EeseDharmaSanātana Library
1काण्ड 10 · सूक्त 1
Atharvaveda Śaunaka Kand 10, Sukta 1.
32 shlokयां क॒ल्पय॑न्ति वह॒तौ व॒धूमि॑व वि॒श्वरू॑पां॒ हस्त॑कृतां चिकि॒त्सवः॑ ।
सारादे॒त्वप॑ नुदाम एनाम् ॥१॥
yāṃ ka॒lpaya॑nti vaha॒tau va॒dhūmi॑va vi॒śvarū॑pāṃ॒ hasta॑kṛtāṃ ciki॒tsavaḥ॑ | sārāde॒tvapa॑ nudāma enām || १ ||
शी॒र्ष॒ण्वती॑ न॒स्वती॑ क॒र्णिनी॑ कृत्या॒कृता॒ संभृ॑ता वि॒श्वरू॑पा ।
सारादे॒त्वप॑ नुदाम एनाम् ॥२॥
śī॒rṣa॒ṇvatī॑ na॒svatī॑ ka॒rṇinī॑ kṛtyā॒kṛtā॒ saṃbhṛ॑tā vi॒śvarū॑pā | sārāde॒tvapa॑ nudāma enām || २ ||
शू॒द्रकृ॑ता॒ राज॑कृता॒ स्त्रीकृ॑ता ब्र॒ह्मभिः॑ कृ॒ता।
जा॒या पत्या॑ नु॒त्तेव॑ क॒र्तारं॒ बन्ध्वृ॑च्छतु ॥३॥
śū॒drakṛ॑tā॒ rāja॑kṛtā॒ strīkṛ॑tā bra॒hmabhiḥ॑ kṛ॒tā | jā॒yā patyā॑ nu॒tteva॑ ka॒rtāraṃ॒ bandhvṛ॑cchatu || ३ ||
अ॒नया॒हमोष॑ध्या॒ सर्वाः॑ कृ॒त्या अ॑दूदुषम्।
यां क्षेत्रे॑ च॒क्रुर्यां गोषु॒ यां वा॑ ते॒ पुरु॑षेषु ॥४॥
a॒nayā॒hamoṣa॑dhyā॒ sarvāḥ॑ kṛ॒tyā a॑dūduṣam | yāṃ kṣetre॑ ca॒kruryāṃ goṣu॒ yāṃ vā॑ te॒ puru॑ṣeṣu || ४ ||
अघम॑स्त्वघ॒कृते॑ श॒पथः॑ शपथीय॒ते।
प्र॒त्यक् प्र॑ति॒प्रहि॑ण्मो॒ यथा॑ कृत्या॒कृतं॒ हन॑त् ॥५॥
aghama॑stvagha॒kṛte॑ śa॒pathaḥ॑ śapathīya॒te | pra॒tyak pra॑ti॒prahi॑ṇmo॒ yathā॑ kṛtyā॒kṛtaṃ॒ hana॑t || ५ ||
प्र॒ती॒चीन॑ आङ्गिर॒सोऽध्य॑क्षो नः पु॒रोहि॑तः ।
प्र॒तीचीः॑ कृ॒त्या आ॒कृत्या॒मून् कृ॑त्या॒कृतो॑ जहि ॥६॥
pra॒tī॒cīna॑ āṅgira॒so’dhya॑kṣo naḥ pu॒rohi॑taḥ | pra॒tīcīḥ॑ kṛ॒tyā ā॒kṛtyā॒mūn kṛ॑tyā॒kṛto॑ jahi || ६ ||
यस्त्वो॒वाच॒ परे॒हीति॑ प्रति॒कूल॑मुदा॒य्यऽम्।
तं कृ॑त्येऽभि॒निव॑र्तस्व॒ मास्मानि॑च्छो अना॒गसः॑ ॥७॥
yastvo॒vāca॒ pare॒hīti॑ prati॒kūla॑mudā॒yya’m | taṃ kṛ॑tye’bhi॒niva॑rtasva॒ māsmāni॑ccho anā॒gasaḥ॑ || ७ ||
