EeseDharmaSanātana Library
3प्रकरण 3
14 shlokअविनाशिनमात्मानमेकं विज्ञाय तत्त्वतः।
तवात्मज्ञानधीरस्य कथमर्थार्जने रतिः॥३।१॥
avināśinamātmānamekaṃ vijñāya tattvataḥ | tavātmajñānadhīrasya kathamarthārjane ratiḥ || ३ | १ ||
आत्माऽज्ञानादहो प्रीतिर्विषयभ्रमगोचरे।
शुक्तेरज्ञानतो लोभो यथा रजतविभ्रमे॥३।२॥
ātmā’jñānādaho prītirviṣayabhramagocare | śukterajñānato lobho yathā rajatavibhrame || ३ | २ ||
विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे।
सोऽहमस्मीति विज्ञाय किं दीन इव धावसि॥३।३॥
viśvaṃ sphurati yatredaṃ taraṅgā iva sāgare | so’hamasmīti vijñāya kiṃ dīna iva dhāvasi || ३ | ३ ||
श्रुत्वापि शुद्धचैतन्यमात्मानमतिसुन्दरम्।
उपस्थेऽत्यन्तसंसक्तो मालिन्यमधिगच्छति॥३।४॥
śrutvāpi śuddhacaitanyamātmānamatisundaram | upasthe’tyantasaṃsakto mālinyamadhigacchati || ३ | ४ ||
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि।
मुनेर्जानत आश्चर्यं ममत्वमनुवर्तते॥३।५॥
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani | munerjānata āścaryaṃ mamatvamanuvartate || ३ | ५ ||
आस्थितः परमाद्वैतं मोक्षार्थेऽपि व्यवस्थितः।
आश्चर्यं कामवशगो विकलः केलिशिक्षया॥३।६॥
āsthitaḥ paramādvaitaṃ mokṣārthe’pi vyavasthitaḥ | āścaryaṃ kāmavaśago vikalaḥ keliśikṣayā || ३ | ६ ||
उद्भूतं ज्ञानदुर्मित्रमवधार्यातिदुर्बलः।
आश्चर्यं काममाकाङ्क्षेत्कालमन्तमनुश्रितः॥३।७॥
udbhūtaṃ jñānadurmitramavadhāryātidurbalaḥ | āścaryaṃ kāmamākāṅkṣetkālamantamanuśritaḥ || ३ | ७ ||
इहामुत्र विरक्तस्य नित्यानित्यविवेकिनः।
आश्चर्यं मोक्षकामस्य मोक्षादेव विभीषिका॥३।८॥
ihāmutra viraktasya nityānityavivekinaḥ | āścaryaṃ mokṣakāmasya mokṣādeva vibhīṣikā || ३ | ८ ||
धीरस्तु भोज्यमानोऽपि पीड्यमानोऽपि सर्वदा।
आत्मानं केवलं पश्यन्न तुष्यति न कुप्यति॥३।९॥
dhīrastu bhojyamāno’pi pīḍyamāno’pi sarvadā | ātmānaṃ kevalaṃ paśyanna tuṣyati na kupyati || ३ | ९ ||
चेष्टमानं शरीरं स्वं पश्यत्यन्यशरीरवत्।
संस्तवे चापि निन्दायां कथं क्षुभ्येन्महाशयः॥३।१०॥
ceṣṭamānaṃ śarīraṃ svaṃ paśyatyanyaśarīravat | saṃstave cāpi nindāyāṃ kathaṃ kṣubhyenmahāśayaḥ || ३ | १० ||
मायामात्रमिदं विश्वं पश्यन्विगतकौतुकः।
अपि सन्निहिते मृत्यौ कथं त्रस्यति धीरधीः॥३।११॥
māyāmātramidaṃ viśvaṃ paśyanvigatakautukaḥ | api sannihite mṛtyau kathaṃ trasyati dhīradhīḥ || ३ | ११ ||
निःस्पृहं मानसं यस्य नैराश्येऽपि महात्मनः।
तस्यात्मज्ञानतृप्तस्य तुलना केन जायते॥३।१२॥
niḥspṛhaṃ mānasaṃ yasya nairāśye’pi mahātmanaḥ | tasyātmajñānatṛptasya tulanā kena jāyate || ३ | १२ ||
स्वभावादेव जानानो दृश्यमेतन्न किञ्चन।
इदं ग्राह्यमिदं त्याज्यं स किं पश्यति धीरधीः॥३।१३॥
svabhāvādeva jānāno dṛśyametanna kiñcana | idaṃ grāhyamidaṃ tyājyaṃ sa kiṃ paśyati dhīradhīḥ || ३ | १३ ||
अन्तस्त्यक्तकषायस्य निर्द्वन्द्वस्य निराशिषः।
यदृच्छयाऽऽगतो भोगो न दुःखाय न तुष्टये॥३।१४॥
antastyaktakaṣāyasya nirdvandvasya nirāśiṣaḥ | yadṛcchayā’’gato bhogo na duḥkhāya na tuṣṭaye || ३ | १४ ||