्दाश्च॒ वा अनि॑न्दाश्च॒ यच्च॒ हन्तेति॒ नेति॑ च ।
शरी॑रं श्र॒द्धा दक्षि॒णाश्र॑द्धा॒ चानु॒ प्रावि॑शन् ॥२२॥
ni॒ndāśca॒ vā ani॑ndāśca॒ yacca॒ hanteti॒ neti॑ ca | śarī॑raṃ śra॒ddhā dakṣi॒ṇāśra॑ddhā॒ cānu॒ prāvi॑śan || २२ ||
वि॒द्याश्च॒ वा अवि॑द्याश्च॒ यच्चा॒न्यदु॑पदे॒श्यऽम्।
शरी॑रं॒ ब्रह्म॒ प्रावि॑श॒दृचः॒ सामाथो॒ यजुः॑ ॥२३॥
vi॒dyāśca॒ vā avi॑dyāśca॒ yaccā॒nyadu॑pade॒śya’m | śarī॑raṃ॒ brahma॒ prāvi॑śa॒dṛcaḥ॒ sāmātho॒ yajuḥ॑ || २३ ||
आ॒न॒न्दा मोदाः॑ प्र॒मुदो॑ऽभिमोद॒मुद॑श्च॒ ये।
ह॒सो न॒रिष्टा॑ नृ॒त्तानि॒ शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन् ॥२४॥
ā॒na॒ndā modāḥ॑ pra॒mudo॑’bhimoda॒muda॑śca॒ ye | ha॒so na॒riṣṭā॑ nṛ॒ttāni॒ śarī॑ra॒manu॒ prāvi॑śan || २४ ||
आ॒ला॒पाश्च॑ प्रला॒पाश्चा॑भिलाप॒लप॑श्च॒ ये।
शरी॑रं॒ सर्वे॒ प्रावि॑शन्ना॒युजः॑ प्र॒युजो॒ युजः॑ ॥२५॥
ā॒lā॒pāśca॑ pralā॒pāścā॑bhilāpa॒lapa॑śca॒ ye | śarī॑raṃ॒ sarve॒ prāvi॑śannā॒yujaḥ॑ pra॒yujo॒ yujaḥ॑ || २५ ||
प्रा॒णा॒पा॒नौ चक्षुः॒ श्रोत्र॒मक्षि॑तिश्च॒ क्षिति॑श्च॒ या।
व्या॒नो॒दा॒नौ वाङ् मनः॒ शरी॑रेण॒ त ई॑यन्ते ॥२६॥
prā॒ṇā॒pā॒nau cakṣuḥ॒ śrotra॒makṣi॑tiśca॒ kṣiti॑śca॒ yā | vyā॒no॒dā॒nau vāṅ manaḥ॒ śarī॑reṇa॒ ta ī॑yante || २६ ||
आ॒शिष॑श्च प्र॒शिष॑श्च सं॒शिषो॑ वि॒शिष॑श्च॒ याः ।
चि॒त्तानि॒ सर्वे॑ संक॒ल्पाः शरी॑र॒मनु॒ प्रावि॑शन् ॥२७॥
ā॒śiṣa॑śca pra॒śiṣa॑śca saṃ॒śiṣo॑ vi॒śiṣa॑śca॒ yāḥ | ci॒ttāni॒ sarve॑ saṃka॒lpāḥ śarī॑ra॒manu॒ prāvi॑śan || २७ ||
आस्ते॑यीश्च॒ वास्ते॑यीश्च त्वर॒णाः कृ॑प॒णाश्च॒ याः ।
गुह्याः॑ शु॒क्रा स्थू॒ला अ॒पस्ता बी॑भ॒त्साव॑सादयन् ॥२८॥
āste॑yīśca॒ vāste॑yīśca tvara॒ṇāḥ kṛ॑pa॒ṇāśca॒ yāḥ | guhyāḥ॑ śu॒krā sthū॒lā a॒pastā bī॑bha॒tsāva॑sādayan || २८ ||
अस्थि॑ कृ॒त्वा स॒मिधं॒ तद॒ष्टापो॑ असादयन्।
रेतः॑ कृ॒त्वाज्यं॑ दे॒वाः पुरु॑ष॒मावि॑शन् ॥२९॥
asthi॑ kṛ॒tvā sa॒midhaṃ॒ tada॒ṣṭāpo॑ asādayan | retaḥ॑ kṛ॒tvājyaṃ॑ de॒vāḥ puru॑ṣa॒māvi॑śan || २९ ||
या आपो॒ याश्च॑ दे॒वता॒ या वि॒राड् ब्रह्म॑णा स॒ह।
शरी॑रं॒ ब्रह्म॒ प्रावि॑श॒च्छरी॒रेऽधि॑ प्र॒जाप॑तिः ॥३०॥
yā āpo॒ yāśca॑ de॒vatā॒ yā vi॒rāḍ brahma॑ṇā sa॒ha | śarī॑raṃ॒ brahma॒ prāvi॑śa॒ccharī॒re’dhi॑ pra॒jāpa॑tiḥ || ३० ||
सूर्य॒श्चक्षु॒र्वातः॑ प्रा॒णं पुरु॑षस्य॒ वि भे॑जिरे ।
अथा॒स्येत॑रमा॒त्मानं॑ दे॒वाः प्राय॑च्छन्न॒ग्नये॑ ॥३१॥
sūrya॒ścakṣu॒rvātaḥ॑ prā॒ṇaṃ puru॑ṣasya॒ vi bhe॑jire | athā॒syeta॑ramā॒tmānaṃ॑ de॒vāḥ prāya॑cchanna॒gnaye॑ || ३१ ||
तस्मा॒द् वै विद्वान् पुरु॑षमि॒दं ब्रह्मेति॑ मन्यते ।
सर्वा॒ ह्यऽस्मिन् दे॒वता॒ गावो॑ गो॒ष्ठ इ॒वास॑ते ॥३२॥
tasmā॒d vai vidvān puru॑ṣami॒daṃ brahmeti॑ manyate | sarvā॒ hya’smin de॒vatā॒ gāvo॑ go॒ṣṭha i॒vāsa॑te || ३२ ||
प्र॒थ॒मेन॑ प्रमा॒रेण॑ त्रे॒धा विष्व॒ङ् वि ग॑च्छति ।
अ॒द एके॑न॒ गच्छ॑त्य॒द एके॑न गच्छती॒हैके॑न॒ नि षे॑वते ॥३३॥
pra॒tha॒mena॑ pramā॒reṇa॑ tre॒dhā viṣva॒ṅ vi ga॑cchati | a॒da eke॑na॒ gaccha॑tya॒da eke॑na gacchatī॒haike॑na॒ ni ṣe॑vate || ३३ ||
अ॒प्सु स्ती॒मासु॑ वृ॒द्धासु॒ शरी॑रमन्त॒रा हि॒तम्।
तस्मिं॒छवोऽध्य॑न्त॒रा तस्मा॒च्छवोऽध्यु॑च्यते ॥३४॥
a॒psu stī॒māsu॑ vṛ॒ddhāsu॒ śarī॑ramanta॒rā hi॒tam | tasmiṃ॒chavo’dhya॑nta॒rā tasmā॒cchavo’dhyu॑cyate || ३४ ||