यस्ते॒ परूं॑षि संद॒धौ रथ॑स्येव॒र्भुर्धि॒या।
तं ग॑च्छ॒ तत्र॒ तेऽय॑न॒मज्ञा॑तस्ते॒ऽयं जनः॑ ॥८॥
yaste॒ parūṃ॑ṣi saṃda॒dhau ratha॑syeva॒rbhurdhi॒yā | taṃ ga॑ccha॒ tatra॒ te’ya॑na॒majñā॑taste॒’yaṃ janaḥ॑ || ८ ||
ये त्वा॑ कृ॒त्वाले॑भि॒रे वि॑द्व॒ला अ॑भिचा॒रिणः॑ ।
शं॒भ्वि॒३दं कृ॑त्या॒दूष॑णं प्रतिव॒र्त्म पु॑नःस॒रं तेन॑ त्वा स्नपयामसि ॥९॥
ye tvā॑ kṛ॒tvāle॑bhi॒re vi॑dva॒lā a॑bhicā॒riṇaḥ॑ | śaṃ॒bhvi॒३daṃ kṛ॑tyā॒dūṣa॑ṇaṃ prativa॒rtma pu॑naḥsa॒raṃ tena॑ tvā snapayāmasi || ९ ||
यद् दु॒र्भगां॒ प्रस्न॑पितां मृ॒तव॑त्सामुपेयि॒म।
अपै॑तु॒ सर्वं॒ मत् पा॒पं द्रवि॑णं॒ मोप॑ तिष्ठतु ॥१०॥
yad du॒rbhagāṃ॒ prasna॑pitāṃ mṛ॒tava॑tsāmupeyi॒ma | apai॑tu॒ sarvaṃ॒ mat pā॒paṃ dravi॑ṇaṃ॒ mopa॑ tiṣṭhatu || १० ||
यत् ते॑ पि॒तृभ्यो॒ दद॑तो य॒ज्ञे वा॒ नाम॑ जगृ॒हुः ।
सं॒दे॒श्या॒३त् सर्व॑स्मात् पा॒पादि॒मा मु॑ञ्चन्तु॒ त्वौष॑धीः ॥११॥
yat te॑ pi॒tṛbhyo॒ dada॑to ya॒jñe vā॒ nāma॑ jagṛ॒huḥ | saṃ॒de॒śyā॒३t sarva॑smāt pā॒pādi॒mā mu॑ñcantu॒ tvauṣa॑dhīḥ || ११ ||
दे॒वै॒न॒सात् पित्र्या॑न्नामग्रा॒हात् सं॑दे॒श्याऽदभि॒निष्कृ॑तात्।
मु॒ञ्चन्तु॑ त्वा वी॒रुधो॑ वी॒र्येऽण॒ ब्रह्म॑ण ऋ॒ग्भिः पय॑स॒ ऋषी॑णाम् ॥१२॥
de॒vai॒na॒sāt pitryā॑nnāmagrā॒hāt saṃ॑de॒śyā’dabhi॒niṣkṛ॑tāt | mu॒ñcantu॑ tvā vī॒rudho॑ vī॒rye’ṇa॒ brahma॑ṇa ṛ॒gbhiḥ paya॑sa॒ ṛṣī॑ṇām || १२ ||
यथा॒ वात॑श्च्या॒वय॑ति॒ भूम्या॑ रे॒णुम॒न्तरि॑क्षाच्चा॒भ्रम्।
ए॒वा मत् सर्वं॑ दुर्भू॒तं ब्रह्म॑नुत्त॒मपा॑यति ॥१३॥
yathā॒ vāta॑ścyā॒vaya॑ti॒ bhūmyā॑ re॒ṇuma॒ntari॑kṣāccā॒bhram | e॒vā mat sarvaṃ॑ durbhū॒taṃ brahma॑nutta॒mapā॑yati || १३ ||
अप॑ क्राम॒ नान॑दती॒ विन॑द्धा गर्द॒भीव॑ ।
क॒र्तृन् न॑क्षस्वे॒तो नु॒त्ता ब्रह्म॑णा वी॒र्याऽवता ॥१४॥
apa॑ krāma॒ nāna॑datī॒ vina॑ddhā garda॒bhīva॑ | ka॒rtṛn na॑kṣasve॒to nu॒ttā brahma॑ṇā vī॒ryā’vatā || १४ ||
अ॒यं पन्थाः॑ कृ॒त्येति॑ त्वा नयामोऽभि॒प्रहि॑तां॒ प्रति॑ त्वा॒ प्र हि॑ण्मः ।
तेना॒भि या॑हि भञ्ज॒त्यन॑स्वतीव वा॒हिनी॑ वि॒श्वरू॑पा कुरू॒टिनी॑ ॥१५॥
a॒yaṃ panthāḥ॑ kṛ॒tyeti॑ tvā nayāmo’bhi॒prahi॑tāṃ॒ prati॑ tvā॒ pra hi॑ṇmaḥ | tenā॒bhi yā॑hi bhañja॒tyana॑svatīva vā॒hinī॑ vi॒śvarū॑pā kurū॒ṭinī॑ || १५ ||
परा॑क् ते॒ ज्योति॒रप॑थं ते अ॒र्वाग॒न्यत्रा॒स्मदय॑ना कृणुष्व ।
परे॑णेहि नव॒तिं ना॒व्या॒३ अति॑ दु॒र्गाः स्रो॒त्या मा क्ष॑णिष्ठाः॒ परे॑हि ॥१६॥
parā॑k te॒ jyoti॒rapa॑thaṃ te a॒rvāga॒nyatrā॒smadaya॑nā kṛṇuṣva | pare॑ṇehi nava॒tiṃ nā॒vyā॒३ ati॑ du॒rgāḥ sro॒tyā mā kṣa॑ṇiṣṭhāḥ॒ pare॑hi || १६ ||
वात॑ इव वृ॒क्षान् नि मृ॑णीहि पा॒दय॒ मा गामश्वं॒ पुरु॑ष॒मुच्छि॑ष एषाम्।
क॒र्तॄन् नि॒वृत्ये॒तः कृ॑त्योऽप्रजा॒स्त्वाय॑ बोधय ॥१७॥
vāta॑ iva vṛ॒kṣān ni mṛ॑ṇīhi pā॒daya॒ mā gāmaśvaṃ॒ puru॑ṣa॒mucchi॑ṣa eṣām | ka॒rtṝn ni॒vṛtye॒taḥ kṛ॑tyo’prajā॒stvāya॑ bodhaya || १७ ||
यां ते॑ ब॒र्हिषि॒ यां श्म॑शा॒ने क्षेत्रे॑ कृ॒त्यां व॑ल॒गं वा॑ निच॒ख्नुः ।
अ॒ग्नौ वा॑ त्वा॒ गार्ह॑पत्येऽभिचे॒रुः पाकं॒ सन्तं॒ धीर॑तरा अना॒गस॑म् ॥१८॥
yāṃ te॑ ba॒rhiṣi॒ yāṃ śma॑śā॒ne kṣetre॑ kṛ॒tyāṃ va॑la॒gaṃ vā॑ nica॒khnuḥ | a॒gnau vā॑ tvā॒ gārha॑patye’bhice॒ruḥ pākaṃ॒ santaṃ॒ dhīra॑tarā anā॒gasa॑m || १८ ||
उ॒पाहृ॑त॒मनु॑बुद्धं॒ निखा॑तं॒ वैरं॑ त्सा॒र्यन्व॑विदाम॒ कर्त्र॑म्।
तदे॑तु॒ यत॒ आभृ॑तं॒ तत्राश्व॑ इव॒ वि व॑र्ततां॒ हन्तु॑ कृत्या॒कृतः॑ प्र॒जाम् ॥१९॥
u॒pāhṛ॑ta॒manu॑buddhaṃ॒ nikhā॑taṃ॒ vairaṃ॑ tsā॒ryanva॑vidāma॒ kartra॑m | tade॑tu॒ yata॒ ābhṛ॑taṃ॒ tatrāśva॑ iva॒ vi va॑rtatāṃ॒ hantu॑ kṛtyā॒kṛtaḥ॑ pra॒jām || १९ ||
स्वा॒य॒सा अ॒सयः॑ सन्ति नो गृ॒हे वि॒द्मा ते॑ कृत्ये यति॒धा परूं॑षि ।
उत्ति॑ष्ठै॒व परे॑ही॒तोऽज्ञा॑ते॒ किमि॒हेच्छ॑सि ॥२०॥
svā॒ya॒sā a॒sayaḥ॑ santi no gṛ॒he vi॒dmā te॑ kṛtye yati॒dhā parūṃ॑ṣi | utti॑ṣṭhai॒va pare॑hī॒to’jñā॑te॒ kimi॒heccha॑si || २० ||
ग्री॒वास्ते॑ कृत्ये॒ पादौ॒ चापि॑ कर्त्स्यामि॒ निर्द्र॑व ।
इ॒न्द्रा॒ग्नी अ॒स्मान् र॑क्षतां॒ यौ प्र॒जानां॑ प्र॒जाव॑ती ॥२१॥
grī॒vāste॑ kṛtye॒ pādau॒ cāpi॑ kartsyāmi॒ nirdra॑va | i॒ndrā॒gnī a॒smān ra॑kṣatāṃ॒ yau pra॒jānāṃ॑ pra॒jāva॑tī || २१ ||
सोमो॒ राजा॑धि॒पा मृ॑डि॒ता च॑ भू॒तस्य॑ नः॒ पत॑यो मृडयन्तु ॥२२॥
somo॒ rājā॑dhi॒pā mṛ॑ḍi॒tā ca॑ bhū॒tasya॑ naḥ॒ pata॑yo mṛḍayantu || २२ ||
भ॒वा॒श॒र्वाव॑स्यतां पाप॒कृते॑ कृत्या॒कृते॑ ।
दु॒ष्कृते॑ वि॒द्युतं॑ देवहे॒तिम् ॥२३॥
bha॒vā॒śa॒rvāva॑syatāṃ pāpa॒kṛte॑ kṛtyā॒kṛte॑ | du॒ṣkṛte॑ vi॒dyutaṃ॑ devahe॒tim || २३ ||
यद्ये॒यथ॑ द्वि॒पदी॒ चतु॑ष्पदी कृत्या॒कृता॒ संभृ॑ता वि॒श्वरू॑पा ।
सेतो॒ष्टाप॑दी भू॒त्वा पुनः॒ परे॑हि दुच्छुने ॥२४॥
yadye॒yatha॑ dvi॒padī॒ catu॑ṣpadī kṛtyā॒kṛtā॒ saṃbhṛ॑tā vi॒śvarū॑pā | seto॒ṣṭāpa॑dī bhū॒tvā punaḥ॒ pare॑hi ducchune || २४ ||
अ॒भ्य॑क्ताक्ता॒ स्वऽरंकृता॒ सर्वं॒ भर॑न्ती दुरि॒तं परे॑हि ।
जा॒नी॒हि कृ॑त्ये क॒र्तारं॑ दुहि॒तेव॑ पि॒तरं॒ स्वम् ॥२५॥
a॒bhya॑ktāktā॒ sva’raṃkṛtā॒ sarvaṃ॒ bhara॑ntī duri॒taṃ pare॑hi | jā॒nī॒hi kṛ॑tye ka॒rtāraṃ॑ duhi॒teva॑ pi॒taraṃ॒ svam || २५ ||
परे॑हि कृत्ये॒ मा ति॑ष्ठो वि॒द्धस्ये॑व प॒दं न॑य ।
मृगः समृ॑ग॒युस्त्वं न त्वा॑ निक॑र्तुमर्हति ॥२६॥
pare॑hi kṛtye॒ mā ti॑ṣṭho vi॒ddhasye॑va pa॒daṃ na॑ya | mṛgaḥ samṛ॑ga॒yustvaṃ na tvā॑ nika॑rtumarhati || २६ ||
उ॒त ह॑न्ति पूर्वा॒सिनं॑ प्रत्या॒दायाप॑र॒ इष्वा॑ ।
उ॒त पूर्व॑स्य निघ्न॒तो नि ह॒न्त्यप॑रः॒ प्रति॑ ॥२७॥
u॒ta ha॑nti pūrvā॒sinaṃ॑ pratyā॒dāyāpa॑ra॒ iṣvā॑ | u॒ta pūrva॑sya nighna॒to ni ha॒ntyapa॑raḥ॒ prati॑ || २७ ||
ए॒तद्धि शृ॒णु मे॒ वचोऽथे॑हि॒ यत॑ ए॒यथ॑ ।
यस्त्वा॑ च॒कार॒ तं प्रति॑ ॥२८॥
e॒taddhi śṛ॒ṇu me॒ vaco’the॑hi॒ yata॑ e॒yatha॑ | yastvā॑ ca॒kāra॒ taṃ prati॑ || २८ ||
अ॒ना॒गो॒ह॒त्या वै भी॒मा कृ॑त्ये॒ मा नो॒ गामश्वं॒ पुरु॑षं वधीः ।
यत्र॑य॒त्रासि॒ निहि॑ता॒ तत॒स्त्वोत्था॑पयामसि प॒र्णाल्लघी॑यसी भव ॥२९॥
a॒nā॒go॒ha॒tyā vai bhī॒mā kṛ॑tye॒ mā no॒ gāmaśvaṃ॒ puru॑ṣaṃ vadhīḥ | yatra॑ya॒trāsi॒ nihi॑tā॒ tata॒stvotthā॑payāmasi pa॒rṇāllaghī॑yasī bhava || २९ ||
यदि॒ स्थ तम॒सावृ॑ता॒ जाले॑ना॒भिहि॑ता इव ।
सर्वाः॑ सं॒लुप्ये॒तः कृ॒त्याः पुनः॑ क॒र्त्रे प्र हि॑ण्मसि ॥३०॥
yadi॒ stha tama॒sāvṛ॑tā॒ jāle॑nā॒bhihi॑tā iva | sarvāḥ॑ saṃ॒lupye॒taḥ kṛ॒tyāḥ punaḥ॑ ka॒rtre pra hi॑ṇmasi || ३० ||
कृ॒त्या॒कृतो॑ वल॒गिनो॑ऽभिनिष्का॒रिणः॑ प्र॒जाम्।
मृ॒णी॒हि कृ॑त्ये॒ मोच्छि॑षो॒ऽमून् कृ॑त्या॒कृतो॑ जहि ॥३१॥
kṛ॒tyā॒kṛto॑ vala॒gino॑’bhiniṣkā॒riṇaḥ॑ pra॒jām | mṛ॒ṇī॒hi kṛ॑tye॒ mocchi॑ṣo॒’mūn kṛ॑tyā॒kṛto॑ jahi || ३१ ||
यथा॒ सूर्यो॑ मु॒च्यते॒ तम॑स॒स्परि॒ रात्रिं॒ जहा॑त्यु॒षस॑श्च के॒तून्।
ए॒वाहं सर्वं॑ दुर्भू॒तं कर्त्रं॑ कृत्या॒कृता॑ कृ॒तं ह॒स्तीव॒ रजो॑ दुरि॒तं ज॑हामि ॥३२॥
yathā॒ sūryo॑ mu॒cyate॒ tama॑sa॒spari॒ rātriṃ॒ jahā॑tyu॒ṣasa॑śca ke॒tūn | e॒vāhaṃ sarvaṃ॑ durbhū॒taṃ kartraṃ॑ kṛtyā॒kṛtā॑ kṛ॒taṃ ha॒stīva॒ rajo॑ duri॒taṃ ja॑hāmi || ३२ ||